Бабан балабан беккю

                БАБАН БАЛАБАН ,,БЕККЮ‘‘

       1
       – Фуж ву варитІан кІубан?
       – Уву-у-у! – кІури бицІидари, КІубан Габнихьинди тІубар алаурайи.
       Хъа думу гьевеслуди рази шуйи ва чан читдин ккуртт али фунлан каркар алдатури, гьакІайсуз инчІнаккди, гьацир кІубнирси, хъцІакуйи.
       – Фуж ву варитІан уткан?
       – Уву-у-у! – вердиш дапІнайи бицІидари хърифури ва илзигури кІурайи.
       – Фуж ву варитІан булван?
       – Гья-гья-гья – лат’ин алидар вари гъяаьлхъю.
       – Гьаз аьлхъюрачва шейтІнар! Фициб жаваб тувну ккунду?!
       – Уву-у-у!!!
 
       ЕкІвуз ахал йивуз гъярайи Яшлу Ярмназ му шикил уччвуди рябкъюрдар ва КІубан Габниз чахьна дих дапІну хиликк ккайи гажин туву.
       – Дюн'яйиъ, жара жвуваз гьюрмат апІрур, гьарган кІубанур шул. Яв али ччвурназ лайикьлур вуш аьгъю апІарзаву, дуст кас. Сабансана кІуразавуз абйир-бабари чпин веледариин кІваин гъабхьи ччвур иливурдар, хъа гьадму ччвурназ лайикьур, гьадму ччвур алди гъахьирси кІубнир, адлур ва дирбашур хьпан бадали. Гьамус ухьу гьапІруш аьгъяйвуз? ЕкІвна гажин хилиъ айири гьапІри шул? Ахал йивуз гъягъюрхьа.

       – Ахал илбицрур хътарди гьапІуз ккава, Ярман-ими? – ахлиинна хъуркьубси хъа фагьмиз гъафи КІубан Габан.
       – Шид кубзрур йипава, хъа илбицуз, думгьа, уву. Ахли уву кІубнир вуш пиди.
       – Ибшри, Ярман ими, узу фици вушра рази вуза. Душну Шамсдиз дих апІуза, раццарихъ дийигънайи.
       – Гъарах, душну чкиди гъач. Гьаму шириш кебццайиз дарфиш, сарун яв жжану!     – Ригъди дабгнайи ахлиин ширшин тики алабтІну, КІубан Габни учвтІан бицІидариз кІурубси ижмиди гъапи ахлихъ деънайири. – Дийигъ саб гаф гьерхурзавухьан. Лат’ин бицІидарикна булван вуза кІурайва, аьхир, думу фу кІуру гаф вуш аьгъяйвуз?
       – Ваъ.
       – Ари гьаци шулу гьа. Сабпиб, гаф гъалатІ кади кІурава, дупну ккунду – болван. Кьюбпиб, «болван» урус чІал’инди ахмакьиз кІурайиб ву. Жвуваз аьгъдру гаф гъеебхьну кІури, дидин мяна аьгъдарди кІуруб дар. БицІидар ув’ин гьаз гъяаьлхъну кIурайва? Йиз гъавриъ ахъунва?
       – Ав.
       – Гьамус гъарах.

       Шамсдин шил наан аш аьгъяди вушра, дурарин икрихьанзина гъярайи КІубан Габани, чав–чакди мурмрар апІурайи кьаби хпирихьан гьерхру:
       – Я Шагьселем баб, Шамс нишдиячв?
       – Чаз гурбагуриъ! Дерниз дурчар гьадатІ гъапунза, гъудургниз. Агь чаз кІарзичаз чав бурз дирипІиш!
       – Бурзарра кивуз ккайва, Шагьселеб баб?
       – Бурзарра – бурзар, фицистар, хах кайи, тегьмюзерин!!!
       – Габнин сппариккан шид гъубшу ва чав-чакди «ккунийкІана» гъапи.
       – Узу гьадатІуз гъюза, Шагьселем баб?
       – Уву гьадму йиз хтул дагну гъахнийиш, саб бурз кІул’инди тувуйзавуз.
       «Му хъана ккунивал вуйиз» – пну кІваан гъубшу "шулугъчийин".
       – Узу думу, ургур завариъ ва гьадму кьадар жиларикк ккаш, ккадагъну харза, Шагьселем баб, – думу раццарихьинди ккажаргъу.

                2

       – Фуж ву варитІан кІубан?
       – Уву-у-у!
       – Фуж ву варитІан уткан?... – КІубан Габни апІурайистар тIулар бицІидарихъди раццарихъ штун кІулиин Шамсдира апІурайи. Гъюрайи Габан гъяркъюбси Шамс ккебехъю.
       Шамсдин багахьнаси дуфну:
       – «Халурихъан» хътІерццурайиси вуйваки, шегьрибан. – Тягьна кипу Габни дугъак ва бицІидарихьинди илдицну «Кавхайи» гьерху:
       – Фуж ву, кІурийчва, варитІан булван?
       Гьиликъурайи бицІидарира:
       – Уву-у-у! – гъапи.
       – Узу, дарш Ша-а-амс? – кІури КІубан Габан мушвахь хьайидариинна алжагъуз хъюгъю.
       – Хъа уву вуза кІурадайна-а-а?
       - Думу гьаци гъапиб вуйиз, гьамусдихъантина булван Шамс ву. Аьгъю гъабхьиничвуз, бякъияр?!
       - А-а-ав!
       - Фтиз куцухнава, Шамс? Гьава, "халурикан" хъял мапIан. Ичв бабу увуз "балабнар" йивурайибдикан хабар айвуз?
       - Дугъан гъабхьиб дар, ва йиз кьялхъян балабанра кам шлу гьял дар.
       - Ич адашди мугагьназ узуз кIури шуйи: жанаври гъапну кIур, я узура ужур дарза, я йиз кьялхъян чIигъра кам шулдар. Гьамус гьацир увура вува.
       - Ич баб, баб дар эй! Чан уларикк узу ккахъубси наънан дабгнура бирмиш дарди сикин гъуздар. Дугъан адар: ари жан йиз хъайина-хътру сар баласисир хтул, ма увуз кьюб гъяфат, ясана шубуб илкI, гъач бабу саб уччву ихтилат ктибтурзавуз, ясана ярквраз аьмлюхъяр, хифар дюхюз гъягъюрхьа - мициб адар, бурбрарна бирмшар апIбахьан.
       - Увузси узузра гьацдар ккуниз, гъач узухъди, Ярман-имийихьди ихтилат ктибтуз гъитурзавуз.
       - Ав, ав, аьхю жви увухъ хъпехъиди!
       - Магьа гъач гьюжат! Журмар итIухьа!
       - Фтин?
       - Саб чIвуру хифарин.
       - Ибшри - Шагьселем бабаз дярякърубси, жара рякъди кьюридра ахлиинна гъушу.
       Фу лигурва, ахлиин фужкIа алдар, я гажин хьимдар, ясана ахал кьяшиди дар.
       Сабан чпи наана гъяраш КIубан Габни Шамсдикна дупнадайи. Дугъу, чан мюгьталвал улулупди, бурз кIваин гъабхьир, Шамсра хъади, дурарин хуларихьинди гъушу.
       Аьжаин фила шулу гъапиган, гьамциб дюшюш алабхъиган шулу гьа! Шагьселем бабгъярин икриз хъуркьрайи КIубан Габан шавли шюхъси гъахьи ва Шамсдиз ебхьури, имбудариз деребхьруси, гъапи:
      - Шамс, узу чIур шулайиси ву! Йиз бурз гъипIну!
      Чан нубатнаъ Габниин Шамсра мюгьтал гъаши.
      - ГьапIру бурз? Уву фтикан улхурава?
      - Бурз гъипIну. Гьяйиф йиз бурз!
      - Яв гъавриъ шуладарза. Бурз наан дивнайва? Гьаму варидариз рябкърушвахь бурз диврин?! Ич бабахьиндикьан тувийва!
      - Уву фу бала гъадабгънадарива! Гьатму ичв гурдахъ дурчар гьадатIурайир рякъюри айвуз?
      - Ав. Яшлу Ярман ву сарун.
      - Ари гьатгъу йиз бурз гъипIну.
      - Думу вуш фици аьгъявуз дяряркъди?
      - Магьа гъяркъюнзуз. Яшлу Ярмну йиз бурз гъипIну. Тгъан уларикк ккархьуз гъуздархьа.
      - Уву кIулар ккадагъурайирси гьибгъразуз, КIубан Габан. Ухьу гьацира Ярман-имийихьна гъярайидар дайин. Ихтлат апIуз гъитурза кIури гаф тувнийва, даршиш узуз саб чIвуру хифар тувдива. Яваша, Ярман-ими ич раккарихь хьайиб гьаз аьгъявуз?
      - Аьгъдарзуз ярабин!
      - Дарш мина гьаз хъади гъюрайва узу?
      - Узу гъачIну! Сарун узу гъачIну! Му гьялар узу я кIубан апIрудар дар, я - уткан. Магьа, саб чIвуру хифарихьанра гъахьиза ва бурзлихьанра. ВуйиштIан ичв бабу балабнар увуз гьякьди йивури гъахьну гьа!
      - Узу дугъаз балабнар апIидиза!
      - Ккуний узухъ гьатму ичв бабсир хъади!
      - Хъа гьапIрийва?
      - Гьарган вари бирмшар тамам апIуйза - дурчар гьадатIрийза ва бурзар итIуйза. Рябкъюрайвуз, Яшлу Ярман-имйи чан екIвуз ахалкьан диривди ичв дурчар гьадатIури! Гьамус дугъахъди ахлиинна шид хъубзуз гъягъидива, хъа узу - илбицуз. Гьадмуган дугъу ихтлат ктибтидивуз. Ухьу ахлихьинди гъягъидихьа, учв, дурчар гьадатIур, гьадинди гъиди, - пну кьюридра чпи кIурайишвахьинди гъушу.

       ЦIиб вахт гъябгъяйизра Яшлу Ярман гажинра хьади ахлиинна хътаку.
       - Ай маншааллагь жигьилариз! - хъялхъруси ккебгъу гъяни маш гъивнайи Ярмну, - учвукьан дирбаш баяр гъяркъюр дарза, иллагьки Шамссир! Ари увуз кIубан пуз хай шулу, Шамс! Лиг гьа, бабахъ зат мехъебехъан, дурчар магьадатIан, бурзар итIин, гъюляригъ гъарах, ахлик шад мукубзан! Гъузур чпи, Шагьселем баб балабнар йивури, хъа Яшлу Ярман дердер зигури!..
       - Ярман-ими, - кIур КIубан Габни, - учу уву кIурубдин гъавриъ ача, гьамусра учкан ктучIву гъалатIар дюз алауз кьан дар, я гъийин йигълантина ктучIвидар. Гьаддин гьякьнаан ихь гъийитIу йикьрарин лишан вуди учуз саб ихтлат увкан тIалаб вуйич.
       - Ихтла-а-а-ат?
       - Ав, ихтлат.
       - Гьаци йипайчва. Учвуз бицIидарин чIал аьгъяйчвуз?
       - Аьгъячуз.
       - "Беккю" фу кIуру гаф ву, Шамс?
       - "Амдар" кIури шлу гаф бицIидарин.

                ***

       Ахал рабхурайи.
       ЕкIв убчIурайи, яни учIру шулайи.
       Ихтлат ккудубкIурайи.
       - Гьаци ву, Шамс. Уву бицIиди айи вахтна, увуз ичв бабу саб нягьякь тIул дапIну гъивган, рягьматлу ичв абин саб уччву балабан, хьади душну гъуйдизди ипунва ва гьадмуган, "балабан беккю" гъапнийва. Увуз, шиниркIиз, хабар ади гъабхьундарвуз балабан абйирилан абйириинна ирсди дурубкьнайи ичв абин дердерин дарман вуйиб. Ичв абайиси уччвуйи балабан йивру кас ихь йишвариъ адар кIури шуйи. Дурчар гьадатIурайиган, Шагьселем бабу му яв ихтлат ктибтунзуз. Аьгъю йибхьайки, бабари балабнар йивдар, ва дурарин дурчар гьазкIа дар - вари учвуз ву. КIубан Габнин гафар: фуж ву варитIан кIубан, фуж ву варитIан уткан, фуж ву варитIан болван кIури бабарихьан гьерхай учву, йиз ккуни дустар, дурари дугъриди пидичвуз, ва чпин жигьилваликан, гьам ражари учвуси айи вахтнакан, ктибтидичвуз. Чухсагъул учвуз, ахал илбицдариз. Сабсана, ичв уьмрин ахалра илтIибкIуз хъюбгъна, учIру апIинай ичв аькьюл ва фагьум. Учву Уьрхрурихьинди илтIикIай ва гьаммишандиз адлу хьидичва! Фици кIура, Шамс, узу?