Чумъа Куддус Турна-духтар сценичечская сказка для
ТУРНА – ДУХТАР
драма барои бачањо
(дар асоси ривоятњои мардумии љопон)
Душанбе
2023
Иштироккунандагон:
ГУЛПАРЇ - турна.
ДОНА - софдил, сахї, вале содда.
ТАБАР - чаќќон, доро, вале худхоњ.
ТЕША - доно, вале сода.
ЌАЙНАР – маккор, сиёњдил, илми љодуро омўхтааст.
Воќеа дар як дења дар замонњои ќадим мегузарад.
Намоиши 1.
Субњ. Майдончаи сари роњи дења. Њавлии бе дарвозаи Дона ба он пайваст аст. Дона Табар, Теша меоянд. Суруди «Љўрањо» садо медињад.
Дона. Ман барои ту ба дунё омадам! - Мехоњам њамаро шод кунам.
Табар. Ман барои пул ба дунё омадам! – Мехоњам, ки њама пулњо аз ман бошад!
Теша. Ман… намедонам, барои чї ба дунё омадам? Фаќат мехоњам ба ягон кас зарар нарасонам. Ва майдатарин чизро бинам.
Табар. Ана он нуќтаи сиёњ чист?
Теша. Одам аст, Ќайнар аст.
Њама (нороњат мешаванд). Оњ, Ќайнар омад - бало омад!
Теша. Боз моро љоду мекунад!
Дона. Боз дили моро сиёњ мекунад!
Табар. Њоло ки моро надидааст, гурехтем! Ман рафтам ба пулзор!
Теша. Ман меравам ба гулзор.
Дона. Ман меравам ба бозор! (Халтаи борашро бардошта меравад).
Ќайнар меояд. Доми ба чашми одам ноаёнро устувор мекунад. Санги калонро каме пеш кашида, рўи банди ноаёни њел мегузорад. Љоду мекунад.
Ќайнар. Имрўз ба маќсад мерасам – ба дастам сайди олї меафтад. Се сол илми љугро омўхтам, ки доми ноаён созам. (Сењр мекунад) «Рака-рака… Така- така… лаќа – лаќа. Ракапуф - такапуф. Ин дом ба чашми дигарон ноаён аст, вале сахт мебандад. Бандашро таги санг мегузорем.
Ба толор меравад.
Мусиќї. Турна - Гулпарї парида меояд, ба доми ноаён меафтад. Барои рањо шуданд мекўшад. Садоњои питир-питир, шитир-шитир.
Овози Гулпарї. Оњ, ба дасти Ќайнари љодугар афтодам! Ин доми ноаёни вай аст. Дасту поямро баста, њаракат кардан намемонад… Нўги дом дар таги санги вазнин… Оњ меояд! Пинхон шавам, ки маро набинад.
Турна пинњон шуда назора мекунад. Дона дар даст халта меояд.
Дона. Уф. Монда шудам. Пиёзро фурўхта нону панир, оби анор харидам. Куљоед, љўрањо, шуморо зиёфат дињам. Дар ин санги калон каме нишаста дам гирам.
Гулпарї. Эй марди хуб, дар санг нашин.
Дона. Ман? Ту кистї? (Атрофро мебинад). Товба… њељ кас нест-ку. Сахт монда шудам. Ба гўшам њар хел овоз меояд. Мешинам.
Гулпарї. Нашин. Илтимос, сангро тела дода чаппа гардон.
Дона. Уф, боз овоз. Хайр, хуб? Як-ду-се! (Сангро чаппа мекунад).
Гулпарї. Ташаккур. Маро халос бикун.
Дона. И-и-и, парранда гап мезанад, ё ба назарам чунин намуд?
Гулпарї. Ман љавоби некии туро бармегардонам…
Дона. Эњ, турнаи бечора будааст. Бо риштањои ноаён баста. (аз бандњои ноаён кашида људо мекунад). Эњње, ќаноташ баромадааст. Њозир… (ќаноташро дуруст мекунад). Ана, ба љояш даровардам.
Гулпарї. Ташаккур. Ман некии туро бармегардонам.
Дона. Эњ, бечора, аз дасти ту чї некї меояд? Парвоз бикун. Наметавонї? Биё, аз ин биринљњо бихўр, ки ќувват шавад.
Гулпарї. Ташаккур. Ду донааш кифоя.
Дона. Бихўр-бихур.
Гулпарї. Ин некиатро фаромўш намекунам. Номат чист?
Дона. Дона-бой мегуфтанд. Њоло њамту Дона. «Бой»-аш нест.
Гулпарї. Ин некиатро бармегардонам.
Дона. Боз ягон чи даркор бошад, гиру рав. Роњи сафед, турна.
Гулпарї. Хайр, Донабой. Ташаккур. (Ќанот зада меравад).
Дона. (Худ ба худ). Тавба. Турна њам гап мезанад? Ё… њаво гарм, монда шудам, дар хаёлам намуд.
Ќайнар меояд. Донаро дида пурсон мешавад.
Ќайнар. Ња, љўра, инљо чї кор мекунї?
Дона. Рањгузарам. Аз бозор омадам, ба дења равонам.
Ќайнар. Ту кистї? Аз кадом дењаї?
Дона. Номам Дона. Аз дењи боло.
Ќайнар. Кадом боло?
Дона. Њо, ана. - Болои боло.
Ќайнар. Дар ин атроф ягон касро надиди?
Дона. Не.
Ќайнар. Э, хайр, бобо. Ба роњат рафтан гир.
Дона. Пеши роњама нагир, ман рафтан мегирам (Меравад).
Ќайнар (атрофи сангро аз назар мегузаронад). Оњњо, банди ноаёни ман љунбида, љояш дигар шудааст. Имрўз хушбахт мешавам! Њокими љањон мешавам! Канї, сайди ман, баро зуд. Куљої? И-и-и-и… Њељ кас нест-ку? Эњње, банди домро кандааст! Дар дом њељ чиз нест! Пойи ин алдаркўса дармонда бошад? Не, ана пари турна… Сангро љунбонда, банди домро кушода ўро халос кардаанд! Ин кори кї? Кори њамин мардак… Аз кадом дења гуфт? Боло гуфт, ё поён? Њама дењоти атрофро љустуљў мекунам! Зуд ўро ёфта љазо медињам! (Меравад).
Намоиши 2.
Теша ва Табар дар гўшаи дигари сањна.
Табар. Э, Тешабой. Њо ана њамон сиёњї, Дона нест?
Теша. Ња, Дона аст.
Табар. Дар дасташ чї дорад?
Теша. Нону ќаймоќ ва… шарбати анор.
Табар. Оњ… Воњ…
Теша. Ба ту чї шуд?
Табар. Дилам… Дарди дилам ќапид. Духтур гуфт, ки… давояш оби анор. Ба вай бигўй: Хоњї, љўраат Табар зинда монад, оби анор те…
Теша. Хуб. Хуб.
Табар худро ба замин партофта ниммурда вонамуд мекунад. Дона меояд. дўстонашро дида, назди онњо меояд.
Дона. Салом, њамсояњо. Тинљї? Ба Табар чї шуд?
Теша. Дилаш ногоњ касал шуд. Духтур гуфтааст, ки оби анор давояш. Вале хозир моњи май, анор нест.
Дона. Ман оби анор овардам. Барои муолиљаи сарам даркор буд. Лекин дўсти ман дилкасал. Бинўш, дустам. (Медињад).
Табар (Менўшад, мисли бемор њарф мезанад). Оњ дилам…
Дона. Ба ту чї шуд?
Табар. Бењтар шудам. Дилам сахт мезанад ваќте пулама бой дињам.
Дона. Ња. Дилро эњтиёт бикун, Табаралї.
Табар. Акнун оњиста- оњиста мезанад. Ягон доруи дигар надорї? Ба фикрам, њама чизро шуст. Боз намурам?
Дона. Оби хардал барои дилкасал фоиданоктар. Биёрам?
Табар. Биёр. Агар бепул бошад.
Дона. Њозир меорам. (Шитобон ба хонааш меравад).
Теша. Њайронам, ки ту даррав сињат шудї… Касалиат шубњанок.
Табар. Чї, як касал шавам? Муњимаш, оби анораша хўрдем. Муфт.
Теша. Ба назарам, ту фиреб кардї. Ба ман маъќул не. Худат бой-бача, ба пулат харида хўрї намешавад?
Табар. Ман њамин хел сарфа накунам, чї хел бой шавам? Охир тангањои зардакаи бой додаама бо ин пўшондам.
Теша. Ин корат ба ман маъќул не.
Дона меояд.
Дона. Ана. Оби хардал. Фоида дорад.
Табар (гиряолуд). Духтур ба ман як гапи хуб гуфт: ба пули худат харида бошї, фаќат зарар дорад. Њар чизе, ки бепул бошад, фоида дорад. Биёр хардалата. Бепул, ки њаст, албатта фоида мекунад. Оњ, диле, дили бевафо… (Менўшад. Лахзае хомўш монда, баъд фиѓон мекашад.). Ввооњ, ин чї бало? Сўхтам!
Теша. Оби анор буд, паќќос задї. Оташатро бо чї хомўш кунем?
Табар. Оби оддї њам мешавад. Об те.
Дона. Бинўш. (Об медињад).
Табар. О-о-о-оњ… Ууууњ. Оташ хомўш мешавад.
Теша. И-и-и … Ин кампир кї бошад?
Зани солори миёнаш хам - Гулпарии таѓйири ќиёфа карда меояд.
Гулпарї. Салом, одамони нек. (Ба як тараф). Халосгарамро шинохтам. Вале аввал санљидан даркор. (Ба сенафарон). Пирам, беморам. Касе як шаб дар хонааш љой дињад, дар њаќќаш дуо мекунам.
Табар. Ба мењмонхонаи мо марњамат. Як шабаш дањ танга.
Гулпарї. Ман дар роњ њама пулњоямро гум кардам.
Табар. Ба очаи пирам монандї. Ба ин хотир, аз дигарон дањ танга мегирам, аз ту нуњ пулу наваду нўњ танга. Биё.
Гулпарї. Пул надорам, писарам…
Табар. Тангањои зардак њам надорї?
Гулпарї. Не…
Табар. Эњ… Беби, сори. Як кулбаи танг дорам, сарам ѓунљад, поям намеѓунљад, поям ѓунљад, сарам намеѓунљад.
Гулпарї. Афсўс… (Ба Теша менигарад).
Табар. Ин ќадар боумед ба Теша нигоњ накун. (Ба Теша бо мушт тањдид мекунад). Хонаи вай кушоду дили занаш танг. Ганда бадрашк.
Гулпарї. Афсўс. (Ба Дона). Хонаи ту њам танг? Зани ту хам ганда?
Дона. Не, хола. Хонаам кушод...
Табар. Кушод аст, лекин хонасалот аст! Нони хўрдан надорад.
Дона. Имрўз охирин пиёзњоямро фурўхта, нону ќаймоќ харидам.
Табар (пинњонї бо мушт тањдид мекунад). Савдои мана нагардон. Мехмонхонаи ман бояд пул кор кунад.
Дона. Охир ин кас як кампири бечора…
Табар. Ња, дар ин љо хама бечора. Барои њамин њатто зан надорї.
Дона. Оча, ба гапи Табар-бизнес ањамият надихед. Ин барои мењмонхонааш холї намондан њарчї гуфтан мегирад. Дар хонаи ман обу нон ёфт мешавад. Як шаб њазор шаб нест. Марњамат.
Табар. Э, намондї-да.
Гулпарї. Ташаккур. Маълум мешавад, ки ту саховатманд њастї.
Њарду ба хона медароянд.
Табар. Эњ, содда. Оби анораша ман хўрдам, нону ќаймоќаша ин кампир мехўрад. Ваањања! Худаш гурусна хоб мекунад. Вуањњања!
Теша. Ту фиребгар. Ман бо ту дўстї намекунам.
Табар. Э, рав-е. Боз бењтар. Шавлаи пухтаамро худам танњо мехўрам. (Меравад).
Намоиши 3
Дар њавлї Гулпарї ва Дона.
Гулпарї. Дар хонаат дастгоњи бофандагї будааст.
Дона. Аз модарам мондааст.
Гулпарї. Рухсат дењ, ман бофандагї кунам.
Дона. Хуб. Лекин пахтаву ришта лозим. Пагоњ меорам.
Гулпарї. Имрўз лозим нест. Дар халтаи кампир баъзе чизњо њаст. Ман то пагоњ як матоъ мебофам.
Дона. Хуб. Ваќти хобам шуд. Пагоњї бозор рафтан даркор. Пиёз њам тамом шуд. Сабўси порсоларо барои фурўхтан мебарам.
Гулпарї. Пагоњ сабўсро нею матоъи бофтаи маро бозор мебарї, бо нархи гарон мефурўшї. Боз каме пул барои худат мемонад.
Дона. Чї хел? Ту кистї?
Гулпарї. Се хоњиш дорам: якум, аз ман њељ чиз напурс. Дуюм, њангоми кор пеши ман надаро. Сеюм, бофтањои маро ба Ќайнар ном як одам нафурўш. Хуб?
Дона. Хуб. Ќайнар? Кист ў?
Гулпарї. Шарти якум чї буд? – Савол надењ. Ваќташ ояд, ба њама саволат посух мегирї.
Дона. Майлаш. Ба мани камбаѓали бебахт сирри ту чї лозим?
Гулпарї. Бахт он љост, ки одам мехоњад шоду хушбахт бошанд.
Дона. Њамон бахташ чї?
Гулпарї. Танат бедард, сарат сињат. Дасту бозуят нерўманд. Ё ња?
Дона. Ња рост. Њарчанд дилам гурусна.
Гулпарї. Алав мон. Ду дона биринљ дорам. Шавла мепазам.
Дона. Бо ду дона биринљ?
Гулпарї. Бале. (Ду дона биринљро ба дег мегузорад). Ба худ бигў: ман одами хушбахтам. Суруди шодї бихон.
Дона. Бахтро надонам, суруди шодиро аз куљо донам?
Гулпарї. Ба худ бигў:
Эй, дўстон, Дона омад - гули якдона омад!
Одами хушбахт омад. Садои ханда омад.
Ман ба шумо шодии бисёр овардам!
Ман ба шумо бахту барор овардам!
Дона. Ман хушбахтам… бо деги холї… (Бо њузн сарпўши дегро мебардорад). Худоё! Деги холї бо ду биринљ аз шавла пур шудааст!
Гулпарї. Офарин. Хандаву шодї зеби марди асил аст.
Дона. Вале, исто, ки ту инсї, ё љинсї? Парии? Паризодї?
Гулпарї. Ман туям, некии туям.
Дона. Ту ман њастї? Некии ман? Нафањмидам.
Гулпарї. Ту имрўз як кори нек кардї. Бигўй, кадом буд?
Дона. Чї донам? Ягон кори ба назар намоён накардам.
Гулпарї. Ин њам сифати неки ту – фурўтанї, софдилї. Эй марди нек, имрўз як турнаи ба дом афтодаро озод кардї. Рост?
Дона. Э, хайр, ин як кори оддї буд.
Гулпарї. Боз ќаноти шикастаашро муолиља кардї. Барои ќувват гирифтанаш ба турнаи хаста биринљ додї.
Дона. Ња-ю… ту инро аз куљо медонї?
Гулпарї. Ана њамон турна ман будам. Ва ин њамон ду дона биринљ аст, ки барои ман додї. Акнун њар рўз деги ту пур аз шавла мешавад.
Дона. Бовар намекунам. Ин афсона аст, кампирак.
Гулпарї. Ман кампир не. Барои чашми бад рўймоли кўњна бастам.
Дона. И-и-и… Бовар намекунам.
Гулпарї. Хуб. Ман сурати аслиамро нишон медињам. Вале савганд бихўр, ки ба њељ кас намегўї.
Дона. Хуб, савганд мехўрам.
Гулпарї. Бубин.
Мусиќї. Гулпарї сарбанду пироњану кўњнаи болоияшро гирифта мепартояд, љавонзани зебои мўяш дарози љингила мешавад.
Дона. Оњ, худољон. Ин ќадар ту зебої…
Гулпарї. Ман барои ту њар рўз хўрок мепазам, матоъ мебофам.
Дона. Худоё! Ин бахт аз куљо? Чаро ту маро интихоб кардї? Ман, охир як кулбаи обод надорам.
Гулпарї. Ман туро омўхтам. Фањмидам, ки дили пок, нияти нек дорї, сахї њастї, хушбахтии хамаро мехоњї.
Дона. Ташаккур.
Гулпарї. Мо бояд сї рўз бояд сабр кунем.
Дона. Баъд чї мешавад?
Гулпарї. Баъд тўй мешавад ва ман … зављаи ту мешавам.
Дона. Наход, ки… Барои ин сесад рўз њам тоќат мекунам. Рост мегўї: ман дигар бадбахт нестам. (Аз куљое садои мусиќї меояд). Эњњей! Табар, Теша, ман одами хушбахтам, аз шодї месароям…
Гулпарї. Њоло ба њама эълон накун…
Дона (дигар гапи ўро намешунавад). Мардум, ба хонаи ман бахт омад! Шодї омад! Шавла омад… Зани зеботарини љањон омад!
Эй, дўстон, Дона омад - гули якдона омад!
Одами хушбахт омад. Садои ханда омад.
Ман ба шумо шодии бисёр овардам!
Ман ба шумо бахту барор овардам!
Суруд дар бораи бахт садо медињад.
Намоиши 4.
Майдончаи назди њавлї. Табар Тешаро меорад.
Табар. Ана, бин хонаи Дона равшан. Фаќат садои хандаву шодї.
Теша. Хайр, чї? Њама шодї мекунанд, ѓайри худат. Барои њамин шаб маро аз корам монондї?
Табар. Њамин кампир ба назари ман шубњанок менамояд.
Теша. Чизаш шубњанок. Як кампири оддї, овораю сарсон аст.
Табар. Њарду як пули пуччак надоранд. Касе пул надорад, на механдад, на суруд мехонад. Ман, ки пул дорам, механдам. Ња-ха-ња. Ва њам мераќсам. Дилам шод аст.
Теша. Вале инњо бепул механданд, њам раќс мекунанд.
Табар. Њайронам. Чашми ту тезбин. Рафта, аз равзана бин, чї гап? Шояд ягон љосус бошад? Шояд моро фиреб мекунанд?
Теша. Хуб. Месанљам. (Меравад).
Табар њам кунљковона назар карда шах мешавад.
Ќайнар бо либосу намуди босалобат меояд.
Ќайнар. Аз сари роњам гум шав, кўзапушт!
Табар (бо тарсу њайрат). Эњ, ин чї бало буд? Туф – туф. Кистї?
Ќайнар. Ту кистї, кї мисли љосус ба њар тараф менигарї?
Табар. Ман калони дења. Бояд аз њама сирру асрор бохабар бошам.
Ќайнар. Ња? Ту ба ман даркор. Имрўз ягон чизи ѓайриоддї надидї? Ягон каси бегона ба дења наомадааст?
Табар. Не. Агар касе мисли ту мењмонї, ё хамту рањгузар ояд, ба ман як танга савѓотї медињад.
Ќайнар. Чаро?
Табар. Одатам њамин. Вале киса холї. Пас, ягон кас наомадааст.
Ќайнар. Одати наѓз будааст. Ман њам чунин дард дорам.
Табар. Наѓз. Парто зудтар. Дилам ба тапиш даромад.
Ќайнар. Ман ба танга гирифтан одат кардаам.
Табар. Ана халос. Ман надорам.
Ќайнар. Натарс, ба ту медињам. Ту зўр, аз хама сир бохабар.
Табар. Чї хел наѓз. Тангаи нуќрагї њам мешавад, мисї њам.
Ќайнар. Ман фаќат тангаи тилло дорам. (Нишон медињад).
Табар. Наѓз! Мењмонхона њам дорам. Арзон медињам: Ба дигарон як шабаш сад танга, ба шумо 99-у аз сад 99 танга.
Ќайнар (бо киноя). Арзон будааст. Вале ман як касро мељўям. Як хола дорам, гум шудааст. Каллааш вайрон (ангушташро назди чакаи сараш тоб медињад). Куљо рафтанашро гўй, як тангаи тилло медињам.
Тангаро ба њаво боло партофта, доштан мегирад. Табар чашмашро аз тилло наканда, бо њирс каллаашро болову поён кардан мегирад.
Табар. Ба ман дињед. Ман мегўям.
Ќайнар. Хуб. Бигў.
Табар. Аввал бидењ.
Ќайнар. Мебинам, ки ганда пул- дўстдорї. Аввал бигўй.
Табар. Як аљузаи пир омада буд. Одами шубњанок.
Ќайнар. Дар сараш аз пари ќу тољ дошт?
Табар. Ња, ба фикрам.
Ќайнар. Либосаш аз пари турна буд.
Табар. Не-ю… Э, ња, ба фикрам, ким-чї хел, парњо дошт.
Ќайнар. Худди худаш. Куљо шуд вай?
Табар. Намедонам.
Ќайнар. Чї хел!? Сифатњояшро гуфтї, ба дења омад, гуфтї. баъд куљо рафт, намедонї? Сардори дења-а?
Табар. Аввал тиллоро те.
Ќайнар. Ана тилло. (Боло партофта дошта мегирад). Бигў.
Табар. Ба хонаи Дона рафт. Њо, ана хонаи вай.
Ќайнар. Ќап тиллоро. (Боло партофта худаш дошта мегирад). Рањмат гуй.
Табар. Ииии, пули мана те.
Ќайнар. Гирифтї-ку. Дар дасти ман њељ чиз нест. Ана.
Табар. Фиреб кардї. Эњ, дунёи дун. Чї ќадар бадбахтам ман!
Ќайнар (бо масхара). Ту, ки бадбахт бошї, аз дасти ман чї меояд?
Табар. Ту мана фиреб додї! (Аз гиребонаш медорад). Пула те.
Ќайнар. Э, гум шав.
Бо чўбакаш дар њаво давра мекашад, Табар дар љояш чарх мезанад.
Табар. Оњ… эњ… ањ…
Ќайнар (ба як тараф). Ба даст афтодї, Гулпарї. Дигар аз дасти ман халос шуда наметавонї. Ман имрўз хушбахти дунё мешавам! (Меравад).
Теша меояд. Табарро мебинад, ки ў њоло њам тоб хўрда истодааст.
Теша. Табар! Ба ту чї шуд? соњиби тилло шудї, ки мераќсї?
Табар. Уф… Як хоби безеб дидам, ё бо дев рўбарў шудам.
Теша. Ту хонаи њамсоята бин: Онњо суруд мехонанду мераќсанд. Ба фикрам, вай аљузаи пири бемор нест.
Табар. Оњ, чї хато кардам. Ин аљузкампира бояд ба хонаи худам мебурдам. Биё, бинем. (Мераванд).
Намоиши 5.
Њавлии Дона. Гулпарї аз њуљраи худ баромада, як тоќї медињад.
Гулпарї. Ана ин тоќиро пўш. Дигар ба сарат ягон фикри бад намеояд, ягон љуку љондор, сењру љоду ба ту таъсир намекунад.
Дона. Тоќии зебо… (Мепўшад). Дар бозор ба ду танга мехаранд.
Гулпарї. Инро нафурўш, ба ягон кас туњфа надех. Худат пўш.
Дона. Хуб. Њазор рањмат.
Ќайнар меояд.
Ќайнар. Охњо. Эхње. Турнаи нозанин ба даст афтод.
Гулпарї. Бирав аз ин љо.
Дона. Ту кистї?
Ќайнар. Ман Ќайнар, - соњиби ин зан.
Гулпарї. Фиреб надењ. Ту барои ман бегонаї.
Ќайнар (ба Дона). Дар ин кулбаи фатарот сага бандї намеистад. Духтари шоњи парї ин љо чї тавр тоќат мекунад?
Дона. Ба вай њамин љо маъќул.
Ќайнар. Ана гир. - Ду тангаи тилло.
Дона. Ба ман ин оњани зардак чї лозим? Дандонњоям сињат…
Ќайнар. Чї ќадар хоњї, тилло медињам. Бой мешавї. Хушбахт мешавї. Ваќтат чоќ мешавад.
Дона. Тилло надошта бошам њам, ваќтам чоќ.
Ќайнар. Тиллоя гиру духтарро ба ман те. Ваќтат чоќтар мешавад.
Дона. Ман ўро набастаам. Озод аст, хоњад, меистад, хоњад меравад.
Ќайнар. Њамин хел?
Гулпарї. Ња. Ба ман њамин љо маъќул.
Дона (Ба Ќайнар). Фањмидї? Ту, агар гушна бошї, нони љуворї дорам. Ташна бошї, чоят кунам.
Ќайнар. Ба ман фаќат њамин духтар лозим.
Дона. Вай њамин љо меистад.
Ќайнар. Э, худата гум кун. Њозир мефањмї ман киям. Њозир ба раќс медарої! Мусиќиро мешунавї?
Бо чўбакаш дар њаво наќшњо мекашад, вале ба Дона таъсир надорад.
Дона. Мусиќият ку?
Ќайнар. И-и… Раќс бикун. (Бо чўбакаш дигар ишорањо мекунад.)
Гулпарї. Сењри ту ба вай таъсир намекунад.
Ќайнар. Чаро? Ин кори ту аст?
Дона. Мехоњї раќс кунем? Биё, мераќсем. «Гиждов дов, гиждов гижд. Гиждала дов, гиждала гижд…
Ќайнар. Чўби сењрноки ман аз кор монд.
Гулпарї. Не. Дили Дона соф аст, сиёњдилии ту асар надорад.
Дона. Биё раќс кунем. Ваќтат чоќ мешавад. Гиждала довла-довла-довла, гиждала гижд…
Ќайнар. Њимоятгари хуб ёфтї, вале фоида надорад. Ман њоло ба шумо нишон медињам. (Меравад).
Намоиши 6.
Майдончаи назди њавлии Дона. Табар танњо худро мазаммат мекунад. Ќайнар меояд.
Табар. Безеб шуд. Бад шуд. Хато кардам. Аљаб хато кардам.
Ќайнар. Ман шўхї кардам. Ана тангаи тилло ба ту. Гир.
Табар. Оњ… Аз шодї дилкаф нашавам.
Ќайнар. Аз њамсояаат Дона чї хабар?
Табар. Марди хуштолеъ. Вай кампир бало будааст. Њар рўз матоъ мебофад, Дона дар бозор фурўхта пули бисёр мегирад. Хато кардам, ки вай кампири љалољина ба хонаам рањ надодам. Набошад, њоло њамаи он тилло аз ман мешуд.
Ќайнар. Мехоњї, тилло ба ту расад?
Табар. Албатта мехоњам.
Ќайнар. Ба ту боз тилло медињам, њама моле, ки њамсояат ба бозор мебарад, аз вай харида гир. Баъд дањ баробар зиёдтар мефурўшї.
Табар. Ва пулашро ба ту дињам?
Ќайнар. Не. Ба ман фаќат либоси танаи њамсояатро харида бидењ. Чї ќадар тилло пурсад, не нагў. Ман бо ту баъд њисобї мекунам.
Табар. Чака парто.
Даст медињад. Ќайнар тангањои тилло медињад.
Намоиши 7.
Њавлї. Дона ва Гулпарї. Зан ба ў пирањани тунуке медињад.
Гулпарї. Ин пироњан барои худат. Ба њељ кас надењ. Хушёр бош, ки бо ягон њила онро Ќайнар нагирад.
Дона. Ќайнар худаш кист?
Гулпарї. Баъд њамаашро мефањмонам. Њоло эњтиёт бош…
Дона. Ин ќадар сирри ту бисёр!? Ў мехоњад шавњари ту бошад. Чаро ту ўро намехоњї?
Гулпарї. Вай бо љоду дили падарамро ёфт. Вале ман рад кардам. Чунки ў дилсиёњ аст, бадният аст. Илми љодуро омўхта, сењргар шудааст. Ба вай ман лозим не. Ба воситаи падарам мехоњад ба њама бадї кунад.
Дона. Пас, ўро баста мањбас кардан лозим.
Гулпарї. Ўро доштан, бастан, нест кардан имкон надорад. Ўро фаќат амали нек маѓлуб месозад, аз бадии одамон нерў мегирад.
Дона. Ман ки рафтам, ў пайдо мешавад. Охир, туро нобуд мекунад.
Гулпарї. Љодуи вай ба ман таъсир надорад.
Дона. Шояд бо ягон макру њила зарар мерасонад. Чуноне, ки ба доми ноаёнаш афтода будї.
Гулпарї. Дигар наметавонад.
Дона. Исто, ки зўри ту ба вай мерасад?
Гулпарї. Шояд.
Дона. Пас, ту ўро маѓлуб карда метавонї. Чаро амал намекунї?
Гулпарї. Ба ман мумкин нест.
Дона. Ту аз вай чї забонкўтоњї дорї?
Гулпарї. Ў бо макру фиреб падарамро ризо кард, вале ман гуфтам, ки одами оддии камбаѓали софдилу некхоњро хушбахт месозам. Барои њамин туро интихоб кардам. Падарам сї рўз муњлати санљиш доданд. Дар ин муддат агар зиќї кунам, ба ягон кас зарар расонам, маро љазои сахт медињанд – ман абадї паранда - турна мешавам.
Дона. Фањмидам… Мекўшам, ки ту њамеша шод бошї. Ба турна мубаддал нашавї, Гулпарї.
Гулпарї. Ташаккур. Чанд рўзаки дигари санљиш монд.
Дона. Ман ба бозор меравам.
Гулпарї. Худатро эњтиёт бикун.
Дона. Ташаккур. (Ба як тараф). Ман бояд шамшери хуб харам. Худам душмани бадхоњро нобуд мекунам!
Меравад.
Намоиши 8.
Дар майдонча Донаро Табару Теша интизор.
Табар. Э, биё, дустам, оѓўшат кунам, Бой-ака. Ин њадяи мо…
Дона. Тинљї? Кай боз ин хел мењрубон шудї?
Табар. Мењмонат њунарманд будааст, вале ту роњу равиши бозорро намедонї. Ман тољирам. Биё, тани дустї дар савдо ба ту ёрї расонам.
Дона. Рањмат. Вале нархи ин чизњо маълум: ду - се танга.
Табар. Иии-њњњааа. Ман ба њар кадомаш чор тангагї медињам.
Дона (њайрон). Намедонам… Ту инњоро чї кор мекунї?
Табар. Худам мепўшам, ё мефурўшам. Пул ба ту даркор не?
Дона. Даркор. Кош пули бисёр медоштам, ки барои Гулпарї як хонаи нави барњаво месохтам.
Табар. Ана, дидї? Э, ту ба ин фањмон, Теша.
Теша. Ња, молат хуб аст. Биёр, ман ба 10 тангагї мехарам.
Табар. И-е, гузаронди-ку. Савдои мана нагардон. Ман худам мехарам. Ана, 12 танга… Шаш баробар аз гуфтаат зиёд.
Теша. 14 танга.
Табар. 15-та. Дигар ба кори ман халал нарасон. Мо љўра-ку…
Теша. Хуб. Аз шумо шавад.
Дона. Майлаш, бигир.
Табар. Ба ман борњои зиёд даркор. Якбора љомаву тоќиатро њам фурўш. Дар шањри калон бурда савдо мекунам.
Дона. Либоси танамро намедињам.
Табар. Афандї! Ба ту наваша мебофад. Ба њамин як тоќичаи куњнаат бист танга медињам.
Теша. Чї балое сар мекунї, Табар.
Табар. Ту хап шин, љўра. Пеши савдоро нагир.
Дона. Баумед нашавед. Намедињам.
Табар. Ризо шав. (Аз гардани Дона дошта ба гўшаш њарчї гуфта, зорї мекунад). Ба њаќќи дўстии бистсола…
Теша (аз тарафи дигар гардани ўро дошта зорї мекунад). Ба њаќќи њамсояи дасти рост будан, як бор ба мо њам мењрубон шав. Барои тоќї сї танга медињам, барои љомаат сад танга.
Табар. Э, ба гапи вай гўш накун…
Теша. Ман њам тољир. Вале барои тўй мегирам.
Дона. Намондед-да. Хайр, инаша ба Тешабой медињам…
Табар. Оооњ, куштї.
Дона. Тани њамсоягї. Сад танга дењ, кофист. Бо ин пулњо як шамери хуб мехарам, ки душманро нест кунам...
Раъду барќ.
Теша. Эњтиёт шав. Ваќте шамшер мехарам гуфтї, замин ларзид. Ту хељ ваќт нияти бад намекардї.
Дона. Э, не, хазл кардам. Барои хонаи нав чўбу оњан мехарам… (Меравад).
Теша (тоќиву љомаро гирифта меравад). Ман њам рафтам.
Табар. Э, ман наоям њамроњат, љура?
Теша. Барои чї?
Табар. Биё, савдо кунем, чизхои харидаата ба ман гаронтар фурўш.
Теша. Не. Инњоро барои худам гирифтам. (Меравад).
Табар. Њоло њамааш аз они ман мешавад. Ана тољири асосї омад.
Ќайнар меояд.
Ќайнар. Хайр, чї кор кардї?
Табар Дуруд, тољири молшиноси олињиммати босаховат.
Ќайнар. Гирифтї?
Табар. Ња, лекин ќимат харидам. Ба њар кадомаш панљсадтагї тилло додам.
Ќайнар (ба тамошобин). Дурўѓ-а. Ягон ваќт њаќ нагуфтї. Базўр бист танга додию панљсад мегўї. Хайр, тани чурагї, панљоњї мегирам.
Табар. Уууф. Сўхтам. Ин ќадар зорињо кардам.
Ќайнар. Кулоњи худаш куљост? Ана, барои он сад танга медињам.
Табар. Ана, мана. (Кулоњеро нишон медињад). Аввал пула парто.
Ќайнар. Ин тоќии вай нест. Вай нишона дорад.
Табар. Ња, вай тоќии куњнаша Теша харида бурд.
Ќайнар. Оооњ… Ба ман аз њама зиёдтар ана њамон чиз даркор.
Табар. Мешавад. Пули мана те, ман як бало карда аз вай мехарам.
Ќайнар. Ана ин халтачаи тилло.
Табар. Ташаккур.
Халтачаи ба љайбаш худ гузошта меравад. Тангањоро ба њам бо риштаи ноаён бастаанд, нўги ришта дар дасти Ќайнар. Риштаро мекашад ва тангањо аз халта афтодаро ба љайби худ меандозад. Табар бехабар.
Намоиши 9
Њавлї. Гулпарї танњо.
Гулпарї. Як рўзи дигар монд. Ман хам чорањоро дидам, ки дўсти некдилу некхоњи ман эмин монад ва сињату саломат зиндагї кунанд.
Теша дар даст бастае меояд.
Теша. Дуруд, Гулпарї.
Гулпарї. Биё, њамсоя. Чї хизмате дорї?
Теша. Ман ба ту амонат овардам. Ин чизњоро мешиносї?
Пироњан ва каллапўши Донаро бароварда нишон медињад.
Гулпарї. Ин либоси Дона. Ба вай чї шуд? Сињату саломат аст?
Теша. Бояд саломат бошад. Бозор рафт…
Гулпарї. Либоси вай чї хел ба дасти ту афтод?
Теша. Онро Табар хариданї буд, ки ба Ќайнар бо нархи ќимат фурўшад. Ман пешдастї кардам. Дона инро фурўхт, ки шамшер харад. Мехоњад касеро нобуд кунад.
Гулпарї. Оњ, Донаи далери содда. Гуфтам, ки ин имкон надорад.
Теша. Чашми ман амиќ мебинад. Ин либоси оддї нест, љавшан аст. Махсус худам харидам, ки ба дасти Ќайнар наафтад. Вай чї нияти баде дорад. Ман марди љангї нестам, бо Ќайнар баробар шуда наметавонам. Метарсам, ки бо зўрї, ё бо њилае аз ман кашида мегирад. Бигир.
Гулпарї. Ташаккур. Дили софи беѓараз дорї.
Теша. Аз Ќайнар эњтиёт шав. Вай Табарро гаранг кардааст.
Мусиќии хавфнок. Ќайнар меояд.
Ќайнар. Њоло њамин тавр?! Аз Ќайнар эњтиёт шавед-а?!
Гулпарї. Ќайнар, њадафи ту ман њастам, ба инњо кордор нашав.
Ќайнар. Ман медонам бо кї чї кор кунам. (Ба Теша). Ту матоъњои бофтаи Гулпариро чї кор кардї? Куљост вай? Ба ман дењ.
Теша. Ман онњоро надидаам.
Ќайнар. Њамин хел? Дигар њељ гоњ намебинї.
Теша. Воњима накун.
Гулпарї. Ба вай кордор нашав, Ќайнар.
Ќайнар. Не, ман ба ин сабаќ медињам! Кулоњро бидењ! (Бо чўбакаш дар њаво наќш мекашад, Теша шах мешавад).
Гулпарї. Ин корро накун!
Ќайнар. Ин душмани ман. Душанро хук мегардонам! Бин… Аз камар то ќамар! Хуки нар! Саросар! Хуки-хук. Пуки пук! Рака пуф!
Теша афтода тоб мехўрад, дар рўяш фуки хук пайдо мешавад. Меравад. Табар меояд. Теша ишорањо мекунад, Табар намефањмад, назди Ќайнар меояд.
Гулпарї. Ту барои ин корњоят љавоб медињї!
Ќайнар. Ана, як душмани дигарам меояд.
Гулпарї. Одами аёлманд аст, ба вай зарар нарасон.
Ќайнар. Ту њаминро одам мењисобї? Охир, исту бисти Тавар дурўѓ! Ана бин. Хўш, Тавар, канї он либосњо?
Табар. Дар дасти Теша. Мегўяд, ки пул дињед, кулоња медињад.
Ќайнар. Наход? Чанд пул?
Табар. Њазор танга.
Ќайнар. Ин ќадар кам?
Табар. Дузд бошу боинсоф бош, гуфтаанд.
Ќайнар. Оњ, боинсоф-е! Рўирост дурўѓ мегўяду мижааш хам намехўрад! Ту медонї, Теша дар куљост?
Табар. Дар хонааш, пули туро интизор.
Ќайнар. Дар хонааш мунтазир-а?
Табар. Ња-а. Пула мебарам, матоъро медињад.
Ќайнар (Ба Гулпарї). Фањмидї? Доротарин одами дења, вале барои як пули пуччак њамаро мефурўшад, (Ба Табар). Њо ана он хука дидї?
Табар. Ња-а…
Ќайнар. Ана њамон Теша аст.
Табар. Не-е.
Ќайнар. Ана ин тоќї. Худаш овардааст.
Табар. Э, не-е…
Ќайнар. Ана, њамаро хар кардааст.
Табар. Э, не-е…
Акнун. Худат бигў, љазои ту чист? – Харфеъл њастї, хар мешавї.
Табар. Не-е-е…
Ќайнар. Аз камар то ќамар! Хари хар! Саросар! Хара пуф! Рака пуф! Хар шав!
Табар чорпоя мешавад, афтода чанд бор тоб мехўрад. Гўшдароз мешавад. Њангос мезанад. «Њи-а! Њи-а!». Мегурезад.
Гулпарї. Бас аст, Ќайнар! Чї ќадар ту нафратангезї!
Ќанар. Чаро? Баръакс – ханда бикун. Як дўстат хук шуд, яктааш хар… Сеюмаш чї мешавад?
Гулпарї. Ту ба њама кирдорат љавоб медињї!
Ќайнар. Ту сабур бош. Асабї нашав. Набошад, чї мешавї? – Парранда. Абадї. Пар-пар карда мегардї. Мефањмї?
Гулпарї. Мардумро азоб надењ!
Ќайнар. Раќиби асосии ман меояд. Баъд тамом.
Дона дар даст шамшер меояд.
Гулпарї. Ту ба вай њељ кор карда наметавонї!
Ќайнар. Акнун метавонам. Дона кулоњ-љавшани бофтаи туро фурўхта, хўрд. Барои чунин одамчањо пул аз љонашон азизтар.
Дона. Не, фурўхта шамшер харидам, ки туро несту нобуд кунам! То номи бадиву бадкирдорї аз љањон гум шавад!
Ќайнар. Офарин. Будааст як шери нар! Биё, ба љанги Ќайнар.
Гулпарї Ист! (Пеши Ќайнарро мегирад ва чўбакашро зада аз дасти ў меафтонад). Дур шав!
Ќайнар. Бори аввал зарба задї. Боз як зарба ва кор и ту тамом ешавад. Вале ман намехохам… Кифоя. Бирав аз сари роњам!
Гулпариро тела медињад. Гулпарї ноќулай афтода бењуш мешавад.
Дона. Ист, љодугар!
Ќайнар. Оњњо-оњо. Гапи нав. Соњиби шамшер шудї. Эњње-эње.
Дона. Ба Гулпарї даст нарасон, ки бе даст мемонї!
Зарбае мезанад. Ќайнар як меларзаду беосеб меистад.
Ќайнар. Оњњо… Хеле љасур менамої. Вале ту ба ман осеб расонда наметавонї. Ин духтар нафањмонд?
Дона. Бирав аз шањри мо! Мардумро осуда гузор!
Чанд зарба мезанад. Ќайнар худро њимоякунон ќафонокї рафта чўбакашро мегирад ва бо он љоду мекунад. Дасти Дона дар дастаи шамшер бењаракат мемонад. Њарчанд зўр мезанад, шамшер њаракат намекунад.
Дона. Бигир!.. Ааањ…
Ќайнар (ба як тараф). Оњ, боз ду зарбаи дигар занад, нерўи ман тамом мешавад. Ягон њила ёфтан даркор. (Ба Дона). Тамом? Њайф шудї. Туро кулоњи љодуи Гулпарї њимоят мекард. Онро фурўхта хўрдї?
Дона. Не, ин шамшерро харидам, ки Гулпариро њимоят кунам.
Ќайнар. Ба Гулпарї? Бин, дигар ёрии ту даркор нест. Вай рафт…
Дона. Не, не! (Шамшерро партофта, назди Гулпарї меояд).
Ќайнар. Чї манзараи хуб. Мардаки соддаи ошиќ, њатто шамшерро партофта рафт. Ту њам ба назди вай меравї! Ана акнун осебпазир шудї.
Дона. Гулпарї! Ба њуш биё! (Ба дасташ дасташро мегузорад).
Гулпарї (Ба худ меояд). Ооњ…
Ќайнар. Оњ, лаънатї. Ту ўро ба хуш овардї?! Акнун бимир!
Гулпарї. Исто!
Ќайнар бо чўбакаш ба сари Дона мезанад. Гулпарї бо дастонаш сари Донаро паноњ мекунад, чўбакро гирифта мешиканад, Ќайнарро тела медињад. Ќайнар шамшери Донаро гирифта, њуљум мекунад).
Ќайнар. Бимир! (Зарба ба тани Дона расида ў меафтад).
Гулпарї. Ќотил! Баддил! Ана акнун зарбањои маро бин,
Ќайнар. Ба ту мумкин нест.
Гулпарї. Ту дўстони маро нобуд мекунї!
Ќайнар. Абадї турна мешавї! (Шамшер мекашад).
Гулпарї. Ба ту дигар амон нест!
Ќайнар. Пас, ту аз дасти ман мемирї.
Аз арѓамчинњои аз шифт кашол дошта, бо пояш ба дасти Ќайнар зада, шамшерро меафтонад. Боз љаста, бо пой мекўбад. Раъду барќ. Ќайнар афтода ѓел мезанад. Дар љойи ў як санги калон.
Гулпарї. Дона! Куљої? Ман намегузорам, ки ту халок шавї!
дасташро ба дили Дона мегузорад. Раъду барќ. Ў ба худ меояд.
Дона. Ташаккур. Ту ба ман љон бахшидї. Ў куљо шуд?
Гулпарї. Ба санг мубаддал шуд. Сењру љодуяш шикаст. Дўстонат халос шуданд. Ана бин.
Табару Теша боз ба асли хеш баргашта меоянд.
Њарду. Ташаккур, Гулпарї.
Дона. Гулпарї! Чаро суст мешавї? Ту њам захмї шудї?
Гулпарї. Нерўямро ба ту мебахшам. Ман њам акнун меравам.
Дона. Не, не. Маро партофта нарав!
Гулпарї. Як рўзи дигар монда буд, вале сабр накардед. Ман њам барои некї Ба Ќайнар зарар арсондам. Акнун ба турна мубаддал мешавам. Абадї турна мемонам.
Дона. Оооњ… Ту барои ман љони худро ба гарав мондї.
Гулпарї. Ту љони маро ду бор харидї. Ман фаќат як бор…
Дона. Маро њам бубар. Ман њам парранда шудан мехоњам.
Гулпарї. Ин ѓайриимкон аст. Агар шумо одамони нек шавед, накўкор бошед, њар бањор меоям; болои дењаи шумо чарх зада, салом мегўям; гулњои шукуфон, обњои равон, шодию хурсандї меорам.
Дона. Н-е-е… Моро бубахш! (Афтода бењуш мешавад).
Њама. Нарав. Бо мо бимон, Гулпарї!
Мусиќии њазин. Гулпарї канот мезанад ва нопадид мешавад. Дар боло сурати турнањо. Хониши турнањо.
Теша. Бинед, турнаи мо – Гулпарї дар болои дења чарх мезанад.
Табар. Ба мо салом мегўяд. Рафт… Боз биё, Гулпарї…
Њама. Биё, Гулпарї! Мо фаќат некї мекунем, дўстї мекунем, ба њамдигар шодї меорем, хурсандї меорем. Бо мо биё, Гулпарї.
Суруди «Некї бимонад љовидон».
ПАРДА.
====================================
Японская сказка “Жена из журавлиного гнезда”
MIUKI.INFO Литература, Сказки / Предания Предания, Сказки, Японская литература
Жил когда-то в хижине среди гор одинокий бедняк. Работал он не покладая рук, но не мог заработать даже себе на пропитание. Бывало, наступит ночь, а он все сидит и думает горькую думу, как ему дальше на свете жить. Как-то раз пошел бедняк, как всегда, работать к хозяину, у которого батрачил. Вернулся он затемно в свою хижину и лег спать. А ночью поднялась страшная буря. Проснулся бедняк и слышит, кричит кто-то неведомо где тонким голоском: “Помогите! На помощь!”. Думает он: “Где бы это могло быть?”
Тем временем начало светать. Встал он, пошел в горы за хворостом. И тут снова услышал тот же голосок: “Помогите! Спасите!”
Пошел бедняк на зов, и что же он видит? Сломало бурей старое дерево, на котором было журавлиное гнездо, и прищемило птицу упавшим деревом. Жалобно кричит журавлиха, а издали кажется, будто кто-то зовет: “Помогите! Помогите!”
Подошел бедняк ближе и увидел, что стонет журавлиха в смертной муке. Пожалел он птицу и освободил ее.
– Ах, бедняжка, напугала ты меня своим криком! Ну, теперь ты свободна, а мне пора на работу. Прощай!
Спаслась журавлиха от одной беды, да не спаслась от другой. Не может она взлететь! Захлопает крыльями и упадет на землю, захлопает крыльями и опять свалится. Взял бедняк ее на руки, стал гладить, жалеть, вправил журавлихе поврежденное крыло.
– Ну, журавль-птица, пора мне на работу, а ты поправляйся и лети себе куда-нибудь в хорошее место!
Пошел бедняк прочь, а журавлиха смотрит ему вслед, роняет слезы.
Вскоре после этого выпал как-то дождливый день.
Не пошел бедняк на работу, остался дома. В полдень небо прояснилось, и он отправился в горы за хворостом. Вдруг видит, собирает в лесу хворост женщина, на вид лет двадцати с небольшим, красоты небывалой. Удивился бедняк: “Откуда здесь такая?”. А женщина заговаривает с ним, посмеивается:
– Давно мне хотелось повстречаться с тобой!
– Да кто ж ты будешь?
Она только смехом заливается.
– Из каких ты мест?
Не отвечает красавица, только усерднее хворост собирает.
Так они оба и работали в лесу до самого вечера. Когда стало смеркаться, бедняк сказал:
– С меня хвороста хватит, я пошел домой.
А красавица ему:
– И я с тобой!
Не отстает от него ни на шаг, идет за ним прямо в его хижину. Смутился бедняк:
– Бедно я живу, стыдно мне принимать такую гостью!
Красавица и бровью не повела.
– Ничего, – говорит, – у меня своего дома нет. Пожалуйста, позволь мне здесь поселиться.
Достала она бумажный сверточек из-за пазухи, высыпала оттуда два зернышка риса и просит бедняка дать ей котелок. Бросила красавица две рисинки в котелок, и наполнился он до краев отборным рисом. Наелись они досыта и легли спать.
С тех пор вынимала она три раза в день по две рисинки из-за пазухи и варила их в котелке. И каждый раз они ели сколько хотели, да еще и оставалось.
Сначала бедняк часто говорил красавице:
– Я ведь последний бедняк в деревне! Скоро опротивеет тебе такая жизнь. Но я тебя не держу: уходи, если хочешь, туда, где тебе будет лучше! Зачем тебе со мной маяться?
Но женщина не уходила. Она собирала с ним хворост в горах или оставалась дома и усердно ткала.
Видит бедняк, что она не уходит, и думает: “Надо мне больше работать, пока у ней рисинки в бумажном свертке не кончились”. С утра до ночи рубил он в лесу деревья, работал без устали.
Стала красавица женой бедняка. Каждый день она оставалась дома и ткала, ткала не покладая рук. Только и слышался стук ткацкого станка: “Тинкара-канкара-тон-тон-тон!”
Пришло время, и родилась у нее маленькая дочка. Зажили они втроем.
Но вот, когда миновало три года, как-то раз жена говорит бедняку:
– Снеси-ка в город мою работу и продай купцам.
– Сколько может стоить эта пушистая, мягкая ткань? – спрашивает муж. А сам думает: “Еще удастся ли ее сбыть?”
– Я вложила в мой труд всю душу, – молвила жена, – но, пожалуй, за триста рё эту ткань можно отдать.
Не поверил муж. Триста рё – неслыханные деньги! Однако взял ткань и понес ее в город к самому богатому купцу.
– Не купишь ли ты у меня эту ткань?
– А сколько ты за нее просишь?
– Уступлю за триста рё.
– Так и быть, заплачу тебе триста ре и буду отныне беречь эту ткань, легче пера, мягче пуха, как самую большую семейную драгоценность.
Отсчитал купец бедняку триста рё. С тех пор зажил бедняк со своей семьей в достатке. Но прошло еще немного времени, и вот однажды говорит жена мужу:
– Подросла наша доченька, может уж готовить пищу и ухаживать за тобой. Я теперь за тебя спокойна. Пришла пора нашей разлуки.
Удивился муж.
– Что случилось? Отчего ты говоришь такие речи?
– Много я трудилась для тебя, муженек, потратила все свои силы, и приходится мне принимать прежний образ. Знай: я та самая журавлиха, что ты спас когда-то. Хотела я отблагодарить тебя за твою доброту, но больше быть с тобой не могу. Зато у тебя останется дочка. А я, погляди, какою я стала! Ведь я все свои перья выщипала, чтобы сделать ту чудесную ткань!
Обернулась она снова журавлихой, и увидел муж, что вся она общипана, бока у нее красные, голые, остались одни правильные перья. Взмахнула журавлиха крыльями, с трудом поднялась в воздух и медленно-медленно полетела в горы.
Как журавль за добро отплатил (японская сказка)
Сказки, Народные сказки, Японские сказки14 января 2020 1687
Метки: волшебство # девушка # дед и баба # журавль
В старину жили у подножья одной горы старик со старухой. Сердце у них было доброе, жалостливое.
Однажды в снежный зимний вечер пошел старик в лес за дровами.
– А ты, жена, оставайся дом сторожить да меня поджидать.
Нарубил старик большую охапку дров, взвалил на спину и начал спускаться с горы. Вдруг слышит он поблизости жалобный крик. Глядь, а это журавль попался в силок, бьется и стонет, словно на помощь зовет.
– Ах ты, бедняга! Ну ничего, потерпи немного... Сейчас я тебе помогу.
Освободил старик птицу из силка. Взмахнул журавль крыльями и полетел прочь. Летит и радостно курлычет.
Настал вечер. Собрались старики сесть за ужин. Вдруг кто-то тихонько постучался к ним.
– Кто бы это мог быть в такой час?
Выглянул старик за дверь. Стоит за порогом красивая девушка, вся запорошенная снегом.
– Заблудилась я в горах,– говорит.– А на беду, сильно метет, дороги не видно.
– Заходи к нам,– приглашает старуха.– Мы гостье рады.
– На дворе лютый холод. Видно, ты озябла. Обогрейся у огня,– подхватил старик.
Зашла девушка в дом к старикам, села возле очага.
– Вот мне и тепло стало. Хочешь, бабушка, разомну тебе плечи?
– Вот спасибо, доченька. Как тебя по имени зовут?
– Зовут меня о-Цу;ру.
– О-Цуру, Журушка, хорошее имя,– похвалила старуха.
Пришлась старикам по сердцу приветливая девушка. Жалко им стало с ней расставаться. На другое утро собирается о-Цуру в путь-дорогу, а старики ей говорят:
– Мы одиноки, нет у нас детей. Останься с нами навсегда.
– С радостью останусь, я ведь тоже одинока... А в благодарность за вашу доброту натку я для вас хорошего полотна. Об одном только прошу, не заглядывайте в комнату, где я ткать буду.
Взялась девушка за работу. Только и слышно в соседней комнате: кирикара тон-тон-тон.
На третий день вынесла о-Цуру к старикам сверток узорчатой ткани.
– Красота-то какая! – ахнула старуха.– Загляденье!
А старик поглядел на девушку и встревожился:
– Сдается мне, Журушка, что похудела ты. Щеки у тебя вон как впали.
Тут как раз пришел торговец Гонта. Ходил он по деревням, скупал полотно. Спрашивает:
– Ну что, бабушка, есть полотно на продажу?
– Кстати ты пожаловал, господин Гонта,– отвечает старуха.– Вот взгляни-ка. Это наткала дочка наша о-Цуру,– и развернула перед Гонтой во всю длину кусок мягкой пушистой ткани.
– О, прекрасная работа! Чудесный узор! Дочь твоя, я вижу, мастерица! – Гонта сразу полез в кошелек и щедрой рукой отвалил несколько монет.
– Червонцы! Целых десять червонцев! – заахали старики. Впервые на своем веку видели они золото. Как ярко сверкает оно на солнце! А какое желтое, желтее цветов сурепицы!
– Спасибо тебе, Журушка, спасибо! – от всего сердца поблагодарили девушку старик со старухой.– Заживем мы теперь по-новому.
Наступила весна. Пригрело солнце, сошли снега. Что ни день, прибегают к дому стариков деревенские дети:
– Сестрица Журушка, выйди к нам. Во что будем сегодня играть?
– Сегодня? Сегодня мы пойдем по горной тропинке в царство небесных фей.
Поднимут двое детей руки, изображая ворота, а Журушка запоет звонким голосом:
В царство фей мы идем
Вверх по узкой тропинке...
Станут дети проходить в ворота веселой вереницей и стариков позовут:
– Дедушка, пойдем с нами играть, бабушка, пойдем играть.
– Ха-ха-ха, да не тяните нас за руки так сильно!
Хорошо было детям играть с Журушкой.
Но вот как-то раз снова пожаловал Го;нта.
– Здравствуй, дедушка! Не найдется ли у тебя опять такого же полотна, как в прошлый раз? Продай мне!
– Нет, и не проси. Дочке моей о-Цуру нельзя ткать, очень она от этого устает.
Но Гонта чуть не силой всунул старику в руки кошелек, доверху набитый червонцами.
– Я заплачу тебе еще дороже! Но уж если ты не согласен, вперед не жалуйся! Не буду больше покупать полотно у твоей старухи, так и знай,– пригрозил злобный Гонта и пошел прочь.
– Беда, беда! Как же теперь быть? – стали совещаться между собой старик со старухой.
О-Цуру услышала за стеной их разговор.
– Дедушка, бабушка, не тревожьтесь, успокойтесь. Я опять натку полотна. Но уж это будет в последний раз. Прошу вас только, не заглядывайте в ту комнату, где я буду работать.
Пошла девушка в ткацкую комнату и затворила дверь наглухо. Вскоре послышался за стеной быстрый-быстрый стук: кирикара; тон-тон-тон, кирикара; тон-тон-тон.
День и другой и третий стучит ткацкий станок.
– Журушка, кончай скорее, будет тебе! – тревожились старик со старухой.– Как бы себе не повредила...
Вдруг послышался голос:
– Ну как, готово полотно? Покажите мне.
Это был Гонта.
– Нет, показать нельзя. О-Цуру запретила к ней входить.
– Ого! Вот еще выдумки! Ну, а я и спрашивать у нее не стану!
И Гонта настежь распахнул двери.
– Ой, там журавль, жу-жу-равль,– испуганно забормотал он.
В самом деле, стоит за ткацким станком журавль.
Широко раскрыл он свои крылья, выщипывает у себя клювом самый нежный мягкий пух и ткет из него полотно: кирикара; тон-тон-тон, кирикара; тон-тон-тон.
На другое утро прибежали дети звать о-Цуру:
– Журушка, выйди к нам. Много снега выпало... Можно в снежки поиграть.
Но в ткацкой комнате все было тихо.
Испугались старик со старухой, раздвинули сёдзи, видят: никого нет. Лежит на ткацком станке прекрасное узорчатое полотно, а кругом журавлиные перья рассыпаны...
Под вечер закричали дети во дворе:
– Дедушка, бабушка, идите сюда скорее!
Выбежали старики, глядят... Ах, да ведь это журавль. Тот самый журавль! Курлычет, кружится над домом. Тяжело так летит, перья-то почти все у него выщипаны.
– Журушка, наша Журушка! – заплакали старики.
Поняли они, что это журавль, спасенный стариком, оборотился девушкой... Да не сумели они ее удержать.
– Журушка, вернись к нам, вернись!
Но все было напрасно. Грустно, грустно, точно прощаясь, крикнул журавль в последний раз и скрылся в закатном небе.
* Сёдзи – раздвижные рамы, оклеенные бумагой.
Давным-давно, в отдаленной деревне жил молодой крестьянин. Однажды, когда он работал на своем поле, с небес упал белый журавль с перебитым крылом. Юноша пожалел несчастную птицу. Он осторожно вытащил стрелу, торчавшую из крыла, промыл и перевязал рану.
Журавль потихоньку расправил крылья и вскоре смог подняться в воздух. Юноша помог ему взлететь и сказал на прощание: «Будь осторожен, больше не попадайся охотникам!»
Трижды прокричал на прощание журавль, описал три круга вокруг молодого крестьянина и улетел прочь.
День клонился к вечеру. Юноша закончил работы и отправился домой. Каково же было его изумление, когда на пороге дома его встретила прекрасная девушка, которой он никогда раньше не видел.
— Я твоя жена! — сказала девушка.
— Не смейся надо мной, я беден, в моем доме ни крошки риса. Я не смогу тебя прокормить.
— Не беспокойся об этом, в моем узелке хватит риса для нас двоих, — ответила девушка.
И она осталась жить в доме молодого крестьянина. И они жили счастливо. И рис никогда не кончался в волшебном узелке.
Однажды девушка попросила построить для нее комнатку с ткацким станком. Юноша ни в чем не отказывал любимой жене. Он построил комнатку и поставил там прялку и ткацкий станок. Она попросила его никогда не входить в эту комнату, затем вошла в комнату и вскоре оттуда раздалось жужжание прялки и стук ткацкого станка.
Долгих семь дней ждал юноша свою жену и наконец шум стих. Из комнаты вышла его жена. Уставшая, исхудавшая, она держала на руках покрывало, красивей которого юноша не видел в своей жизни.
— Продай в городе это покрывало, — сказала девушка, — ты выручишь за него много-много денег.
И действительно, молодому крестьянину очень повезло. Он продал покрывало и получил столько денег, что даже не поверил своему счастью. Он побежал домой, чтобы поделиться радостью со своею женой, но она вновь заперлась в своей комнате, и вновь из-за закрытой двери были слышны жужжание прялки и стук станка.
«Как она смогла соткать это чудесное покрывало? У нее нет ни пряжи, ни тесьмы, ни даже шерсти.» — подумал юноша.
Жгучее любопытство овладело им. Не в силах больше терпеть, он осторожно приоткрыл дверь. От изумления он застыл на месте: ДЕВУШКИ НЕ БЫЛО!
Вместо нее у ткацкого станка стоял журавль. Он выдергивал перья из своих крыльев, он делал из них белоснежную нить и ткал покрывало, красивей которого юноша не видел в своей жизни.
Наконец девушка-журавль заметила юношу. С горечью в голосе она сказала:
«Да, я — тот самый журавль, которого ты спас когда-то. Я стала твоей женой, я хотела отплатить тебе добром за добро, но ты не смог довериться мне. Ты раскрыл мою тайну и я не могу оставаться с тобой! Помни обо мне! Пусть это покрывало будет тебе доброй памятью!»
С этими словами девушка-журавль поднялась в воздух, описала три круга вокруг юноши и скрылась навсегда в синем небе.
Навсегда.
Владимир Ищенко (перевод)
Свидетельство о публикации №226011901117