Хъибсу
Гежбас гьаларван кьарла чубки гьанна кьутIкьудилзули ахIенри. «Къуш-алавти вава-кьарра вайти дуили ахIен. Кьарли белкъунхIели, гушбиубхIеливан, кани кьур-кьурбикIули ахIен. Сен гьалаб ну, ихди цIикIли-мурити хIябкIапIила кьар датурли, нешла бурхIелизи итцад хъунтIбикIусири, дацIти утIми зуздирули, сен нуни неш зигарбикIахъусирира?»
Нешличи хIербикIули, хIябкIапIила цIяба-хIунтIена вавна бугесбииб Хъибсу. Андаличиб цIуба «зубарила» бегI, шинкьян-цIудара гежба, дуцIбухъи бакIили, гIежала мухIлиличи сунтI-сунтIбикун: «Неш, кьар бизити диъни гьалаб нуни балуси ахIенри. Дебали гушбирухIели, сабри ну хIела утIмази зузбикIуси. ГIур ну илдачиб чIямхIебикIус. ЦацахIелилра бухъес асубирару, неш?» – гIежала хIулбази малхIямли хIербизур гежба.
«ГIяжаибли бирар, дила биштIаси, дила жагаси, дила гIур агарси дурхIя…» – гежбала андаличи хIясратли лямбикун гIежа.
СилтIирбирули биштIаси къанда къуйрукъра сабира, гежба нешла бурхIелиу кьукьмусбикиб, хъунтI-хъунтIбухъун. Ванати, сунела биштIа хамха гIяжаибли батбулхъахъути ниъличи чIап-чапIбикун. Нешла ниъ муридилзули лерли, илди адерхур. ГIур сецад утIми зуздирули хьалли, ниъ аги. Дяхъурби сагъхIедиубли лералси нешра зигарбулхъулри.
«Гьу, неш, гьанна циила кьарли бугус, хIязтабиркьус. ХIела ниъ лерхIели бухъес лябкьяс», – гежба неш-алав тIяхI-тIяхIбикIесбииб. Урга-ургади кьарличира къиббилкули, ил, цIуэрличил абзбикибсиван, бумхIесбииб.
Хапли вацIала мякьларад чедихути гуръалала тIамали ил тIашбизахъур. Арцурси чIакаван сунечибяхI лябкьуси машиналичи гежба тамашали хIербизур.
Сумсли тIашбизурси хIулрумарлизибад тянишли ахIенти адамти дурабулхъесбииб. Илди нешла шайчибяхI ибкьли хIербизур. Саби хIясибхIебирни гежбас децIигусиван, лябкьутази саби сен-сен тIяхIбикIес бирулил, чебаахъес дигули, кьяцалангбашесбииб. Шишализибад ниъли балхуси хъа регIливан илдазира саби хIяршбарахъес дигули, жихIебарибти гIяхIлас гьала дуцIбухъун. БакIибти чинарил гьалактигъунтири. Я сунела хIязтала, я сунела хIулбукIрила илдас авараагарсигъунари. Цаличиб ца зантти гамсдиубти дяхI-някъличилти илди селичиралил гIяшли жалбикIулри.
«ХIераягу, ну сецад халабаилрал! Гьанна ну чина-дигара букьесра бирулра. Кьарли бугесра бирулра. Чебиулраяв, гьей, адамти!» – тIяхI-тIяхIбухъун гежба.
БакIибти цалис ца пишбяхъиб:
– Гежба барх букес гIяхIилри, амма бахъ биштIали кьадин. Халабаайчи илизив виркьес чис хIяжатси? Гежбала неш – декIара къуллукъ. ГIяхIти балала бегI, жинсла гIежа саби. ХIябилра берхъилира леб кьалли иш! МицIирли арбухес, бицес биалри, гIяхIил бири. Ишгъуна гIежа дурхъали кабилзан.
– МицIирси гIежа хIела мерличи кабалтаду? Яра дукла бурциду? «Ладала» бухIнабкIун ил гьарил ахмахли хIясиббиру. Багажниклизибра ил гьарил ментли бургу. Х1ебаргалра, багажникла бухIнаб гIежа гIяндбикес асубирар. Нушаб селис гIягIнити имцIа тIимир-химир?
– Ягъари, батирагу ил мицIирли.
– Ахма-а-х! МицIирси гIежа ме-е-е-е бикIни балладу?
– ХIебиалли батурли гIежара гIежала дурхIяра ишарад гьарахъдикахIелли, гIяхIси ахIенрив? Къел-хIерзи датахIелликIун нушала къуллукъ абикесра асубирар.
– ЛехIкахъи, ахмах, – муцIурла вегIли тахьли гьаббулхъуси, амма, лянкIбикIули, къияйчил башуси гIежа хъямики буциб, балалиу някъ гьабатурли, хамха хIясиббариб.
– Ягъари, иш белгьи хьалли, диъла кесек хIякьян. ХIеръа сецад чIукьалил, – цацали дейгIести шалиуртIми чедаахъиб илини. – БялгIялли, ишала лигубира камра ахIи кахIевлан. Чиди шуриличибад кабикилил, ишала бурукIми дячи сари. Ишала вегIли хайри хIякьян или къушлизиб батурлил, яра гежба бухъахъес или хI****гьи батурлил, батурли саби. Башахъен, пайдаагар секIал сабину иш гIежа.
– Ахмах инсан леври кьалли хIу, ЖягIпар. ГIежа ярабли хьалли, ишгъунала хIяли халаси бирар. ГIежала гIявадеш дахъал излумас дарманбируси саби. Илала балакIун ца халаси кIаналис дари лер. Дахъал гъай датину, букIуни чарбиайчи, ишала къуллукъ абикахъа. Къушлизир хури-булан агарси, гIянцIси манзил рахлира бируси ахIен. ГIякьлуагарван дадкатмалзадну, белгьен гIежа, – гIясивиуб галстукла вегI.
– Ягъари, ишгъуна хурда секIа жан къябдердахъес бахъ хIейгахъисгу, сунела вегIебш. ГIежала жан асасли, гежбала бунагь биур, уркIецIиличил хIеризур ЖягIпар селичилра шакдеш агарли, бумхIуси Хъибсучи хIерикIули.
– Се хьунча мез сарив илди хIела? «Язихъгу… Бунагь биургу…» Даг бухари мукьрала чишликIуна укухIели, сен илгъуна гьанхIебикиба? – Сунела кьяркьдешличи сай тамашаируси Гъаппар гежбачи къакъгьавли кайзур.
МуцIурла вегI «бареси агара» викIусиван някъра хIяртбарили, кисмазив халтIухъун, серил лямцIбикIуси дурасиб. Къаркъубачи кабихьили илра, дулгъуби гIегIдургесииб.
ЛямцIбикIуси се сабил багьес гежбала хIяздухъун. Къаркъаличибси суратуна белкIунси шишала арличилси гIяламатла секIайчи ил сунтI-сунтIбикун. МуцIурла вегI гIяшиубли чеибхIели, Хъибсу нешла итил шайчиб багьарбиуб.
– Ме-э! – Тянишли ахIенти, гьанагарти гIяхIлачи вякьяили духурибигъунти хIулбира сабира, гежба хIяйранни хIербизур.
МуцIурла вегIли циила гьалаб баткаибси гIежа сагадан буциб, авалра кьяшра цIацIадарили, шайчи кабикахъиб.
– Мэ-э-э! Мэ-э-э-э! – Батбухъес дигули пялхъярбикIуси нешличи халаси канила вегI сен чейкибсил хIергъули, гежба алав дуцIбикIесбииб.
МуцIурла вегIли неш кьиблала шайчибяхI ласбариб, серил бугаси нешла сус-кьакьарлизи хъурхIбариб. КIибайбикибси кьакьарлизибад хIунтIена урунж батбихьиб. Кьасапчили баткаибхIели, бускаунсиван гербизурси нешличи, саби лимцIбарили дигусиван, гежба суркбикIесбииб.
– Гьара! Набчи хъарси барира. Гьанна ил дигнабяхI буха! – Някъби ушкули, шайчи витIакIиб муцIурла вегI.
– Илала хIяли-диъра балара дицибхIели, пайлавиэс гIелахIеркудгу хIура, сен жявли илизирад някъби ицулри хIуни? Бухили машинализи дигIянабара!
– Биур нуни барибси. Сецад маза-кьяца делгьунра виасра, ишбархIигъуна хIярамси хIянчи барибси ахIен нуни. Кьаркьайчиб диъла чIалалра биалри буиши… Ниъли хI****хъунси бахъ биштIа гежба хIербикIахъули, хурда гIежа белгьунра кьалли… Ту! Балагь бакIаб хIелукъул каниличи!
– ХIябилра «хIялал» уркIила вегI леври кьалли. Мукьрала хунжачил сакъбанчи чарриайчи ишав калес дигули хIейадли, мух1ли буца гьалакли! – КахIебикахъес ца някъли шляпа буцили, итил някъли неш гIежала кьяшми дуциб галстукла вегIли.
– Наб илала гIягIнидеш агара. Ил бицили бакIибсира цIали бигаб саби, – сагадан тудяхъиб муцIурла вегIли.
– Агь, ахмах, буца ира!
– Дигули виадли, хIуни дигIянбара.
Селичиларил жалбяхъибти гIяхIлани неш баткаибхIели, гежба илала мухIлиличи сунтIбикун. Чукълализи тIашдизурти хIила чедибад тIяхIбухъи, ил нешла утIмачи чебикиб, чIапI-чIапIбикIесбииб. Нешла утIми чIумадиублири. Ниъ аги. Цаагили силтIирбирули къуйрукъра, гежба саби лимцIбарахъес нешлизи суркбикIесбииб. Гьалабван саби лявхIебируси нешличи Хъибсу тамашабиуб, кьарли къиббикIесбииб.
Галстукличилси берхIе гъезбар, вицIиб-вицIибси алаша адам някъба гьакIикIули, сунечи гъамирули чеибхIели, гежба гIяжаибли уркIбухъун, дягIли гербатурси кIапIиван, ил къушличибад гьарахъбикиб, хъинжла гIела дигIянбикиб. БерхIе гъезбарли клеенкализи бергурли, неш хъусбяхъибхIели, хIяйранни гIелабад хIербизур.
– Сакъбанчи! – Гъузгъалдиси тIамаличил вявбяхъиб муцIурла вегIли.
Жалбяхъибтани гьалакли гIежала хамха машинала бухIна къузбариб. ЛябкьухIеливан хъярхъли арцахъурли машинара, чурхти тIамрала бегIти вацIала сирт-ургаб пяхIли бетахъиб.
Неш чина арбухибал иргъхIергъуси, урухбиубси гежба ца мерличиб жургъбикIесбииб, цацахIели «Ме-э!» или тIамара дирули, нешла тIамаличи лехIбилзули, цIумбикIесбииб.
Урчиличи мурдали, сакъбанчибас хурег хIядурбарес или ляркьуси хала букIунна хабчаб чераибхIели, Хъибсу харибиуб, гьанагарти гIяхIлани сен неш арбухибсил сунези илини аргъахъес рирусиван, къушлизи чарбиуб, ляркьусилис гьала дуцIбухъун.
Свидетельство о публикации №226011201267