Халкъына джаулукъ этген Махмутха

 «Ташны ата билмеген башына урур», дегенлей,  сен, «Къарачайны  кёгю»  болама деб, ёргедегилени эндириб, аланы орнуна орналыр умутлу джазгъан китабынгда, «кёк  болгъан къой, Къарачайны таб эшик артына да тыйыншлы болмагъанынгы,  ачыкъча ортагъа  салгъанса.

Бир миллетни сыйын кёлтюрген, аны юсюнден джазгъан, айтхан, аны джаратыучу адамлары, алимлери, билгенлери, айдынлары болады, аланы барысына  да алыб бирер тамгъа салыу – Къарачай бла Малкъарны сындырыу болгъанын  не ангылаялмагъанса, не да, иш этиб, къара кёлюнг  дженгиб, алай  джазгъанса.

Болумунг  болуб, билиминг  джетиб, адамлыгъынг  тутуб айтсанг  да бир джукъгъа ушатыргъа боллукъ болур   эди,  алай сёгерге кюрешген адамларынгы бир сёзю багъасы болмагъан  «джаратыучу боюнг» бла,   джазыкъ сен,  кимлеге тил узатыргъа кюрешесе?

Орнунгу билмеген, сексен джылдан  атлагъан  къарт болсанг да,  кесинги  тамадача туталмагъан,  къатын сёзлени китабына джазар чакълы ангсыз  болгъанынгы  миллетге  баям этгенсе.

Шо «гуждар» бла «покунну»  бир-биринден айыралмагъан насыбсыз, аланы  «кийик тамадала»  этген  кюлкюлюк, сенми уллу сёлеширге кюрешесе белгили адамлагъа?

(Да суабым болсун, билдирейим :
Гуждар бла покун къаялада, мийикде джашагъан хайуанладыла.
Сен ангыламагъан «джыйы» сёз да, аланы узакъдан огъуна башха джанны ийисин ала билгенлерин ангылатады.
«Гуждар» –   «горный козёл»,  «тур» .  Кавказда юч тюрлюсю барды.
«Покун» - серна, къаялада джашагъан къыргъый санлы хайуан.
«Къар-къаплан» - снежный барс.
«Кийик» - косуля. Тау этекледе кечиннген хайуан).

Махмут,  быллай болумунг бла,   сенми  къараларгъа  кюрешесе Исмаилны, Билялны, Абдуллахны, Тамараны, Альбертни, Къазий—Мухамматны, Муссаны, Розаны, Салиманы  дагъыда башхаланы?
Алгъа  кесинги къыйыкъ-къыйсыкъ назму шекиллеринги къарачай тилге келишир этиб,  сёзлени  тилдеча  тюз салыб айтыула къурай бил,  андан сора башхалагъа къарам атарса.

Охахай халкъсюерме,  деб  хар джерде  кёкрек уруучу,  «Эльбрус» джырны юсюнден а не джазгъанса?
Джау айтмазлыкъны айтыб, халкъны аузунда тургъан «Эльбрус» джырыбызны   юсюнден   не джазгъанынгы тюшюне билемисе?
Муну санга халкъ кечер дебми тураса?
 
Ма джазгъанынг:  «Алгъа чаба, айтыб къояма:  аны макъамына сёз табхан бирда къыйынды. Аламат макъамы барды.  Ауур ауруб  орунда джатыб  тургъан адам, аны эшитсе,  ёрге туруб, джангызгъа барыб башларча, дерчады. Джырны бу ариу макъамы ючюн, саулай миллетча, мен да аны джарашдыргъан ГЮРДЖЮ КОМПОЗИТОРГЪА уллу бюсюреу этеме».

Къарачайны, Малкъарны  19  ёмюрню артындан бери билген, джырлаб тургъан джырыны макъамын ГЮРДЖЮ КОМПОЗИТОР «джарашдыргъанды» дегенинг   неди? 
Шагъатлыгъынг бармыды?

Не уа, сен ким болгъанса,  халкъны кесинги ётюрюклеринге ортакъ этиб,  халкъны  атындан,   атын да  сагъыналмагъанынг бир  гюрджюге  бюсюреуле этерге?
Сени мыйынг бармыды, огъесе баш  ичи бошмуду?

Гюрджюмю джазгъанды Минги тауну?  Бюгюн бютеу ансамблле, бютеу Кавказ хайырланыб тургъан  – «Джашасын бизни партия», «Чалкъычыкъ», «Джер юйчюк», «Сабан джыр», «Къызыл аскер» д.б.  джырланы макъамларын да гюрджюнгмю джазгъанды?  Ол гюрджюнгю аты бармыды?  Аны атын нек джазмагъанса, тилбаракъ? Огъесе, кесинги сёзюнг бла айтайым,  «ётюнг джетмеймиди»  къара джаланынгы   бойнунга алыргъа?

Бек джити, сюд аллында  джуабланныкъ соруула ортагъа чыгъадыла:

1.Ким буйрукъ бергенди санга, Къарачайны, Малкъарны бютеу алда тургъан адамын къарала, кесин да,  халкъ болур болуму болмагъан  бир джыйымдыкъча  кёргюзт, деб?
2.Кимле бла  ичли – тышлы  болуб,  халкъыбызны онглуларын  учузлагъанса?
3.Къарачайны баш джырын башхала этгеннге санат, деб санга ким акъыл бергенди?

«Халкъсюерлигинг» бумуду?
Сени бу джазгъанынг, барыб тохдагъан  САТЛЫКЪНЫ ишиди!

Амантиш сенден  маджал кореем: ол джарлы,  халкъны къырмасынла,  деб  кеси башына акъыл этиб,   джуртха джауну  алай келтиргенди, сен а,  халкъ  батса батсын, джангыз мен айтылайым, мен эшитилейим,  деб.
Айтылдынг!  Амантиш бла бирге айтыла турлукъса мундан ары. Бир уста джашла сени юсюнгден  джыр да этген хапар барды,  «Карачаевский Герастрат» деб.
Ол, атын айтдырыр ючюн,  Артемиданы къаласын къурутханды, сен да,  атынгы тилге тюшюрюр ючюн, онглуланы шамына джуукълашыр ючюн, халкъны  чыракъ тутханларын  къаралагъанса. Фахмусузла къачан да алай эте келгендиле, аны тарихден билебиз.

Къарачай бла Малкъаргъа тамгъа салыргъа кюрешгенинг бла,  не халкъынг, не джуртунг, не адамлыгъынг болмагъанын, джау кёллю бир зат болгъанынгы миллетге  кёрмюч этиб  чыгъаргъанса. Бу да, сени ненча мысхал тартханынгы кёргюзтгенди. 

Кечилмез терслигингден бири да  –  халкъыбыз, «ол бизни джырды», деб, аны кеслерине тартаргъа кюрешген  къайары къыйыр – бучхакъны алдауларын ызына хар кюн сайын  ыхдыра тургъан заманда, чыгъыб кеси миллетинги ётюрюкчю этиб,  атын да айталмагъанынг бир гюрджюге,  Къарачайны аты бла, «Эльбрус» джырны  макъамы  ючюн  бюсюреу  этгенингди!

Аны ким этгенин билгенингча уа  дер эдим, алай!..   

Ауушхан адамны хатерин этмей,  аны  джаратыучу хакъын  башхалагъа тартханынг,  ол дуниягъа узалыб,  фахмусуна зарланнгандан  Исмаилны  къараларгъа кюрешгенинг, сени не – муслиман, не – джазыучу, не да адам болмагъанынгы  ачыкъ шагъатлыгъыды!

Ёлгенни къачы барды, урур, деб къоркъ!

Фахмусузлугъунгу, хар джерге сугъулгъучлугъунгу, бездиргичлигинги,  амантиллигинги,   кесинге саугъа, сыйлы ат алыуда  лагъымчылыгъынгы, сёзчюлюгюнгю  кёрмезден келиб, халкъыбыз  «хо-хо»,  деб турду бусагъатха дери, алай бу этгенинги  кечерми, ким билир.