Про мудрость

ПРА МУДРАСЬЦЬ


«Пачатак мудрасьці – страх Госпадаў,
і спазнаньне Сьвятога – розум, бо мною
памножацца дні твае і дадасца табе гадоў
жыцьця» (Выс 9:10-11).

Мудрасьць – што гэта? Вызначэньне гэтага паняцьця гучыць прыкладна так: «Мудрасьць – гэта здольнасьць выбіраць у жыцьці Божыя шляхі». Калі мы жадаем стаць на гэты шлях, дык павінны трымацца Божай праўды і рабіць усё, каб дагадзіць Богу. І таму мы зьвяртаемся да крыніцы бясконцай мудрасьці – Сьвятога Пісаньня.
Старажытныя кнігі мудрасьці – гэта разнавіднасьць літаратуры, якая практычна невядомая сучасным хрысьціянам. Кнігі мудрасьці таксама займаюць значную частку Сьвятога Пісаньня, але мы, на жаль, не заўсёды разумеем ці разумеем не заўсёды правільна гэтыя тэксты і таму губляем тую каштоўнасьць, якую заклаў у Сваім Слове Бог. Правільнае разуменьне Божай мудрасьці пры вывучэньні Бібліі, дае хрысьціянам вельмі і вельмі шмат карыснага і наадварот, калі чалавек карыстаецца Божай мудрасьцю няправільна, дык гэта можа служыць падставай да самалюбства, ганарыстасьці і недальнабачных паводзінаў.

Асноўныя кнігі мудрасьці Бібліі – гэта кніга Ёва, кніга выслоўяў Саламонавых і кніга Эклезіяста, альбо Прапаведніка. Да кнігаў мудрасьці Сьвятога Пісаньня прылічваюць таксама Найвышы сьпеў Саламона і часткова Псалтыр.
Чым зьяўляюцца кнігі мудрасьці і чым яны не зьяўляюцца? Разважым пра гэта, але найперш адкажам на некалькі пытаньняў.

Хто мудры?
Мы ўжо казалі, што мудрасьць – гэта здольнасьць выбіраць у жыцьці Божыя шляхі і гэта значыць, што ў мудрасьці прысутнічае асабісты накірунак. Мудрасьць існуе тады, калі чалавек мысьліць і дзейнічае па праўдзе, выбіраючы Божыя шляхі, бо мудрасьць ня ёсьць нешта тэарэтычнае, але гэта мноства рашэньняў, якіх патрабуе жыцьцё. Стары Запавет кажа нам пра тое, што адны людзі маюць мудрасьці больш, другія меньш, але мудрацамі называлі тых, хто шмат дасягнуў у сваім імкненьні да выкананьня Божай праўды. Мудры чалавек – чалавек практычны, бо вучыцца жыць чыстымі помысламі і выбіраць свае жыцьцёвыя шляхі так, каб гэта дапамагло яму дасягнуць жаданае мэты. Калі кожны з нас паглядзіць на сваё асабістае жыцьцё, дык убачыць, што ход нашага жыцьця - гэта ёсьць следства прынятых намі рашэньняў, бо ўсё, што мы робім, у значнай ступені ёсьць пытаньне выбара. Калі падняцца з ранку, як апрануцца, якія паставіць мэты на працоўны дзень, чаго дасягнуць, з кім мець зносіны, што есьці і гэтак далей – усе гэтыя дзеяньні ёсьць вынік рашэньняў, прынятых намі ў той ці іншы момант жыцьця. Некаторыя рашэньні нашага жыцьця вызначаюцца выбарам Госпада, але ня нашым: «На падлогу кідаюць жэрабя, але ўвесь вырак ягоны – ад Госпада» (Выс 16:33). Яскравы прыклад Божага выбару жыцьцёвага шляху – гісторыя жыцьця Язэпа: «Бог паслаў мяне перад вамі, каб пакінуць вас на зямлі і захаваць ваша жыцьцё вялікім збавеньнем. Дык вось, ня вы паслалі мяне сюды, а Бог, Які і паставіў мяне бацькам фараону і гаспадаром ва ўсім доме ягоным і валадаром ва ўсёй зямлі Эгіпецкай. Ідзіце хутчэй да бацькі майго і скажыце яму: “Так кажа сын твой Язэп. Бог паставіў мяне над усім Эгіптам. Прыйдзі да мяне, не марудзь» (Быц 45:7-9).

Старажытная культура назьбірала вялікую колькасьць літаратуры пра мудрасьць. Па-за Ізраілем мудрасьць вызначалася, як пошук лепшых шляхоў да добрага жыцьця. Біблійная мудрасьць дадала да гэтага выключна важную рэч, сутнасьць якой у тым, што добрыя шляхі – гэта Божыя шляхі, бо пачатак мудрасьці – страх Госпадаў. Калі вы ня верыце ў Бога і ў Ягоную прысутнасьць, калі вы не выконваеце Божыя запаведзі, дык ці можаце вы выбраць Божыя шляхі і спазнаць мудрасьць? І таму мы павінны зразумець, што першы крок да біблійнай мудрасьці – гэта пачатак пазнаньня Бога.

Пазнаньня не абстрактнага, але сур’ёзнага пасьвячэньня свайго жыцьця Госпаду і калі гэта так, дык асноўны напрамак нашага жыцьця ў добрым і правільным накірунку. Мудрасьць не вызначаецца інтэлектам ці адукаванасьцю, бо гэта пытаньне суадносеньня свайго жыцьця з Богам, якое нараджае здольнасьць з радасьцю выконваць волю Госпада. Бог дае мудрасьць тым, хто просіць яе: «Калі ж у каго з вас не хапае мудрасьці, няхай просіць у Бога, Які дае ўсім шчыра і не дакараючы, і будзе яму дадзена» (Як 1:5), але гэта не абяцаньне таго, што мы, дзякуючы малітвам, зможам паразумнець. Абяцаньне ж Божай дапамогі, калі мы молімся, пра тое, каб стаць больш дабрачыннымі ў нашым жыцьці.

Апостал Якуб кажа, што мудрасьць, якую дае нам Бог знаходзіцца ў процілегласьці да сьвецкай мудрасьці, якую выкарыстоўвае чалавек, дзеля дасягненьня перавагі перад іншымі людзьмі: «Хто з вас мудры і мае розум, няхай пакажа гэта справамі сваімі праз добры лад жыцьця з ціхасьцю мудрасьці. А калі ў вашым сэрцы вы маеце горкую зайздрасьць і сварлівасьць, не вывышайцеся і не хлусіце насуперак праўдзе. Гэта ня ёсьць мудрасьць, якая з вышыні зыходзіць, але зямная, душэўная, дэманава, бо дзе зайздрасьць і сварлівасьць, там бязладзьдзе і ўсякія благія рэчы. Але мудрасьць, якая з вышыні, па-першае, — чыстая, пасьля — мірная, спагадная, саступлівая, поўная літасьці і добрых пладоў, бесстаронная і некрывадушная. Плод жа праведнасьці ў супакоі сеецца тымі, якія робяць супакой» (Як 3:13-18).

Многія людзі, якіх мы бачым у Старым Запавеце мелі жыцьцё пасьпяховае і адказнае перад іншымі людзьмі. Мудрасьць зьвязвалася з рамёствамі: «І загадаў Госпад Майсею сказаць: “Глядзі, Я прызначаю менавіта Вэсэлііла, сына Урыевага, сына Оравага, з племя Юдавага; і я напоўніў яго Духам Божым, мудрасьцю, розумам, ведамі і ўсялякім умельствам рабіць з золата, срэбра і медзі, рэзаць камяні, каб устаноўліваць іх, і рэзаць дрэва дзеля ўсякай патрэбы. І вось, Я даю яму памочнікам Агаліява, сына Ахісамахавага, з племя Данавага, і ў сэрца кожнаму мудраму ўкладу мудрасьць, каб яны зрабілі ўсё, што Я загадаю табе: скінію сходу і каўчэг адкрыцьця і века на яго, і ўсе прылады скініі» (Вых 31:1-7). Мудрасьць шукалі людзі, адказныя за іншых людзей. Ісус Нава атрымаў мудрасьць ад Госпада: «І Ісус сын Наваў напоўніўся духам мудрасьці, бо Майсей усклаў на яго рукі свае, і слухаліся яго сыны Ізраілевыя і рабілі так, як загадаў Госпад Майсею» (2 Зак 34:9). Давід заклікае да Госпада, каб Ён наставіў яго: «Пакажы мне Госпадзе, дарогі Твае, наставі мяне на сьцежкі Твае. Накіруй мяне на праўду Тваю, і навучы мяне, бо Ты Бог ратунку майго; на цябе спадзяюся кожны дзень» (Пс 24:4-5).

Таксама і Саламон, які просіць у Бога не багацьця ці вынішчэньня ворагаў, але розуму: «І сёньня, Госпадзе Божа мой, ты паставіў раба Твайго валадаром замест Давіда, бацькі майго. Алеле я – хлопец малы, ня ведаю ні майго выхаду, ні ўваходу; і раб Твой – сярод народу Твайго, які выбраў Ты, народу такога шматлікага, што паводле мноства яго нельга ні палічыць, ні агледзець. Даруй жа рабу Твайму сэрца разумнае, каб судзіць народ Твой і разьбіраць, што дабро і што ліха, бо хто можа кіраваць гэтым шматлікім народам Тваім? І заўгодна было Госпаду, каб Саламон прасіў гэтага. І сказаў яму Бог: “За тое, што ты прасіў гэтага і не прасіў сабе доўгага жыцьця, не прасіў сабе багацьця, не прасіў сабе душаў ворагаў тваіх, прасіў сабе розуму, каб умець судзіць, - вось, Я зраблю паводле слова твайго: вось, Я даю табе сэрца мудрае і разумнае, так што падобнага да цябе ня было да цябе, і пасьля цябе не паўстане падобны да цябе”» (3 Цар 3:7-12).

Кнігі мудрасьці асноўную ўвагу ўдзяляюць асобе чалавека і ягоным паводзінам – наколькі верны ён у выбары шляхоў Бога і як ён прыкладае Божую праўду да свайго жыцьця, бо Божая мудрасьць заўсёды вышэй за мудрасьць чалавечую: «І сказаў Госпад: “Як што людзі гэтыя шануюць Мяне вуснамі сваімі, і языком сваім шануюць Мяне, а сэрца іхняе далёка адлягае ад Мяне, і багавейнасьць іх перад Мною ёсьць вывучэньне запаведзяў чалавечых; дык вось Я буду нязвыкла рабіць з гэтым народам, дзівосна і дзіўна, так што мудрасьць мудрацоў яго згіне, і розуму ў разумных яго не застанецца”» (Іс. 29:13-14).

Што ёсьць мудрасьць?

Мудрасьць – гэта сродак для прыняцьця правільных жыцьцёвых рашэньняў і таму набываюцца і ўдасканальваюцца гэтыя сродкі па рознаму. Адно з іх – гэта бяседы ці спрэчкі паміж людзьмі, бо калі мы асэнсоўваем свае размовы, прыкладваючы іх да Божай праўды, якую Ён дае нам у запаведзях Сваіх, дык дзякуючы гэтаму, мы можам убачыць правільны накірунак нашага жыцьця і вырашэньне таго ці іншага жыцьцёвага пытаньня. Другі сродак для набыцьця мудрасьці – гэта разважаньні над прачытанымі маналогамі, як гэта ёсьць у кнізе Эклезіяста і дыялогамі, што мы бачым у кнізе Ёва. Разважаньне над прачытанным маналогам і дыялогам, ёсьць мудрасьць сузіральная і гэтая мудасьць мае характар практычны, бо заснаваная на нечым вопыте. Калі ж мы чытаем кнігу выслоўяў Саламонавых, дык успрымаем гэтую мудрасьць, як дадзеную нам у прыказцы ці сентэнцыі.

У старазапаветныя часы настаўнікі мудрасьці і іхнія вучні рабілі розныя захады для таго, каб забясьпечыць надзейнае ўспрыманьне тэкстаў кніг мудрасьці і таму Бог дабраславіў тых людзей, якія даносілі да нас Слова Божае, каб яны так складалі тэксты, што мы, чытаючы іх, лягчэй іх запаміналі і разумелі.

Вельмі важна памятаць, што ў старажытныя часы далёка ня ўся мудрасьць была пабожнай і рэлігійна правільнай. У тыя часы існавала грамадзкая група настаўнікаў мудрасьці і кніжнікаў, якія зьбіралі і рэдактавалі мудрыя выказваньні, сентэнцыі і бяседы. Гэтая мудрасьць у нечым сходная са старазапаветнай, але ў ёй няма накірунку на Госпада, як на крыніцу ўсёй мудрасьці, якую дае толькі Ён: «Сыне мой, калі ты прымеш словы мае і захаваеш пры сябе запаведзі мае, і вуха сваё прыхіліш да мудрасьці і прытуліш сэрца тваё да разважлівасьці, калі будзеш клікаць да ведаў і зьвяртацца да розуму. Калі будзеш шукаць яго, нібы срэбра, і знаходзіць яго, нібы скарб, тады ўразумееш страх Госпадаў і знойдзеш спазнаньне Бога. Бо Госпад дае мудрасьць; і з вуснаў Яго – веды і розум» (Выс 2:1-6).

Мудрасьць – катэгорыя практычная і не ахоплівае ўсе бакі нашага жыцьця, бо напрыклад выкладаньне гістарычных падзей ня ёсьць мудрасьць, нават калі наўмысна нехта будзе скажаць гістарычныя факты. Веданьне мудрасьці, на жаль, не гарантуе тое, што людзі будуць карыстацца ёй належным чынам. Мудрая падказка Ёнадава Амнону была дадзена для нядобрай справы: «Але ў Амнона быў сябар, імем Ёнадаў, сын Самая, брата Давідавага і Ёнадаў быў чалавек вельмі хітры. І ён сказаў яму: “Чаго ты так худнееш з кожным днём, сын валадароў, - ці не адкрыеш мне?” І сказаў яму Амнон: “Тамар, сястру Авэсаломаву, брата майго кахаю я”. І сказаў яму Ёнадаў: “Кладзіся ў ложак твой і прыкінься хворым, а калі бацька твой прыйдзе адведаць цябе, скажы яму: “Хай прыйдзе Тамар, сястра мая, і падмацуе мяне ежаю на вачах маіх, каб я бачыў і еў з рук яе”» (2 Цар 13:3-5). Працяг гэтае гісторыі вельмі сумны. Таксама і Саламон, маючы мудрасьць ад Бога, не ўтрымаўся ад парушэньня вернасьці Госпаду пад час старасьці: «І было ў яго семсот жонак і трыста наложніц. І разбэсьцілі жонкі сэрца ягонае. У час старасьці Саламона жонкі яго схілілі сэрца ягонае да іншых багоў, і сэрца ягонае ня было цалкам адданае Госпаду Богу свайму, як сэрца Давіда, бацькі ягонага» (3 Вал 11:3-4). Вынік гэтае здрады таксама вельмі сумны для валадарства Саламона: «І сказаў Госпад Саламону: “За тое, што так у цябе робіцца, і ты не захаваў запавету Майго і пастановаў Маіх, якія Я наказаў табе, Я адбяру ў цябе валадарства і аддам яго рабу твайму, але ў дні твае Я не зраблю гэтага дзеля Давіда, бацькі твайго. З рукі сына твайго адбяру яго”» (3 Вал 11:11-12).

Толькі тады, калі мудрасьць, як мастацва жыць, падпарадкована выкананьню Божай волі, яна дасягае сваёй мэты і становіцца мудрасьцю Божай праўды.

Хто вучыць мудрасьці?

У старажытныя часы асобныя людзі ўсё сваё жыцьцё пасьвячалі набыцьцю мудрасьці, але таксама і навучэньню мудрасьці іншых людзей. Такіх настаўнікаў называлі мудрацамі, а ў Ізраільскім грамадзтве яны займалі ўзровень сьвятароў і прарокаў: «А яны сказалі: “Прыйдзеце, складзем змову супраць Ераміі; бо ня зьнік жа закон у сьвятара, і рада ў мудрага, і слова ў прарока. Прыйдзіце, паб’ем яго языком і ня будзем уважаць словам ягоным”» (Ерам 18:18). Мудрацы былі настаўнікамі і дарадчыкамі тых, хто жадаў гэтага і шукаў у іх мудрасьці. Мудрыя людзі станавіліся як бы прыёмнымі бацькамі для сваіх вучняў. У кнізе выслоўяў Саламонавых мы часта сустракаем зварот настаўніка да вучня, як «сыне мой» і гэта азначае, што настаўнікі мудрасьці выхоўвалі сваіх вучняў, як сваіх родных дзяцей.
 
Бацькі накіроўвалі сваіх дзяцей вучыцца мудрым думкам і мудрым паводзінам да настаўнікаў мудрасьці, але большасьць дзяцей вучыліся мудрасьці дома, ў сям’і. У сучасных сем’ях навучаньне мудрасьці пачынаецца менавіта дома, бо сучасныя бацькі, часам і не ўсьведамляючы гэта, вучаць сваіх дзяцей розным складаючым мудрасьці і тым самым дапамагаюць ім прымаць у сваім жыцьці правільныя рашэньні. Большасьць бацькоў жадаюць бачыць сваіх дзяцей шчаснымі, самастойнымі і каб яны знаходзіліся ў добрых зносінах з іншымі людзьмі. Добрыя бацькі павінны аддаваць дзецям шмат часу, каб назіраць за паводзінамі дзяцей і, час ад часу, падказваць ім, як трэба сябе паводзіць. Такія настаўленьні вельмі характэрныя для кнігі выслоўяў Саламонавых, якая ўсе свае парады падпарадкоўвае Божай мудрасьці, што павінны рабіць усе бацькі-хрысьціяне. Бацькоўская парада можа быць вельмі практычнай і накірована на сьвецкія справы, але яна не павінна супярэчыць таму, што вышэйшае прызначэньне чалавека – выконваць волю Бога.

Калі бацькі хрысьціяне, дык іхнімі вуснамі павінен казаць Бог, Які спалучае бацькоўскую пяшчотнасьць і ўладу Госпада. Словы Бога, якія прамаўляюцца вуснамі бацькоў, маюць на ўвазе дабрачэснасьць і адказнасьць людзей за выхаваньне сваіх дзяцей. Такія ж абавязкі, але ня толькі перад дзецьмі, а перад усімі хрысьціянамі, нясуць нашыя духоўныя настаўнікі па вялікаму прыкладу апостальскага служэньня: «Але былі мы лагодныя сярод вас, як карміцелька клапоціцца пра дзетак сваіх. Гэтак мы, рупячыся пра вас, пажадалі перадаць вам ня толькі Эвангельле Божае, але і душы нашыя, бо вы сталіся нам любымі. Вы памятаеце, браты, працу нашую і стому: уначы і ўдзень працуючы, каб ня быць цяжарам каму з вас, мы абвяшчалі вам Эвангельле Божае. Сьведкі вы і Бог, як сьвята, праведна і беззаганна былі мы сярод вас, якія паверылі. Бо вы ведаеце, як мы кожнага з вас, як бацька дзяцей сваіх, прасілі, і пацяшалі, і сьведчылі, каб вы хадзілі дастойна Бога, Які паклікаў вас у Сваё Валадарства і славу. Дзеля гэтага і мы несупынна дзякуем Богу, што вы, прыняўшы пачутае ад нас слова Божае, прынялі яго не як слова чалавечае, але як яно ёсьць у сапраўднасьці, як слова Божае, што дзейнічае ў вас, якія паверылі» (1 Тэс 2:7-13).

Мы чуем голас мудрасьці ад нашых бацькоў і нашых духоўных настаўнікаў. Няхай у кожнага з нас будзе дастаткова ласкі Божай, каб разважаць над гэтымі правіламі паводзінаў і няхай кожны чалавек мае адзіны стандарт свайго жыцьця: «Зьвяртайцеся да закону і сьведчаньня. Калі яны не гавораць, як гэтае слова, дык няма ў ім сьвятла» (Іс 8:20).

Мудрасьць кнігі Ёва.

Кніга Ёва – адна з найвялікшых літаратурных каштоўнасьцяў сьвету, як узор сузіральнай мудрасьці Старога Запавету, дае нам разуменьне таго, што ёсьць з выгляду лагічная, але ілжывая па сутнасьці сваёй сьвецкая мудрасьць і з чаго складаецца мудрасьць Божая. Кніга Ёва – гэта крык, які накірованы да Госпада тымі, хто ня здольны болей кіраваць сваім жыцьцём, але гэта таксама і папярэджаньне тым, хто пакуль спадзяецца на свае ўласныя сілы і намагаецца выжыць у гэтым сьвеце бяз Божай дапамогі. Гісторыя Ёва – гэта гісторыя ўзаемаадносін Бога і чалавека, калі Ён выводзіць Ёва па-за становішча фармальнай веры і дае яму магчымасьць убачыць сапраўднага і блізкага Бога, каб знайсьці ня толькі Бога, але і сябе ў Госпадзе.

Мы сузіраем добра збудаваную бяседу Ёва з ягонымі дабрадзейнымі сябрамі-суцяшальнікамі – Эліфазам, Вілдадам, Сатарам і Эліуям. Гэтая бяседа нясе ў сабе вельмі важную мэту – зацьвердзіць у разуменьні сузіральніка-чытача тую праўду, што здарэньні нашага жыцьця не заўсёды адпавядаюць таму, што так хоча Бог ці таму, што так будзе справядліва, але менавіта гэты бок мудрасьці абараняюць сябры Ёва. Яны выказваюць думку, што Бог ня проста ўдзельнічае ў справах чалавека, але і вершыць суд над тым, што здараецца ў нашым жыцьці. Сябры Ёва кажуць, што ўсё, што ёсьць у жыцьці чалавека – добрае ці дрэннае – ёсьць наступства таго, робіць чалавек угоднае Богу ці не. Яны не разумеюць Ёва і не згаджаюцца зь ім, калі ён кажа, што не зрабіў перад Госпадам нічога такога дрэнага, каб атрымаць такое пакараньне. Суразмоўцы Ёва сьцьвярджаюць, што дабрабыт у жыцьці чалавека – гэта паказчык ягоных адносінаў да добрых справаў, але калі чалавеку нядобра, дык гэта можа азначаць толькі тое, што ён зграшыў перад Богам і ў адказ Бог паслаў яму няшчасьці.

Дарэчы, да падобнай логіцы схіляліся і вучні Ісуса Хрыста: «І, праходзячы, убачыў чалавека, сьляпога ад нараджэньня. І спыталіся ў Яго вучні Ягоныя, кажучы: “Раббі! Хто саграшыў: ён ці бацькі ягоныя, што ён нарадзіўся сьляпы?” Адказаў Ісус: “Не саграшыў ані ён, ані бацькі ягоныя, але каб былі выяўленыя праз яго справы Божыя”» (Ян 9:1-3). Да падобнага схіляюцца і многія сучасныя хрысьціяне разважаючы, што калі Бог валадарыць над усім, дык усё, што здараецца – ёсьць воля Бога. Але Пісаньне гэтаму ня вучыць, калі кажа, што сьвет сапсаваны грэхам і знаходзіцца пад уладаю д’ябла: «Мы ж ведаем, што грэшнікаў Бог ня слухае; але хто пакланяецца Богу і волю Ягоную выконвае, таго слухае» (Ян 12:31) і таму шмат што ў нашым жыцьці здараецца ня так, як гэтага жадаў бы Бог. Дарэчы пакуты, не заўсёды ёсьць следства грэху: «Бо я лічу, што пакуты цяперашняга часу ня вартыя тае славы, што мае адкрыцца ў нас. Бо стварэньне са спадзяваньнем чакае адкрыцьця сыноў Божых, бо стварэньне падпарадкаванае марнасьці не сваёй ахвотай, але праз Таго, Які падпарадкаваў, у надзеі, што і само стварэньне будзе вызвалена з няволі сапсутасьці на свабоду славы дзяцей Божых. Бо ведаем, што ўсё стварэньне супольна ўздыхае і мучыцца, родзячы, аж да цяпер. І ня толькі яно, але і мы самі, маючы пачатак Духа, і мы самі ў сабе ўздыхаем, чакаючы ўсынаўленьня, адкупленьня цела нашага» (Рым 8:18-23).

Ёў, пабожны чалавек, ведае, што ён не рабіў нічога такога, каб прагнявіць Бога і ён неаднаразова кажа пра гэта, красамоўна адстойваючы сваю невінаватасьць. Ён адмаўляецца разумець, чаму такое здарылася менавіта з ім, але сябры Ёва ўпэўніваюць яго ў тым, што Ёў тым самым абражае Бога і яны заклікаюць Ёва спаведаць свой грэх, а таксама прызнаць, што Бог валадарыць у сьвеце і што мы атрымліваем усё па сваіх заслугах. Але вось да Ёва і ягоных сяброў раптоўна зьвяртаецца сам Бог, Які паказвае сутнасьць спрэчкі, а таксама паказвае правільнасьць Ёва перад мудрасьцю ягоных сяброў: «І было пасьля таго, як Госпад сказаў словы тыя Ёву, сказаў Госпад Эліфазу Тэманіцяніну: “Гарыць гнеў Мой на цябе і на двух сяброў тваіх за тое, што вы гаварылі пра Мяне не так правільна, як раб мой Ёў”» (Ёў 42:7).Дык у чым жа мудрасьць?

Калі Ёў кажа пра тое, што ня ўсё ў нашым жыцьці ладзіцца справядліва, дык ён безумоўна правы, але калі ён енчыць пытаньнем: «Чаму я?», правы Бог, бо шляхі Божыя вышэй за нашыя і калі Ён дазваляе пакуты, дык гэта азначае, што Ён ведае гэтыя дзеяньні, бо воля Бога вышэйшая. Мы бачым, як нараджаецца праз пакуты ўпэйненасьць у праведнасьці і вышэйшым кіраўніцтве Госпада.

Мудрасьць кнігі выслоўяў Саламонавых.

Кніга выслоўяў Саламонавых – гэта галоўная скарбонка мудрасьці разважаньня, крыніца сентэнцый, да якой могуць зьвяртацца людзі, каб удасканальвацца і набываць адказны падыход да свайго жыцьця. Кніга вучыць нас кансэрватыўным маральным каштоўнасьцям, бо зьяўляецца падмуркам Божай маралі і правіл паводзінаў, і якая дапамагае асабліва маладым людзям ператварацца ў адказных дарослых людзей. Добрыя бацькі ня хочуць, каб іхнія дзеці вырасьлі няшчаснымі, расчараванымі ў жыцьці, нікчэмнымі ці амаральнымі людзьмі, але наадварот, яны жадаюць бачыць сваіх дзяцей пасьпяховымі, матэр’яльна сталымі і маральнымі. І таму Бог нам дае кнігу мудрасьці – гэты збор парадаў пра тое, як дасягнуць жаданае мэты – мудрасьці жыцьця.

Кароткія выказваньні – адзін з старажытных формаў навучаньня. Чалавечы розум ня вельмі прыстасаваны да доўгіх разважаньняў і таму хутчэй гукаецца на кароткія сентэнцыі, якія выяўляюць цікавыя думкі не шматлікімі словамі. Сам аўтар кнігі Сьвятога Пісаньня называе гэтыя кароткія афарыстычныя выразы залатымі яблыкамі: «Залатыя яблыкі ў срэбным празрыстым посудзе – слова, сказанае прыстойна» (Выс. 25:11). Кніга выслоўяў – гэта мудрасьць Бога, бо ў ёй чалавечая прырода дасьледавана дасканала і падрабязна. Кніга выслоўяў вядзе нас да добрага, бо ў ёй знаходзіцца мудрасьць, якая вядзе нас да дабрачыннасьці.

Кнігу выслоўяў Саламонавых можна ўмоўна падзяліць на тры часткі. Першая частка – гэта разьдзелы 1–9, якія вызначаны да выхаваньня паводзінаў у маладосьці. Мудрасьць гэтых разьдзелаў падобная на дрэва жыцьця, якое прапануе прахалоду і смачныя плады. Другая частка зьмяшчаецца ў раздзелах 10–24, зьмест якіх прызначаецца для людзей дасягнуўшых сталага ўзросту. І трэцяя частка – гэта разьдзелы 25-31, якія ёсьць збор выказваньняў валадара Саламона: «І даў Бог Саламону мудрасьць і вельмі вялікі розум і шырокі розум, як пясок на беразе мора. І была мудрасьць Саламонава вышэйшая за мудрасьць усіх сыноў усходу і за ўсю мудрасьць эгіпцянаў. Ён быў мудрэйшы за ўсіх людзей, мудрэйшы і за Этана Эзрахіта і Эмана, і Халкола і за Дарду, сыноў Малхола, і імя ягонае было ў славе ва ўсіх навакольных народах. І прамовіў ён тры тысячы выслоўяў, і сьпеваў у яго было тысяча і пяць; і гаварыў ён пра дрэвы, ад кедра, што ў Ліване, да ісопу, што вырастае са сьцяны; гаварыў і пра жывёл, і пра птушак, і пра паўзуноў, і пра рыбу. І прыходзілі ад усіх народаў паслухаць мудрасьці Саламона, ад усіх валадароў зямных, якія чулі пра мудрасьць ягоную» (3 Вал 4:29-34). Бог даў Саламону мудрасьць і таму перад намі ня проста выказваньні мудрацоў, але словы самога Бога.

У кнізе выслоўяў Саламонавых выбар чалавекам мудрага жыцьця процістаўляецца жыцьцю вар’яцкаму, што ёсьць насільле, неабдуманае паручыцельства, лянота, каварнасьць, сэксуальная разбэшчанасьць і гэтак далей. Акрамя заклікаў вынішчаць гэтыя заганы да мудрага жыцьця, кніга выслоўяў заклікае да дапамогі бедным, павазе да ўладаў, добраму выхаваньню дзяцей, абмежаванаму ўжываньню алкаголя, шанаваньня бацькоў і да іншых добрых справаў.

І вось зараз, калі мы, зацікаўленыя папярэднімі разважаньнямі, адкрылі гэтую цудоўную кнігу і прачыталі ці больш уважліва перачыталі яе, дык можам вызначыць асноўныя моманты нашага разважаньня.

Нашыя паводзіны павінны адпавядаць нашаму ўнутранаму зьместу, бо дабрачыннасьць упарадкуе нашы ўчынкі і дапаможа нам выбіраць правільны шлях жыцьця.

Дабрачыннае жыцьцё прыносіць шчасьце і радасьць, як Саламон і кажа пра гэта: «Шчасны той чалавек, які надбаў мудрасьць, і чалавек, які здабыў розум! Бо здабываньне яе лепшае за здабываньне срэбра, і прыбытку ад яе больш, чым ад золата. Яна даражэйшая за каштоўныя камяні; і нішто з таго, што жадана табе, не зраўняецца з ёю. Даўгадзённасьць у правіцы ў яе, а ў лявіцы багацьце і слава; шляхі яе – шляхі прыемнасьці, і усе сьцежкі яе – мірныя. Яна – дрэва жыцьця тым, што называюць яе, - і шчасныя тыя, што маюць яе» (Выс 3:13-18).

Мы зразумелі, якія каштоўнсьці мудры чалавек лічыць сапраўднымі. Усе добрае зыходзіць ад Бога і гэта значыць, што знайсьці Ягоную мудрасьць – значыць знайсьці жыцьцё: «Бо, хто знайшоў мяне, той знайшоў жыцьцё, і атрымае ласку ад Госпада» (Выс 8:35). Мы зразумелі, што баяцца Яго – значыць мець мудрасьць: «Пачатак мудрасьці – страх Госпадаў; толькі дурні пагарджаюць мудрасьцю і настаўленьнем» (Выс 1:7). Мы зразумелі, што спадзявацца на Яго – значыць мець дабраславеньне: «Хто вядзе справу разумна, той знойдзе дабро, а хто спадзяецца на Госпада, той шчасны» (Выс 16:20). Мы зразумелі, што любіць Яго – значыць мець Божую ласку, а з ёй і набытак: «Багацьце і слава са мною – скарб нятленны і праўда. Плады мае лепшыя за золата самага чыстага, і карысьці ад мяне болей, чым ад чыстага срэбра. Я хаджу дарогаю праўды, сьцежкамі правасудзьдзя, каб даць тым, хто мяне любіць, спадчыну дабра, і скарбніцы іхнія я напаўняю» (Выс 8:18-21). Мы зразумелі таксама, што запамятаваць Яго – значыць загінуць: «А хто грэшыць супраць мяне, учыняе шкоду душы маёй: “Усе тыя, што ненавідзяць мяне, любяць сьмерць”» (Выс 8:36).

Трэба сказаць, што чалавек па сваёй сутнасьці – ідалапаклоньнік і таму ён для для сваёй асобы – самы важны, бо ўсе свае імкненьні ён накіроўвае на сябе. Ён ня хоча, каб яго нехта вёў, бо ён хоча ісьці сам і зьмяніць законы сьвету, якія ўсталяваў Бог, але мы ведаем, што сапраўднае дабро – гэта быць у міры з Богам і пазнаваць Яго, бо менавіта гэта дасьць нам шчасьце ў вечнасьці.

Мудрасьць кнігі Э клезіяста.

Кніга Эклезіяста – гэта мудры маналог, ня вельмі лёгкі для вывучэньня, бо ў ёй сустракаюцца месцы, якія, як быццам, процістаяць адзін адному і таму узьнікаюць процілеглыя тлумачэньні. Некаторыя тлумачальнікі бачаць кнігу Эклезіяста, як выраз цынічнай мудрасьці – такому погляду на нашае жыцьцё, якога трэба пазьбягаць. Іншыя ж разглядаюць гэтую кнігу, як настаўленьне на тое, як радавацца жыцьцю пад уладаю Госпада, разумеючы, што ўсе мы – сьмяротныя людзі. Менавіта такое стаўленьне да гэтае кнігі, падтрымлівае і аўтар гэтых радкоў.

Мы можам, пры вывучэньні кнігі Эклезіяста, разглядзець праўду, якую дае нам мудры аўтар.

Бог – Творца ўсяго існага, ад Каго зыходзіць, як дар, усякае жыцьцё, няхай і са сваімі выпрабаваньнямі.

Божыя шляхі не заўсёды можна зразумець і спасьцігнуць.

Усе справы чалавека, якія маюць быць у гэтым сьвеце нічога ня значаць, бо тое, што павінна быць, далёка не заўсёды супадае з тым, што ёсьць на самой справе: «Я ўсе дзеі пабачыў, якія пад сонцам чыняцца, і вось, усё – марнасьць і пагоня за ветрам» (Экл 1:14).

Сьмерць выраўнівае ўсё, бо прыходзіць да ўсіх людзей.

Мы бачым, што пазіцыя Эклезіяста дае нам разуменьне таго, што адзіная і несумненная рэальнасьць, якая чакае ўсіх нас – гэта сьмерць, але мы ўсё роўна павінны радавацца жыцьцю, як Божаму дару, нягледзячы на тое, што нашае жыцьцё нясе ў сабе ня толькі радасьці, але і пакуты. Сапраўдная радасьць нашага жыцьця зьяўляецца не ад набыцьця матэр’яльных каштоўнасьцяў, але ад самога ўдзелу ў жыцьці, якое даў нам Бог.

Заключныя вершы кнігі Эклезіяста – гэта перасьцярога і настаўленьне на тое, як мы павінны ставіцца да свайго жыцьця: «Выслухаем сутнасьць усяго: “Бойся Бога і запаведзяў Ягоных трымайся, бо чалавеку ў гэтым – усё. Бо ўсякі ўчынак Бог прывядзе на суд і ўсё таемнае, ці яно добрае, а ці благое”» (Экл 12:13-14). Сузіральная мудрасьць гэтае кнігі ў тым, што яна дае нам напамін пра цяжкія пытаньні жыцьця, якія ў рэшце рэшт прыводзяць нас да тэмы сьмерці і ўваскрасеньня Ісуса Хрыста.