Ленинакан кричил?

1988 ибил дусла декабрьла 8-личир Армениялизир мерсдакьунтири. Арменияла шагьар Спитаклизир илди 10 балличи адикибтири ва шагьар цахIнаб заябарибсири, Ленинаканнизир (гьанна Гюмри) -  9 балличи, Кировоканнизир - 8 балличи. Дахъал цархIилти мераначирра мерсли юртани гъятIаиб, цацадехIти мер-мусаличир, ванза гъяраили, машинала гьундури заядариб. Амма бегIлара халаси балагь икIди чедир гьандушибти хIябалра шагьарличи сабри бакIибси.   
Советский Союзла дахъал мераначирад мерсли заядарибти илди ва цархIилти шагьурти сагадан тIашдатахъес Армениялис кумеклис адамти ва техника дархьибтири. Илдала лугIилизиб Ленинакан тIашбатахъес Дагъистаннизибадра адамти бархьиб. АкIахъуб сагаси ООО СМП «Дагстрой» бикIуси юртани тIашдалтуси организация. Ил организацияла начальникли дила узи СягIид ГIяммаев узусири.   
1989 ибил дусла дуцIрумлизив шилизивад МяхIячкъалализи вакIибси набчи ишди гъайличил СягIид дугьаизурсири: «Отпускла замана кIел базлис хIела юлдаш СалихI Кьадиевичра хIура нушала организациялизир дузес Ленинаканнизи дакIес дирудая. ХIушаб камси-биалра арцра бирар».
Школабазир дурхIнас дуцIрумла замана хIябал базла  каникулти дедлугути сари. ИлхIели учительтира кIел базлис бухъянбилтIуси отпускличи арбашути саби. СягIидли дурибти гъай нушаб гIяхIдизур диэс, СалихIлира нунира Ленинаканнизи дукьес пикрибарира.
Ишаб ца-чумал девличил итхIелла Советский Союзла кIел узити ресбпубликала ургабси разиагардешличила бурес чебиркур. 1987-1988- ибти дусмала арменияланталара азербайжанланталара ургабси бижгурдеш, Спитаклизибси мерсдакьнили камси заманалис тIашаилри викIесра асубирар. Или биалра, армянтас, азербайжанлантицун ахIи, нушала улкализиб хIербирути цархIилти бусурманти адамтира хIейгули биъниличи  шакикеслири. Бурес вирус чIянкIли ца секIал: арменияланти нушачи циила вайтIа хIербикIулри. Илис ца мисалра лебкисра.
Нура СалихIра, Арменияла ванзаличи детаибхIели цархIилти пассажиртала нушачилти ихтилатуни деткахъиб. «Ишди убяхIтас селис нуша кумекличи аркьутира?» ибси пикрира бархли бакIиб. Иличила дила юлдашличил ихтилатра бетаур. «Ленинаканнизир поездличирад кадацIибхIели, гIур ишди нушаб къаршибиркути  ахIенну, яхIбирехIе», -  викIар юлдаш.
Нуша савли, жявли Ленинаканнизи диутири. Варгили поездличивси хIянчизар (проводник), сасили илизирад убуш-чебуш (постель), нушани камси-биалра гьанкI ахъес пикрибарира. Ленинаканнизи диухIели, нуша чераргъахъаба или тиладирабарира. «Да,да, понял, разбудить  в Ленинакане», -- викIар проводник урус мезли…
Нуша поезд Ереваннизи биухIели черсаргъира. Варгили баягъи ит проводник, сен нушази Ленинаканнизи даибхIели хIебуради или вявухъунра. Ил, нушачи ласалра хIехъили, лебилра вагоннизибтази хьарикIес вехIихьиб. Гьарилличи гъамиубли, «Ленинакан кричил?» викIули, хьарикIи. «Кричил», - сабри гьарилли лугуси жаваб. «Ленинакан кричил?» - «Кричил», - бикьулри вагоннизиб, нуша Ереваннизи даайчи. «Кричил!» бекIлизи хIушалара кабяхъяб, хIушаб кумеклис вакIибси дилара» -- викIули, увяхIяхъира ну поездличивад. Камси заманали, цархIил поездличи кадиили, нуша Ленинаканнизи чардухъунтири.
Наб илаб дудешла узикьар колхозла шоферли узуси ХIяса МяхIяммадли ца унрашанничил барибси масхарара гьанбикиб. Ил анцIбукьлис масхара саби викIес виралли.
ЧебяхIси ВатIа дергъла бутIакьянчи, ХIунтIена Зубарила орден ва кIел «Гъабзадеш багьандан» медальличилси МяхIяммад ХIясанов дергълис гIергъити дусмазив колхозла самосвал машиналичив шоферли узули калунсири. Гьачам ил, Уркарахълизивад Къаякентла районнизибси нушала колхозла «Къамуш» хъарахълизи, аркьули уили сай. Кьялкнила шилизивадси Аскандар, иличи гъамиубли, машиналичи кайэс асубирару? или, хьарикIули сай (Дибгашилара Кьялкнилара ца колхоз бирусири). «Ну шилизи ахIенрану, хъарахълизи аркьусира», -- викIули сай ХIяса МяхIяммад ва гьайбарили сай машина. Кабиналав иличил хъарахълизи аркьуси  цархIилра леври.
КIел километрла гьуни ахъили, Дибгаши ласбируси мер бархьбатурхIели, кабинализи кьутIикIусила тIама. «КьутIикIуси левну, тIашаа», -- викIули сай мякьла кайибси. ХIяса МяхIяммадли бикьули ахIен. ГьатIира ахъли кьутIикIули, вявикIуси адамла тIама. Баили саби машина Зилбачи ва Зубанчи ласируси мерличи. Бикьули ахIен. Баили саби ил Журмачи ва Трисанчи ласирути мераначи. Шоферли кьутIла тIама дикьули ахIен. ЖугьутIала къадала ветаили, Мажалислизи баэс камси гьуни калунхIели, ХIяса МяхIяммадли самосвал тIашаили сай. (Уркарахълизибад Мажалислизи 25 километрла гьуни лебси саби). КацIили сай машиналичивад хясали дяхI цIубдарибси Аскандар. «ВяхI! ХIу селис ишав вирусири? – хьарикIули сай илизи тамашавиубси шофер, – самосвалла кузовличиб адамти бикес цугбиркуси хIебиъни хIуни хI****усив?»…
Тяп илгъуна масхара бариб виэс нушачилра ит, хIярхIяли вяхъ, «Ленинакан кричил?» викIуси проводниклира.   


Рецензии