Адабла дях1ц1илиу диг1янрикили

  Адабла дяхIцIилиу дигIянрикили
Иличил тянишси риъниличи дила халаси разидеш леб.

«Чичил вархикадлира иличи мешуиркуд», - бикIуси бурала лебси саби. Наб гьарли-марли ПатIимат ХIяжиевна ВяхIидовачил тянишриубли, баралра иличи мешуси ретаэс дигахъира. ПатIимат ВяхIидова дубурлан хьунул адам сегъуна риэс гIягIнисил гIибрат сарливан рурес вирар.

Илала уркIила ванадеш, дяхIла шаладеш, пикрумала умудеш, духудеш, малхIямдеш, гIяхIсицун барес пикририкIудеш дугьбачил бурили аргъахъес вирули ахIен.
Гьар сунени пикрибарибси секIал гIяхIла шайчиб бетурхахъули хIерриахъес илис Аллагьли имканбакIахъили саби, сари биалли бекIлил гапхIерикIули, халкьла пикрумала дайлизир ахIи, сунела адабла дяхIцIилиу дигIянрикили, лерилра гIямрулизир кавлули сари.


Галга сунела хIячмани бирар вавалибирхъяхъуси. ЖагьхIейчирад шагьарлизир хIеррирули риалра, ПатIимат ХIяжиевна сунела шантачил, дейбукIантачил, гьарил гьигьлизир рарх сари. ДейбукIанти биалли, гьарли-марти дарганти саби, чула мезра, гIядатунира, бусурман динра чекабизурли дузахъути.


Гьунчирад машиналичир шулумрулхъухIели, Избербашличибад гьарахъли ахIи «Сагаси ДейбукI» или белкIи шила у чебаасли, ну шакхIерикили дяхI шаладирар. Шила у дейбукIантани дарган мезли белкIи саби. ДейбукI шел устаз сунезиб акIубси, баракатла ши саби. Ил шила Советла председательли рикIибсири жагьси учительница, биштIати дурхIнала неш, 25 дусла гIямруличирси ПатIимат ВяхIидова.


ТIабигIятла дахъ жагати мер-мусаличибси, амма ахъес къиянти гьундурачилси, дубурла кьяркьти шуртIрачилси ДейбукIла ши диркьаличи гечбарес багьандан илини барибси хIянчиличила ца халаси роман белкIес вирар. ПатIимат ВяхIидова гьарли-марси дейбукIан сари, илис сунечила гаприкIес хIейгахъу.


Ил гьанна нушачил варх агарси, жявли гIямрулизивад арякьунси, ГIябдуллагь ВяхIидовла гIямрула рархкья сари. Ихтилатлизив илини сунела мурул гьануршухIели, хIера, илгъуна риэс гIягIниси сари мурулра, илала тухумтира, муруйчил белшунси сунела анкъира дигахъуси хьунул адам или, пикририкIули рирус. Илини дигиличил ва къайгъиличил гIевуцибхIели имканбакIиб бургар ГIябдуллагь ВяхIидовлис Дагъистанна адабиятлизи мекелли халаси пай кабихьес. ЛукIути адамтала пагьмуртас илини дедибти дархьти кьиматуназиб, ПатIимат ХIяжиевнала уркIила умути пикрумалара пай лебниличи рирхулра.


ВегI-алавси дунъя дигила, малхIямдешла, паргъатдешла мер бетаахъес бахълис имканбикIули хIебирар. ПатIимат дахъал дусмазир, 1978 ибил дусличирад рехIрихьили, ишбархIира дарган мезличил дурабулхъуси «Дагъиста хьунул адам» журналла редактор сари. Журналлизиб бузутала ургабси балгундешлизиб, малхIямдешлизиб, дигила ва хIурматла бархбасуназиб ПатIимат ВяхIидовала дигести хIял-тIабигIятла бутIара лебли бургар.


УркIила дигиличил, хIурматличил алавруцилри ил сунечил барх бузути хьунул адамтани. «ПатIимат ХIяжиевна редакцияла рахъхIила хIянчизар, нушала гIякьлучерси насихIятчи, урус мезли ункъли иргъули саби, нушала «совесть» сари», - рикIулри журналла бекI редактор Наида Муртузовна Каримова.
«Лерилра ишаб бузутас, гIибратласи сарливан рурес вирар», - буриб бек1 редакторла заместитель Ажа Юсуповна ГIябдуряхIмановани.
«Ну иша рузес ракIибхIейчирад гехIел дус дикили сари, гьарил вегIла зугIяйчил иличи нешличиван дугьаизес вирар», - рикIулри лезги мезла редактор Ибрагьимова Наира Нажмудиновна.


«Дебали гIяхIси сари, ПатIимат ХIяжиевначила илкьяйдацун бурес вирар», уркIбала разидешличил гъайбикIулри журналлизиб бузути хьунул адамти.    
ПатIимат ХIяжиевна Россияла журналистунала ва писательтала Cоюзунала член сари. Дарган ва урус мезли делкIунти, лугIилашал дахъал, хабуртала автор сари.


2011 ибил дуслизиб илини делкIунти очеркунала «Дила ахIерти дагъистанланти» бикIуси, 2017 ибил дуслизиб «УрхIла дурхIни бирути ахIен», бикIуси жузи дурадухъун. БучIантани илди ахъли кьиматладариб.  Илцадра чедетаахъили, ца девалра имцIа-кам хIебаресли, игитунала хIял-тIабигIят, касибси суратван, жагати мезличил сипатдарили делкIи сари ПатIиматли очеркуни.
Бахъ дигести адамти саби илала очеркунала игитуни, яра илини адамти илдигъунтили чебиули риэс гIягIнили саби. Журналист ветаэс дигусилис, секьяйда лукIес гIягIнисил гIибратлис гьалабихьес вирар ПатIимат ВяхIидовала «АхIерти дила дагъистанланти» бикIуси жуз.


Илала урус ва дарган мезли делкIунти «Редакторла дневник» бикIути жузи, хьунул адам бунагь-хатIализи хIерикахъес бурсирируси гIякьлула хазна сари. Бунагьуначила гъай детаурхIели, илини дурхъаси ХIяж барибси риъниличилара бурес чебиркур. Гьарил хIулбала хIерлизир рархли, сари бунагьлизи хIерикесли, вяшрикIес имканбикIули саби ПатIимат ХIяжиевнас.
Нуни делкIунти дугьбани иличи дуцIрум кункси цIуэрилигъуна, унхъри вавалидирхъяхъуси хIебла бархIилигъуна асар барили, гIебшни берхъибси цIедешла анхълагъуна, дурхъаси Кьуръа аятуналагъуна баракат биахъубли дигахъира. Ма ша Аллагь илис.


Илини пагьмучебти лукIанти гIеббуцесра, илдала пагьмурти бучIантачи даахъесра, илди уркIичеббаресра сунечи хъарсилизи халбирули сари.
Жагьли левалли гIямрулизивад арякьунси, пагьмучевси поэт, сунела хала нешла узи, Сибир МяхIяммадла назмурти дучили, илини 2018 ибил дуслизиб, жагаси жуз дуракаиб.


ПатIимат ишбархIира сабухъчерли рузули сари, бируси гьарил белкIлизи, селра ахIерахIебарили, лебил уркIи кабирхьули сари, амма сари машгьурриэс хьулрикIули ахIен.


Сунела адабла дяхIцIилиу дигIянрикили кавлули риалра, илала бузери чехIебаили, кьиматлахIебарили кахIелун. ЦIуръа дурхIначила делкIунти «УрхIла дурхIни бирути ахIен» бикIути очеркуни багьандан Дагъистанна журналистунала Союзли «Мургьила чIака» бикIуси дипломличил кIина шабагъатларариб, хьунул адамтачила делкIунти очеркуни багьандан «Дагъистанна мургьила перо» бикIуси диплом касиб, миллатла мез мяхIкамдирнилизи кабихьибси пай багьандан Россияла журналистунала Союзла ХIурматла Грамоталичи лайикьрикиб. ПатIимат ВяхIидова 1996 ибил дусличирад Дагъистан Республикала культурала рурибси хIянчизар сари.


Илини делкIунти очеркуназир адамтани сархибти шабагъатуни гьачамалра гьандушили ахIен, ПатIиматли лукIули сари цIуръабас кумекбарибтачила, хIялалли гIямру деркIибтачила, дигайлис марли калунтачила, пагьмучебти адамтачила, чус барибси гIяхIдеш хъумхIертуртачила.
ПатIимат секьяйда лукIулил чебаахъес багьандан илала камси белкI хIушаб гьалабихьес пикрибарира.


«…Ну риштIали рирухIели, нешлара дилара ургаб бетаурси ихтилат гьанбикиб.
Нешра нура гьаргала кадиилри. ХIяйван-къача мерладарили, дярхъларад хъули черяхIяхъибси неш, ганзухъличи гугрииб. Ну илала мякьла кариира. Чедиб хьанцIа закла капарай саби. Ил лугIилашал дахъал, лямцI-пархдикIути зубартани някьишбарили саби. Гумлачи тIашризасли, ну илдачи араэс ва наб дигусигъуна касес рирус или гьанбиркули саби. Илдала пархдикIнили, уркIи хIилнабиркьахъули саби. Дуклуми дакIахъили илдачиряхI арцес иштяхIдулхъули сари.


Нешла хIулбазиб биалли, пашмандеш гьанарули саби. Илини гIяшли балга-дугIя дирули, се сабил Аллагьлизи тиладибирули сари. ГIур мурхьли гьигьбатурли, дила бекIличибад малхIямли някъ чедибуркIули сари.


- Балулрив дила ахIерси, икIди зубарти бебкIили нушачибад ахиратла хъули арбякьунти адамтала рухI диъни?


- Сегъунти рухI. Неш, илди мицIирти сарив?


- Иш ванзаличир хIялалли гIямру деркIибти, цархIилтас гIяхIдешуни дирули хIербиубти, гIяхIти адамти бебкIибхIели, илдала рухI чула жаннизирад декIардикили заки ахъдирути сари, ва икIди пархдикIути зубартачи хьурадирути сари… ИшбархIи хIяриихьибси нушала дурхъаси устаз МяхIяммадхIяжиаццила рухIра, хIера икI бегIлара шаласи зубарличи хьурадиубти сари, - нешла хIулбазирад нургъби гердикIулри.


- Дила рухIра зубарличи шурдулхъану аба?


- ГIе, дила ахIерси, эгер хIуни халакараибхIели, балугълариубхIели, хIела гIямру Аллагьли гIеббурибси тяхIярли деркIадли, хIунира мурт-биалра ванза бархьбалтниличила хъумхIертадли, чисалра вайдеш хIебарадли, неш-дудешла, гIямрули халатала хIурматбарадли, кьясдешлизи хIела уркIи хIебуцахъадли, урхIла мас хIед буцес хьулхIерухъадли. Ва, гьайгьай, гьар бархIи шудехI дехIибала дирадли». 


Наб гьанбиркуливан ил белкIли ПатIимат сегъуна сарил бурули саби. Гьанна ил хIябал уршила неш, илдачибад акIубтала хала неш сари. Сунес нешли дурибти гIякьлуми лебтасалра гIердурули сари. Нешли хъарбарибсиван гIямру дуркIули сари иш бархибси дунъяличир гIяхIдешла гье делгIули сари.
АкIубси бархIиличил мубаракрирули нушала ургар диги-ванадеш, малхIямдеш, уржибдеш имцIадирахъули, дахъал дусмазир аралии калахъес Аллагьлизи рулгулра, дурхъаси Идбагла рурсила ула регI, хIурматла ПатIимат ХIяжиевна ВяхIидова. 


Рецензии