Ер ости йулида саё ат илиш
Эрталаб ойнадан ;арадим таш;арига,куёш нурларини, сочиб секин ю;орига чи;аяпти .
Шамол йу;лигидан тарахтлар шохи у;лар эди,дарахтлар шохида эса ;ушлар утириб,;уш-
Лар ;уши;ини куйлар,ерда кум кук утлар,утлар орасида очилар сари гул,бу гул ё;имли
;иди билан асал ариларни ча;ирар,уй ёнимда ту;;из ;аватли уй,бу уй ёнида машиналар
трубди . Одамлар ишга шошар,мен эса ваннага кириб тишимни тозаладим ва оддий станок
билан со;олимни олиб ошхонага бордим .Электрочайникни ;айнатиб нонушта ;илдим .
Компьютерни тугмасини босиб кутдим ишлашини,соати унбиргача иккита ;исса ёздим ю
Дам олиш ва;тида кимдир ;ун;иро; ;илди . ;арасам Марина ;илибди,мен жавоб бердим.
-Алло .
-Салом Толиб . Бу мен Марина . Сенга гап бор,келаоласангми шахар марказига.
-Ярим соатда бораман .
-Яхши, кутаман . Мен бозорни ичидаги кафеда бўламан .
Мен компьютерни учириб кийиндим,менинг турмуш ўрто;им ў;лаб ётган эди .
Бекатгача ун минутлик йул . Автобус бозорга унбеш минутга боради . Бекатда одам кўп .
Автобус келди,ичида одам кўп,бозоргача тик туриб бордим . Бозорда жуда кўп одам,юра
бўлмайди . Кафеда кирганимда Маринани курдим,Марина чой ичиб ўтирган эди.мени ку-
риб кулди,мен ;ам кулиб Маринага жавоб ;айтардим .Марина ўрта буйли аёл,сочлари ;ора ;ир;илган,;ис;а юбкада,о; футболкада,кукраклари майда,чиройли шаклида,гаплари
дона,эридан ажралган аёл . Мен бу аёл билан беш йил ўрто;да,ёши 465 киради,;изи Мос-
квада турмушга чи;иб яшайди,мен бориб Марина юэидан ўпдим .
-Эшитаман сени.
-Мен бир йиллик дам олиш ;а;имни олдим . Уйга утириш жонга тегди,саё;ат ;илишни
;о;лайман .
-;о;ласанг юр мен билан Брянск шахрига,мени харбий ўрто;им Андрей ме;монга ча;ир-
ган .
-Мен розиман .
-Паспорт ёнингдами ?
-Ёнимда .
-;озир билетга борамиз .
Бозордан чи;иб,ту;ри кассага бордик .Касса бозор ёнида .Билетни олдик 11 июнь кунига,бугун 7 июнь . Соати туртгача шахарда бўлдик . Марина бир йиллик дам олишини
мен билан ювди . Бизлар утган во;еаларн эсладик . Мен уни уйида тез бўлиб турганман .
-Толиб,мен сени жуда со;инганман . ;ачон келасанг мени уйимга?
-Эрталаб.
-Кутаман . Нима пиширай?
-Картошкани ;овурилгани .
-Мен ;ам яхши кураман бу картошкани .
Мен Маринани кузатиб,уйга ;айтдим ва ;исса ёзишни давом этдим. Мени уйим-
да тинчлик,мен турмуш ўрто;им билан ;еч ;ачон жанжал ;илмаганман,бир бировумузни
яхши тушунамиз . Эрталаб мен Маринани уйига ме;монга кетдим . Бир соат ичида уйига
бўлдим . Марина иккинчи каватда яшайди,эшикни очиб мени ;учо;лаб ўпди . Ошхонага
кирганда курдим дарсархон безалган . Марина холдильникдан битта шиша шампан шаробини ;уйди дарсанхонга .
-Озгина ичиб, дам олиш отпускани ювамиз .
-Кеча ювдук - ку .
-Кеча шахарда эди, бугун уйда .
-Озгина шампан суви ;ала;ит бермайди .
Мен ;ар ;ил ширин сўзлар айтиб,бир шишани сезмай ичиб ;уйибмиз,лекин биз-
лар маст бўлмадик . Анча ва;т ўтиб Марина айтди .
-Сен мен со;индингми?
-Со;индим .
-Мени севган жоним сувсаган . Мен уйлайман сен буни тушиндинг .
-Тушундим .
-Севгига сув берарсанг .
-Албатта .
Марина мен ;улимдан ўшлаб диванга олиб кетди . Бизлар сезмадик ;андай
кийимларимиз полга ётганини .Анча ва;т утиб,бизлар упишдик . Мен ;ам Маринани со;инган эдим,Марина вулкан аёли, у кишини ёнганини мен кўп курганман. Менга
бу аёл жуда ё;ади . Яна утди ва;т ва Марина ўзига келди .
-Мен сени роса со;инибман .
-Сездим . Роса ёндинг.
-Рахмат сенга . Ўтни учирдинг,энди анча ва;т ёнмайди .
-Нега инсонга упишиш керак?
-Табият бизларга сурайди .
-Бу ту;ри . Я;ин орада бўлмасак касал бўламиз .
-Мен сени со;иниб касал бўлганман .;озир мени даволадинг .
-Мен ;ам узимга келдим . Рахмат .
-Сенга ;ам рахмат . Икки кун нима иш ;иласанг?
-;исса ёзаман . Менда кўп .
-Бир кундан кийин келгин ме;монга .
-Келаман .
-Кутаман .
Соати туртга я;ин мен Маринани юзидан ўпиб хайрлашдим . Кеч;урин ;исса ёзишни давом этдим . Кўп ;иссани ;аётимдан олганман . ;измат ;илган ва;тимда мен
кўп ;излар билан ўчрашганман,шуларни эслаб кўп ;иссалар ёздим . Ушанда мен ;айрон
;олганман . Нега эри бор ўзбек аёллари бош;а йигитлар билан эрталабгача юрар эди?
Мени ;аётимда шу во;иялардан жуда кўп бўлди ва шу ;а;да ёздим, бешта катта достон
чи;ди . Шулардан биттаси ;уёш нурини курди ва инсонлар ў;ияпти,;олгани энди чи;ади .
Уйга келиб мен кечгача ;исса ёздим. Телевизор кургим келмади. Соати учга я;ин о;шом-
да уй;уга кетдим. Бугун 8 июнь об-;аво исси;. Эрталаб мен китобхонага бориб келдим ва
яна ёзишни давом этдим. Бир кунда мен 10 тагача ;исса ёзаман. Бу во;еаларни одамлар-
дан эшитганман. 9 июнь куни эрталаб мен Маринани уйга кетдим. Шахарда одам кўп.
Бозордан учта атир гул олдим,Марина атир гулни яхши куради. 11 я;ин мен Маринани
эшигини та;;иллатдим. Эшик очилиб Марина кулиб турар эди. Бугун ;ис;а ;ора юбкада
мени кутиб олди. Мен уни юзидан упиб саломлашдек.
-Мен сени кутдим ва йулларингга ;арадим.
-Со;индингми?
-Со;индим. Юр ошхонага. Мен ов;ат ;илиб ;уйганман.
-;ана;а таъомлар ;илдинг?
-Ўзинг уйлаб топ.
-Плов.
-Топдинг. ;аердан билдинг?
-Юрагим айтди.
Ош яхши бўлибди,мен жон деб кўп едим. Анча ва;т утиб Марина мени таклиф
;илди диванга ётиб дам олишни. Бизлар кийимда ётдик. Марина озгина жим ётиб, кийин
бошлади.
-Мен кеча сени севги ту;рисида китобингни ў;иб чи;дим. Китоб менга ё;ди. ;аердан
бу сўзларни олдинг?
-Севги юрагидан.
-Ту;рисини айтгин.
- Мен ;измат ;илган ва;тимда уч йил битта ўзим яшадим. Ушанда кўп эри бор ;излар билан учрашдим. Шулардан мен ургандим бу сўзларни.
-Нега битта ўзинг ёл;из яшадинг?
-Иркутск шахрида уйимиз турган эди,одамлар ёзибди ю;орига ;еч ким яшамайди деб.
Шунда хотиним болаларни олиб Иркутск шахрига ;айтди. Мен пенсияга чи;иб келдим.
-Тушундим. Кеча ў;иган китобда мен кўп нарсани тушундим.
-Масалан нимани?
-Эримни мен ростан ;ам яхши курган эканман. Энди ;адри келияпти.
-Оила ;урдими?
-;урган. Биттаа у;ли бор.Толиб,сен мени олдиндан кечир.
-Нега?
-Сурамо;чиман.
-Сурагин.
-;аётингда нечта аёл бўлган?
-Кўп.
-Айтгин.
-Кечир мени айтмайман. Айтсам мендан ;афа бўласанг.
-Нега?
-Хотинбоз экан деб ўйлайсанг.
-10 бўлганми?
-Кам айтинг.
-Бўлганми иккита ноллик.
-Иккита нолдан кўп бўлган.
Марина эшитиб жим бўлиб ;олди. Мен ёнида ётар эдим. Кўп ва;т утди Марина
гапирмади. Курдим юзлари ;изорган ;олда ётар эди. Секин туриб мен ошхонага бордим ва бир стакон чой ичдим. Эшитдим Маринани оё; ;адамларини. У ;ам менга ;ушилиб чой ичди ва гапни бошлади.
-Сен мени алдамайсангми.
-;айси манода гапирдинг?
-Бош;а аёлларга бормайсангми деган манода гапирдим.
-Мени ёшим 20 ёки 30 эмас – ку.
-Курпада 20 дан ;ам кучлисанг.
-;азилкаш.
-Бу рост гап. Сен мени ;амма ва;т ;урсанд ;илгансан. Сен бўлиш менга ё;ади.
-Илтимос севиб ;олмагин мени.
-Кеч айтинг,мен сени анча бўлди севганимга.
-Сезмадим.
-Буни сезиш шарт эмас.
-Юр диванга,мен сени со;инганман.
Диван ёнида бизларни кийимларимиз ётди. Марина биринчи бўлиб курпа ичига
кирди. Мен ёнига ётиб Марина упишни бошладим. Уни лаблари ари;;ина,Марина жуда
ширинли упишади. Кийин мен уни бошини ва елкасини массаж ;илиб сўрадим тескари
ётишни. Марина ётди елкада. Мен секин упдим иккита чиройли эгизакларни. Эшитдим
Марина бошини чапга ва унга ташлай бошлади. Анча ва;т утиб Марина мен ;уло;имга
гапирди.
-Мени ;ийнама,мен севги ишига тайёрман.
-Ишни ;озир бошлайман.
Курпада буйи етган инсонлар ўйини бошланди. Ўйин ;изи; бўлиб жуда ўзо;;а
чузилди,кийин бизлар дам олдик. Иккаламиздан тер сувдек о;ар эди. Марина мени елкамга бошини ;уйиб кучли нафас олар эди. Яна анча ва;т утди ва Марина гапни бошлади.
-Мен сен билан ба;тлиман.
-Камдан кам бу иш бўлиб туради,на;отки сенга етарли?
-Етарли. Мени ёшим 11 йил кичгина сендан.
-Менга ;ам етарли сени упиш.
Озгина дам олдик ва буйи етган инсонларни ишини давом этдик. Марина курпа-да кучли бир вулкан эди. Уни тухтата олмадим.Буна;а аёллар ;аётимда кўп бўлган. Соати
Бешга я;ин мен Маринани юзини упиб ;айирлашдим.
-11 число куни уч яримда поезд,кеч ;олма.
-;олмайман. Рахмат.
-Нима учун?
-Гул ва катта уйин учун. Мен яхши дам олдим.
-Мен ;ам.
Маринани юзидан упиб мен ;айирлашдим. Хотиним ;еч савол бермади. Мен
давом этдим ;иссани ёзишни. 10 число куни йул учун ози; ов;атлар олдим. Кечаси соати
12 я;ин уй;уга кетдим. Эрталаб еттига я;ин турдим. Нонуштадан кийин янги ;исса ёздим.
Поездгача 7 соат бор. Мен ёзиш билан бўлдим банд. Соати 12 хотиним билан ;айирлашиб
таксига утирдим. Бугун об-;аво исси;,шамол ;ам йу;. Темир йул вакзалида йуловчилар жуда кўп. Вокзалда ;ий-чув,мен катта залга бориб жой топдим ва Маринани кутдим. Иккига я;ин Марина ;ун;иро; ;илди. Мен жавоб бердим.
-Алло.
-Толиб,;аердасанг?
-Мен катта залда.
-;озир бораман.
Беш минутдан кийин мен Маринани курдим ;ора ;ис;а юбкада. Марина мени
куриб кулди,мен ;ам унга кулиб жавоб бердим. Менга жуда ё;ади уни чиройли шакли.
;улида иккита оё;ли сумка,иккинчи ;улида аёллар о; майда сумкаси. Мен учраб юзидан
упдим.
-Привет.
-Привет Толиб.
-Яхши келдингми?
-Рахмат. Таксида келдим.
-Мен ;ам. Поездгача бир соатдан кўп ва;т бор,юр кафега.
Кафе вокзалда кўп,бизлар одами кафени сайладик. Ёш ;изча ;измат ;илар эди.
Мен иккита кофе ва ширин булочка буюртим. Вокзалда жуда кўп йуловчилар болалари билан. Ёз мавсуми бошланган,;амма ;ам дам олишни ;о;лайди. Беш минутни ичида биз-
нинг буюртмамиз етиб келди.
-Кеча нима иш ;илдинг?
-Уйни тозаладим,икки соатгача ухлаб олдим ва куни билан телевизор курдим. Кеч;урун
;изим ;ун;иро; ;илди. Анча гаплашдим.
-Айтингми Бирянскга боришимизни.
-Айтим.
-Уришдими.
-Ким билан деб сўради. Мен ;а;да айтиб бердим,;изим тушунди ва о; йул тилаб ;олди.
Мени ;а;им бор дам олишга ;амма ;атори.
-Албатта ;а;инг бор.
Бизлар кафеда бир соатча утирдик. Кийин радиода бизнинг рейс поездимизни ра;амини айти. Секин сумкаларни олиб ер ости утиш йулидан учинчи парронга чи;дик.
Поезд турган экан. Вагонимиз 5 ра;амли плацкарт. Бир ёш ;из вагон ёнида туриб йуловчиларн хужжатини текшириб вагонга чи;арар эди,бу ;из вагон бекаси экан. Бизлар
чи;дик вагонга хужжатларни текшириб бўлгандан кийин. Жойимиз 21 ва 22. Ёнимизда бир кампир ва бобой тушиб ;олди. Анча ва;тдан кийин поезд жойидан ;имирлади. Марина – рахмат сенга Худоим-деди. Кампир негадир Маринага ;аяжон билан ;аради.
-Худога ишонасангми?-деб сўради кампир.
-Ишонамам. Мен Худо уйига бориб ибодат ;илиб тураман.
-Рахмат ;изим Худога ишониш керак. Ўзо;;а кетияпсизларми?
-Ўзо;;а. Дам олгани.
-Бизлар ;ам. Новосибирскда ;изимиз яшайди,эр полковник,келишга ва;т йу; дейди.
-Нима иш ;илади ;изингиз?
-Мединститутга дарс беради.
-Уларни ва;ти бўлмайди. ;изингизга ишонинг.
Вагонда ;ий-чув бўлиб турибди. Йуловчилар полкаларини жойлаштирар эди. Кимдир баланд овоз билан гаплашар,кимдир тинч овоз билан. Поезднинг темир о;и
уриши вагонгача етиб келар эди. Марина мени ва ўзини полкасини жойлаштирди. Кечгача
бизлар телефонда кино курдик. Соати еттига я;ин Марина сумкасидан пиширилган тову;-
ни чи;ориб столга ;уйди. Кампир ва бобой бизларга ;ушилиб кечги ов;отни ;илишдек.
-Кечирасанг у;лим ;анча ёшдасанг?
-66 ёшда.
-Мен уйладим 45 кирасанг деб. Мендан 5 ёш кичгина экансан,мен сени у;лим деб ча;ир-
дим. ;аримабсан.
-Бу табиатни иши. Мен камдан кам аро; ичаман,сигарет чикмайман. Мен,кечирасиз аёл-
ларни яхши кураман.
-;аётда ;ар бир инсон яхши иш ;илиш керак. Шу иш унга мукофот та;дир этади.
-Мен офицер пенсионер. 30 йил ;измат ;илдим,подполковник инвони билан пенсияга
чи;дим.
-Мен уйладим,сен ;урувчи.
-Пенсияда геолог бўлиб ишладим. Кўп урмон ва то;ларни курдим. Ойлаб урмонларга
яшадим.
-Нима ;идирдиларинг?
-Олтин ва ;иммат ба;оли тошларни ;идирдик.
Бизларни гапимиз ўзо;;а чизилди. Марина ва кампир бизларга ;уло; солар эди. Соати 11 я;ин ;ушнилар уй;уга кетишди. Мен ва Марина бир соатча гаплашиб
утирдик. Эрталаб соати 9 я;ин мен уй;ондим кампир ва бобой гапини эшитиб. Улар
эрта уй;онди,мен куриб бобой-нонушта ;ил бизлар билан –деди. Ювиниб келиб мен
улар билан бир стакон чой ичдим. Марина 11 я;ин уй;онди.
-Яхши кун-деди Марина.
-Яхши кун-дедим мен. ;андай ухладинг?
-Ёш болалардек.
-Тур нонушта ;иламиз.
-15 минут мен тайёр бўламан.
Бир кун гап ва кино куриш билан ўтди. Кеч;урин кампир ва бобой бизлар билан ;айрлашиб Новосибирскга тушди. Уларни урнига иккита ;из чи;ди. Бизлар танишдек. Буйи узинин исми Анна,урта буйлиси Юля. Улар студентлар экан. Самарагача
ухлашди,фа;ат чой ичишди конфетлар билан. Туртунчи куни кеч;урин бизнинг поезди-
миз Брянск шахрига етиб келди. Бизлар вагон бекатига рахмат айтиб вагондан тушдик.
Вокзалда жуда кўп одам ва ;ий-чув.Эшикни олдида Андрей бир аёл билан кутиб турган экан. Бизлар бордик ва саломлашдик.
-Салом Толиб.
-Салом Андрей.
-Танишинглар. Мени хотиним Светлана.
-Мен Толиб.
-Мен Марина.
-;андай келдиларинг?
-Рахмат. Яхши.
-Юринглар, кучада мени машинам кутияпти.
Шахар тозза. Кучаларда гуллар экилган. Уйлар бешдан ю;ори ;аватли. Бизлар шахардан чи;дик ва иккита урмон урта йулидан кетдик. Машинани ойнаси очи; эди, ур-
мон гулларини ;иди бурунга урди. Уларни ;иди ё;имли экан. ;ишло; шахардан 70 кило-
метр ўзо;ликда Андрейни гапи буйича. Бир соатни ичида бизлар ;ишло;;а кирдик. Андрей ўзини уйни курсатди. Уй икки ;аватли ё;очдан ;илинган.
-Уй отамдан ;олган – деди Андрей.
-Бу уйни уч йил ремонт ;илдик – деди Светлана.
-Чиройли уй бўлибди – дедим мен.
Бизлар дарваза олдида машинадан тушдек. Ичкарига кирганда курдим чирой-
ли ва ;идли гулларни. Сабзавот бо;ида помидор,бодиринг,картошка ва ;ар хил кукумли усимликларни курдим. Уй ёнида катта чой ичиш ва гаплашиш хонаси турар эди. Светлана бизларни шу хонага таклиф ;илди. Уйи дарахтли панжара билан беркитилган. ;еч ким бу
уйга кира олмайди. Андрей машинани гаражга ;уйиб бизларга ;ушилди. Светлана Мари-
нани олиб ошхонага кетишди. Андрей гапни бошлади.
-Рахмат сенга Толиб, мени йу;лаб келибсанг.
-;ар йили келаман деб ;аракат ;илдим,лекин бўлмади.
-Мен уч йил бўлди пенсияга чи;дим. Шахар уйимни ;изимга бердим. ;озир эри ва наби-
рам билан яшияпти. Гапир ўзинг ;а;ингда.
-Геолог бўлиб ишладим 18 йил. Мен 30 йил ;измат ;илдим. Илгари прапорщик бўлиб 12
йил ;измат ;илган эдим. Подполковник бўлиб пенсияга чи;дим.
-Кечир мени, бу ;из ким бўлди?
-Бу аёлни яхши кураман. ;амма ерга бирга олиб юраман.
-Тушиндим.
Анча ва;т утиб ;излар столни безади. Мен яхши сўзлар айтиб Андрей ва
Светланага 100 грамдан ичишдек. Андрей курсантлик ва;тимизни эслаб кўп гапирди.
-30 йил ичида кўп ўрто;ларимиз ;аётдан кетишди,уларни ;отираси кучли бўлсин.
-Буни ;аёт дейди-айти Светлана.
-;аёт бу жанг. Кимдир кучли,кимдир кучсиз,кимдир ба;тли,кимдир ба;тсиз-деди Марина.
-Ту;ри шуна;а экан-деди Андрей.
-Эртага ;ишло;ни курсатамиз ва бали; овига борамиз. Бу ерда катта канал бор,бали;и кўп-деди Светлана.
-Мен фотоаппарат олиб келдим,эсталикка расмга тушираман-деди Марина.
Гапимиз соати 11 гача борди. Кийин Светлана иккинчи ;ават уйга жой ;илиб
берди бизларга. Мен катта диванда Марина билан ётдим. Тезда ухлаб ;олибмиз. Эрталаб
;уроз овози бизни ўй;отди.
-Толиб,;урозни эшитдингми?
-Эшитдим.
-Мен худди ;ишло;;а яшагандек бўлдим.
-Мен эас ;ишло;ни эсладим.
-Бошка уй;у йу;.
-Юр пасга. Улар ўй;онган.
Бизлар таш;арига чи;сак Андрей ва Светлана чой ичиш ва гаплашиш
хонада утирибди. ;уёш энди чи;ибди,;ушлар дарахт шохида утириб ;уши;ни айтар эди.
-Яхши кун-дедим мен.
-Яхши кун-деди Светлана.
-Бизларни ;уроз ўй;отди.
-Бизлар ;уроз ча;иришига турамиз.
-;уроз ;ишло;ни эслатди. Мен ;ишло;да катта бўлганман.
-Мен шахарлик,мани ;ишло;лик бўлдим. Менга ё;ади ;ишло; ;аёти. Тозза хаво. Урмон
ёнингда,;узи;орин теришга чи;иб турасанг ва резаворлар ( ягоди) ;ам мавсум ва;тида.
Бизлар бали; сотиб олмаймиз,Андрей ушлаб келади.
-Наси бўлса бўлар бизларга ;ам та;дир ;илар.
-Албатта та;дир ;илади. Толиб,сизлар учун ;аммомни ;издириб ;уйдик,бир ;ишло;
;аммомига бу;ланиб олинглар.
-Рахмат.
Мен ва Марина ;аммомга кирдик. ;аммомда керакли нарсалар бор. Бу; ;аммомни
эгаллаб олган. Берёза дарахтидан ;илинган шупурги билан,мен Маринани елкаларина уриб ;уйдим. Кийин Марина мени ;ам. Бу;дан нафас олиб анча ётдик тахтали кроватлар-
да. ;аммомдан чи;иб келганда,Светлана сўради.
-;андай ;аммом?
-Зур-дедим мен.
-Мен урганиб ;олдим ;ишло; ;аммомига.
-10 йилдан кўп бўлди ;ишло; ;аммомига чумилмаганимда.
-Ту;илган ватанга кам борасизми?
-Кам. Ота онам йу;лар. Ме;монга сиглимлар ва укамлар олдига бориб тураман.
-Эрим сен ту;рингда яхши гаплар гапирар эди.
-Рахмат.
Ярим соатни ичида ;амма нонуштага йи;илди. Эрталаб ;ам Светлана столга яримта
;уйди. Озгинадан ичдик. Об-;аво эрталаб исий бошлади. ;ушлар учиб кетишди,;урозни
овози чи;май ;олди. Светлана ва Марина иккиласи гапни давом этар эди. Улар гапни
тугатди ва мен бошладим.
-Андрей,телефонда ер ости йулини гаплашган эдик. Илтимос бизларга курсатгин.
-Бир йигит урмонда тишик топган,бу тишик ер ости йулига тушар экан. Ва;т топиб уша
йигит бир ўзи тушибди ер ости йулига. У йу;олди. ;ут;азиш ;измати топа олмади уни.
Мана бир йил бўлди йу;олганига.
-Адашган ёки ов;ати тугаган.
-Булиши мумкин.
Нонуштадан кийин Андрей ва Светлана бизларни олиб уйдан чи;ди тишикни
курсатгани. Бизлар уйдан чи;дик. ;ишло; кучасидан кетармиз,учраган инсонлар бизларга
салом берар эди. Кучалар тозза,куча электро устунларида куча чиро;лари осилган,;ар уй-
дан ит овози эшитилар,болалар молларни ут усимлик майдонига олиб кетар,бир бобой куча скамейкасида утирар эди. Бизларн куриб салом деди ва Андрейдан сўради.
-Ме;мон келди.
-Ме;мон, Вася амаки. Бирга ў;иган ўрто;им.
-Омад сизларга.
-Рахмат.
Анча ва;тдан кийин бизлар урмонга кирдик. Урмон ичида ;ар хил дашт гуллари усар,улар ажойиб ё;имли хид берар эди .;ушлар дарахт шохида утириб ;уши; сўйлар,
утлар баланд усган. Бизлар урмон ичидаги йул билан кетар эдик. Бир километрча юрдик Андрей бизларни тухтатди.
-Келдик-деди Андрей.
-Тишик шу ердами?-сўради Марина.
-Шу ерда,;озир курсатаман.
Андрей озгина юриб тишикни курсатди. Тишик унча катта эмас. Хажми бир
метрдан каттаро;. Ер ости йули куриниб турар эди. ;аммага ;изи; бўлди ер ост йули.
Мен Андрейга айтдим.
-Бизлар билан борасизларми?
-Светлана нима дейсанг?
-Турт киши ер остида ;ур;инчли эмас,мен розиман.
-Толиб, нима керак?
-Сув 10 литер ;ар бир кишига,ози; ов;ат 10 кунга,тушенка ва косервалар. Яна газаплитка балони билан,фонар 4 дона эхтиёт батарейкаси билан,иккита армия лопаткаси ва ар;он
карабин билан.
-Ар;он ва карабин уйда бор.
-Андрей, ;ишло;да сотиладими шу нарсалар?
-Сотилади. Кетдик курсатаман магазинни.
;излар урмон гулини теришди. Мен Андрей билан гаплашиб тишик олдида турдим. Секин-секин урмондан чи;иб, ;ишло; йулига чи;дик. Об-;аво ;изий бошлади.
Бизлар магазинга етиб келдик,магазин мактаб олдида экан. Магазин деволлари о; рангда бўялган. Ичига кирдик. ;амма нарса бор экан.
-Толиб,юр уйга,машина билан келамиз-деди Андрей.
-Мен розиман кетдик.
Бир соатни ичида бизлар ;амма нарсани сотиб олдик. Андрей ва Светлана бизларга ;ишло;ни курсатди. ;ишло; катта экан. Светлана ;ишло;ни тарихини бизларга айтиб берди. Бир соатдан кийин машина билан магазинга келиб ;амма нарсани олдик. Тушдан кийин Андрей бизларни бали; овига олиб борди. Канал ;ишло;дан таш;арида экан.Канални эни 8 метрга я;ин,чу;урлиги 5 метргача бор-
деди Андрей. Мен ва Андрей иккита ;алмо;ни ташладик,Марина ўзо;;а бориб чумилди.
Сув тозза экан. ;уёш бизларни роса ;издирди. Озгина ва;т утар утмас бали; тушишни
бошлади. Бу ерда карас кўп экан,о;ирлиги бир килогарамга я;ин. Соати туртгача 12 кило-
гарамча ушладик. Уйга кечкурин ;айтик бали; билан. Светлана куриб бизларга деди.
-Кўп ушлабсизлар. Мен сизларга ;озир пишириб бераман.
-;аракат ;илдик- дедим мен.
Бизлар чой ичиш ва гаплашиш хонада гаплашиб утирганча,Светлана бали;ни пишириб келди. Жуда ;ам ширин бўлибди. Андрей бир шиша аро;ни олиб келди ва
бизлар озгинадан ичдик. Ярим шиша аро; шундай ;олди.
-Толиб,;ачаон саёхатга жунаймиз?-сўради Андрей.
-Эрталаб. Ва;тни йу;отмайлик.
-Мен розиман.
Соати 10 дан кийин Андрей ва Светлана уй;уга кетди. Бизлар колиб юлдузлар-
га ;арадик. Осмондан тушар эди катта меторетлар,у ё;;а ва бу ё;;а учар ер спутниклари,
юлдузлар осмонни ёритар эди,ой бугун тулган,лекин ёри;лиги кучсиз бўлди.Секин- секин
бизлар ;ам кетдик ухлашга. Эрталаб бизларн яна ;уроз уй;отди.
-Салом Марина.
-Салом Толиб. Соат неча бўлди?
-6 дан ошибди.
-Юр пастга,ухлаш бўлди.
Бизлар пастга тушдик. ;овлуда ;еч ким йу;. Дарахтда ;ушлар утирган ва улар
;ушлар ;уши;ини куйлар эди. ;ушни ;овлидан ;уроз давом этар эди ча;иришни. ;уёш
энди чи;иб ер юзига салом бериш бошлади. Шу ва;т уйдан Светлана чи;ди ва бизларни
куриб гап бошлади.
-Яхши кун. Эрта турибсизлар!
-Яхши кун. ;уроз уй;у бермаяпти-деди Марина.
-У бизлар учун будильник бўлиб ;олган. Бизлар урганиб ;олган.
Анча ва;т утиб,Андрей бизларга ;ушилди. Биргаликда бизлар нонушта ;илдик.
Об-;аво исий бошланди. ;аммамиз спортли халтани тулдиришни бошладик. Соати 9 я;ин
;амма нарса тайёр бўлди. Светлана ;ушниси Люся холани таклиф ;илиб айтди.
-Бизлар 10 кун урмонда бўламиз ме;монлар билан. Илтимос сиздан уйга ;араб туринг.
-Майли. Ме;монларга урмонни курсатишми.
-Шундай.
-О; йул сизларга.
-Рахмат.
Люся хола билан хайрлашиб,бизлар йулга чи;дик. ;амма елкасида о;ир спорт
халтаси,;изларда 20 килоча,бизларда эас 35 килодан кўп. ;ишло;да одамлар бизларни
куриб сўради.
-Андрей, овга кетияпсангми?
-Овга.
-Омад сизларга.
-Рахмат.
Яна озгина бизлар урмонга кирдик. Урмон ичи сал;ин. Дарахтларда ;ар хил
;ушлар утириб,;ушини куйлар эди. Мен хидли гулларни роса туйиб хидладим. Сизмай
;олибман,;андай тишикка етиб келганимизни. Андрей ар;онни спор халтадан олиб,
дарахтга шундай бо;ладики,пастдан ечиб оладиган ;илиб. Мен биринчи бўлиб тушдим
ер ости йулига. Кийин Марина ва Светлана. Охирида Андрей. Ар;онни пастдан ечиб олиб
спорт халтага солди Андрей. Ер ости йули исси; экан.
-;аё;;а ;араб юрамиз?-деди Светлана.
-Унг ;улда шахар,чапга юрамиз. Мен биринчи бўлиб юраман,;излар ўртада,охирида юради Андрей-дедим мен.
Мен уларга тушинтирдим. Кучли гапирмасликни,деволда ва ерда бўлади тузо;.
Улар берган дарсимни тушинди. Ар;онни ;ар 3 метрли ;илиб белимизга бо;ладик. Бу
;афсизлик учун керак эди. Ер ости йулини баландлиги 2 метрга я;ин,эни эса 1,5 метрча.
Поли тозза,бизлар ;еч ;ана;а из курмадик. Марина Худо ёр бўлсин – деди ва бизлар юришни бошладик. Юрдик ўрта ;исобда,;излар секин гаплашди ва улар деволга тузо;;а
;арар эди. Мен полга ;арадим. Телефонимиз ишламай ;олди. Марина бизларни расмга
туширди пастга тушганда фотоаппарати билан. Тинмай 2 соат юрдик ва чой ичишга тух-
дадик. ;аммада термос бор исси; чой билан.
-;ачон тушлик ;иламиз?-сўради Светлана.
-Соати бирда-дедим мен.
-;озир 11 булияпти. Бир соатда неча километр юради инсон?
-5 километр.
-10 юрдикми?
-Йу;. 9 га я;ин. Бизлар секин юрдик.
15 минут дам олиб юришни давом этирди. Ер ости йули исси;,бизлар спорт костюмида. Яна икки соат юрдик ва тушликка тухтадик. Светлана уйда пиширилган
ов;атни дарсархонга ;уйди,ичида ;овурилган бали; ;ам бор эди. Исси; ва ширин чой
билан тушлик зур бўлди.
-Рахмат Светлана,бали;ни ажойиб пиширибсанг-дедим мен.
-Ростан ;ам бали; зур бўлган-деди Марина.
-Мени жуда махтаб юбордиларинг-ку.
-;урсанд бўлгин,хотин-деди Андрей.
-Мен ;изи;иб ;олдим,бирон нима топамизми-деди Марина.
-Бир йил олдин мен ўрто;ларим билан Новгород ер ости йулида 10 кун бўлдим. Шу ер
остида бизлар кўп нарса топиб музейга бердик.
-Кечерасанг Толиб нима топдиларинг?-деди Светлана.
-;иматли ўзуклар,;иматли тошдан ;илинган ;утилар,чиройли подшо кийимлари,;ар хил
китоблар,;иличлар,;иматли тош билан безалган пичо;лар ва чиройли ойналар.
-Зур-ку – деди Светлана. Пулини беришдими?
-Мукофот пулини беришди.
-Худо бизларга ;ам бирон нима берар-деди Марина.
-Албатта.
Бизлар бир соатча дам олдик ва яна йулга чи;дик. Йулда ;еч ;ана;а тузо;ни
учратмадик. Секин-секин бизлар сов;отишни сездик. ;амма исси; кийимни кийди. Марина мендан сўради нега сову; бўлди?
-;аердадир музланган ;ор бор. Ер йули ;ор билан бо;ланган.
-;аердан биласанг?
-Мен 5 ва 6 та шахар ер ости йулида бўлганман,биламан.
-Кеч;урин айтиб берасанг.
-Яхши. 10 минутдан кийин чой ичамиз.
-Яхши бўлар эди.
-Мен озгина сов;отдим-деди Светлана.
10 минутни ичида грух тухтади ва термесларни олиб исси; чой ичишдик. ;излар
;изиди. Грух 20 минутча дам олилди. Соат 3 бўлияпти,;еч ким чарчадим демади. ;анча
ўзо; юрмайлик сову; кучая бошланар эди. Ер йули тугади ва бошланди музли ;ор. Ичи
жуда сову; экан,о;зимиздан бу; чи;а бошланди. ;орни ичида йул бор экан,бизлар шу
йулдан юра бошладик. ;орнинг томи жуда баланд ва томда музлар осилган. Анча юриб
пастда сувни курдик,бу сув ер було;идан чи;;ан.Бали;ларни курмадик.Сув тозза,чио;ни
ёри;ида сув ялтирлаб турар эди. Бизлар бир соатдан кўп юрдик,секин-секин ;ор туга бошлади. Ер ости йули йу;олди. ;амма ;айронда ;олди.
-Энди нима ;иламиз?-деди Андрей.
-;аердадир йул бор-дедим мен.
;идириш давом этди. Бир соатча ;идирдик,лекин топа олмадик. Бу ер унча
сову; эмас эди. Кечги нонуштага шу ерга тухтадик. Светлана яна спорт халтадан пиши-
рилган ов;атларни дарсанхонга ;уйди. Бизлар кайфиятсиз холда кечги ов;атни еб олдик.
-Рахмат. Зур бўлибди пиширилган ов;атлар-дедим мен.
-Со;ли; учун-деди Светлана.
-Бугун шу ерда ётамизми?-деб сўради Марина.
-Шу ерда-дедим мен.
-Мен ;ур;иб борияпман.
-Бу ерда бурилар йу;,;ур;ма. Мен ёнингда бўламан.
-Йулни охири шу ер бўлса керак-деди Андрей.
-Илгар инженерлар билган,;андай ;уришни. Йулни давоми бор. Эртага ;идирамиз.
-Яхши.
Бизлар соати 8 гача кечги ов;атни гап-гап ;илиб едик. Кийин ;излар каса
тово;ларни йи;иштирди. Каса тово;лар пластмассали,бизлар уларни кумиб ;уйдик.
Марина менга эслатди бош;а шахар ер остида юрганимни ва сўради айтиб беришимни.
-Майли. Новгороддан бошлайман. Бу во;иа 1921 йилда бўлган. Мен билан бир бола
Иркутск геолог компаниясида ишлади,исми Юрий. 34 киради. Оила ;умаган эди уша ва;ти. Кийин мен таништириб ;уйдим бир ;из билан,;озир 2 та ;изи бор. Ноябрь 2021 йил
Юра мени ме;монга олиб кетди Новгородга ота онасини олдига. Юра ;ишло;да яшар экан. Отаси туалетга чу;ур ковлаган ва;тда,оё;ини тагида чу;ур пайдо бўлиб тушиб кетади чу;урга. ;ич;ирса ;еч ким келмас экан. Хотини хаватор олиб келса,эри чу;урда экан. Кийин нарвон билан чикиб чи;урни тахталар билан ёпиб ;уйибди. Бу во;иани отаси ;еч кимга айтмабди.Бизлар келганда отаси айтиб курсатди чу;урни. Бизлар чиро;ни олиб
ер ости йулига тушдик,кийин чапга ;араб бир километрча юриб ;айтдик. Жуда ;изи;иб
;олди Юра. Мен таклиф ;илдим саё;ат ;илишни ер ости йулида,Юра рози бўлди. Керакли
нарсаларни олдик ва бир кундан кийин ер ости йулига тушдик. Ота онаси олдин ;арши
бўлди,кийин роз бўлди. ;ур;иш бизларда бўлмади. 8 куни уша айтган нарсаларни топдик
бир катта хонадан. 12 кун ўтиб бизлар урмондан чи;дик ва онасига Юра ;ун;иро; ;илди.Кийин топган нарсаларни музейга топширдик. Катта 4 та сунду; ;озиргача ётибди ер остида. Улар безалган ;иматли тошлар билан. Юра музейчиларга айтди сунду; ту;рисида,улар ким боради-деди. Шундай ;илиб бир саёхат ;илган эдик. Мен ёздим бу
;а;да. Интернетда бор.
-Уйга келганда топиб берасангми уша сайтни-деди Светлана.
-Албатта.
-;иссанг ;изи; экан. Яна борми?-деди Марина.
-Бор.
-Уй;у йу;,илтимос гапиргин.
Яраславель шахрида мени солдат ўрто;им Василий яшайди. ;ун;иро; ;илиб
туради ;озиргача. 2020 йил ме;монга ча;ирди. Мен ёзда командировкада бўлдим. ;ишда
ме;монга бордим. Роса бали; ушладик. У овчи. ;аёти урмонда утади. 3 чи куни мен овга
олиб борди. Урмонда уни кўп ер тула уйлари бор печкаси билан. Шундан биттасида мен ме;монда бўлдим. Ичи зур экан,деволида токчалар. ;амма токчалар ози; ов;атлар билан
безалган. Буни биламан. Шу учун сўрамадим. Икки кун ов ;илдик. 5 ;уён ва битта майда
кийикни отди Василий. ;айтишда Василий чу;урга ;уёнлар билан тушиб кетди. Мен
кигина кийик билан ;олдим. Пастдан Василий ёрдамга ча;ирди. ;арасам 3 метрли чу;ур-
да экан Василий.
-Толиб,бу ер ости йули экан. Менга дарахт шохини ;ир;иб ташла.
-;озир.
Топор билан дарахт шохини ;ир;иб Василийга узатдим. Василий чи;ди. Уни
;уллари ;алтирлар эди. Мен шишани ов халтасидан чи;ориб сув бердим. Василий ўзига
келди ва гапирди.
-Эртага тушиб бир текширамиз.
-;озир ;ур;иб турувдинг.
-;ур;иш утди. Мен биринчи марта куришим ер ости йулини.
-Мен кўп курдим ва бўлдим.
-Жуда яхши,менга айтасанг.
Ер тулага келиб битта ;уённи пиширдик ва 100 грамдан отдек. Кеч;урин мен
;айси ер ости йулида бўлганимни гапириб бердим. Василий ;изи;иб ;олди. Мен нарса-
лар кераклигини айтдим.
-Улар шу ерда бор. Тушенкалар етади 15 кунгача. Сув шишаши ;ам бор 10 литерлик 2 та.
-Ар;ончи?
-Мана 20 метерлик. Чиро; ;ам бор. Эртага тушамиз.
-Яхши.
Мен ер остида бўлган ;иссани давом этдим айтишни. Василий ди;;ат билан
эшитди. Кечаси урмонда ;ий-чув бўлиб туради. Бизлар буриларни овозини эшитдик.
Туалетга чи;;анимда мен ;оронги урмонни курдим. Жуда ;ур;иб кетдим. ;айтиб келиб Василийга айтдим.
-Мен урганиб ;олганман,бури ва айи;дан ;ур;майман. Еттита айи; ва 12 бури отганман.
-Уларни ;ам оиласи бор-ку,мени уларга рахмим келади.
-Отмасэдим. Улар олдимдан чи;иб ;олди ва менга ;араб чопди. Мажбур бўлдим отишга.
-Тушинаман.
Бизлар уй;уга кетдик. Ер тула исси;. Василий утинни тез,тез ташлаб,чугун печкани ;издирди. Кечаси мен бурини овозини эшитиб уй;ониб кетдим. Василий ;урак
тортиб ётар эди. Эрталаб мен Василийга айтим.
-Кечаси бурини овозини эшитиб уй;ониб кетдим.
-Уларга этибор берма. Бу ер урмон. ;ар хил хайвонлар бор.
Бир соатни ичида, бизлар ози; ов;отни йи;дик ва ар;он,лопатани тайёрлаб йулга чи;дик. Ярим соатни ичида бизлар ер ости йулида бўлдик. Василий мендан сўради.
-Сен биласанг,чапга ёки унга борамиз?
-Унгда шахар. Ер ости йули шахардан келади. Подшо шахарда бўлган.
-Ту;ри. Демак чапга юрамиз.
Ер ости йули ;удди шу йулга ухшаган экан. Исси;,йули тозза. Секин-секин юрдик. Тушгача ;еч нарса курмадик. Тушликни ер тулада пиширилган ;уён билан ўтказ-
дик. Соати 4 га я;ин битта хонани унг томандан курдик. 4 бурчакли тишик,эшиги йу; эди.
Бизлар ичига кирдик ва чиройли сунду;ларни курдиу. Уларни ;аммаси очи; экан. Бориб
;арасак,ичига ;еч нарса йу;. Одамлар бўлиб ;амма бойликларни талаб кетибди.
-Мен ;урсанд бўлувдим-деди Василий.
-Ер ости йули 50 дан 100 километргача бўлади. Худо берса бизлар ;ам бирон нарса топа-
миз.
-Ким билсин.
-Илгари подшолар кўп нарсани ;ар хил йул билан яширган.
-Масалан ;айси йул билан?
-Яширинч йули билан.
-Бош;а тилда айтгин.
-Масалан. Мана девол. Деволни ор;асида подшо бойлиги бор. Буни ;еч ким билмайди.
-Бу ;ам ту;ри.
-Лекин подшо одамлари белги ;уйиб кетган. Бу белгини ким сезади,ким сезмайди.
-Менга катта онам айтган. ;азинани-;азина ўру;лари нар;и дунёдан ;имоя ;илади. Шу
гап ту;рими?
-Ту;ри. Бизларда бир во;иа бўлди. Шахарда ;ам шахсий уйлар кўп,улар 1800 йиллардан ;олган. Бир йигит ер тулан тозалаётганда кўп ;азина топган. ;урсанд бўлиб оиласига тар;атган,ва;т утиб оила касал бўла бошлайди. Йигит бир кампирни олдига ;ишло;;а доради масла;ат сўрагани. Бу аёлни ;амма одамлар ча;иради полчи деб. Кампир айтди
йигитга.
-;амма ;азинани йи;иб, ўша топган жойга кумиб ;уйгин. Ўшанда ;асал йу;олади.
-Рахмат. Мен айтган гапингизни бажараман.
Уша йигит уйга келиб,;амма ;азинани оиладан йи;иб кумиб ;уйди уша топган жойда. Икки кун ичида касаллик йу;олган оиладан.
-;еч ишонгим келмайди.
-Бу рост. Яна бир во;иа бўлди бизларда. 3 та бола магазиндан мина ;идириш техникасини
сотиб олган ва улар ;ар куни картошка майдонига,ташланган уйлардан ;азина ;идириша-
ди. ;ар куни улар ;иммат-ба;оли нарсаларни топишади. Олти ойдан кийин биттаси уйида
ўлади. Яна озгина ва;т утиб иккинчи бола ;ам уйида ўлади. 3 чи бола ;ур;иб полчи
очадиган кампирни олдига боргпн. Кампир айтибди.
-Топган ;азинани топган жойга олиб бор ва кумиб ;уй,ушанда тирик ;оласанг.
-Сизга ишоншам бўладими?
-Нега сўрадинг?
-Мен яшашни ;о;лайман.
-;ур;ма. Нима дедим шуни бажар. Албатта яшайсанг.
Учинчи бола кампирни айтган сўзларини бажарди. У анча ва;т ;ур;иб яшади.
Бир ойдан кийин тушинди кампир ;а; бўлиб чи;ибди. Бола тирик. Бош;а бу иш билан
Шу;илланмайди. 1975 йил Киев шахрида бир геолог ер ости йулидан жуда кўп ;азина
топган. ;азинани давлат олган,унга жин ;ам урмаган. Нега деб сўрагин?
-Нега?
-У бойликни ўзига олмаган,ланати уни тегмаган.
-На;отки бу рост.
-Муллолар айтишар,агар ;азина тосанг,уни сотиб камба;алларга пулидан бер ва мачетга
;ам тар;ат,ушанда сени ланати урмайди.
-Сен менга ;икоя айтинг.
-;икоя ;ам бўлар рост. ;ани кетдик,яна озгина кеч ов;ати бошланади.
-Менда яна битта ;овурилган ;уён бор.
-Зур-ку.
Бизлар 3 соатча юрдик. Соати 6 яримда кечги ов;атга тухтадик. Василий ;уённи
чи;орди спорт халтасидан ва бизлар 100 грамм билан еб ;уйдик. Уй;уга эрта кетдик.
Негадир Василий ;еч нарсадан ;ур;мади ва тинчгина ухлади. Эрталаб мен биринчи бўлиб
уй;ондим. Соатга ;арасам 7 дан ошибди. Мен Василийни уй;отдим ва сўрадим.
-;андай ухладинг?
-;еч нарсани сезмадим. Каллага ;ур;иш деган нарса ;ам келмади.
-Тур нонушта ;иламиз.
Соати 9 я;ин бизлар йулга чи;дик. Об-;аво ер ости йулида исси;. Тушгача 15
километрча юрдик. Бир соат дам олдик.
-Неча километр ер ости йули?
-50 километрча.
-Толиб,неча кунда таш;арига чи;амиз?
-Ким билсин. Балким йул тугамайди,улар бир бирови билан бо;ланган. Агар ов;ат тугаса
бизлар бу ердан чи;а олмаймиз.
-Мени ;ур;итма.
-Шуна;а ;ам бўлиб туради.
Тушлик ширин бўлди. Соати 4 га я;ин иккита хонани унг тамондан курдик. Эшиги йу;. Эшикни урнида 4 бурчакли ;ир;илган девол,;ажми 2х2 метрга я;ин. Бизлар
кирдик. Бир хонада ё;очдан ;илинган 2 ;аватли кроватлар. Ерда эса ;ар хил тахталар ва
катта тошлар ётар эди. Кийин бизлар иккинчи хонага кирдик. Бу хонада ;имматли бахоли тошларни курдик. Сафир,алмаз,нифрит,рубин ва бош;а ;ар хил тошлар ётар эди. Василий
;улига олиб гапирди.
-Мана бойлик.
-Бир машина бўлади.
-Бўлади. ;андай олиб чи;амиз?
-Унитгин.
-Нега?
-Буни чи;ориш учун иккита йул бор. Биринчиси ;айтиб келиш керак биронта арава билан.
Иккинчисини ;озир айтмайман. Бу энг осон йули.
-Жуда айёрсанг-ку.
-;озир бу гап керак эмас. Шу ерда ;оламиз эрталабгача.
-Майли.
Иккинчи хонада бизлар жойлашдек. Василий газа плиткани спорт халтадан чи;ориб ё;ди ва ;уш;уру;да ( каструлка) сув ;уйди. Макаро ва тушенкали ов;ат ;илдик.
Кечги ов;атдан кийин Василий менга деди.
-Мени кучим етганча тошлардан оламан. Сотиб ў; дори оламан.
-Мен ;ам ёрдам бераман олиб боришга.
-Рахмат.
-;андай илгари бу тошларни олиб келишган?
-Илгари ;ўллар кўп бўлган. Шулар буларни тошиган.
-Мен бу ;а;да уйламабман. Биласангми Толиб,мен ;еч нарсадан ;ур;маяпман,худди кўп
марта бўлганга ухшайман. ;аётда шуна;а инсонлар ;ам бўлиб туради.
Соати 10 гача бизлар уй;уга ;аракат ;илдик. Василий кўп саволлар берди,мен саволига жавоб бердим. Кечаси яхши ухладик. Ер таги исси;. Бизлар сов;отмадик. Эрталаб мен Василий уй;отди.
-Толиб.
-Эшитаман.
-Мени кимдир уй;отди.
-Ухла. Афносачи. Бу ерда одам йу;.
-Мени ;ули билан тегиниб уй;отди.
-Соат нечи бўлди?
-Олти.
-Турамиз. Барибир уй;у ;очди.
Исси; чой печенье билан ичдик. Икки соатча гаплашиб утирдик,кийин ;имматли
тошлардан кучимиз етганча олиб йулга чи;дик. Яна икки кун юрдик,лекинеч нарса топа олмадик. 7 чи куни ер ости уйлини ер ости суви ювибди. Бизлар шу ерга тухтадик.
-Нима ;иламиз,;андай ўтамиз бу ювилган йулдан?
-Иложи бор.
-;андай?
-Василий. Темир ;ози;ларни ва ар;онни спорт халтадан олгин.
-Кийин нима ;иламиз?
-;озир курасанг.
Василий керакли нарсаларни спорт халтасидан чи;орди. Мен бир ар;онни учини
Белимга бо;ладим ва иккинчи учини Василийга ўзатдим. Василий ;ам белига бо;лади,ки-йин мен темир ;ози;ларни деволга ;о;иб,;ози;лар тешигидан ар;онни ўтказдим ва шу йул билан иккинчи ;ир;о;;а ўтдимю Мендан кийин Василий утди. Жуда енгил ар;онни
ечиб олдик.
-;айронман. ;аердан буни биласанг?
-Каллага ўз келди.
-;ози;лар ;олди. Келгусида керак бўлар эди.
-;озир су;ириб оламиз.
-;андай?
-;араб тургин, курасанг нима ;илишимни.
Мен ар;онни яна бо;ладим белимга,иккинчи томонини Василий ушлаб турди. Секин – секин биринчи ;ир;о;ни биринчи темир ;ози;ига етиб бориб, молток билан
темир ;ози;ни бушатдим ва ор;ага ;айтдим. Шу йул билан ;амма ;ози;лар бушалди ва
ар;он билан тортиб олдик. Василий ;айрон ;олди. Яна икки кун юрдик,лекин ;еч нарса
топа олмадик. 9 чи куни ози; ов;атимиз тугади. Ер йули давом этар эди.
-Толиб,озгина ;отган нон ;олди ва сув бир литерча. Билмадим,;андай бу ердан чи;амиз?
-Чи;амиз.
-;андай?
-Яна бир кунлик ов;ат бор экан,юрамиз.
-Илтимос,айтгин,;андай чи;ишни?
-Эртаг чи;ишни топа олмасак айтаман ва курсатаман.
Яна бир кун юрдик. ;еч нарса топа олмадик. Ози; ов;атимиз умуман тугади.
Василий йи;лагидек юрибди,мен ;ар замон кулиб ;уйиб,кайфиятини бузар эдим. Кеч;у-рин Василийга тушунтирдим,;андай бу ердан чи;иб кетишни. ;олганини сизларга
айтмайман.
-Толиб,айтгин-деди Марина.
-Уйга борганда айтаман.
-;иссанг яхши экан. Менга ё;дии-деди Светлана.
-Ухлайлик. Соат 11 ошибди.
;амма уй;уга кетди.Кечаси ;еч ким уй;онмади. Эрталаб соат 8 да будельник
;аммани уй;отди Мен чиро;ни ё;иб ;аммага ;арадим. ;амма шу ерда. Кийин сўрадим.
-;андай уй;у бўлди?
-Зур-деди ;амма.
-Нонуштадан кийин ;идирамиз йул эшигини ёки тишигини.
Мен ;амма ;атори у;ладим тинчгина. ;еч ким сов;отмади. ;орда тинчлик,буна-
;а тинчлик эртакда бўлади. Нонушта чой ва печенье билан бўлди. Бир соатдан кийин
;амма тишикни ёки эшикни ;идиришни бошладик. Тушгача ;идириш фойдасиз бўлди.
Тушни ;илиб яна ;идиришни бошладик. Кечгача топа олмадик. Кечги ов;ат ва;тида Марина гапирди.
-Толиб,;айтамиз. Тишик ;ам,эшик ;ам йу;. ;идиришни фойдаси йу;. Бекор ва;тни йу;от-
дик.
-Эшик ;ам,тишик ;ам бор. Албатта топамиз.
Яна бир кун ;олдик. Кечги ов;атдан кийин ;излар яна сўради мендан,;иззи;
;исса гапириб беришни. Мен рози бўлдим.
-2020 йил апрелда,мен Соня ва Олегни хотини билан Маяни шахарга кафе ча;ирдим гапга.
Улар келди.
-Нима гапинг бор-деди Олег.
-Мен таклиф ;иламан 6 ой урмонга яшашни. Буни онлайн телефонга курсатиб пўл ишлаш мумкин.
-;изи; бўлди-ку-деди Соня. Уйлаб куриш керак. 6 ой кўп.
-6 ой ичида устирамиз картошка,пиёз,сазиб,нон ;ам.
-;аерда яшаймиз?-сўради Олег.
-Ер тулада.
-Менга ё;ади ертула. Мен яшаганман урмонда ов ва;тида.
-Мен ;ам розиман-деди Мая.
-;ачон бошлаймиз саёхатни-деди Соня.
-Бир кундай кийин,3 май куни эрталаб соат 10 да, автобус юради Качуг шахрига. Бу ердан
150 километр.
-Нима керак саёхат учун?-деди Олег.
-Кўп нарса. Иккита шатёр, коса тово;, ;озон, курпа, простин, ёсти;, болта 2 та, лопата,, арра, 10 та лампока, пласмассали па;ирлар, мих, бали; тури, ;уёш электро станцияси,ун 40 кило, ё; 10 килоча, сковородка, картошка, пиёз, бу;дой, ;ар хил кукат утлар ўсимлик-
ларини ўри;и керак ва кўпро; тушёнкалар. Яна гургутдан кўро; олиш керак.
-Буни ;андай оборамиз?-деди Соня.
-;изларга 25 кило ту;ри келади,йигитларга 35 килогача ту;ри келияпти. Мен бали; тур оламан. ;уёш электро станцияси уйда турибди. Бир йил бўлди олганимга. Иккита янги
телефон ;ам турибди. 6 ой ичида ;ар бир киши 1,5 миллионча ишлайди онлайн курсатиш-
дан. Замоновий Робинзон бўламиз. Уйда битта шатёр турибди. Олег сендан битта шатёр.
-Яхши.
-;ар бир киши 10 тадан тушёнка 10 килодан ун 3 килодан картошка ва пиёз. 3 килодан ё; ту;ри келияпти. ;изларга 25 килогача,;олганини бизлар оламиз ;ур;манглар. Бу юкни
автобусни ўзи олиб боради 150 километргача. Бизларга урмон ичида канал керак.
-Майли. Бизлар кедик тайёрлангани-деди Мая.
Соня мен билан ;олди. Мен Соня билан учрашиб юрар эдим. 2021 йил бир офи-церга турмушга чи;иб бош;а шахарга кетди. Соня уша ва;ти 41 да эди. 2022 йил менга ;ун;иро; ;илиб айти.
-Мен ;из ту;дим.
-Табриклайман.
-Рахмат. Мен сен ор;али турмушга чи;дим.
-Мен сенга киёв топмадим.
Лекин сени ёрдаминг бор.
Бу кийин бўлади,Бугун Соня мен билан. Тушгача шахарда бўлдик. 1 майни
байрамини биргаликда ювдик. Соати 3 ларда Соняни кузатим ;уйдим. Эрталаб бозорлик
;илдим. Бали; тури 5 метрликни сотиб олдим. 10 та пластмасса па;ирини олдим. Кечгача
;амма нарсани олдим ва Олегга ;ун;иро; ;илдим.
-;андай ишлар?
-;аммаси тайёр.
-Мен аптекани ўзим олдим. Бу балким керак бўлади.
-Худодан сўрайман керак бўлмасин. Рахмат. Эртагача.
-Эртагача.
Соняга ;ун;иро; ;илмадим. Хотиним уйда эди. ;амма нарсани хотинимга ту-
шинтирдим. Мени хотиним мени яхши тушинади. Бу биринчи саёхатим эмас. Билмадим
47 чиси бўлса керак. Мен Соняни хотинимга айтмадим. Атдим 4 киши хотини билан.
3 май куни мен хотиним билан хайирлашиб,юк билан таксига. Автовокзалда келганимда
ўрто;ларим йу; эди. Мен ярим соат кутдим ва улар етиб келишди. Автобусга улгурдик.
Об-;аво иссий бошланди. Бизлар катта трасса йули билан шимол тамонга жунадик. Катта
трасса йули урмон ичидан утар эди. 2 ярим соатдан кийин мен канали бор урмонди кур-
дим ва шофёрга тухта дедим. Шофёр хайрон ;олиб сўради.
-Шу ерга яшайсизларми?
-Шу ерга 6 ой бўламиз.
-Эсини еганлар, жинди бўлибсизлар. Бу ерда я;инда чо;одиган клеш чи;ади. Бир чо;са
инсон касал бўлади.
-Биламиз.
-Омад сизларга.
-Рахмат.
-;аё;;а ;араб юрамиз-деди Соня.
-Чапга ;араб.
Бизлар жой ;идирдик. Бир километрдан кийин топдик жой. Канал ёнида балан
Тупа бор экан. Бу баландлик ;аммага ё;ди ва шу ерга тухтадик. Урмондан жуда ё;имли
Хид келар эди. ;ушлар дарахтларда утириб ;уши; куйлар, дарахтлари шохи бизларни куриб, буй суниб, салом бериб кутиб олдилар. ;уёш бизларга омад тилади ;улини кута-
риб. ;амма юкларини ;уйиб дам олини бошлади. Мен спорт халтадан термисни ва стакан-
ларни чи;ориб чой ;уйиб бердим ;аммага. Бу ерда тозза ;аво ва ё;имли жой.
-Бури борми?-деб сўради Мая.
-Бури ;ам, тулки ;ам, айи; ;ам бор. Улар кечаси юради келади.
-Еб ;уяди-ку.
-Шунинг учун мен лампочкани таш;арига ё;иб ;уяман ва панжара ;иламиз шохлардан
сабзавот бо;и атрофин баландлиги 2 метрлик ;илиб.
-Буларни ;айдан биласанг?
-Мая. Буларни юрак айтияпти. Мен билмайман.
-Афсоначи.
-Бу чин сўзлар.
-Яхши. Нимадан бошлаймиз?-деди Олег.
-Йигитлар шатёрни тик ;уяди, ;излар утин йи;иш билан шу;илланади. Мен кийин учо; ;илиб бераман.
Иш ошланди. Шатёрни ;уйдик, тагига эски ;уриган бари ;азонларни тушадик.
;излар кўп утин териб келишди. Мен учо; ;илиб бердим ерни ковлаб. Кийин менга ёрдам берди Олег ;уёш электро станциясини урнатишга. Соати 2 гача станция ишлади.
;излар ов;ат пиширди. Тушликда шухла бўлди. ;излар шатерни ичини безади кийимлар билан. Тушликдан кийин Олег иккаламиз туалет ;оздик. Ер музи бир метрдан кийин чи;-
ди. Дарахт шохларини йи;иб,туалет атрофини панжара ;илдик. Олдимизда катта йи;илган
катта дарахт шохлари ётар эди. Бизлар шуларни олиб келиб,утирайдиган жой ;илдик. ;амма бир соатни ичида утин терди,бу утинларни бизлар кечаси ё;ишга тайёрлаб ;уйдик.
Кеч бўлганда мен ;изларга айтдим.
-Картошка ва пиёзни исси; ;илиб ўраб ;уйиш керак.
-Ўраб ;уйдик-деди Мая.
-Менга ё;ади бу ер-деди Соня.
-Эртага ё;амиз онлайн курсатишни-дедим мен.
-Мен эшитганман, лекин курмаганман. ;андай ;илиб пўл ишласа бўлади?-деди Олег.
-Жуда осон. Курсатувни пўлли ;илиб регистрация ;илади. Манашу етади. Ким курса пўл
тулайди. Мен бир соатини 30 сўмдан ;илдим.
-;айдан биламиз ким кирди, ким чи;ди?
-Онлайнни ўзи курсатади, пўлини ;ам.
-Зур-ку-деди Мая.
-Албатта зур бўлади.
-Менга ё;са яна келамиз бир йилдан кийин.
Кечаси яхши ухладик. ;еч ким хала;ит ;илмади. Мен сов;отмадим. Ёнимда
Соня ухлар эди. Эрталаб мен соати 7 да турдим. Уй;у нимагадир келмади. Олов ёниб бўлибди. Бизлар кечаси оловни ё;дик, хайвонларни ;ур;итиш учун. Ўрто;лар уй;уни
давом этишди. Мен оловни ё;иб чой ;айнатдим. Об-;аво исси;. ;уёш чи;;ан. Мени
куриб ;уёш сўради.
-;андай. Бу ер ё;дими?
-Рахмат. Ё;ди.
;уёш бизларга омад тилаб, ўз ишини давом этгазди. Мен пир стакан чой ичиш
Ва;тимда, уйгониб келди олдимга Соня.
-Толиб. Яхши кун.
-Рахмат Соня. Яхши кун сенга ;ам.
-Мени уй;ум келмади.
-Мени ;ам. Мен жуда кам ухлайман.
-Нега?
-Кўп ухлаш ё;май ;олган.
-Бугун нима иш ;иламиз?
-Йигитлар ер тула ковлайди. Сизлар утин йи;асизлар. Бир соатни ичида мен онлайн кур-
сатувни ;уяман. Нима иш ;илсак шуни жахон курадии ва хат ёзади. Ер бир метрдан кийин музлаган. ;издирамиз. 3 та хона ;илиш керак. Битта уларга, битта бизларга, биттаси ;аммом бўлади.
-Яхши уйлаб тобибсанг.
-Мен картага ;арадим. Шахар бир километрдан ўзо;да. Нон тугаси борамиз.
-Ун бор-ку.
-У икки ойга я;ин боради.
Секин-секин ;уёш ю;орига чи;о бошлад. Олег ва Мая уй;ониб келди ва бизлар
билан саломлашд. Маяни сочлари таралмаган холда эди. Уни сочлари узун ва ;ора рангда.
Олег кўзларини бир ;ули билан иш;алаб,иккичи ;улида тиш ювиш щёткаси билан ;уёшга
;аради.
-;андай уй;у бўлди?-сўрадим мен.
-Зур-деди Олег.
-Бугун иш кўп бўлади.
-Сезиб турибман.
-Олдин турни каналга ташлаймиз.
-Бали;и бормикан?
-Сазан ва карас бор экан. Мен кеча курдим. Бали; катта. Бир кило чи;ади донаси.
-Охо. Кеч;урин бали; еймиз.
-Ту;ри. ;уритсак ;ам бўлади ва тўзлатсак ;ам бўлади.
-Наси бўлса буни Худо берар бизларга.
-Беради.
Мен телефонни узин таё;;а бо;лаб, ўзимизга ;аратиб осиб ;уйдим. Курсатув
давом этар эди. Нонушта яхши бўлди. Мен ва Олег шатёр ёнида стол ;илдик ;уру; синган
дарахт шохларидан. Яхши стол чи;ди. Шу ерда бизлар ов;ат ;ила бошладик. Нонуштадан
кийин мен ва Олег ер тула ;озишни боўладик. ;излар эса утин теришни. Кечгача 21 метр квадрат ерни, бир метр чу;урликда ерни олдик. ;олган ер музлаган.
-;андай ковлаймиз?- деди Олег.
-Утин билан ;издирамиз. Кечаси олов ё;иб ;олдирамиз,эрталабгача ярим метр ани; эрийди.
-Ту;ри айтасанг. Бўлди. Кечки ов;ат бошланди.
-Турни кутариш керак.
-Кечир Толиб. Мени эсимдан чи;ибди иш билан бўлиб.
-Мени ;ам эсимдан чи;ибди. Бу дафар кеч ;уямиз, эрталаб оламиз.
-Мен сен билан розиман.
Кечги ов;атдан кийин бориб турни кутардик. Тур о;ир кутарилди. ;арасак, тула бали;. ;излар ;урсанд бўлиб ;олди. 3 та 12 килоли пласмассали па;ир чи;ди. Ичида
сазан ва карас бор экан. Об-;аво сову;ро;. Бали; бўзилмайди. Шатёрни олодига ;уйдик.
-Бали;ни нима ;иламиз?- деб сўдади Мая.
-Бир па;ирни олиб ;уйинглар,;овурамиз. ;олганини тузлаймиз-айтим мен.
-Мая мен тузлашни билмайман-деди Соня.
-Мен ургатаман. Бу осон.
Олег иккаламиз ер тула музлаган ерга олов ё;дик. Кийин таш;арига оловга утин ташлаб уй;уга кетдик. Кучада лампочка ёнар эди. Телефонни навбати билан шатёрга
олиб юрдик. Соати 10 дан кийин телефон таш;арида ишлар эди. Уни ;амма куриши мумкин бўлган. 3 кун деганда ер тулани икки ярим метр ковлаб тугатдик. Энди устини
ёпиш ;олди. Бунга ;излар ёрдам берди. Улар ;уриган бари ;азон тошиди. Бизлар катта
дарахт шохларини ;ир;иб, ер тулани томини ёпдик. Мен ичига лампочкаларни ўрнатдим.
Урмондан рагаткали шохни ;ир;дик ва кроват о;и ;илдик. Иккита катта кроват иккита хонага тайёр бўлди. Кроватни устига ;уриган бари ;азон ташладик. Кроватлар милойим бўлди.Уларни устига одеялларни ва исси; кийимларни ташладик. Биринчи кун озгина сов;атдик.
-Толиб. Печка керак-деди Соня. Мен сов;отдим.
-Мен иситмадимми?
Сени исси;инг жонимни ;издиради.
-Бугун бўлади печка.
-Шахардан олиб келасангми?
-Тушгача олиб келаман.
-Печка чугун. У о;ир. Мени ;ам олиб боргин.
-Майли. (мен ;азилладим.).
Олегни ча;ириб мен тушинтирдим печка тў;рисида. Кийин иккаламиз деволни квадрат ;илиб ўйдик. Печка хажми бўлиб чи;ди. Том устидан тишдик. Бу мури бўлди.
;изларни ча;ириб мен утин ё;дим. Ер тула тезда исиди. Мени ;азилим учун Соня анча гапирди. Икки хонани бурчагида картошка, пиёз, сабзи, карамни экиб ;уйдик. Уларни
;излар сув ;уйиб турди. Чап хонада Олег ва Мая яшар эди, унг хонада бизлар. Икки хона
уртасида бир хона ;аммом. ;ар куни бизлар пиширилган бали; едик. Тушда тузланган
бали; макарон билан бўлар эди. Далада ;айнатилган чой жуда ;ам ширин бўлар экан.
Бугун 13 май. Об-;аво исий бошлади,лекин сув ;озирча сову;. ;еч ким чумилишни ;о;-
ламади. О;шом ём;ир ё;ди. Бизлар жуда ;ур;дик ём;ир томчилайди ер тулади деб. Худога шкур ём;ир томчиламади. Эрталаб ём;ир тугади ва ;уёш салом бериб бизларга чи;ди. ;амма ишни ;илиб бўлдик. Энди дам олиш.
-;излар-дедим мен-урмонга бориб саримсо;(черемша)терамиз. Бундан салат ;илса бўла-
ди.
-Биламиз-деди ;излар.
-Мен ;ар ;ил ейиш утларини билама-деди Соня-шундан ;ам терамиз.
-Яхши гап-дедим мен.
;амма биргаликда урмонга кирдик. Оё;имиз тагида ;ар ;ил урмон гуллари очилиб турибди. Уларни хиди атир гулдек хидли. Соня ейиш утларни теришни бошлади.
Бизлар эса саримсо;ни бошладик теришни. Узо;дан айи; утди. Мая ;ур;иб мени ;учо;лаб олди.
-Айи;. Айи;-деб ;ич;ирди.
-;ур;ма. Айи; жуда ўзо;да. Бу ё;;а келмайди-дедим мен.
-Сен мени тинчлантирдинг.
-Бури ;ам бўлса керак?-деди Мая.
-Улар ;ам бор. Кундуз улар ухлайди.
-Худога шкур. Клешлар(бу чо;адиган урмон ;оп;о;) жуда кўп бўлса керак.
-Кўп. Шунинг учун очи; кийим киймадик.
Икки соатни ичида анча ейиш утлари йи;дик. Кеч;урин ;излар утдан салат ;илиш-ди ё; солиб. Бизлар шур бали; билан роса едик. Шундан кийин ;излар ;ар куни салат билан,бизларни ме;мон ;илишди. Май охирида сув ;изий бошланди. ;излар чумилишни
бошлади,бизлар озгина ўзо;да бали; ушлар эдик. 3 июнь куни бизлар сабзовот ерини ков-ладик. 5 июнь куни усган тайёр бўлган сабзовотларни экдик ва ;уриган барглар билан
ёпиб ;уйдик. ;ар куни соати 3 дан кийин ;излар сув ;уйишар эди. Бир куни бир ;из Ново-сибирск шахридан ;ун;иро; ;илди. Соня жавоб берди.
-Алло.
-Саломалайкум.
-Валайкум салом. Эшитаман.
-Мени исмим Таня. Мен ;о;лайман сизлар билан бўлишни.
-Беш минутдан кийин ;ун;иро; ;илинг жавобини айтаман.
-Яхши.
-Толиб-деб Соня ча;ирди.
-Нима?
-Таня келмо;чи.
-;аердан?
-Новосибирскдан.
-Келоверсин. Мен кутиб оламан.
-;озир айтаман-Соня ;ун;иро; ;илди Таняга.
-Соня эшитаман сизни.
-Билет олиш билан ;ун;иро; ;илинг.
-Тушундим.
Соня ;ун;иро; ;илиб менга айтди Таня ту;рисида. Бизлар тупада ётиб ;уёш
нуридан ;ораеб ётар эдик. Кечга я;ин ;ушлар йи;илиб бизларга ;уши; айтар эди. ;озир
эсимда бор. 8 июнь куни кеч;урин олдимизга айёр тулки келди. ;излар унга нон бериш-ди. Тулки ;ур;масдан ;улимиздан нон еди. У 5 ёки 6 марта келди. Кийин келмади. Кеча-
лари бурилар вов-вов деб ;ич;ирар эди. Ём;ир хафтада бир марта бўлиб турди. Ём;ир
куни бизлар курсатувда гаплашар эдик. Кеч;урин Таня ;ун;иро; ;илди. Соня жавоб берди.
-Алло.
- Бу мен. 11 июнь кунига билет олдим. 13 да Иркутскда бўламан.
-Таня. Иркутск темир йул вокзалида бўлишинг билан менга ;ун;иро; ;илгин. Автобус
cоати 10 да юради. Сен нечада бўласанг?
-Соати 5 я;ин кеч;урин.
-Вокзал ёнида жуда кўп ме;монхоналар бор. Бир кеча ;олгин. Соати 9 гача автобус вокза-
лида бўлишинг керак. Автобус Иркутск-Качуг. Икки соат юрагандан кийин ;ун;иро; ;илгин. Бизлар сени кутиб оламиз.
-Тушиндим. Хайр.
-Хайр, Таня.
-Толиб,Таня 13 ра;амда келади Иркутскда.
-4 кун бор экан. Кутиб оламиз.
-Мен сени жуда со;индим. Кечалари Мая ва Олег курпа ишларини олиб боришади. Нега
сен менга этибор бермай ;олдинг?
-Овозимизни эшитишини ;о;ламадим.
-Нима ;илибди. Уларни курпа овозини эшитиб турибмиз-ку. Буни уяти йу;. Бизларни ёши
катта инсонлар.
-Яхши. Бугун 3 ёки 4 марта курпа иши бўлади.
-Рахмат. Олдиндан ;урсанд ;илдинг.
Кеч бўлди. Соня секин мени упишни бошлади курпада ётганда. Печка ;изиб турибди. Бизлар енгил ётдик исси;ликдан. Мен массаж ;илдим бошини ва куракларини.
Соня роса калласини ;имирлатиб ётар эди. Секин курпа иши бошланди. Анча ва;т утиб Соня ;ич;ириб юборди. Мен о;зини ;улим билан беркетдим. Шу ва;т Соняга керакли ё;имли нарса келган экан. Ё;имли нарса тугаб Соня мендан кечирим сўради.
-Толиб,кечир мени. Икки хафта менда ;еч нарса бўлмади. Сени со;инибман. Бу нарса тез келди. Мен кутмаган эдим.
-Мен сенга 3 ёки 4 марта курпа иши бўлади деган. Бу бўлади.
-Менинг жоним шу иш бўлсин. Бошла, мен тайёрман.
Курпа иши ростдан ;ам 4 марта бўлди. Соня жуда ба;тли бўлди уша куни.Мени
;учоклаб тезда ухлаб ;олди. Эрталаб ;ушнимиз бизларга ;араб кулишди,Соня уларга ;араб кулиб жавоб берди. Нонуштадан кийин бизлар утин тердик кечгача. Кечалари олов
эрталабгача ёнар эди. Шу йул билан бизлар бурини ва айи;ни ;ур;итдик. ;айвонлар кел-
мади. ;ар икки уч кунда бали; ушладик. Бизнинг сабзавотимиз уса бошлади. ;излар кам сув ;уя бошлади. Ём;ир суви етадиган бўлди. Мен ва Соня ейимли утлардан териб келар эдик салатга. Дарсархонимизда ;ар куни бўлди бали; тузлангани ёки пиширилгани.
Кечалари бизлар обуна бўлганларга жавоб берар эдик. Кўп кишилар бизлардан сўради
айи; ва бурини урмонда юрганини курсатишни,лекин уларни иложи йу; эди. Соня уларга
айтди-курсак бош;а телефонда ёзиб курсатамиз деб. Буш ва;тимизда кино курар эдик.
Хонамиз ;амма ва;т исси;. Печка кечаси ёнар тинмасдан. Таш;арида эса ;уёш электро
станцияси ишлар эди.Электро ток бизларга етарли бўлди. Лампалар диотли. Улар токни
эконом ;илади. Эрталаб нонушта тугади. Олдимга Мая келиб гапирди.
-Хоналарга токча ;илиб бергин. Сен яхши биласанг.
-Олег билмайдими?
-Сўрадим. Билмайман деди.
-Яхши. Мен Олег билан бугун ;илиб бераман токчаларни.
Мен Олегни ча;ириб, хоналарга токча ;илишни бошладик. Бир кун ва;т кетди.
Кеч;урин ;излар куриб токчаларни жуда хурсанд бўлди. Бу жуда оддий иш. Деволни
турт бурчак ;илиб уяди ва бўлди,;арабсанг-ки токчалар пайдо бўлади. Бир соатни ичида
токчаларни ичида ;ар аёллар креми ва лаб буяш нарсалари пайдо бўлди. ;ар хонада ойна
Ойна осилган,;излар ойнасиз тура олмас эди. Олег ва Маяни хонасида катта стол ;илинган. Столни усини мен лойлаб сувадим. Стол сили; бўлди. Мая уни устига дарсар-
хон тушади,;амма ;айрон ;олган эди. 12 июнь куни мен ва Олег бизнинг хонамизга Таня
учун кровать ;илдик. Устига хидли утларни ташладик ва ;уриган бари ;азонни. Соня
одеялини Таняни кровати устига тушади. Бизларда бўлди курпа простинлари. ;излар ;ар хафта уларни ювар эди. Мени одеялим эшикка осилиб ;уйилган. 13 чи ра;ам куни соати
5 дан кийин Таня ;ун;иро; ;илди Соняга.
-Салом Соня.
-Салом Таня.
-Мен вокзалда.
-Йулди утсанг ме;монхона бор. Уша ерда эрталаб 7 га ухла. 8 да чи;иб трамвайга мингин.
Трамвай бозоргача боради. Бозорга тушиб 4 чи трамвайга минасанг. Бор йу;и икки бекат
юради ва автовозал бўлади. Йул бир соатдан кўп кетади. Эсдан чи;са одамлардан сўра.
-Тушундим.Эртагача.
-Эртагача.
-Нима деди Таня?-дедим мен.
-Эрта кутиб олиш керак.
-Кутиб оламиз.
Бугун олиб келган ;отган(сухари)нон тугади. Соня кеч;урин хамир ;илди ва ёпиб
;уйди хамирни. Ким дам олишга кетди,ким таш;арига олов ёнига утиргани чи;ди. Соня
ёнимда утириб ўзини ёзган шъерларин ў;иб берди. Шъерлар юракдан ёзилган. Кийин
йи;лади. Мен ;ичо;лаб сўрадим.
-Нима бўлди?
-Толиб,сен мени ;аётимни билмайсанг.
-Мен билишим шарт эмас.
-Мени кўп йигитлар алдаб кетган. Мен жинди ;аммаси билан ётганман ишониб.
-;излар ишонади бизларга. Буни мен яхши биламан.
-Сен ;ам алдаганми ;изларни?
-Йу;. Мен ;еч кимга вада бермаганман. Бўлган учрашиш,лекин вадасиз.
-8 йил биттаси билан,5 йил иккичиси билан,6 йил учинчиси билан яшадим. Улардан
таш;ари бир вагон севгилим бўлди. Сен вагон ичидан биттаси,лекин сен ;аммасини
урнини эгалладинг.
-;айси манода?
-Биронтаси ;ам мени ;урсанд ;ила олмади. Рахмат сенга. Мен бугун сен билан ба;тлиман,
эртани билмадим.
-Худо сенга ;ам эр берар.
-;ачон?
-Ёш кетиб бўлияпти.
-Албатта беради.
-Айтганинг келсин.
Оловга утин ташлаб бизлар уй;уга кетдик. Соня мени махкам ;ичо;лаб ухлаб
;олди. Мен уни гапларини эслаб анча ва;т ухлай олмадим. Эрталаб ;излар гапирди.
-Худога шкур бугун иш йу;.
-Иш бор –дедим мен.
-Яна ;ана;а иш бор. ;амма ишни ;илдик. Утин бир хафтага етади,салат утлари икки кунга етади-деди Мая.
-;озир ;амма урмонга бориб, кедра дарахтини ерга тушган мевасини теради ва улардан ё; оламиз.
-Дарахт ён;о;ими?-деди Соня.
-Уша.
Ярим соатни ичида телефонни олиб урмонга кетдик. Онлайн курсатув давом этар эди. Бир ярим ой ичида 985 обуначилар пайдо бўлди. Сосна дарахт ён;о;и жуда кўп эди.
Мен иккита халта олиб бордим. Тушгача халталар тулди. Тушдан кийин ён;о;ни тозала-
дик. Бугун ё; олишни мен курсатмадим. Таня йулга чи;;ан эди. Мен ва Соня чи;дик йулга Таняни кутиб олишга. Об-;аво исси;. Трассани бўйнига чи;иб асфальга утрдик ва
Таняни кутдик. Ва;т утиб Таня ;ун;иро; ;илди.
-Салом Соня,мен етиб келай деб ;олдим.
-Салом Таня. Бизлар кучада сени кутгани чи;дик. Автобусни ўзимиз тухтамиз.
-Яхши.
Бизлар утирдик кутиб. ;уёш бизларни жуда ;издирди. Трассадан тинмай машина-
лар утар эди. Анча ва;т утиб автобус куринди. Соня Таняга ;ун;иро; ;илди.
-Автобус бизлардан 200 метрчада,тайёрлангин тушишга.
-Тушундим. Мен сизларни курдим ойнадан.
Анча ва;т утиб автобус бизнинг олдимизга тухтади. Шофёр ойнани очиб бизларга
деди-лулилар яхшимисизлар? Cизларни ;амма билади. Шахарда гап сўз бўлияпти сизлар
ту;рингизда.
-Бизлар билмадик бу ту;рида-дедим мен.
-Майли омад. Мен сизларн телефонда куриб турибман.
Шофёр билан гаплашганча Таня тушди автобусдан. Таняни ;улида чемодан икки
Оё;ли,кийинган жинсида ва ;ора курткада. У урта буйли ва чиройли ;из. Сочлари калта
;ора. Бизларни куриб Таня енгил кулди,бу ;урсандчиликдан бўлса керак.
-Салом Таня
-Салом Соня ва Толиб. Худога шкур етиб келдим. Мени онам телефонда кутияпти,;ун;и-
ро; ;илишим керак.
-;илгин. Салом айтамиз.
Таня ;ун;иро; ;илди онасига. Бизлар салом бердик. Онаси илтимос ;илди ;изига
;арашни. Бизлар вада бердик. Секин-секин учаламиз лагерга етиб келдик ва мен Таняни
таништирдим Мая ва Олег билан. Кийин яшаш жойини курсатдик.
-Зур-ку – деди Таня.
-Эртага ;аммасини курасанг. ;озир кечги ов;ат бошланди,юр,бир татиб кургин.
Кечги ов;атни бизлар Маяни хонасида ;илар эдик. Бу ерда катта стол. Нонуштани
таш;арида ;иламиз. Об-;аво исси;-ку шу учун. Таня столни куриб хайрон ;олди.
-Ўзларингиз пиширган нон, бали;, салат, тушёнка макарон билан, бу ажойиб-ку. Мен ёзда
семириб кетсам керак. Онам танимай ;олади.
-Салат семиртирмайди-деди Мая.
-Худога шкур. Сизлар,худди уйга яшаганга ухшайсизлар. ;амма нарса бор.
-Эртага сасна ён;о;ини ё;ини оламиз.
-;андай ;илиб?
-Эрта Толиб курсатади.
-Жуда ;изи;-ку. Онлайн ишлаяптими?
-У учмайди.
-Мен чи;мо;чиман.
-Мархамат. Бизлар ;ам чи;амиз кечиро;.
Таня курсатувга чи;иб анча гаплашди обуна бўлганлар билан. Кийин ;излар чи;ди. Соати 10 дан кийин ;о;лаганлар кино курди. Бизлар кўпинчи эрталаб ухлаймиз
соати 8 гача. Мен эрта тураман. Негадир уй;у ё;май ;олган. ;ар замон ём;ир ё;иб турди.
Бу ём;ир бизларга хала;ит бермади. Нонуштадан кийин мен ;изларга курсатдим,;андай
;илиб ё; олишни. ;излар ;айрон ;олишди. Бу оддий нарса. Мен яхши 40 сантиметрлик
таё; ;илиб бердим тозалаб,куш;уру;;а (каструлка) ён;о;ни солдик ва таё; билан ура
бошлади ;излар. Ён;о; эзилиб, ё;и чи;а бошлади. 20 кило ён;о;дан 6 кило ё; олдик. Бу
жуда катта омад эди. Ё;ни бизлар салатга ишлатдик. Мени ва Олегни со;оли ва муйлаби
анча усди. Соня ;ар замон мени муйлабимни ушлар эди. Таня бали; овига бизлар билан
бўлди ва ушлади. Бали; ови бунга ё;ди. 17 июнь куни бизнинг лагеримизга иккита овчи
келди. Улар урта ёшли овчилар. ;излар уларни ме;мон ;илди. Дарсархонда бўлди пиши-рилган ва тузланган бали;, ёпган нон,шакар салат, грунч ;айнатилган тушёнка билан. Улар буни кутмаган экан.
-Мени исмим Александр.
-Меники Юрий.
-Рахмат. Уйда бунча ширин ов;атни емайсанг-деди Алексадр.Менга жуда ё;ди тузланган
бали;. Мен тушундим шу ерда ов ;илинган.
-Шу ерда-деди Соня.
-Илтимос сизлардан,турт па;ир ушлаб ва тузлаб берасизми. Мен сизларга ун, кальбаса,
туз, шакар, тушенка олиб келаман.
-Бизларга пласмассали катта па;ир керак.
-Мен олиб келаман.
-5 кило олиб боринг оилага. Бизларга етади.
-Рахмат. ;урсанд ;илдингиз.
Уларни халтасидан ;он томчилаб турар эди. Хайирлашиб кетишди. Иккаласи ;ам
муйлабли. ;ар куни ;излар салат утларидан терар эди. Атрофимизда жуда кўп ;ар хил
ейдиган утлар усар. Кеч;уринлари бизлар олов атрофида утирар эдик. Таня ётдан тез-тез
шъерлар ў;иб бериб, бизларни ;урсанд ;илар эди. Бугун 3 июль. Келганимизга икки ой
бўлди. Олов ёнида мен ва Соня ;олдик. ;олганлар дам олгани кетди. Соня менга деди.
-Мен сени со;индим.
-Ёнимизда Таня бор.
-Курпа ишини шу ерда ;ам ;илса бўлади. Об-;аво исси;. ;еч ким бизларга хала;ит бермайди.
-Мен ;ам сени со;индим.
Бизлар шу ерда упишдек. Мен Соняни куракларини массаж ;илиб ;уйдим.
Бу массаж Соняга жуда ё;ар эди. Кийин курпа иши бошланди. Соня ба;тли бўлгандан
;ич;ириб юборди. Бу яхши ба;т эди. Курпа иши тугади. Соня мени ;учо;лаб лапимдан
упди.
-Мен ўзимга келдим. Анча кун ;ийналдим курпа иши йу;лигидан.
-Мен ;ам.
-Нега шуна;а. Албатта шу иш керак?
-Табиат бизларни шуна;а яратган. Ушасиз бола ту;илмайди. Бу нарса бола бўлиш учун
ча;ирилади,лекин бизлар болани ;о;ламаймиз.
-Сен билан юриб, мен кўп нарсани ўргандим. Юр уй;уга. Мен ;о;ламайман,мен ту;римда гапиришни.
Соня биринчи бўлиб хонага кирди. Мен кирганда Таняни кукраклари куриниб
турар эди. Уни кукраклари майдагина ва жуда ;ам ё;имли эди. Мен анча ;арадим кўз
ўзмасдан. Соня буни сезмади. Эрталаб нонуштадан кийин ;амма урмонга кетди у йилги
наматак(шиповник) теришга.Улар наматак шохларида ;уриб ;олган. Буларни бизлар
онлайнда курсатар эдик. 1,5 миллион обуна бўлганлар.Улардан таш;ари ;анчаси кириб
чи;ияпти. ;озирча анча пўл йи;илди. Бу ерда жуда кўп наматак(шиповник). Бизлар икки
па;ир териб келдик. ;излар бундай чой ;илиб берар эди дарсархонга. Салат ён;о; ё;и билан жуда ширин бўлар экан,;аммага ё;ди. ;амма уйига ;ун;иро; ;илиб турди. Ало;а
яхши эди. Июльни охирида картошка катта бўлди. Секин-секин олиб пишира бошладик.
Тушёнка тугади, туз ;ам, ун озгина ;олди, макарон ;озирча бор. ;ар куни пиёз ва кук салат усимликларини дарсархонга ола бошладик. Бу;дой катта бўлиб ;олди. Августда
Пишади.
-Нима ;илдик. Туз, ун, макарон тугади-дедим мен.
-Шахарга борамиз-деди Соня.
-яхши. Мен билан боради Соня ва Таня. Сизлар лагерни ;ури;ланглар.
Соат 12 я;ин эди. Секин канал буйича бизлар шахарга кетдик. Трассага чи;иб
асфальтдан юрдик. Бир соатни ичида Качуг шахрига етиб бордик. Бу ерда магазин кўп.
Керакли нарсаларни олиб бўлганда, магазинчи менга гапирди.
-Cизларни ;аердадир курдим. ;еч эсла олмаяпман.
-Робинзон курсатувида.
-Бу силар-ку.
-Бизлар. Ози; ов;атга келдик.
-Мен кечкурин курияпман сизларни.
-Рахмат.
-Омад сизларга.
Учаламиз 6 та сумка билан магазиндан чи;дик. Секин трассага утдик. Такси олсак
бўлар эдиб,мен ;о;ламадим. Такси ;аммага айтса бизнинг жойимиз очилади. Кийин ямон
одамлар келиши мумкин. Бир ярим соатда бизлар лагерда бўлдик. Мен ;изларни нонга пиёз солиб пиштиришни ўргатдим,кийин сабзини майдалаб нонга солиб ўзлари пиштир-
ди. Патирни ;ам ўргатдим. Улар бўларни ;айдай биласанг деб сўрар эди. Мен жавоб бер-
ганман. Онам ўргатган. Оилада мен катта у;ил. Шунинг учун мен уй ишларини ;илар эдим. Мол ва ;уй бо;иш, супириш, укаларга ;араш, магазинга бориш, молхонани тозалаш ва бош;а ишларни мен ;илганман. ;излар мени ;улимни ушлаб рахим ;илар. Кеч;урин
Таня жуда кўп шъер ў;иб берди. Бу шъерлар классик ёзувчи Александр Бальмонтовники
эди. Мени яхши курган классик ёзувчим. Кечаси осмон тозза, юлдузлар ер юзини о;арти-
рар. Тез-тез меторетлар тушар, ер спутниклари учиб юрибди. Урмон ичи эаса ;оп;орон;и.
Олег ва Мая уй;уга кетишди жуда эрта. Соня менга ;араб кулиб ;уйди. Таня куриб сўрад.
-Нима гап?
-Олег ва Мая эра кетишди курпа иши билан шу;илланиш учун-деди Соня.
-Яна битта хон бўлганда эди, мен ;ам йигитимни олиб келиб кукрпа иши билан тоза ;авода шу;илланар эдим.
-Келаси йил олиб кел бир ойга бўлса ;ам. Толиб сизларга хона ;илиб беради.
-Рахман. Мен ;ун;иро; ;иламан ;ишда. Кечирасизлар мени.
-Нима учун?
-Мен сизларга ;ала;ит берияпман курпа иши билан шу;илланишга.
-Йу;. Бизлар табиятда бу ишни ;иламиз.
-Худога шкур. Мен бу ту;рида уйлаган эдим. Энди ўзимга келдим.
Таня. Шу нарса ;аммага керак. Буни уяти йу;.
-Сизларни тушинаман. Майли мен кетдим уй;уга.
- Яхши кеч.
-Яхши кеч сизларга ;ам.
Таня бизлар билан икки соатча утирди. Шу ва;т Соня ва Маяга етган курпа иши билан шу;илланиш учун. Мени ;улимни Соня ушла кукрагига ;уйди. Мен иккита эгизакларни массаж ;илдим. Соня жуда ро;ат ;илиб менга деди.
-Мен курпа ишини ;о;лайман.
-Мен ;ам ;о;лаб ;олдим.
-Бошлагин. ;амма уй;уда.
Об-;аво исси; ер ;ам. Одеялни тушаб бизлар курпа иши билан шу;илландик. Соня ро;ат келганда яна ;ич;ириб юборди. Мен унга-секин-дедим. Курпа иши тугади.
Соня ва мен ;учо;лашиб ётар эдик.
-Толиб.
-Эшитаман сени.
-Чарчамадингми?
-Йу;.
-Мен яна ;о;лайман курпа ишини давом эттиришни.
-Жоним билан.
-Менинг ширин асалим, ;еч йу; демайсанг рахмат.
-Менга Худо куч берар сени ;урсанд ;илиш учун.
-Берсин. Кўп берсин. Мен бирмарта ро;ат олдим 6 ти марта. Жуда зур бўлди ўша куни.
-Менданчи, ;анча ро;ат олияпсанг?
-4 ёки 5 марта сездим.
-Уч марта курпа ишида 13 тага етади. Бу мен учун жуда катта ба;т.
-2009 йил Галина аёл билан учрашиб юрдим. У аёл 42 мартага ро;ат ;илар эди. 9 марта
турмушга чи;;ан аёл, мендан кийин яна чи;ди. Уч вагон йигитлари бўлган экан, буни ўзи,айтган эди менга. Мен билан учрашиб бош;аларни эрталаьгача уйига олиб келар эди.
Шу аёл кишини курпада чегараси йу; эди. Ту;риси менга ё;ар эди. Галина курпада шуна;а ишлар ;илар эди-ки,мен эсимни йу;отиб ;уяр ;олда ётар эдим. Турмушга 2011 йил чи;ди ва бизлар ажралиб кетдик.
-;изи; гапларни айтинг. Мен курпа ишини давом этишни ;о;лайман.
Бизлар яна курпа ишини бошладик. Соня кучли темпераментли аёллардан бири.
Курпа иши бўлган ва;тда Соня мени ;уло;имга секин айтди-сенга мен ;озир бир ё;имли
иш ;иламан. Сен жим ётовур. Соня ;ам курпада мужиса ;илди. Мен осмонга ;анотсиз
учиб ва ;айтиб келдим. Ярим соатча ўзимга кела олмадим мужисадан кийин.
-;андай бўлди?
-Сен мени маст ;илиб ;уйдинг янги мужиса билан.
-Бу ишни ;ар кимга ;илмаганман.
-Ростдан ;ам жуда зур экан.
-Ё;;ан бўлса бу мужиса, бош;а куни такроллайман.
-Рахмат.
Яна бир соатча бизлар курпа иши билан шу;илландек. Кийин уй;уга кетдик. Хона-
га кирганда, бизлар курдик Таняни кукраклари очи; холда. Уни майда кураклари ташкарида ётар эди.. Соня ;ули билан менга тушунтирди этибор берма. Мен этибор бермадим. Таня маст ухлар эди. Бизларда иш кўп. Бир кун утин йи;дик, бир кун салат ут-
лари тердик, бир кун сосна ён;о;ларини тердик. Мен ва Олег канал ёнида ;ум йи;иб пляж
;илдик. Учта ;из исси; ;умда ётганда мен сувдан чимай уларга ;арар эдим. Уларни чиройли оё;и, кичгина кукраклари, ё;имли шакли менга ё;иб, кўз ўза олмас эдим. Туш ва;тида эски таниш овчилар ме;монга келишди.
-Салом Робинзонлар-деди Александр.
-Салом овчилар-деди Соня.
-Соня. Бали; учун рахмат. Мени оиламга жуда ё;ди. Бизлар 8 та катта пластмассали па;ир олиб келдик ва вада берган ози; ов;атларни.
-Рахмат.
;излар тезда дарсархонни безади. Дарсархонда бўлди: пиёзли ва сабзили нон, патир, утли салат, картошка бу;ланган тушёнка билан, тузланган ва пиширилган бали;, тузланган ва ;озир пишган бодиринг. Буларни овчилар кўриб ;айрон ;олди.
-Мени уйимда шуна;а бой стол юўлмайди. Сизлар урмонда яшаб, мендан ;ам яхши
яшияпсизлар-деди Александр.
-Буни Худо берияпти-деди Соня.
-;ани-ку менга ;ам Худо берса бой столни.
-Беради. Албатта беради.
Улар тушлик ;илиб, бизлар анча ози; ов;ат ташлаб кетди. Александр сўради
4 па;ир бали; тузлашни. Бизлар учун буни ;ийини йу;. Икки марта мен ва Олег бали;
турини ташлаб, 50 килограмдан кўп ишладик. ;излар уни тузлаб ;уйди. 5 август куни
эрталаб гру;лар па;ирларни олиб урмонга сосна ён;о;ини теришга чикдилар. ;улимизда
телефон. Телефонни Соня бошига бо;лаб ;уйган. ;амма куринар эди. Икки километргача бизлар урмонга кирдик,бу ерда жуда кўп сосна ён;о;и. Улар сосна тагида ётибди. ;излар
теришни бошлади,анча ва;т утиб бизлар айи;ни боласи билан курдик. ;амма ;ур;иб ;олди. Мен ;азиллаб гру;ларга айтим-;амма дарахтга чи;син. ;ий-чув бошланди.
Дарахтлар семиз ва сили;. ;еч ким чи;а олмай ;ич;иришни бошлади. Айи; эса ;ур;иш-
дан ;очиб кетди. Гру;лар куриб айи;ни кетганини ;урсанд бўлди.
-Толиб-деди Мая-сен хазиллашдинг. Ту;рими?
-Хазилладим. ;ич;ириш керак эди айи;ни ;ур;итиш учун.
-Мен ;ур;андан иштонимни намлаб ;уйишга озгина ;олди. Жиндисан.
- ;ар замон жиндилик керак, кимнидир ;ут;азиш учун.
Тушгача сосна ён;о;ини тердик. Соня эса ейимни утлардан кўпро; терди. Бу
атрофларда ;ар хил мевалар пишай деб ;олган,лекин ейиш эрта. Урмон клеши чо;масин
деб буйнимизни ва оё;имизни яхшилаб беркитиб олдик. Худога шкур улар чо;мади.
Соати иккига я;ин гру;лар ;айтиб келди лагерга. Тушликдан кийин роса чумилдик.
;излар ёзи куни билан юрди плавкада ва кукрак халда, уларни чиройи мени ва Олегни
;урсанд ;илар эди. Иккита йигит эртак ;аётида юргандек бўлди. Мени эсимдан уларни
чиройи ;еч чи;май ;олган. ;ар куни ;озир пишган помидор,бодиринг,салат утларини
ейиар эдик. Бу;дой пишай деб ;олди. 15 август куни Робинзон курсатувга ;арасак 12,5
миллион ибоначилар бўлибди. Пул эса 6 миллиондан кўпро;. Буни куриб ;излар роса
;урсанд бўлишди. Августни охиригача бизлар ;еч иш ;илмадик.Фа;ат дам олдик. ;ар
замон утин йи;ар эдик. Утин атрофимизда жуда кўп. Улар дарахтлар шохидан синиб
ерда ётар эди. Урмонда чо;адиган клеш ва;ти утди,бизлар орамида юрдик урмонда. Ва;ти келиб урмон мевалари пишди. Соня билади ;айси мевани еса бўлади. Яна
;узи;орин ;ам улгурди. ;узи;ориндан таш;ари урмон олмаси ;ам бор экан. Олма майда,
лекин жуда ширин. Кеч;урин таниш овчилар овдан ;айтиб ме;монга кирди. ;излар улар-
ни ме;мон ;илишди. Уларни ов халтаси тула гуштда эди. 4 та па;ир тузланган бали;ни
мен ва Олег яхтак сув тагидан олиб овчиларга беришдик. Александрни кўзлари жуда ;ур-
санд бўлди.
-Рахмат ;излар. Мени оилам роса ;урсанд бўлади. Нима олиб келай сизларга?
-Ун,туз,шакар.
-Олиб келаман.
Улар хайирлашиб кетишди. Бизлар дамолишни давом этик. Бир куни мен бир
иш билан ер тулага кирдим. Таня ва Соня чумилар эди. Олег пастда утин тайёрлаш билан
банд бўлиб турар. Шу ва;т олдимга Мая келди ва мени ;учо;лаб упа бошлади. Мен хайрон ;олдим. Мая ва бош;а ;излар чумилиш кийимида эди. Мени ;улларим ;урсад бўлиб уни кукракларини массаж ;илди. Массаж Маяга ё;ди. 8 минутча бизлар упишдик.
Кийин мен Маяга айтдим.
-Иркутскда бўлганда менга ;у;иро; ;илгин. Мен жой топаман упишиш учун.
-Яхши. Кутгин мени ;ун;иро;имни.
Август ойида ём;ир икки марта бўлди. ;излар мевалардан муроббо ;илишди.
Муроббо хидли бўлган, менга жуда ё;ди. Кеч;урин Таня бир во;иани бизларга айтиб
берди.
-Мени амаким 23 йилдан бери таксист бўлиб ишлайди. Ёз ва;ти таксида ётиб ;олади.Бир
кечаси соати иккиларда, такси эшигини та;иллатади. Амаким уша ва;ти ухлаган экан.
Эшикни очиб таш;арига чи;са,бир аёл турган экан. У аёл кийинган: ;ора узун куйлакда,
;ора шляпада. Шляпада о; атир гул ;истирилган.аёлни буйи узун. Амаким салом алакум
;илган бу аёл билан. Аёл жуда ;ам чиройли экан.
-Мени марказгача олиб бор-деган аёл
-Яхши,утиринг.
Амиким эшикни очиб,аёлни ут;изган йуловчилар салонига. Йулда амиким гапла-
шиб кетган. Марказда келганда,амаким аёлга-келдик дейди. Аёл жавоб бермади. О;ага
;араса,;еч ким йу;. Бу рух бўлган экан. Менинг амаким бир ойча уйга ухлади ;ур;андан.
-Яна борми ;изи; во;иалардан?-деди Соня.
-Менда бор,;аммаси ;ур;инчли.
-Уни кундуз айтасанг.
-Севги ту;рисида кимда бор ;исса.?
-Менда 3 минг тага я;ин бор-дедим мен.
-Яхши. Бир ;из ўзи ту;рисида гапириб берган эди. Исми Марина. У ;из 9 чи синфдан бош-
лаб болалар билан юриб кетган экан. Мактаб ва;ти ёши катта йигитлар билан эрталабгача
;олар экан. Аро; ва сигарет чекишни ўрганиб олибди. Кийин институтда ў;иганда,ким ё;са шу билан курпа ишини ;илар экан. Институтни тугатиб ишга кирган,бу ерда ;ам юра
бошлаган. Марина жуда шакли чиройли ;из,мен куриб ;авсим келган. Ва;ти келиб буни
бошли; билиб ;олади ва ишдан бушайди. Кўз ёш ;илиб, Марина жуда кўп уйлайди утган
;аётини ва ўзини ;улга олади. Бир хафтани ичида Новосибирск шахрига ката онасини
олдига кетади. Келганда Марина йи;лаб катта онасига бўлган во;иани айтиб беради.
-Совет ва;тида бизлар турмушга ;из чи;ар эдик-деди катта онаси.
-Сизлар эски-тошли замонда яшагансизлар. Бизлар замоновий ва;тда яшаяпмиз.
-Шу учун ;ам йигитларни тез-тез алмаштиргансан.
-;ар хили билан ;иззи;да.
-Сен аёлсан. Аёл бу оилани бекати,а йигитларни уйноши эмас. Майли битта бўлсин тур-
мушга олмаса,сен унга нима биландир ёрдам берасанг,бу дегани сен уни ва;тинчалик бўлса ;ам хотини бзласанг.
-Тушундим.
Марина катта онаси билан яшай бошлади. Ишга кирди,уйга ;ар куни бўлди,лекин
йигитларни со;инар эди. Уч ой утиб ;ушнисини учратди. Улар бир бировига ё;иб ;олди.
Олти ой утиб ;ушни Маринани турмушга ча;ирди. Туйгача Марина келгуси эри билан
ётмади ва чидади. Туй кафеда бўлди. Бир йил утиб Марина ;из фарзанд курди. Яна уч йил
утиб у;ил курди. ;озир иккита ;изи ва битта у;ли бор. Бўлиб утган ;аётини эри билмай-
ди. Севги бўлиб утган гуно;ни ювар экан. Бу кичгина во;иа. Катталари ;ам бор. Бош;а
куни айтаман. Рахмат айтиб ;амма уй;уга кетди. Кечаси исси;,лампочка ёниб турибди,
юлдузлар ер юзини ёритиб турибди. Дарахтлар ухлаяпти,уларни шохлари жим турар эди.
Узо;дан буриларни овози келар тез-тез. Канал сувини тул;ини ;еч ухламади,;амма ва;т
овоз бериб турар эди. Икки марта бизлар урмонда ильон курдик,бу грюза ильони эди.
Резин этикдан уни тиши утмас эди,буни ;амма билади. Мен олвга утин ташлаб уй;уга
бордим. Соня ухламаган экан.
-Уй;у йу;.
-Нега?
-Сени ;иссангни эшитиб уй;у ;очди.
-Гуно;инг кўпми?
-Гуно; ;амма ;изда бор. Уйланаётган йигитга рахмат,;изни ;амма гуно;ини кечиради.
-Кўплар буни эслатади.
-Бўлиб туради.
-Мен ;ам анча гуно;лиман. Билмадим ким мени турмушга олади? Агар келгуси эрим
сўраса нима дейман. Алдаш керакми.
-Аёл киши йигит олдида ;еч ;ачон очи; гапирмайди. Бўлган ;аётидаги ;амма во;иани
яшириб юрагида олиб юради.
-Толиб,мен буни биламан.
-Эртага бирон нима айтиб бераман. Ухлаш керак.
Хоналар исси;. Бизлар уралмасдан ётар эдик. Кеч;уринлари ;излар исси; ;илиб таш;арида чай;аниб олар эди. Мен ва Олег дарахт шохидан турт бурчак ;илиб ювиниш хона ;илганмиз ;излар учун. 11 сентябрь туш ва;тида таниш овчилар келди,улар ози;-ов;ат олиб келди ва илтимос ;илди яна бали; тузлашни. Иккита аро; сов;а ;илишди.
Биттасини ичдик,иккинчисини Маяни ту;илган кунига олиб ;уйдик. ;излар бугун ;узи;орин териб келишди ва кечги ов;атга пиширди,ширин бўлибди.
-Толиб –деди-Мая биронта ;иссангдан гапириб бергин.
-Майли. ;айси биридан?
-Севгисидан.
-Бир бола поездга кетганимда айтиб берди. Ўрто;и Антон икки марта уйланиб,икки марта ажралибди. Ажралгандан кийин о;ир холда юрган. Кайфияти йу;,омади келмаган холда юрар эди. Олти ой утиб,Антон дам олгани Сочи шахрига боради. Аэропортда бир кампир олдига келиб гапиради.
-Жой керакми, жой ;ир;о;дан 400 метрча?
-Кеч;урин мен ювинаман,сизда шу нарсалар борми?
-Ювиниш хонаси бор.
-Яхши,мен розиман.
Кампир икки километр аэропортдан ичкарида яшар экан. Уй шахсий ;иштли
бир ;аватли. Антонга ё;ибди хона. ;ар куни Антон денгизга бориб дам олиб келар экан.
Пляжда жуда кўп одам,;излар чумилиш кийимида, ;умда ётиб ;уёш нуридан ;орарар эди.
;олган ;излар чумилар эди. Антон улардан кўз узмади. Бешинчи куни Антон кеч;урин
кафега кечги ов;атга кирди. Одам кўп. Бир столда бир ;из утириб мева шарбатини ичар эди. Антон олдига бориб сўради.
-Мумкинми?
-Мархамат,жой буш.
-Мени исмим Антон.
-Меники Тамара.
-Тамара бирон нарса ейсизми?
-Рахмат,иштаха йу;.
-Нега?
-Икки кун олдин эрим билан ажралдим. Уни яна битта оиласи бор экан. Мен командиров-
када деб,бош;а оилага борар экан.
-Сиз кечира олмадингизми?
-Йу;. Эр бир кишиники.
-Аёл ;ам.
-Ту;ри. Буни севги дейди.
-;о;ласангиз,мен сизни кайфиятингизни кутараман.
-;айси йул билан?
-Шахарни курсатаман.
-Сиз шу ерликми?
-Йу;. Мен Сибирдан. Илгари хотиним билан уч марта бўлганман бу шахарда.
-Мен уйланган йигит билан юрмайман.
-Олти ой бўлди ажралганимга.
-Ростими?
-Рост,;о;ласангиз мен курсатаман паспортни.
-Керак эмас,ишондим.
Улар анча ва;т кафеда бўлишди. Кийин кучани айланишди. Шахарда одам кўп.
Тмара ме;мон хонада яшар экан .Антон кузатиб ;уйди. Улар келишди яна учрашишга.
Соати 11 да улар пляжда учрашишди ва кунни биргаликда утказдилар . Иккинчи куни
Антон Тамарани томоша ;илгани ;ор олиб кетди. ;орда уруш ва;тида партизанлар яшаган
экан. Ва;тлар утиб Тамара зерикишни унитди. Уч хафта шахар ва пляжда уларни дам олиш куни утди . Бир куни Тамара Антонга айтди.
-Сен менга ё;иб ;олдинг.
-Сен ;ам менга...
-Менга ;ун;иро; ;илиб тургин,со;интирмагин.
-Яхши,;ун;иро; ;иламан.
Антон Тамарани Москвага кузатиб ;уйди,ўзи эса уйига учиб кетди. Ишдан кийин
Антон Тамарага ;ун;иро; ;илиб турар эди .Ва;т утиб Тамара Антонни со;инди. Кеч;урин
Антон ;ун;иро; ;илганда,Тамара йи;лади.
-Антон мени олиб кет,мен сенсиз ;ийланияпман.
-Йи;лама,мен эртага билетга бориб,сенга ;ун;иро; ;иламан.
Антон келади ва Тамарани олиб уйга келади. Улар уйланганда туй ;илишмади.
Кафеда ўрто;лари билан ЗАГС ни ювишди. ;озир уларда иккита ;из катта бўлияпти.
Тамара у;ил ;о;лайди учинчисини,буни Худо берса керак.
-Оддий учрашишда,ма;кам оила ;уриш. Буни севги дейди-деди Мая.
-Буна;а во;иалар менда жуда кўп. Бўларни мен одамлардан эшитганман.
-Яна айтгин,уй;у келмаяпти.
-Майли. Мен Памир ва Тянъшан то; томонидан. Эрамиздан олдин 329-324 йиллар Александр Макидонский Ўзбекистон ерини босиб олади. Ушанда менинг авлодимиз
яшаган то;да ва ;озир ;ам яшияпти. Александр Макидонский мени авлодимиздаги
катта онамни яхши куриб ;олади ва ўйланади. Исми катта онамни Райхоной бўлганлар.
Кийин ту;илади бизнинг авлод. Бу во;иа авлоддан авлодга етиб келган ва давом этияпти.
Олдингизда утирибди Александр Македонский авлоди,демак шахзода.
-Мана янгилик,бизлар ким бўлдик унда,;ўлларми?-деди Соня ;азиллаб.
-Бу рост. Мен ;иссани то;дан бошладим,нега деганда уша то;да бир ;икоя бўлди.
-Бошла шахзода,;улларинг ;уло; солади сенга-яна ;азилни давом этди Соня.
-1май 1975 йил,мен ва укамлар то;да яшайдиган катта онамни авлодига ме;монга бордик.
;ариндошлар яхши кутиб олишди. Эрталаб бизларни то;;а олиб боришди.Курдик шар-
шарани,сув пастдан ўз кучи билан ю;орига ;ишло;;а чи;ар эди. То;да очилган лола ва бошка гуллар,уларни хиди атир гулдек эди. Кеч;урин то;амиз бир во;иани айтиб берди.
-Ёнимизда ;ор бор,илгари босмачилар от билан Афганистонга утган шу ;ор ор;али.
Чегарачилар 1974 йилгача билмади,;аердан одамлар Афганистонга бориб келадии. ;орни
деволларида ;ар хил рсмлар чизилган 100 минг йиллар илгари. ;орда инсонлар яшаган.
Икки у;ил ва бир ;из бола ;орга кириб йу;олади.Уларни ;ут;азиш ;измати ;идиради.
Лекин топа олмади. ;орни узунлиги 50 километрдан ўзо;. Болалар икки йилдан кийин
;ушни ;ишло;дан топилишди. Уларни сўраганда айтишди. Бирини исми Баходир,
иккинчисини исми Зокир,;изни исми эса Раъно.
-Гапни Баходир бошлади. Бизлар туш ва;тида ;орга кирдик,деволларида ;ар хил одамлар
ва ;айвонларни расмини курдик,улар ;амма ерда чизилган. ;ор эаса 50 метрдан кийин
учга бўлинди. Бизлар урта ;ордан кетдик,анча юрдик,;ор эса яна иккига бўлинди. Девол-
даги расмларни давоми жуда ;иззи; эди,бизлар томоша ;илиб кетар эдик. ;ор эса яна
бўлина бошланди. ;айтишда бизлар адашдек. ;ор ичи исси; экан,сов;отмадик.;орон;ида
кўзимиз курадиган бўлди. Раъно кўп йи;лади. Бизлар Раънони йи;лама,йул топамиз деб
тинчиклатар эдик. Икки кун роса йул ;идирдик,билмадик ушанда,;аё;;а ;араб кетаётга-
нимизни. Тушга я;ин бизлар ёру;ликни ўзо;дан курдик ва жуда ;ам ;урсанд бўлдик.
Тишик пастда эди,мен биринчи бўлиб чи;дим,ор;амдам Зокир ва Раъно чи;ишди. Ўзо;-
дан курдик одамларни,улар бош;ача кийинга,бошида сала,куйлаги ;ир;илган.
-Бўлар Афгонистонликлар-деди Зокир.
-Ту;ри,агар борсак бизларни сотади ;ўлликка,Раънони эрга беради,йу; бормаймиз.
-Мени таклифим. То; устидан уйга бориш,то;да ов;атлар мева чевалар бор.
-Мен розиман. Сенчи Раъно нима дейсанг?
-Мен ;из боламан,мени ;аётим сизларни ;улингизда.
Об-;аво исси; эди. Бизлар анча дам олдик. Мен географиядан яхши билан,;андй
;илиб йул топишни бегона жойларда. Мени гапим буйича,бизлар шимол томонга юрдик.
Анча юриб то; олмасини топдик ва еб олдик. Кийин то; ён;о;ини топдик,эски у йилги
ён;о;лар тагида тушиб ётар эди. Шу ерда бир кун ;олиб ўзимизга келдик. Дарахт шохидан бизлар корзина ту;иб,мева ва чеваларни олиб юрдик. То;да текист жойлар ;ам бор экан,шу ерлардан бизлар яхши юра бошладик. ;ар куни кунлик ра;амини санаб бордик. Бир ой чида анча юрдик. Раъно тез чарчаб ;олар эди,шунинг учун бизлар дам
олдик тез-тез. Олдимизда баланд то;лар,бўларни бизлар утишимиз керак,альпинистларга
ухшаб. Айи; ва буриларни кўрдик,тулкини ;ам. Улар олдимизга келмади.Баланд то;;а
ойлаб чи;иб,ойлаб тушар эдик. Кўрдик кобра ильонларини,бизлар жуда э;тиёт бўлдик.
Ильонлар тош устига чи;иб исинар эди. Мен ;амма ва;т олдинда юрдим.;улимда узин
таё;,ильонларни ;ур;итиш учун.Улар эшитиб овоз берар эди. Кобра а;илли ильон,у овоз
беради олдиндан эшитиб инсон ёки хайвон келишини. Олти ой ичида анча юрдик,лекин
то;ни охири куринмас эди. Худога шкур бизларни мева чева бо;ди. Курдик то; узимини ва едик. Сич;он ва каламиш то;да кўп экан. Уларни бургут улаб болаларига олиб кетар эди. Январда бизлар бир ;орни топдик ва шу ерда икки ойча ;олдик. Мен ва Зокир ;уён
ушлаб оловга пиширар эдик тузсиз. Оловни эски ;адимий йул билан олар эдик. Дарсархо-
нимизда ;амма ва;т туршак,ён;о;,;отган олмалар ва майизлар бўлари эди. Уч кишида учта корзина,;амма ва;т ов;атимиз ўзимиз билан бирга бўлган. Тез-тез йулда мева чева-
ларни учратиб,корзинани тулдириб олар эдик. Икки ойдан кийин,бизлар яшаган ;ордан
кучли томчилаш овози эшитила бошланди. Бир кун чидадик,иккинчи куни ;ордан чи;и-
шимиз билан ;орни ичида портлаш руй берди ва у ё;дан то; суви фантандек отилиб кетди.
Бизлар Худога рахмат деб йулга чи;дик. Таш;ари озгина сову; эди,шунинг учун Раъно
;амишдан ўзига ва бизларга исси; кийим ту;иб берди. Туфлимизни устидан ;амиш туфли
ту;иб кийдик,манашу бизларни туфлимизни ;имоя ;илди. Уткир тош тошидан найза ;илиб,таё;;а бо;лаб олдик,бу бизнинг ;уролимиз эди бури ва айи;;;а ;арши.Ёзда бир йил бўлди йу;олганимизга,Раъно тез-тез йи;лаб турар эди. Бизлар унга ;ала;ит бермадик.
Ухлаганимизда Раънони уртага олиб ётар эдик. Раъно ёл;из ;ур;иб ёта олмади,ёнимизда
яхши ухлади.Октябь ойигача бизлар анча юрдик.Ноябрьда Раъно касал бўлди,мен ва Зокир замбил(носилка);илиб бир юрдик,кийин текист то; бошланиб,бир уй куринди.
Бу ба;т эди уйни куриб. Уй бир ;аватли,деволи лой суво; ;илинган,атрофида узум бо;и
ва ён;о;,золдори усар эди. Кийин уй ичига кирдик. Эшиги ;улфсиз,майда хона ва катта хона экан уй.Токчалари жуда кўп,токчаларда коса тово;,пичо;,керосинли чиро;,полда гиламлар,курпачалар, ковушлар бор эди.Бизлар Раънога жой ;илиб ёт;издирдик.
-;андай даволаймиз?-деди Зокир.
-То; мумиёси билан.
-Сен биласангми,каердан топишни?
-То; тошларида бўлади,мен уйда курганман.
-Мен Раъно билан ;оламан,сен топгин мумиёни.
-Яхши. Мен кетдим.
Мен кетдим мумиё ;идиргани. Уй ёнида усар эди узим,анжир,ён;о; дарахтлари,
золдорилар ва олмалар. Сабзовот бо;и катта эди. Бу ерда биронта ;ам ;ушни курмадик.
Баланд то;лар бизлардан икки километрча,мен шу томонга ;араб жунадим. Етиб бориб
мумиёни ;идиришни бошладим. Бир соат утмас,мен мумиёни топдим. Тошда усиб турар
турар эди. ;айтиб келганимда Зокир Раънони ёнида утириб,сув берар эди. Раънони иситмаси баланд бўлиб,боши о;риди.
-Топдингми?
-Топдим.
-;андай ;илиб берилади?
-Озгина сувга ;уз;аб икки марта берилади.
-Бошладик.
-Бошладик.
Мен мумиёни таёрладим ва ичиртидим. Раъно бошини бо;лаб тез уй;уга кетди.
Бизлар таш;арига чи;иб,ён;о;,майиз,туршак тердик. Узим бо;ини тагида,узум ;уриб
;отиб ;олган. Ён;о; дарахт тагида ён;о; тушган,золдори ;ам шундай. Зокир иккиламиз
уй атрофини айлангада,курдик. Ёрда ётар эди инсонни ;олган скелетлари.
-Бу уй эгаси. Зокир бу кишини одамларча кумиш керак.
-Ту;ри айтасанг. Мен ;озир кетмонни олиб келай. Сен жой ;идир кумишга.
Иккиламиз ;олган уй эгасини скелетларини уйини атрофида кумдик. Биламан
бизлар яхши иш ;илдик. Уч кун ичида Раънони иситмаси тушди,бош о;ри тухтади. Раъно
бизларни кучо;лаб юзимидан упди минатдорчилик билдириб. ;ар куни овга чи;дик. ;уён
ва явои эчкилар кўп эди. Бизларда найза ;уролимиз. ;уён ;ар уч кунда едик,лекин эчки-
лар тез ;очар экан.бизлар уларни ушла ололмадик. Бир куни овда,эчки менга олдимга келиб ;олди. Мен унга эски уйдан олинган ;ило; ;оп;о;ини(шапка ушанка) отдим. ;оп;о; шохида кийиниб ;олди ва эчки ;очди. Кийин билсам,овчилар бу эчкини курибди.
Уй иси;,ов;ат етарли,сувни ;уду;дан олар эдик. Гру; об-;авони исишини кутди. Олти
ой утди ва бизлар учта катта карзинада ов;атларни олиб олдимиздаги баланд то;;а ;араб
кетдик.
Уй эгасидан ;олган одеялни,пичо;ни.чойникни,эскиэтикларни елка халта ;илиб
ўзимиз билан олдик. Булар йулда керак бўлди. Икки ой ю;орига чи;дик. ;ор ёбтибди,шамол,нафас олиш ;ийин,лекин бизлар чидадик. Яна икки ой пастга тушдик.
Тушганда ;уйларни курдик,кийин чупонни курдик. ;урсандликдан Раъно юра олмади,
уни оё;и юрмай ;олди ва Раъно крга утирди.
-Нима бўлди?-сўрадим мен.
-Оё;им ;айт ;илди юришга.
-Бу ;урсандчиликдан.
-Биламан. Чупон бобо келияпти.
Чупон бобо келди. Уни со;оли ва муйлаби о;арган,эски кийимда эди,;улида узун таё;. Бизлар салом алайкумлик ;илишдик ва мен чупонга ;амма нарсани тушинтир-дим. Чупон айти.
-Бу катта ;ишло;,сизларни ;ишло;ингиз беш киломер чап ;улда.
-Рахмат.
-Мен сизларни ов;отлантираман,биламан сизлар очсизлар.
Бизлар рози бўлдик ва чупон бобони уйига бордик. Уни уйи я;инда эди. Биз-
лар худди бот;о;дан чи;андаги кийимда эдик. Кўплар бизларга ;аради ;айрон бўлиб.
Бобомизни уйида ;еч ким йу; экан,бизларни гушт билан ов;отлантирди. Ширин чойни
со;инибмиз,мен жоним билан турт пиёла ичдим. Кийин бобо бизларни кузатиб ;уйди.
Кучага чи;иб,бизлар секин уй томонга жунадик,йулда танишларни куриб,;учо;лаб куришдик ва анча гаплашдик. Улар айтишди.
-Сизларни ота оналарингиз улган деб юрибди.
-;озир бориб тириламиз.
-Омад сизларга.
Бир соатни ичида ;ишло;;а кирдик,;амма бизларни ;ичо;лаб куришдик,бўл-
ган во;иани йулма йул одамларга гапирдик. Биринчи уй Зокирники эди,бизлар уни уйига
кирдик,ота онаси Зокирни ;ичо;лаб анча ва;т йи;лади. Кийин бизларни ;ичо;лади. Уйдан
чи;ишни улгурмадик, мени ва Раънони ота онаси келишди. ;амма йи;лади. Бизлар бўлган во;иани айтиб бердик.Икки йил мактаб кеч тугатдик. Раъно мединститутга кирди,мен архиёлог факультитига кирдим,Зокир пединститутга.;озир ў;итувчи тарих фани бўича.
-Ўрто;лар бугун ;исса тугади.
-Жаноб Шахзода,катта рахмат-деди Соня,кўп ;азилади,мен уни тушинаман.
-;иссанг шахсан менга ё;ди-деди Мая.
-Менга ;ам-деди Таня.
-Зур айтинг-деди Олег.
-Рахмат,ўрто;лар.
-Эртага яна биронта ;изи; ;иссани айтиб берарсанг-деди Соня.
-Албатта.
Мая эри билан,кийин Таня уй;уга кетишди. Бизлар олов ёнида ;олдик. Юлдузлар
чи;ди,бури войишлашни бошлади,дарахтлар уй;уга кетдилар,;ушлар жим бўлдилар.Соня
мени ;улимни ушлаб массаж ;илди ва секин гапирди.
-Мен сени со;инганман.
-Мен ;ам.
-уп мени. Сен жуда яхши упишни биласанг. ;излар ўргатган бўлса керак.
-;излар,сен ;а;сан.
Бизлар упишни бошладик,Соняни ари;;ани,жуда яхши упишади. Секин мени ;улим,куйлагини тугмаларини ечди ва бир ;улим кукрагини массаж ;ила бошлади. Соня
ўзини ё;имли сезиб,мени ўзига тортар эди. Анча ва;т утиб,Соня мени ;уло;имга айти.
-Мен курпа ишини ;о;лайман.
-Мен ;ам ;о;лайман.
-Бошла.
-Бир минут.
Ва бизлар одеялни тушаб ерга курпа ишига утдик. Соня вулкан аёл. Уни унча,бун-
чада учира олмадим. Учинчи курпа ишида,Соня ўзига келди анча дам олиб. Ва;т утиб,
Соня бошини мени ;орнимга бошини ;уйди ва гапирди.
-Мен яна ;о;лайман,сен ;андайсан?
-Яхши.
-Унда мен давом этаман мужисалар билан,сен ;арши эмасмисан?
-Мен жон дейман,лекин мужиса ;амма кучни олиб ;уяди.
-Биламан. Мен шу ишни ;о;лайман.
-Аёл кишига,курпа иш ва;ти йу; деб бўлмайди.
-Сен мени тушинар экансан,рахмат
Соня мужиса ишини бошлади,мени бошларим айланиб кетди,анча ва;тдан кийин
мен эртаклар бо;ига тушиб ;олдим. Бу бо;да булбуллар сайрар эди,атир гуллар мени
куриб,атир хид себди,мен жуда очилиб кетдим. Ва;т утиб, мен эртакдан ;айтдим,мужиса
тугаб,Соня бошини ;орнимга ;уйиб ётар эди. Беш минутча бизлар ро;ат нафасини олиб
ётдик.
-Рахмат мужиса учун. Менга ;изи;,ким сенга мужисани ўргатди.?
-Алёна синфдошим. Бизлар 9 чи синфдан бошлаб юрган йигитлар билан. Мен ;омулодор
бўлишни ;о;ламадим,кийин мен мужиса ишини ;илганман.
-Сенга ё;адими?
-Бу ;ар бир аёл ва ;изга ё;ади,жуда яхши нарса шахсан мен учун. Бўлди,бош;а сўрама.
Юр ухлаймиз.
Хонага кирганда курдик,Таня ухлар эди пляжга юрган кийимда. Уни чиройли оё;и
ва кукраклари менга ё;ар эди. Уй;у яхши бўлди. Соати 10 гача ухлашди ;излар,Мен эрта
туриб,утиин ;илдим. Секин менга ;ушилди Олег. Олег кўп гапирмас эди,яхши курар эшитишни. Бизларни со;олимиз ва м уйлабимиз роса усди. Биринчи кундан бошлаб,Соня
расмга олиб келди бизларни. Робинзон курсатуви давом этар эди. Соати 3 я;ин таниш
овчилар келди.Соня ва Таня уларни ме;мон ;илишди. Уларнинг ов халталари тула ов гушти,;он томчилаб турар эди. Бизлар сўраган бали;ни тузлаб ;уйган,улавр яхтак сув тагида бўлар,бўзилмаслик учун. Катта 4 па;ирни бердик. Овчилар размат дед кетишди.
Сосна дарахт ё;и тугади,биргаликда урмонга кетишдик йи;;ани. Яна урмонда айи;ни
курдик,;излар ;ур;мади,ту;ри Робинзон курсатувига айи; тушиб ;олди. Ўйланманки
буни ;амма курди. Мевалар пишган ва резаворлар(ягоди);ам тайёр. Бизлар йи;иб нонга
солар эдик. Купинчи бизлар компот ;илар эдик. 7 сентябрь куни сабзовотларни йи;дик.
Уларни Маяни хонасига киргиздик ва картошкани ура ;озиб кумдик. ;олган помидор ва сабзини ящикка солиб ;уйдик. Бодирингни буш па;ирларга тузладик. ;излар кўп нарсани
билишади. 16 сентябрь кунидан кийин ём;ир ;уя бошлади,бизлар кўпинчи ер тулада утирдик. Чумилиш кам бўла бошланди,;аммом ;илишдик ер тула хонадаги ;аммомга. У ерни поли тушалган ;уриган бари;озонлар билан. Йигитлар тушдан кийин,;излар кеч;у-рин ювина бошладик. ;ар куни ;излар картошка ;узи;орин билан ;овурар эди. Куни билан ;излар бу;дойни тозалаб,буш па;ирларга солиб ;уишар,самонини эса полга тушар
эди. Бу;дойни майдалаб, темер каструлкада ун ;илишди,Мая биринчи марта ;овурилган
идишда(сковородка)пирог ;узи;оринли пиширилди. Жуда ширин бўлган эди ўзимиз
устирган бу;дой унидан. Бирхалтача бу;дой йи;иб олдик,бу биз учун катта юти; бўлди.
Соня мевалардан муроббо ;илиб турар эди,у шакарсиз ;ам ширин бўлган. Ё; тугаса
териб келар эдик,сона тарахтини ён;о;ини ва ;излар ё; олар эди,буни улар яхши билиб
олишди. Дарсархонда ;ар куни пиширилган ва тузлатилган бали;,муроббо,нон ;ар хили,
пирог,салат,помидор,тузланган бодиринг,салат карам ўзилмас эди. ;ури чой тугаганда,
;ар хил маваларни чой ;илиб ичар эдик,кўпинчи компот бўлиб турар дарсархонда. Буни
;аммасини ер ва урмон бизларга берди Худо ёрдами билан. Эрталаблари бизлар ибодат
;илганмиз Худога,Уни унитиб бўлмас экан. Таня яхши семирди,Соня ва Мая семириш-
мади. Мен камгина семирдим,Олег ;андай бўлса, шундай ;олди.
-Сездингми?-деди Соня.
-Нимани?
-Таняни кукраклари катта бўлганини.
-Анча бўлди сезганимга.
-Чиройли куринади.
-Чиройли. Менда семириш йу;. Менинг отам ва онам ари; одамлар.
-Меники ;ам.
-Толиб,кечаси сову; бўлияпти,энди курпа иши таш;арида бўлмайди.
-Йули топилади.
-Топгин. Мен сени тез со;инаман.
-Яхши.
Бизлар урмонга бориб,тика холда упишиб келар эдик,буни лагерь билар эди.
Бизда иложи йу; эди хонада. Таня бизларни яхши тушинар,лекин ;еч нарса демас,уялар
гапдан. Урмондан ;айтганда,Мая кўзини ;исиб, кулиб ;уяр эди. Соня ;ам Маяга кўзини ;исиб жавоб ;айтарар,мен четда утириб бўларни кузатганман. Ём;ир кунлари мен уларга
эртакчи бўлганман,уларга мени ;иссам ё;ар эди. Бугун ;излар яна сўрашди,мен йу; дея олмадим.
-Мен 1990 йил ;изматда эдим Чита вилоятид Петровск заводи темир йул бекатининг
посёлкасида ;измат ;илдим уч йил. Харбий ;исим урмон ичида эди. Нима бор бу ;исимда
айтмайман,;исм давла сирли ;озиргача ;ам. Оилам Иркутск шахрида эди. Хотинимдан
телеграмма олдим,касал бўлиб ;олибди. Комадир мени бир хафтага ;уйиб юборди. Поезд-
га чи;дим ва купи жойимга ;араб юрдим. Купига кирсам бир ёш ;из иккинчи ;аватда
ётган экан,пастда о; сочли майор хотини билан. Бизлар танишдек,майорни хотини менга
чой ;илиб берди ва гап кетди. Гап ;ар хил бўлди. Бир ва;т майорни хотини менга айтд.
-Эрим 34 киради сочи оппо;,нега биласизми?
-Йу;.
-Бу во;иани ўзи айтиб беради.
-Маша нима ;иласанг эски гапни чу;алаб.
-;изи;да.
-Майли. Мен Маша билан бир синифда ў;идим ва яхши куриб ;олдим. Мактабни тугатиб,
мен харбий урта ў;ишга кетдим. Бир йилда икки марта келар эдим со;иниб. Уч йилдан кийин мен ў;ишни тугатдим. Учта ўрто;имни олиб, туйга келдим ;ишло;;а. Хат ёзганда,
Маша рози бўлган менга турмушга чи;ишга,шу учун мен офицерларни олиб келдим.
Машани уй олдисида кўп одам,мен хайрон ;олиб сўрадим одамлардан.
-Нима гап,жуда кўп одам Машани уйида?
-Маша улди уч кун олдин-дейишди одамлар.
Уйга кирсак,Маша ётар эди чиройли кийимда тобутда,Машани онаси олдимга
келиб,мени ;учо;ла роса йи;лади. Мени кайфиятларим тушиб,мен ;ам куни билан йи;-
ладим. Бизлар Машани кумиш куни соати 12 гача етиб келибмиз. Менинг ўрто;им Саша
менга секин айти.
-Сени келинчагинг бой экан, 10 бармо;и олтин билан безалган.
-Мен уч йил ичида сов;а ;илганман.
-Ўрто;,сени Машани ростан ;ам яхши курар экансан.
-Жуда ;ам яхши кураман.
Машани тушдан кийин кумишдик,ке;урин ;амма йи;илишиб Машани хотирасини
ювишди. Мен ва офицер ўрто;ларим маст бўлишди. Саша мени таш;арига чи;ориб айти.
-Сергей,олтинлар келинчагингни бекорга йу;олиб кетади.
-Нима демо;чисанг?
-Юр ковлаб оламиз.
-Эсингни едингми?
-Бекор улар йу; бўлиб кетади. 10 узук,вай-вай,жоним ачиб кетияпти.
Учалари мени кундиришди,бизлар секин лапаталарни олиб ;абристонга кетдик.
Ой ёри;,юлдузлар чи;иб бизнинг йулимизни о;артирар эди. Худога шкур йулда,бизлар ;еч кимни учратмадик. Турта маст офицер нима ;илиб юрибди-дяр эди курганлар. Ярим соатда,бизлар ;абристонда бўлдик ва навбати билан Машани ;абрини кавлай бошладик.
Ва;т утиб Машага етиб бордик.
-Сен киёвисан,тушгин Машани олдига ва тобутни очиб олтинларни олгин-деди Саша.
-Майли-дедим мен.
Сашани айтган ишларин ;илишни бошладим. Маша тобутда тириклай ётар эди.
Мен Машани ;улини ушлаб, узукларни чи;ориб Сашага узатар эдим. 10 узук бармо;идан
чи;мади. Урнимдан туриб Сашага айтим.
-Бшлди,10 чиси чи;мади,кетдик ;ишло;;а.
-Йу;. Сен уни туплаб нам ;илгин,ушанда чи;ади.
-;озир бир кураман.
Мен Сашани айтган сўзларини бажардим,лекин узук чимади,шунда мен уч, турт
марта ;улини силкалаб узукни тортим. Уша ва;ти Маша калласини кутариб кўзини очди ва тобутга утирди. Ўрто;ларим ;ур;иб ;очиб кетди,мен ;ур;андан сўзимни йу;отдим.
-Сергей нима ;илияпсанг бу ерга?-деди Маша ;еч нарсани билмасдан.
-Ва;т утиб,мен ўзимга келиб дедим-Сени олиб кетишга келдим.
-Мен ;аердаман?
-Гурда.
-улдимми?
-Уч бўлди улганингга,бугун кумишди.
-Нега унда мен тирик?
-Уйда гаплашамиз,кетдик.
-Сергей, сени сочинг о;арибди.
-Бу ;урсандчиликдан.
Машани мен ;улимга олиб гурдан чи;ордим,кийин узим чи;дим,мени ўрто;-
ларим ўзо;дан бизларни кузатган экан. Мен уларни ча;ирдим. Уларни мастлиги тар;алиб
кетган,;уллари ;алтирар эди. Биргаликда бизлар ой ёри;ида ;ишло;;а кетдик,йулда мен
;аммасини Машага тушинтирдим. Маша эса бизларни ;учо;лаб упиб миннатдорчилик
;илди. Кийин билсак,Маашани томо;ида золдори донаги ;олган экан,Сергей узукни тортиб ;и;органда донак тамо;дан утади ва кисолород упкага бориб,Маша узига келади.
10 узук Машани ;улида ;олган. Кийин офицерлар кечирим сўраб Машадан узукларни
;айтаришди.
-Олмас эдим,бу келгуси эримдан эсталикда. Рахмат сизларга.
-Бекор келмабмиз-деди Саша.
-Мени ;ут;азгани келибсизлар.
-Сиз ;а;сиз.
Уйга ;амма бирга киришди,;ушнилар хали утирган эди,Машани онаси куриб
хушидан кетди. ;ушнилар ;ич;ирди-рух келди-деб. Эрталаб ;ушни ;ишло;дан одамлар
келиб,Машани тириклигини куришди. ;еч ким ишонмаган эди,нарги дунёдан инсон
;айтишлигини. Турт кун туй ;илишдик. Мени иккита у;лим ва ;изим бор,хозир мен Чита-
да ракетли харбий ;исимдаман, бу во;иа 1965 йил бўлди.
-Рахмат ўрто; майор,мен бу ;иссан унитмайман.Сизларга со;ли; тилайман.
-Сенга омад лейтенант. (мен уша ва;ти лейтенант эдим).
-;излар тугади мени ;иссам.
-Мен ўйлаб кўрдим бу ;иссани.Худо Сашани Сергей билан юборган Машани ;ут;азиш
учун-дед Соня.
-Мен ;ам шундай ўйлайман-деди Мая.
Соати 12 я;ин ;амма уй;уга жунади. Хоналар исси;,печка ёниб тубди. Утин
етарли. Эрталаб нонушта ;илиб,;амма урмонга кетишди.Тердик ;узи;орин,клубник, на-
матак (шиповник )ва ;ар хил мевалар,бизларни ;амма кўрар эди телефонда. Сентябрь,
об-;аво исси; кундўзи,кечаси озгина сову;,лекин чидаса бўлади. Хафтада бир ёки икки
марта уйга ;ун;иро; ;илар эдик. Менга ;ун;иро; ;илишар эди Самар;анддан укамлар.
Уй;уда ётганда Соня мен ;улимни олиб кукрагига ;уйиб ухлар эди. Бугун 26 сентябрь,
об-;аво кечаси сову; бўла бошлади,ём;ир уч кунлаб ё;ди. Бизларда зерикиш бошланди.
Кино жонга тегди,иш йу;,фа;ат утин териш ва мева чевалар. Мен уларни ;иссам билан
;урсанд ;илар эдим.
-Толиб,;ачон кетамиз?-деб сўради Таня.
-15 ноябрларда.
-Жуда ўзо;-ку.
-Ту;ри. Бизлар бу ерда фа;ат дам олишга келмадик,бу ерда бизлар дамдан таш;ари
пул ишлаяпмиз. Соня бери кел.
-Нима гап?
-Таня уйга кетмо;чи.
-Жонга тегдими?
-Йу;,сову; тушди.
-Уялмай айтгин ту;рисини.
-Мен зерикдим.
-;о;ласанг кўзатиб ;уямиз.
-Мен ўйлаб кураман.
-Таня,сенга бизлар 650 минг пул ажратамиз. Бу пулларни сен ишладинг.;озир ;исоби-
мизда 8 миллондан кўп пул тушган. Налог олса 6 миллиондан кўпиро; ;олади. Агар
15 ноябргача ;олса пулимиз 11 миллионгача боради. Сенга камида 800 минг тушади.
ўйлаб кургин,бу ердан ;ури; кетмайсанг.
-Яхши. ;оламан. Менга пул керак бўлади,онамни дам олгани юбораман ва ўзимга битта
машина оламан.
-Яхши ниятларинг бор экан.
Бизлар Таняни алдамадик,олдиндан айтаман,Таня уша пулларни олиб кетади.
Ём;ир ё;;анда,бизлар кинодан ва ;иссадан таш;ари музика эшитиб,ра;сга тушар эдик.
11 октябрда ;ор ё;ди,сову; унчалик эмас. ;ул;опни олишни эсдан чи;орибмиз,утин
теришда жуда керак бўлди. Лагерь ёнида олов ёниш фа;т кудўз бўлди,кечаси утинни
эконом ;ила бошладик. 18 кун бизлар тушёнка емадик,тугади. Мен,Соня ва Таня шахарга
кетдик сотиб олишга. Магазинга кирганда сотувчи аёл салом бериб гапирди.
-Сизларни кўриб турибман,;ачон кетасизлар?
-Жонга тегдикми.
-Йу;. ;ор тушди.
-;аво исси;. Бир ой шу ерда бўламиз,хали карамни йи;мадик ва тузламадик.
-Кўрдим сизларни сабзовот бо;ларингни,сизларга офарин.
-Худога шкур нонимиз,картошкамиз,пиёзимиз,салатларимиз ва бошка ейиш нарсаларимиз бор.
-Мен уларни кўрдим. Мендан сизларга битта аро; сов;а.
-Рахмат.
Тушёнка ва озгина макарон олиб,хужалик магазинига кирдик ва ;ул;оплар
олиб ;айтдик. ;ул;опни кийиб ;амма ;урсанд бўлди. Ойни охирида ;ор кўп ё;ди,лекин
сову; кучли эмас,бизлар исси; кийинган. ;ар куни ширин ов;атлар ;илар эди ;излар. Мен;ар замон картошка фри ;илар эдим,бу ;аммага ё;;ан таом. Картошкамиз ;озирча кўп,уни ейиш керак,;олса совуйди. 7 ноябрь куни яхши сову; бўлди,9 ноябрь куни сову; тушди. Бизлар таш;арида юрдик сов;отмасдан. Эрталаб таниш овчилар келишди,ме;мон
бўлишди Маяни хонасида.
-15 ноябрда кетамиз,илтимос легерга ;араб ;уйингизлар-деди Соня.
-Албатта-деди Александр.
-Бу ерда ;олади ;амма нарса.
-Мен сўрамо;чи эдим,бали; тузлатишни.
-Гап йу;. Турта па;ир сув тагида бўлади,у дафар кўрган жойда.
-Тушундим.
Улар хайирлашиб кетишди. Бир кун бизлар бали; ушлаб тузладик.Алексадр ва
ўрто;и бизларга тушёнкалар ва шакар олиб келибди.15 ноябрь етиб келди,нонушта ;илиб
бизлар нарсаларни йи;а бошладик. Олдик ўзимиз билан болта,арра,шатёрларни,биттадан
кружка,;олган картошка,пиёз,сабзи,шакар,ун,ё;,туз,;уёш электро станциясини,лампочка-
ларни,битта пишириш учун темир идиш олдик. Соати 11 ларда ;амма лагерь билан хайир-
лашиб,йулга чи;дик, Соня телефонни калласига бо;лаб олди ва охирида юрди,бизларни
;амма кўрди. Бизлар урмон ичидан юрар эдик,биринчи бўлиб мен юрдим. ;ор урмонда
кам,юрса бўлади.
-Толиб,неча кун юрамиз?- деди Таня.
-Бир кунда 30 ёки 35 километр юрсак,беш кунда бўламиз.
-Ямон эмас. Кечаси бурилар келади олдимизга.
-Келади,лекин я;инлашмайди. Кеч;урин курасизлар ;ана;а ;имоя ;иламиз.
Тушликда Соня пиширилган лагердаги ов;атни едик. ;аммада термисда исси;
чой бор. Бир соат дам олдик. Кечгача 30 километргача юриб ;уйдик,менда компос ва карта. Компос йулни яхши кўрсатади. Кеч бўлганда,;излар ов;ат пишерди,мен ва Олег
дарахт шохларини олиб келиб,бир дарахт тагида панжара ;илдик. Панжара ичида эса
лагерь бўлди. Иккита шатёрни ;уйдик ва тагига майда шохларни ташладик. Ёнимизда
катта олов ташкилот ;илдик. Бури ва айи; 19 километрдан айланиб утишди. Кечаси яхши
ухладик. ;ар куни манашу расмни такирорлаб Оёк ;ишло;ига кириб келдик. Уйга автобус
билан кетдик,Таня бир хафта Соняни уйига ме;мон бўлди. Бизлар яхши пул олдик. Соня
тумушга чи;иб бош;а шахарга жунаб кетди,бир йил утиб уч киши лагерга ;айтдик, Мен
бўлдим икки ой,Соняни мен тез-тез тушимга кўриб тура олмадим. Мая ва Олег бўлишди
биринчи сентябргача,улар ;ам бизарсиз яша олмади лагерда. Овчилар лагерга ;арабди,
;амма нарса жойида эди. Йиллар утди бизлар бош;а лагерга бормадик.
-Светлана,Марина мен ;иссани тугатдим,ухлаш керак.
-Жуда ё;ди ;иссаларинг-деди Светлана.
-Эрта албатта топамиз ер ости йулини.
-Толиб,сенда кўпми ;изи; ;иссалардан?
-Жуда кўп.
-Эрта айтсанг,илтимос.
-Гап йу;.
-Рахмат.
;орни ичи исси;,бизлар сов;отишни билмадик. Иккита ;из ўртада ухлашди. Мен
ва Андрй икки четда ётиб ;изларни ;имоя ;илиб,;изларни иситар эдик. Эрталаб биринчи
бўлиб Марина уй;онди. Соат 7 ошган экан. Кийин ;амма уй;онди. Нонушта бир соатча
давом этди.
-;излар,ким катта тошни деволга ;уйилганини топса бизларни ча;иринглар-дедим мен.
-Яхши-деди ;излар.
;амма ер ости йулини эшигини ;идиришни бошлади,бугун 3 чи кун ;идириш,
билмадим нима бўлади охири. Икки соатдан Светлана ;аммани ча;ирди ва тошни курсатди. Тош катта айлана холда деволда ;уйилган экан. Мен гургутни ё;иб тошни атрофида ушладим,гургут ўча ;олди тезда. Кислород тош атрофидан ўтар эди. Бизлар
тошни силжитдик,тош ор;асидан катта тишик чи;ди. Бу ер остини эшиги эди. ;излар
;урсанд бўлишди. Марина Светланани юзидан упди ва рахмат деди. Ер ости йулидан
исси; ;аво келар эди. Гру;лар нарсаларни йи;иб ер ости йулига киришдилар. Хажми
ер йулини бир хил эди,эски йул билан солганда. Соати бирда тухтадик тушлик ;илишга.
Газа плиткада ;излар ов;ат ;илишди,ов;атни хиди ер ости йулида уйнаб юрар эди. Кечга
я;ин бизлар иккита буш хонани чап томондан топдик ва шу ерга ухлаш учун ;олдик.
Кечги нонушта тугади,;амма ўзига жой ;илиб урнашди. Светлана айёр тулки,олдимга
келиб айтди.
-Толиб,;изи; ;иссаларингдан гапириб бергин.
-Рухлардан гапирама,бўладими?
-Бўлади.
-Унда бошладим. Ёз ва;ти кеч;урин бир йигит ресторанга киради. ;араса ресторанга жой
йу;. Бир чет столда бир чиройли ;изча утирар эди,йигит оодига бориб сўради.
-Сиз билан мумкинми?
-Мумкин,утиринг,мен ;еч кимни кутганим йу;,уйдан чи;дим дам олгани ёл;из ўзим.
-Мени исмим Дима.
-Меники Людмила.
-Пушкин эртаги Людмила бўлсангиз керак.
-Рахмат. Уша.
Чиройли ;из ;изил куйлакда,оё;ида ;изил туфлилар,сочлари ;ора узун,кўзлари-
нур отилар эди,шакли ўзига жуда келишган ;из экан. Дима кўзини ўзмасдан ;арар эди
Людмилага. У жуда ё;иб ;олди. Кийин ов;ат бюртма ;илишди ва шампан сувини ;ам.
Таниш учун ичишдилар. Бир тюм гушт Людмилани куйлагига тушади. Дима туз сепиб
айтади.
-Туз ё;ни ювади.
-;еч ;иси йу;,куйлак ювилади.
Улар соати биргача ресторанда бўлишади ва Дима Людмилани кузатишга чи;ади.
Улар кучани айланиб дам олишади. Людмила Димага уйини курсатади. Дима иккинчи ;аватли квартирагача кузатиб куяди. Людмила эртага келгин дейди. Кеч;урин Дима яхши
Кийиниб Лдмилани уйига келади,эшикни та;иллатиб очишини кутди. Эшикни 50 га кирган бир аёл очади.
-Саломалайкум.
-Валайкум. Сизни эшитаман.
-Кеча мен Людмилан кузатган эдим. Бугун ме;монга ча;ирган. Менга Людмила ё;иб
;олди.
-Людмилани улганига бир йил бўлди.
-;азиллашманг. Кеча ресторанда бўлдик.
-Мени ;изим ресторандан чи;маган. ;амма ва;т шу ерда йигитлар билан бўлган.
-;изил куйлакда ва ;илил туфлида эди.
-Ту;ри . Шу кийимда кмилган.
-Яна бир тюм гушт куйлагига тушди,мен туз себдим.
-Мен сенга бош;а гап айта олмайман.
Бу тортиш анча ва;тгача борди,кийин гурини ;изматчилар гурини очдилар. Людми-
Лани тобутини очганда,Людмила тирикдек ётар эди. Дима ;аммага айтди.
-Мана куйлакда до;,бу ресторан ов;ат ;илганда гуш тушган эди,мен сепдим до;;а.
-Текшириб курамиз-деди ;измат.
-Фан айтишади,кўп улган одамлар шитиб юрар экан-дедим мен.
-;изи;-деди Светлана.
-Бош;а ;иссаа. ;иш ва;ти. Йулда Фура катта юк машинасини балони тишилади,сову; 50
дан ошган. Шофёр сову;да ;ўч билан балонни ечади икки соатни ичида. Сову; шофёрни суягигача утиб кетади. Бир ўзи балонни ;уйишга кучи етмади. Ишни ташлаб кабинагга
утирар эди. Йулдан биронта машина утмади. Термис чойини ичиб утирганда,кимдир
кабинани эшигина та;итлайди,шофёр хайронда. Очса бир ёш бола турибди.
-Салом.
-Салом.
-Мен сизга ёрдам бераман,мени ;ишло;;;ача олиб бориб ;уясизми?
-;ишло; ўзо;дами?
- 45 километрча. Номи Александровка.
-Бу ;ишло;да,мени онамни опаси яшайди. Мен ;ар ;атшайди уни уйида мехмон бўламан.
Исмини билсанг керак. Люся хола, уйлари четда.
-Биламан. У;ли мен билан ў;иган,исми Темур.
-Ту;ри.
-Ва;тни йу;отмайлик. Ишни бошладик.
Улар ;ис;а ва;т ичида машинани балонини алмаштирди ва йулга чи;ишди. Бир
соатни ичида улар ;ишло; ичига киришди. Йигитни исми Юра эди. Юра шофёрга айтди.
-Мана мен уйим,мен келдим,рахмат олиб келганинг учун.
-Сени сову;да менга Худо юборди,Юра сенга ва Худога катта рахмат.
-Ту;ри айтинг,мени сенега ёрдамга Худони ўзи юборди. Омад сенга
Юра хайирлашиб шофёр билан уйига кирди. Шофёр холасини уйига келганда,бу
во;иани айтиб берди. Холасини о;зи очилиб ;олди ва гапни бошлади.
-Юрани улганига бир йилдан ошди.
-Бўлиши мумкин эмас,мен у билан гаплашдим.
-Кўп улган одамлар,инсонлар ичида юради. Буни ;еч ким билмайди.
-Биласангми Толиб,уни Худо ёрдамга юборган-деди Светлана.
-Бош;асини эшитинглар. Менга бир бобой айтиб берган. Уша бобой урушга ;атнашган.
Мен – дея бошлади-бобой. 1941 йилдан урушда бўлдим. Жуда кўп ярадор бўлганман.
;иш ва;ти,мен ва менинг ўрто;ларим акопда ухлаган эдик,сову; зур. Мени кимдир
Уй;отди,;арасам катта онам о; кийимда, мен хали уй;онмаган.;еч нарсани тушинмайман.
У;лим – деди катта онам-юр мен билан. Мен катта онамни ор;асидан юрдим. 200 метрга-
ча юрдим. Кийин эшитдим. Мен ухлаган жойда немецлар бомболарни ташлади, менинг
ўрто;ларим ;алок бўлди. Ёнимда катта онам йу; эди,мени катта онам у дунёдан келиб
;ут;азди. Мана тирикман. Берлингача бордим.
-На;отки бизнинг авлодимиз нар;и дунёдан ;имоя ;илар-деди Марина.
-Шунга ухшайди-деди Светлана.
-Хали ва;т эрта экан,мен биронта ;исса айтиб бераман-дедим мен.
-Айт Толиб-деди Светлана.
- Ёз ва;тида фура шофёри трассадан кечаси кетаётган эди,соат 10 дан ошган экан. Йулда
бир кампир ;ул кутариб фурани тухтатибди. Шофёр эшикни очиб гапирибди.
-Мархамат,чи;инг.
-Араванга чи;иб бўлмас экан,ёрдам бергин.
-;озир.
Шофёр кампирга ёрдам берди. Кампир кабинага утириб,машинани нарсаларига тегина бошлади,у кампир эскича кийилган,худди хv асрни кийимига ўхшар эди,кампирдан
жуда ямон хид кела бошлади,лекин шофёр чидади.
-;аерга борасиз?
-;изимни олдига.
-Ўзо;да яшайдими?
-Берёза ;ишло;ида.
-Мен эшитмадим ;ишло;ни.
-Уни кўплар билмайди.
-;озир неченчи йил сизларда?
-Бобойим айтар 1575 йил,илюь.
-;озир 2023 йил.
-У;лим,менга фар;и йу;,мени ;изим кутияпти ,боришим шарт.
15 километрдан кийин,кампир сўрайди аравани тухташишни. Шофёр яна ёрдам
беради кабинадан тушишга.
-Рахмат у;лим мен келдим,мана шу ерда берёза ;ишло;и бор.
-Кечирасиз,;ани ;ишло; ?
-У ;ишло; менга куринади,сенга эмас. Хайир у;лим,со; бўл.
Кампир урмонга кириб йу; бўлади. Урмон атрофида ;ишло;лар йу;,буни шофёр
яхши билади,автопаркка келиб,шофёрларга айтиб беради бу во;иани. Улар бу рух дейди.
-Мен сизларга яна битта во;иани айтаман. 1943 йил оиласи бор йигитни ;ишло;дан урушга ча;иради. Уч кун утиб,йигит кеч;урин ;арбий кийимда уйга келади,хотини хайрон ;олиб,сўрайди.
-;очиб келдингми?
-Йу;. Мен сўраб келдим. Эрталаб боришим керак.
У аскар хар кун кечкурин икки хафта келади. Хотини бир куни ;ушнисига
айтади эри ту;рисида. ;ушниси хайрон ;олиб,жавоб ;айтаради.
-Эринг улган. Бу уни рухи.
-Бўлиши мумкин эмас. Бизларда курпа иши ;ам бўлди.
- Рухлар бу ишни ;ила олади.
-;андай билса бўлади рухлигини?
-Уйга келганда,онангни деб суккинг,рухлар бу сўзни ё;тирмайди.
-Рахмат,шундай ;иламан.
Кеч бўлади,эри келади. Эри уйга кириши билан хотини эрини онангни сукади,
эри уйдан чи;иб кетади ва бош;а келмайди. Бир хафта ўтиб военкоматдан ;ора хат хоти-
нига келади. Билсаки,бир вагон аскарларни самолёт бомба ташлаб улдирибди йулда.
-Агар ухламасаларинг мен яна бирон нима айтиб бераман.
-Айт. Ва;т хали эрта-деди Светлана.
-Яхши. Мени ўрто;им Анвар,менга бу во;иани айтиб берган. Мен ва мени ўрто;ларим
Москва атрофида фирма томондан,эски уйларни бўзар эдик,гапни бошлади Анвар. 1800
йиллардан ;олган ;иштли уйлар кўп экан. Бизлар шу эски уйда яшади,кечалари ;излар овози келар эди атрофимизда ;ишло; бўлмаса ;ам. Бир куни мен иккинчи ;аватли иморатни деволини бўзар эдим,шу ва;т,бир чиройли ;из пайдо бўлди ва менга гапирди.
-Бу мени уйим.бу ерда 120 йил мени авлодим яшади.сизлар келиб бузияпсизлар.
-Бошли; айти.
-Бу ердан кет. Кетмасанг касал бўласанг.
-Мен оиламни бо;ишим керак.
-Пулни бош;а жойдан топасанг.
-;олганлар нима бўлади?
-Мен шундай ;иламан ;амма касал бўлиб бу ердан кетади.
Мен кеч;урин ишдан кетдим. Кийин билсан кўплар ю;оридан йи;илиб ;ул
ва оё;ини синдириб олибди. Кийин билдим ,мен рух билан гаплашибман. ;озир куча
супираман.
-Мен сизларга бир во;иани айтиб берарай,бу во;иа Украинада бўлган. ;иш ва;ти немецлар бир ;ишло;ни ураб,одамларини машинага ти;ишади. Аскарлар бир бобойни
эски аскар кийимида офицерларни олдига олиб келади. Сову; учун немец офицерлари
машинадан чи;май,бобойни ут;изади йуловчилар салонига. Бобой со;олли ва муйлабли.
Офицер савол беради.
-;аерда партизанлар?
-Мен тушинмайман партизан сўзини.
-Бандит сўзини тушинасанг.
-Йу;. Мен яшаган замонда,бу гаплар йу;.
-;айси замонда яшайсанг?
-1257 йил замонида,мен асрирма аср саё;ат ;илиб юраман.
-;аердан олдинг бу аскар кийимини?
-Жанг бўлган майдондан,у ерда кўп экан.
-Бизлар сенга ишонмадик. Ёки ту;ри гапир,ёки отамиз ;озир сени.
Шу гапдан кийин бобой машинани ичидан се;ергар йули билан йу;олади. Офицерлар бунга ишонади. Бу гап партизанларгача етиб боради. Ичимизда шуна;а одам-
лар,лекин бизлар билмаймиз.
-;излар ва;т бўлди ухлаш керак.
-Рахмат. ;иззи; во;иалар-деди Светлана.
;орни ичи исси;,бизлар яхши ухладик. ;еч ;ана;а овоз бўлмади. Эрталаб мен
биринчи бўлиб уй;ондим. Кийин Марина ва бош;алар. Нонушта ;илиб мен ;изларга
гапирдим.
-Ким катта тошни девога тиралган холда курса ча;иринглар ;аммани. Бу балким эшик-
дир.
-Яхши-деди ;излар.
;идириш 300 метрни ичида,икки соатча утиб,Марина ;аммани ;а;ирди,
келсак,бу ерда икки метрдан ю;ори тош деволга тиралган. Мен гургутни ё;иб текшириб
курдим. ;аво гургутни учирди. Тошни ;аммамиз сурдик ва ер ости йулини курдик.
;амма ;урсанд. Эшиги бир ярим метрча экан. Бизлар нарсаларни йи;иб ер ости йулига кирдик. Тушгача ;еч нарса топа олмадик.
-Нахотки ;еч нарса топа олмаймиз-деди Светлана.
-Албатта нимадир топамиз-дедим мен.
-Менга ;изи;и ер тагида юриш-деди Марина.
-Буни саё;ат дейди.
-Ту;ри Толиб.
;ар икки соатда бизлар дам олдик. Соати 4 дан кийин мени оё;имни тагида
ер тушиб,чу;ур пайдо бўлди. Мен ипга осилиь ;олдим. Гру; мени тортиб чи;орди.
Пастда найзалар тик турар эди,;излар жуда ;ур;иб кетишди.
-Демак,шу атрофда ;азина бор-дедим мен.
-;аердан биласанг?-деди Светлана.
-Тузо;дан. Тузо; бор жойда ;азина бор.
-;ани-ку,эсталикка олар эдик.
Бизлар юришни бошладик,олтига я;ин чап ;улда иккита хонани курдик.
Биттаси буш экан,иккичисида эса ;имматли рангли тошлар полда ётар эди,ичида гавхар
;ам бор экан. ;излар ;имматли тошни ола бошлади,улар 10 килоча йи;ди. Ва;т утиб, ;излар бизларга ;ам терди.
-Мен уларга айтим-буни сотиб бўлмайди,булар давлат ;исобида туришади
-Уйга оборсак нима ;илса бўлади?-деди Светлана.
-Токчаларни безаса бўлади. Топшириш керак, керакли жойга.
-Сен ёрдам берасанг топширишга.
-Ёрдам бераман. Бугун шу ерда ;оламиз.
-Мен бугун тушёнка макаронли ов;ат ;иламан.
-Рахмат Светлана.
Марина иккаласи ов;ат ;ила бошлади,мен бошимни тагида спорт халтани ;уйиб ётдим. Ер тагида бир тоннадан кўп рангли тошлар ва гав;арлар бор. Мен компосдан керакли ну;тани олиб ,дафтарга ёзиб ;уйдим. Марина ва Светлана макаронни тушёнкага
;овуриб пиширди,зур бўлибди. Кечги ов;атдан кийин Светлана олдимга келиб гапирди.
-Афсуз,бўлар ;олиб кетади.
-Мен керакли жойга айтаман ва бирга археологлар билан келаман.
-Илтимос. Битта ;иссангдан айтгин. Уй;и келмаяпти.
-Мен тез-тез тиш кураман,булар ;ар хил.
-Нима ту;рисида?
-Тош асрида бўлгман.
-;изи;.
-;изи;.
-Мен эрталаб тушимга уй;ондим. Утлар орасида ётган эканим. Жудахам атир ;идлари келар эди,;арсам ёнимда ;ар хил дала гуллари очилган,бу гуллар бизнинг замонимизда йу;. Урнимдан турдим. ;арасам,чап томон урмон,унг томон даш,ёнимда тову;лар юрар
эди. Утлар орасида тухимлар ётибди,у ;еч кимга керак эмас. Мен ильондан ;ур;дим,ле-
кин мен уларни ;озирча учратмадим. Менда спорт кийими,оё;имда эса туфли. ;аё;;а боришни билмадим. ;уёш энди чи;иб ер юзини исита бошлади. Мен жанубга ;араб юрдим. ;аво босими 45 дан оша бошлади. Бир соатни ичида ;еч кимни мен учратмадим.
Гуллар териб кетавурдим. Яна озгина,мен ўзо;дан одамларни курдим. Олдин
;урсанд бўлдим. Олдимга етиб келганда,мени кайфиятларим тушиб кетди. Улар мени
ураб олди. Уларни буйи 3 метрга я;ин,калласи катта,;ул ва оё;и ;ам. Оё; хажми 65 га
я;ин,терини усти жун билан ;опланган,олдимда турар эди ёп ёлон;оч. Мен эса уларни олдида турар эдим лилипутдек(майда). Булар ўз ўзи билан нимадир деди ва мени олиб кетишди ўзлари билан. Бизлар анча юрдик шимол томонга. Икки соатча юриб,мен ўзо;дан
кўп одамларни курдим. Я;инганда улар ;ам катта буйли инсонлар эди. Улар мени куриб ураб олишди. ;амма ёло;оч. Мен ;изларига зур;а ;арадим,улар чиройли эди. Ва;т утиб,
олдимга бир бобой келди,уни со;оли ва муйлаби о;арган киши эди . Менга анча ;араб,
бир ;изни ча;ирди ва вазифа берди. Кийин уша ;из мени ;улимни ушлаб,битта тош стулга
ут;азди. Бу ерда 6 та тош стул, стул атрофида катта айнала тош,бу уларни дарсархонаси экан.
Бош;а ;излар дарсархонга мева-чева олиб келишди. Бу мевалар бизнинг асримиз-
да йу;. Мени ёнимда утириишди 5 йигит. ;абила бошли;и келмади. Кийин ;излар ёнимда
бўлди. Кеч бўлганда,мен тош стулда утирган эдим,уша ;из келди ва м ени ;улимдан ушлаб,;амма ухлаган жойга олиб борди. Улар самонда ухлар эди. Уша ;из менга самон тушаб,;ули билан гапирди-ухла. Мен ётдим ёнида. Юлдузлар чи;;ан,ой янги бўлган,
улар бизларни ёритар эди. Эрталаб саккизга я;ин ;амма турди ва нонушта ;илишди.
Нонуштадан кийин йигитлар мени ўзи билан ;аергшадир олиб кетишди. Секин-секин
бизлар урмонга кирдик,бу ерда мева –чева усар экан. Тердик жуда кўп. ;андай олиб кетишни мен билмадим. Шохларни синдириб,карзина ;илдим,улар ;айрон ;олишди.
Мева-чевалар казинага си;ди. Бир ;афтани ичида,мен анча гап билиб олдим. ;изларни исмини ётлаб олдим. Негадир уларниисми ;ис;;а. Масалан: йигитларни исми Ли,Ю,Ди,
Бо,Кел ва бош;алар. ;изларники эса Лао,Зиа,Ниа,Лю,Гла,Сиа ва бош;алари. Мен Лао
;из билан ўрто; бўлиб ;олдим. Бир ойни ичида,мен анча гапира бошладим. 6 ойда
эркин гапирар эдим. Бир куни туй бўлди,;излар йигитни сайлаб, ;амма олдида курпа
ишини ;илар эди. Кийин билсам,буни туй деяр экан. Мен ;амма ;атори чумилдим
каналда,уша ва;т ;излар олдимга келиб утирар эди. Уч ой утибМен бали; ушладим.
Таё;ни иш;алаб олов чи;ориб,бали;ни пишердим. ;излар менга ;ам беринг деди.
Мен уларни ме;мон ;илдим.
Кийин ;излар ;ар куни сўради бали; пиширишни. Секин-секин ;абила бали;;а утди. Ундан кийин мен тухим териб,оловга пишердим. ;излар яна сўради. Аста секин
;абила тухим ейишни бошлади. ;абила бошли;ига тухим ва бали; ё;ди. Каналда бали;
кўп. Бали; ва тухимни ;абила тузсиз ейишни бошлади. ;излар мендан сўрар эди бали;
пиширишни. Куни билан иш йу;,мен ва болалар таё; билан бали;ни уриб,гаранг ;илиб,
ушлари эдик. Тухим ут майдонида босилиб ётибди,уни ёшлар териб келар эди, Мен
утдан ;изларга ўргатдим сетка(корзина) тикишни,;аммада сетка пайдо бзлди. ;абила
бошли;и куриб,;излардан сўради.
-Нима ;улларингда?
-Буни Толиб ўргатди,бу тухим териш учун.
-Ё жинди,у яна нимани билар экан-деб ;аммага гапирди.
Мен чумилганда ;излар йи;илиб,менга ;арар эди. Уларни кўзлари негадир ;амма ва;т мени пастимга ;аради. ;излар чумлганда мен бормас эдим. Ва;ти келиб мени кўзим ўрганиб ;олди ёло;оч ;изларга ;араб. Бир кун тушда туй бўлди.;излар йигитларни сайлаб,;аммани олдида курпа ишини ;илди. ;абила бошли;и уларни табриклади. ;абила-
да болалар ту;илар эди. Кампирлар ту;илишни ;абил ;илар эди. Урмон атрофимизда,жуда
я;ин. Мен лао дарахт шохларини териб чайла ;илдик,бу чайла ;абила бошли;ига ё ;ди.
-;аммага бу чайла бўлсин. Толиб, олгин керакли одамларни чайла ;ургин.
-Теза бўлади.
Улар бир кун,бир ой,бир йил сўзини билмас эди. Шу учун мен айтар эдим,тезда
бўлади. Буни ;амма яхши тушинади. Бир ой ичида чайлалар пайдо бўлди. ;амма сояда
яшади. 6 ойдан кийин уларни терисидан жун туша бошлади. Бир ой ичида ;амма бизларга
ўхшаб ;олди. Энди юриш жуда уят бўлар эди. Жун йигит ва ;изларни керакли жойини ;имоя ;илар эди,энди эса ойдек очик,Худо кечирсин мени бу сўзлар учун. Бир куни мен
ва Лао ;абиладан ўзо;да эдик,тасафодан куриб ;олдим,бу ерда пахта усар экан. Мен Лаога
тушинтирдим. Иккаламиз ача териб келдик ва мен ;изларга курсатдим ,;андай ;илиб ип
олишни. Иш бошланди.бир ой утмас ,;излар кукрагина ва паст жойларин беркитди. Олдин
мен ўргатдим ипни ипга утказиб латта тикишни. Латтани ;излар румолга ухшаб ураб олар эди керакли жойларга. ;абила бошли;ига бу ё;ди. Мени ча;ириб айтди.
-Яна нимани биласанг?
-Уй ;уришни.
-уйимиз борку .
-Бу чайла.
-Менга ;умга чиз,мен тушинаман-мен уйни чиздим-сенга рухсат,олгин йигитларни бошла.
-Уй тезда бўлмайди.
-Чизганингда сездим. Мен кутаман.
57 йигит эрталаб урмонга кетдик,;аммада тош болта. Кунлаб урмонда яшадик ва
дарахт тошидик ;абилага. Дарахтлар исси;да ;уриди. Ишни бошладик. Уй бир ой ичида тугади, бу икки хонали эди. Таш;арида хожатхона ;урдим ва тову; хона. ;абила бошли;и ;ар куни келиб текшириб кетар эди,уй тугаб ичига кирди. Ичида мен кровать ;илдим. Кровать устида ташладим самон. ;абила бошли;и келиб,кроватга ётди,кийин уй ичига юрди.
-Толиб,;аммага шуна;а уй бўлсин.
-Бўлади. Энди сен менинг унг ;улимсанг. ;абилага нима дейсанг шуни ;илишади.
-Уй менга ё;ди. Сен бизларга янги сўзларни ўргатдинг. Уй,хожатхона,чайла.товй;.тухим ва бош;а сўзларни бизлар билмадик. Бошла ишни.
Йигитлар ишлади, Бир йилда 15 уй ;урдик. Фа;ат уч йил деганда ;аммада уй,хожатхона,тову; хона пайдо бўлди. Мен шундай ;илдимки,8 т а куча ;осил бўлди.
Уй атофлартда,;излар гуллар экишди,йигитлар ;ар хил мева-чева дарахтларини экишди.
Яна бир куни мен Лао то; томон юрдик айлагани,;арасам бу;дой усиб турибди,бу катта
ба;т эди. Мен озгина йи;иб едим,Лао хайрон ;олди.
-Бу нима?
-Нон.
-Нега керак?
-Очликни ;олдиради.
-;абила бошли;ига курсатиш керак.
-Албатта.
;айтишда анча олиб келдик. Мен тозалаб тошга тал;он ;илдим ва ун ;илиб,оловга
Нон пиширдим. Нон ;аммага ё;ди.;абила бошли;и ёб нонни айти.
-Олгин ;изларни пишир.
-Бу нонга мева-чева солса бўлади, Тову; гўшти ;ам солса бўлади.
-Тову; гўшти емадик,бали; едик.
-Бали; соламан.
-Ўзинг биласанг. Ширин бўлсин.
-Бўлади.
;излар ишни бошлади. Бизлар нон пиширдик мева-чевалар билан ва тухим солиб,
мен тузни ;о;лар эдим. Улар тузсиз ёб ўрганган. ;абила бу нонларни бали; билан еб,яна
сўрашар эди. ;ар икки уч кунда туман бўлиб турди. Мен ;абилага айтим.
-Я;ин орада денгиз ёки орол бор,шу учун бўлиб туради туман.
-Сен уларни топгин-деди ;абила бош;и;и.
;абила бошли;и мени ва Лаони юборди уларни ;идиришга. Бизлар йулга чи;дик.
Урмон ичидан юрдик. Мева-чевалар кўп. Оч ;олмадик. Бир куни урмонга ухладик.
Эрталаб урмондан чи;дик,олдимизда моллар юрар эди. Мен Лаога айтим.
-Булар сут беради.
-Нима у сут?
-Фойдали нарса.
-;абила бошли;ига айтасанг бу ту;рисида.
-Айтама. Кечга я;ин бизлар сувни курдик. Сув шур эди. Билмадим денгиз ёки орол. Бизлар роса чумилдик. Лао мени ёнимда ётиб,секин ;улини ;орнимга ;уйди ва массаж ;ила бошлади. Мен чида олмай Лаони упдим.
-О-деди.
-Бизларда упишади.
-Мени ўргатгин.
-Ўргатам.
-Бошла.
Бизлар роса упишдек. Лаони лаблари арри;,жуда зур упишайган. Кукракларини
мен массаж ;илдим,Лаога жуда ё;ди. Бизлар шу ерга ётиб ;олик. ;айтиб келиб,иккаламиз
;абила бошли;и;а айтим.
-Ярим ;абила сув ёнига жунайди,;абила ерни кўпайтириш керак. Сен улар билан борасанг
ва уларга уй ;уриб берасанг.
-Мен йулда молларни курдим,улар сут беради.
-Нима у сут?
-Инсон учун фойдали нарса.
-Яхши. Ўзинг биласанг нима ;илишни. Сен у ерда унг ;улим бўлиб яшайсанг.
-Мен тушиндим сизни. ;ачаон жунаймиз?
-Эрталаб. Бугун ;аммага айтаман.
Ярим ;абила рози бўлиб, нарсаларни йи;а бошлади. Эрталаб ярим ;абила тову;-
лари билан ;абиладан чи;ди. Мен ва Лао олдинга кетиб йул курсатдик. Икки кун ичида
бизлар дарё ;ир;о;ида бўлдик. ;амма нарсаларни ташлаб сувга киришди,мен ;ам. Кечаси
ерга жой ;илиб ухлаб олдик. Нонушта мева-чевадан бошланди. Кўплар тову;ларни олиб
келишган. Улар ва;тичалик ;апасда яшар эди. 350 ;ир;о;дан ;адам ташлаб уй ;уришни
бошладик. Бир гру; дарахт ;ир;ар,иккичиси уй бошлар эди. Уч ой деганда 14 та уй тайёр
бўлди. ;абила бошли;и келиб,чумилиб,;урсанд бўлиб кектди. Мен биринчи марта нонга
шур сув солиб нон пишердим,бу ;аммага ё;ди. Энди ;амма нарса шур сув билан бошлан-
ди. ;ир;о;дан 15 метр ўзо;да ;овуз ковладик,бу ;овузда ширин сув туз сувни ер тозалаб
бкрар эди. Мен дарахтдан кема ;илишни ўргатдим,;аммада кема бўлди. Битта ўткир тош топиб,со;олимни олдим,буни йигитлар куриб улар ;ам олишди. Лао менга турмушга чи;ди. Бизлар бирга яшадик. Уй атрофида мева ва гуллар экдик. Туман уларга сув берар эди. Ва;т утиб,пахта ва бу;дой экишдик,тову;хоналар ;урдик, ;ишло;ни номини ;излар
;уйди. Денгиз деб.
-Нега?-деб сўрадим мен.
-Бизлар ;аётни денгиз ;ир;о;идан бошладик-деди ;излар.
Йигитлар найза билан бали; ушлар эди. ;аёт бу ерда яхши яйради. Бу ер, бизлар
учун жаннат эди. Секин-секин молхона ;уриб моллар ушлаб келдик,мен уларни сутга ургатдим. Йиллар утиб мен уй;ониб кетдим. Анча ва;т Лаонани эсдан чи;ара олмадим.
-Светлана,бу жуда катта китоб,бунга 7 соат камлик ;илади.
-Рахмат. Тушинг ;иззи; экан.
-Эртага бош;асини айтаман.
-;аердан сенга бу афсоналар келади?-деди Марина.
-Мен айта олмайман. Уларни ўзи келади.
Кечаси яхши ухладик. ;еч ким сов;утмади ва ;ур;мади,;излар уртада ухлар эди.
Эрталаб мени уй;отди Андрей, соат саккиз бўлган экан. Нонушта тугаб,мен деволга ;ара-
дим.
-Нима ;идирияпсанг?-деди Светлана.
-;аердадир эшик бор.
-Эшик бу ерда нима ;илсин.
-;азина бор жойда яширинч эшик бор.
Чап деволда турт бурчак чизилган. Мен уша турт бурчакни босдим. Бир ва;ти
деволни ярми ўзилиб ерга тушди ва эшик пайдо бўлди. Эшик ё;очли экан,у ;улифсиз,
бизлар эшикни очиб хонага кирдик. Ер нарвони пастга кетган. Секин пастга тушдик.
Пастда эас яна ер йули. 50 метргача юрдик ва катта хонани курдик. Хонада 14 та катта
Тошлардан безалган санди; турар эди. ;ар ким ;о;лаган санди;ни оча бошлади,уларда
;ульфи йу;. Бир санди;да подшонинг Фармонлари,иккинчисида эса ;ар хил китоблар.
6 ти санди;да подшо кийимлари,9 чисида ;илич,;ал;он,олтин пичо;лар,10,11,12,13 чи-сида эса аёллар кийими,улар ;имматли,14 чисида ;ар хил ойналар,таро;лар,олтин заргар-
лик буюмлари бор эди. ;излар ;амма олтин заргарлик буюмларини олишди.
-Буларни тошириш керак-дедим мен.
-Албатта,Толиб-деди Светлана.
-Ўзларингизга ;еч нарса ;олдирманглар.
-Нега?
-Буларда ланати бор,оилага тасир ;илади.
-Эштиган эдим.
Мен дафтарга ;амма нарсани ёза бордим. Топган нарсаларни жойи ёзилган. Энди
спорт халтамиз о;ир бўлди. Чарчаб,;ар соатда дам олодик. Кечгача кам юрдик. Кеч;урин
;излар кечги ов;атдан кийин ухлаб ;олишди. Билдим улар чарчади,юк о;ир эди. Эрталаб уларни бизлар зур;а уй;отдик.
-Яна озгина ухлайлик-деди Марина.
-Майли-дедим мен.
Икки кун улар чарчаб,тез ухлай бошлашди. 10 чи куни ози;-ов;атлар ;ариб тугади. ;изларни кайфияти туша бошланди. Йул давом этар эди.
-Толиб,нима ;иламиз,ози;-ов;атлар ;ариб тугади?-деди Марина.
-Йул топа олмасак,;айтиб кетамиз.
-10 кун ов;атсиз юриш,4 чи куни сувсиз одам улади.
-Иложи йу;. ;айтамиз.
-Эй,Худо йулимизни очиб бергин-деб Марина ибодат ;илди.
-Энди Худо йулимизни очади-деб мен ;азилладим.
Бугун 10 чи кун кеч;урин. Охирги котган нонни(сухари)едик. ;излар айтики битта тушёнка,озгина шакар,уч литер сув ;олган. Бу бир кунга етади. Андрей ;ам ;излар-
га ;ушилиб,хафа булган,уларни кайфияти тушган.
-Толиб,сен билсанг,;аерда йул тугайди?-деди Светлана.
-Биламан,эртага курсатаман,бизлар етиб келдик. Эшик бизлардан 3 соатда юришда.
-;азилкаш.
-;излар ухланглар,мен сизларни кучага чи;ораман.
-Энди уй;у йу;,бирон нарса айтгин.
-Майли. Яна тиш ту;рисида. Тиш куриб,мен ктиоб ёздим ва китоб чи;ди. Номи - ;Господин майор; . Шу китобдан сизларга айтиб бераман. Мени эрталаб ;уёш уй;отди,
урнимдан турсам харбий ўзимни формадаман. Об-;аво исси;,атрофим дашт,утлар ;уриб,
сар;айган. Ёнимдан йул утган,мен улга чи;иб,;арбга ;араб юрдим. Билмадим,5 ёки 6
километрча юрдим. Мени иккита аскар тутатди овоз бериб,улар пастда яшиниб турар эди.
Мен тухтадим. Улар олдимга келди ва сўради. Уларни харбий кийими 1920 йил харбий
кийимини эслар эди. Милти;и инженер капитан Мосинники эди. Какардасида эса подшо
белгиси. Мен тушиндим,1915 йиллар бу.
-Ким бўласиз?-деб сўради битта аскар.
-Мен майор Кодиров бўламан.
-Нега,сизда номалум форма?
-Мен совет офицериман.
-Бизлар буни тушинмаймиз.;озир сизни капрал(сержант)олиб боради комбатга.
-Мен розиман,олиб борсин.
Старшина капрални ча;ириб,;амма нарсани тушинтирди. Мен у билан анча юрдим.
Охири окопга келдик,бу ердан фронт чизи;и утар экан. Капрал кириб ер тулага комбатга
;аммасини айти. Аскарлар менга роса ;арашди,бу форма ;еч жойда йу; эди 1980 йилгача.
Кийин мени комбат таклиф ер тулага таклиф ;илди. Мен кирганда курдим,стол атрофида
утирар эди офицерлар. Деволларда уларни кийими осилган. Уртада стол турибди,стол атрофида эса скамейкалар. Хонани ичи табак ;идида тулган,улар чикишар эди. Мен улар
билан саломлашдим ;арбийча.
-Со;ли;ингизни тилайман,жаноб офицерлар.
-;арагин,бу офицер русча гапмради-деди бир подпоручик(лейтенант).
-;удди шундай,мен Иркутск харбий билим юртини тугатганман.
-Мен подполковник,командир батальона. ;аердан бўласанг?
-Узбекистон Самарканд шахридан.
-;ужжатларинг борми?
-Офицер китобчаси расми билан.
-Беринг танишиб чи;айлик.
Комбат танишди мени ;ужжатим билан,кийин кайтариб берди ва гапирди.
-;озир 1915 йил. Сени ;ужжатингда ёзилган 1990 йил.
-Ту;ри. Мен совет офицериман.
-Бизлар тушинмаймиз. Гапириб бергин.
-Яхши-мен 1914 бошлаб,2023 йилгача бйлган вовиани айтиб бердим. Улар эшитиб,жим
бўлишдилар. Аннча ва;тдан кийин комбат гапни бошлади.
-Немецлар яна келар эканда рус ерига.
-Келади.
-Жаноб майор,жанг ;илишни ;о;лайсизми?
-Худо мени шу ерга юборибди,;о;лайман.
-;озирча оддий офицер бўлиб юрасиз,кийин курамиз. Бугун немецлар тинч турибди.
-Улар,балким газ отишади.
-Противогаз ;аммада бор. Сиз учун алохида ер тула тайёр,бизлар билан ов;атланасиз.
-Мен сизни тушиндим.
Мен ва бир поручик(катта лейтенант) билан окопни айландик. Аскарлар менга
;арар эди. Улар бу янги формани курмаган,менда авиация формаси. Уларда эса ;изил
форма. Дурбун ( бинокель) билан мен немецлар томонга ;арадим,улар эркин окопда
юрар эдилар. Беш кун мен аскарлар ичида юрдим. 6 чи куни комбат ча;ириб менга айти.
-Бир соатдан кийин ннмецлар жангни бошлайди,буни асрга тушган немец офицери айти.
-Мен жангга тайёрман.
-Мен сиздан шуни кутган эдим.
Бир соат ичида немецлар хужимга утишди. Рус замбаралари отишни бошлашди.
Немецлар руслар окопигача етиб келишди,лекин жанг тенг бўлмади,немецлар ор;ага чекинди кўп ярадорларни ташлаб. Бизлардан кўп аскарлар ярадор бўлишди. Мен бу
жангда вентовкадан отдим. Улганлар ;ам бор эди. Ярадорларни мен ва аскар арвада
госпитальга обордик. Шу ерда мен бир медицина ;амшираси билан танишдим. Уни
исми Шура эди.
-Мен бўна;а формани курмаганман.
-Бу форма совет армиясиники.
-Бизларда йу; совет армияси.
-Бўлади 1923 йилдан кийин.
-Мен тушимадим. Сиз неченчи йил ту;илгансиз?
-1959 йил.
-;азилкаш.
-Мана менда офицерлар китобчаси,каранг курасиз-мед;амшира ;аради ва хайрон ;олди.
-Ту;ри. Сиз се;ергармисиз, бизнинг ва;тимизга келибсиз?
-Мен саё;ат ;илиб юраман,шуна;а талант бор менда.
-Зурку.
Ярадорларни ;олдириб бизлар ;айтик батальонга. ;амшира яна келинг деган,лекин
;изматчилик,бора бўлмади. Немецлар ва руслар келишиб,санитарлар ;уролсиз жанг майдонига кириб,ярадорларни тоша бошлади. Илгари бу жанг ;онуни эди,ярадорларни олиб чи;иш, 1941 йиллар бўна;а бўлмади. Руслар ойлар хужим ;илишмади. Немецлар
яна уч марта хужим ;илишди ва чекинишди,жангдан кийин жанг майдонидан немецча
сўзлар келар эди,улар ёрдамга ча;ирар эди медикларни. Секи куз келди,сову; бошланди,
менга шинель ва калла ;оп;о;ини(шапка) беришди. ;ишда немецлар роса сов;отди окопда,ушанда комбат буйру; олди генералдан хужимга чи;ишга. 13 декбрь куни соати
бешда, батальон хужимга утди, замбаралар ота бошлади икки томондан,немецлар ўзини окопидан ут отишди. Батальон немецларни окопини босиб олди. Кўп немецлар асрга тушди. Уларни шахарга юборишди. Бу биринчи немецларни окопи эди ,иккинчиси 3 кило-
метрда. Жанг шу ерда тухтади. Ярадорлар кўп. Халок бўлганлар кам. Мен ва аскарлар яна
госпитальга ярадорларни олиб кетишдик. Шурани курдим. Шура менга чой ;илиб берди.
Мен жангдан гапириб бердим. Хайирлашиб бизлар батальонга ;айтик. Бизлар немецларни
окопини эгалаб,иккинчи немецлар фронт чизи;ига ;арши ту;ри турдик.
;иш Украинада зур бўлди. Кўп немецлар оё; ва ;улини сову;;отиб ;уйди. Февральда баталоьон хужимга утди,немецларни иккинчи фронт чизи;и русларга утди.
Комбат мени командир рота ;илиб сайлади. Мен энди жангда рота билан бора бошладим.
Икки йил ичида,батальон кўп ;ишло; ва шахарларни озод ;илишди. 1917 йил аскарлар
ичида революционерлар кўпайди,лекин давом этар эди. Комбат аскарларга айти.
-Бу ер рус ери,революция бўлади ёки бўлмайди,мен бу ерни ;имоя ;иламан.Ким ;о;ламайди ;имояни кетсин,немецлар келиб,уни оиласини улдиради ва ;ийнайди.
-Бир аскар чи;иб гапирди-комбат биз билан,рахмат комбат сизга.
Мен ;амшира Шурани олдига бир соатга ме;монга кеч;урин бордим. Унга мен
биз замонимиз ту;рисида гапириб бердим. Бу ;аёт Шурага ё;иб ;олди.
-Бизлар тирик ;оламизми,мен шу ;аётда яшашни ;о;лайман.
-Албатта тирик ;оласиз ва яшайсиз. 1941 йил сизни яна урушга ча;иради ;изматга.
-Бораман. Мен ;амшира аскарман,мени ;уролим ;ут;ашиш ярадорларни.
Бизлар анча гаплашиб хайирлашдек. 1917 йил октябрьда Санкт-Петербургда
революция бошланди. Офицерлар погонини ечиб ;изил армияга буй сина бошлади.
Кўплар ;ур;иб ;очди,жанг немецлар билан давом этар эди. Комбат аскарларни жуда
хурмат ;илган одам. Уни аскарлар яхши курар эди. Комбат жангда ярадор бўлди.
Мени комбат ча;ириб айти.
-Майор,сен мени урнимга ;оласанг,батальон сенга буй синади. Немецларни ;увинглар
рус еридан.
-Эшитаман жаноб подполковник,буйру; бажарилади.
Январь 1918 йилгача Украинани ;ариб озод ;илиб бўлдик. Жан ва;тида мени
олдимда снаряд портлади. Снаряд тул;ини мени анча метргача отиб юборди ва мен
уй;ониб кетдим. ;арасам,мен полда ётибман. Ошхонага бориб сув ичдим ва ўзимга келдим.
-Светлана бу катта китоб,мен ;ис;а ;илиб айтим.
-Мен тушиндим ;иссадан.
-Мен Чита вилоятини бир урмонида ;измат ;илдим. Со;чилар ;ар дафар ;ар хил во;иани менга гапирар эди. Бир куни мени ўрто;им гапириб берди.
-Кечаси постда турган эдим. Ой ёри;,;амма нарса кундуздик куринар,бир ва;ти постимни
олдида аскарлар ва офицерлар пайдо бўлди ;уроли билан. Мен жуда ;ур;иб кетдим. Улар
анча туриб табак чекди ва гаплашди. Мен уларни гапини эшитдим. Улар ;изил армия ту;рисида гапирди,10 минутча ўтиб,улар йу;олди. Бу гапни мен бош;аларга айтим,улар
ишонмади.
-Бу ерда 1920 йил яхши уруш бўлган,;изиллар ва о;лар орасида. Кўп киши улган экан.
уларни рухи ;озиргача юрибди.
Мен курмадим уларни,лекин улар пайдо бўла бошлади тез-тез. Яна битта во;иа.
Мен ;измат ;илган ;исмда,11 казарма бор эди. Бир куни бир комбат гапириб берди.
-Менга аскарлар айтиб берди. Казармада рух кечаси келар экан ;ар куни. Мен куришим
учун бир куни казармага ётиб ;олдим. Кечаси мени аскар уй;отди ва айтди.
-Рух келди.
Мен шошиб чи;дим,;арасам кампир аскарлар ёто; хонасида юрибди. У о; кийим-
да эди. Кампир анча юрди ва ;айтиб ;ожатхонага кириб кетди. Уни ор;асидан мен кирдим. Кампир йу; эди.
-Светлана уй;у йу;ми?
-Йу; ;озирча.
Катта туйда утирибмиз,ёнимда бир таниш бола ,исми Али. Анча аро; ишдик, у менга йи;лаб гапирди.
-Ёз ва;ти эди. Мен бозорда ушланиб ;олдим. Мева-чева сотдим. Бекатга борсам ;амма автобус кетиб бўлибди. Анча ва;т турдим такси топиш учун. Битта Волга машина келибтухтади ва шофёр сўради.
-;аё;;а борасанг?
-Бо;изо;он ;ишло;ига.
-Мен шу томон кетияпман,утир олиб бораман.
-Кўп сўрамайсизми?
-Йу;. Мен ;ам отаман.
Мен машинага утирдим, 100 метргача машина юриди ва тухтади. Икки киши машинага утирди чап ва унг томондан,мен уртада ;олдим. Улар мени ;исиб,биттаси
айти.
-Яшашни ;о;лайсангми?
-;о;лайман.
-Унда нима десак шуни ;илгин.
-Мен розиман.
Улар мени олиб кетди номалим бир ;ишло; жойда. Кеч бўлди,ой чи;ди. Машина
тухтаб,мен бир молхонага олиб борди ва биттаси айти.
-Бизларни кутгин,кечиро; келамиз.
-Яхши,кутаман.
Молхонада моллар йу; эди,улар кетишди. Мен ётдим самонга,калада ;ар хил
нарсалар келар эди. Ярим о;шомда,машина келди. Улар менга ов;ат олиб келишибди.
Мен еб олдим. Кийин машинага мени миндиришди. Бизлар шахар томон жунадик. Бир
соатни ичида,бизлар шахар марказий ;абристонида бўлдик. Шофёр машинани деволни тагига ;уйди ва менга айти.
-Келдик. Багажда ;ишло;-хужалик асбоблари,олинглар.
-Нима учун?
-Кўп гапирма. Кетдик.
Бизлар деволдан ошдик асбоблар билан,шахарда машиналар кам юради,;амма куча чиро;и ёни;. Турт киши ;абристон ичида кета бошладик. Анча юриб шофёр айти.
-Шу ерда.
-Ким?-деб сўрадим.
-Жим бўлгин. ;озир айтган ишни ;илиш керак-деди шофёр.
-Мана сенга белкурак (лопата),;ани ковла-деди биттаси.
Навбати билан гурни очдик,гурда ётар эди бир бобой,ойни ёру;ида мен яхши курдим бу бобойни. Кийин мени шофёр гурга туширди. Мен тушдим.
-Буни о;зида 17 та олтин тиш бор,уларни амбур билан олгин ва менга бергин.
-Мен ;ур;аман.
-;ур;санг,шу ерга ;оласанг.
-Яхши,амбурни беринглар.
Мен бобойни о;зини очиб,битта,битта олтин тишини сў;ира бошладим, Энг охири
эса тамо;ига тушиб кетди. Нима ;илишимни билмадим ва шофёрга айтим.
-Бўлди.
-Йу;. Битта етмаяпти. Мана пичо;,буйнини ;ир;иб,олти тишни олгин.
Зур;а буйнини ;ир;иб,мен олтин тишини олдим,улар мени гурдан чи;орди. ;амма
гурни ёпдик ва машинага ;араб йул олдик. Деволдан ошдик ва машинага утириб уша мол-
хонага келдик. Менга аро; ;уйиб берди. Мен ухлаб ;олдим эрталабгача. Эрталаб,шофёр
менга пўл берди ва гапирди.
-Беш йил ;еч кимга бу во;иани айтма,бизлар сени уйингача олиб бориб ;уямиз.
-Мен болаларга керакман,жим бўламан.
-Ту;ри айтинг.
Шу бўлди,бу бўлди мен машинадан ;ур;о; бўлиб ;олдим. Машинани тормози
уй олдида бўлса,мен сакирай эди. 12 йил утди бу во;ияга,сенга айтиб,мени юрагимдан тош тушди.
-Светлана,бугунга етади.
-;изи; во;иаларни айтинг,рахмат.
-Менда жуда кўп. Кийин айтаман.
Кечаси яхши ухладик,;излар тез ухлаб ;олишди мени ;иссамни эшитиб. Эрталаб
биринчи бўлиб,;излар уй;ронди. Нонушта кучсиз бўлди. Охирги ;отган(сухари) нонни
едик. Шакар ва сув озгина ;олган. ;амма мени жавобимни кутар эди.
-Толиб,;аё;;а борамиз,ор;агами ёки олдингами?
-Уч соатни ичида,;уёшни курасизлар.
-Сен се;ергармисан?
-Мен эмас,мени сўларим се;ергар. Эсда борми,мен Александр билан ер ости йулида
бўлган эдим?
-Бор албатта,сен айтаман кийин ,;андай ер ости йулидан чи;;анлигимизни дединг.
-Ту;ри. Шу жавоб,шу ерда,;озир айтаман. Ер ости йули 6 ёки 7 метр пастда. Ковлаб чи;амиз.
-Мен буни ўйлаган эмас эдим.
-Буни билмаганлар очликдан ер ости йулида улганлар. Рижамиз навбати билан ковлаш.
Сизлар ;олган сувни чой ;илиб бериш. Бизларга ширин чой керак. Бу иш кўп кучни олади.
-Айт нима ;илишни.
-Мен бошлайман биринчи бўлиб.
-Худо ёр бўлсин.
-Рахмат.
Мен деволни бир ярим метр баландликда ва бир метр эни буйича чиздим ва бош-
ладим ковлашди. Ковлаб бир метр ичкарига кирдим,;излар ор;амдан ерни олар эди.
Бир соат ичида турт бурчак тайёр бўлди. Андрей 45 даража холда ковлашни давом этди.
;излар уни оор;асидан ерни олар эди. Мен олиб ,Андрейни алмаштирдим,;излар бизларга ширин чой ;илиб бера турди. Иш яхши кетди. Уч соат ичида бизлар,;ариб таш;арига
етдик. Дам олган ва;ти Марина белкуракни (лопата)олди.
-Кучинг етадими,ковлашга?-деб мен сўрадим.
-Курпа ишига етганда,ковлашга етмайдими.
-Курпа ишини жиндилар ;ам ;илишади. ;уёшгача ;олди 50 сантиметрча,сен курсанг ;уёшни ;а;ромон бўласанг.
-Рахмат.
Марина давом этди ковлашни,анча ва;т утиб,ер ости йулига ;уёш нури тушди.
Светлана ;урсандлм;икдан ;ич;ириб.мени ;учо;лаб олди ва упди. Бизлар чи;иш тешигини кенгайтирдик ва таш;арига чи;дик. Чи;дик картошка майдонидан. Тешикни
Хаслар билан яхшилаб беркетдик ва йулга чи;дик. Тушлик ва;ти бўлган экан,бюизлар
о;ир спорт халтаси билан зур;а кетар эдик.
-Бу ер ;ишло;ми?-деди Марина.
-;ишло;. ;озир компос билан текшираман-дедим мен. Почев ;ишло;и Почевский район
экан, 250 километр Брянский шахридан таш;арида.
-Бизлар 250 километр юрдик.
-Кўп бўлса керак. 10 кунда 300 километрча юрдик. Мен 9 ойда 4,5 минг километр юрганман.
-Охо. Бу рекордку.
-Саё;атда эдим 9 ой. Иркутск-Москва пешком юрдим. 11 та туфли ва этикни алмаштирганман.
-Офарин. Толиб,;аё;;а ;араб юрамиз?
-Биронтадан сўраш керак,;аерда автобус бекати.
-Толиб,бир бола великда келияпти,тухтамиз ва сўраймиз.
Ёш бола келди олдимизга,бизлар ундан сўрадик.
-;аерда автобус бекати?
-Ту;ри юринглар,магазин бўлади,бекат шу ерда,лекин автобус соати 5 да бўлади.
-Рахмат,омад сенга.
Бизлар келдик бекатга.соат уч ошган. Магазиндан у ва бу нарсаларни олиб тушлик ;илдик. Об-;аво исси; эди. Марина магазин ёнида спорт халтани ;уйиб бошига ётди. ;амма тушлик ;илиб олди.
-Толиб,рахмат сенга-деди Светлана.
-Нима учун?
-Бизлар улимдан ;ут;аздинг.
-Менсиз бу йулни топа олар эдингизлар.
-Андрей,сен шуни билар эдингми?
-Марина сенчи?
-Йу;.
-Эшиттингми?
-Эшитдим.
-Яна бир бора рахмат.
Соати бешга я;ин автобус келди. Йуловчилар тулди ва автобус жунади. ;излар
ухлаб олишди икки соатча. Соати 8 я;ин автобус шахарда бўлди,бизлар такси олиб ;ишло;;а жунадик. Уйга келиб,;аммом ;илдик. Светлана кечги ов;ат пишириб дарсархонни гаплаш хонасида безади. Бизлао омад учун 100 граммдан олдик. Уй;уга
эрта бордик. Марина мени упиб айти.
-Мен с ени со;индим. Курпа ишини ;о;лайман.
-Мен ;ам.
-Унда ва;тни йу;отма,бошла.
Бизлар роса упишдик,кийин кукракларини упдим. Марина роса ро;ат ;илди ва мени ;учо;лаб ;уо;имга айтди.
-Мени ;ийнама,мен курпа ишига тайёрман.
-;озир юошлайман.
Иш бошланди,то; тошлари баландликдан туша бошланди. Тушганда ор;асидан
бош;а тошларни олиб келар эди. Анча ва;т утиб, Марина ро;ат олди ва ро;атдан ;ич;ириб юборди ва бошини мени ;орнимга ;уйиб ётди. Бизлар 10 километр чопгандек,
нафас олар эдик. Ўзимизга келдик ва Марина гапирди.
- Нега мен сен билан яхши ро;ат ;иламан?
-;аётингда бош;алар ;ам бўлган,улар билан ро;ат ;илмадингми?
-Улар билан бўна;а бўлмаган,сен бош;ача.
-;ана;а?
-Курпа ишини яхши биласанг.
-Мени ;излар ўргатган.
-Мен шундай деб ўйладим.
-5 аёлни эсдан чи;ара олмадим.
-Нима учун?
-Улар курпада бош;ача эди,мен шу ва;ти эртакда бўлар эдим.
-Мен сен билан ;амма ва;т эртакда бўламан. Афсузки,сен мени эрим эмассан. Нима десанг шуни ;илар эдим.
-Сен мендан 12 ёш кичгинасанг,шу учун мен сени учратмаганман.
-Бу ;исса ;аёти экан. Толиб,мен яна ;о;лайман курпа ишини.
Бизнинг курпамиз ;изиб кетди ишлагандан,Марина ;ар дафар ро;атдан ўзини
йу;отиб ;уяр эди. Бу у учун катта ба;т эди. Эрталаб бизларни яна ;уроз уй;отди,таш-
;арига чи;сак,Светлана ва Андрей гап хонада чой ичиб утирган экан.
-Яхши кун-деди Марина.
-Яхши кун-деди Светлана. Толиб,бугун тошларни ва олтин заргарли буюмли нарсаларни
топширамиз. Машина тайёр.
-Шахар полиция буюмига бориш керак.
-Борамиз. Нима керак?
-Паспорт.
Нонушта ;илиб,бизлар нарсаларни олдик ва йулга чи;дик. Бир соат ичида шахарда бўлдик. Шахар полиция бошли;ига ;амма нарсалар билан кирдик. Мен гапни
бошладим.
-Бизлар ер ости ерида саё;атда бўлдик ва шу нарсаларни топдик.
-Мен археолог бош;ирини ча;ираман,улар кўпчилик бўлиб келишади ва АКТ Тузади.
-Яхши,бизлар кутиб турамиз-анча ва;т утиб улар маўинада 5 киши келди. Бизларни
Полиция бошли;и ча;ирди.
-Мана археолог бошли;и Васильев Антон ва археолог азолари-деб бизларни таништирди.
-Мен Толиб буламан ва бўлган во;иани айтиб бераман-бир соатча во;иани айтим ва нар-
саларни полга тукдик.
-Бой нарсаларни топибсизлар-деди археолог бошли;и.
-Бир машина тош ;олган ва 14 сандик кийимлар ва китоблар билан.
-Олиб келамиз. Эртага мен саё;атни ташкиллатаман,илтимос сиз юринг,;аммасини кур-
сатасиз.
-Менда уларни ну;таси бор. Бир машина тошни ;андай олиб чи;асизлар?
-Сиз ёрдам берасиз чи;оришга. Саё;атчиларни ;ут;аздингиз-ку,;удди шундай ;илиб
тошларни чи;орамиз ва сади;ларни ;ам. Бу нарсалар учун яхши пўл оласизлар,лекин
6 ой кутиш кекрак пўлни.
-Тушинарли.;ачон бошлаймиз?
-Эртага мен келаман олдингизга.
-Яхши.
-Толиб,мени ;ам олгин-деди Марина.
-Чармадингми?
-Йу;.
Тушга я;ин уйга келдик,;излар озгина тош олиб ;олишди. Олтин узукларни олишмади. Ланати олишдан ;ур;дилар. Соати бешгача каналга чумилдик,об-;аво исси;
эди. Кеч;урин гаплаш ва чой ичиш хонада кечги ов;атга Светлана ош ;илди,зур бўлибди.
Соати саккизларга бориб Светлана мендан сўради.
-Толиб,иложи борми биронта ;исса айтишга?
-Бор. Менга бир курсант айтиб берган эди. У Украинадан. Бизларда-гапни курсант бош-
лади. ;идириш отряди бор,улар ба;ордан чи;иб кетишади жанг бўлган жойларга ва
урмонларга. Халок бўлган аскарларни топиб кумар эди. Бир куни урмон ичида отряд
чой ичиб утирган кечаси соати 12 кечаси. ;олганлар ухлаган. Олов ёнида утиради икки
;из. ;аво исси;,ой ёри;,урмон ичи тинч. Ва;т утиб урмон ичидан ;ар хил юриш ва нав-далар дарахтини сиган овози эшитилади. Уларн овози я;инлашади, ;излар бир биридан
сўрайди.
-Бу нимани овози?-дейди биттаси.
-Юришни-дейди иккичиси.
Овоз я;инлашди,;излар ;ур;а бошлашди. Анча ва;т утиб урмон ичидан чи;ди
Харбий кийимда ;уролланган совет жангчилари чи;а бошлади. Ичида кўп ярадорлар
бор эди. Ярадорлар билан бирга ;амширалар кетар эди. ;излар олдига бир ёш лейтенант
келди ва ўзини таништирди.
-Лейтенант Шербаков Борис Игорович. Бу ерга нима ;илияпсизлар? Немецлар ;ишло;да,
бизлар уларни ;озир ёриб утдик. Мана кўп киши ярадорланди. Сосна ;ишло;и ўзо;дами?
-25 километр бор-деди бир ;из.
-Оловни учиринглар немецлар кўрмасин.
Улар кўпчилик эди. Ярадорларни замбилда (носилка) жангчилар олиб кетишар.
Бизлар эса ;араб турдик. Колонна ўзо;;а чузилган эди. Улар кетишди,;излар роса ;ур;-
дилар. Эрталаб улар ;аммага бу во;иани айтиб беришди. Бир ;изни отаси айти.
-Бизлар бўларни рухини ўй;отдик ер ковлаб.
-Улар яна келишадими?
-Билмадим ;изим.
Тушга я;ин отряд кўп кумилган аскарлар ;абрини топишди,шуларни ичида бояги
лейтенантни фамилияси бор эди. Отряд ростан ;ам уларни тинч ётган рухини ;уз;аган.
Яна битта во;иа. Бир ;из ;ишло;да яшар экан,у катта синифда бу ;ишло;дан ёл;из бўлган
Бир йигит ;изни ў;ишдан кийин учрайди ва танишади. ;из 11 синифда. ;ар куни йигит
;изни йулига ;араб,кутиб олади. Йигит 20 кирган,яхши кийинган,тоза бола экан. Уларда
секин-секин севги ту;илади. ;иши билан йигит сову;да ;изни кутиб,уйигача кўзатиб ;уяди. Таш;арида сову;,;из кир уйга исиниб олгин дейди.
-Рахмат,менга тасир ;илмайди.
-Онам сени сўради,киргин танишиб кетасанг.
-Бош;а ва;ти.
Йигит хайирлашиб кетди,бу учрашиш ёзгача давом этади,бир куни уни,бир бола
куриб ;олади ва танийди. Таниган бола ва;т топиб,;изни уйига келади ва гапни бошлайди.
-Сен бу йигитни ;айдан биласанг?
-Бир йил бўлди танишганимизга.
-;аерда?
-Нега сўраяпсанг?
-Нега деганда,бу бола ;аётда йу;. Бир ярим йил бўлди улганига. Бу йигит учинчи ;ишло;-
дан. ;о;ласанг уйига бор,билиб келасанг.
-Мен бир йил рух билан гаплашиб юрдимми?
-Шундай бўлияпти.
;из йигитни бош;а курмади,йигитни яшаган жойига бориб,;амма нарсани билиб
келди. Эшитиб ота онасидан йигитни йу;лигини,;из йи;лади. ;из яхши куриб ;олган эди уни.
-Яна битта ;исса. ;аётда ;ар хил ;икоялар бўлиб туради. Шахар ичида эски бир ;аватли уйлар кўп. Бир йигит эски уйни сотиб олган. Дам олиш кунлар келиб уйни бўза бошлаган.
Анча ва;т ичида,уйни томини бузган ёл;из. Тушдан кийин томдан туша кетади ва оё;ини
синдириб юра олмайди. Бу во;иа 1984 йиллар бўлган. Йигит ёрдамга ча;ирган,ким келади,;ушнилар ёнида яшамаган. Соатлар утади ва олдида улган катта онаси пайдо бўлади.
-У;лим дейди катта онаси,мен ;озир кучага чи;иб ёрдам сўрайман,сен чидаб турган.
-Рахмат катта она,сен менга нар;и дунёдан келиб ёрдам кўрсатияпсанг.
-Мен сизларни кўриб тураман. Мана кўрдим сени йи;илиб тушганингни,дар;ол етиб келдим.
Катта онаси кучага чи;иб туради,озгина ва;т утиб бир машинани тухтадади.
Шофёр эшитаман дейди.
-Манашу кукга бўялган уйда мени набирам оё;ини синдириб олди томдан йи;илиб.ёрдам
беринг,касалхонага олиб бориш керак.
-Утиринг,борамиз бирга.
-У;лим ўзинг боравер,мен отаси ва онасига ;абар берай.
-Майли. Мен олиб бораман набирангизни.
-Рахмат.
Шофёр келиб болани касалхонага олиб борган. Эртаси шофёр келади кургани болани ва айтади.
-Сени катта онанг ;ут;азди,мени йулга тухтатиб айти оё;ингни синдириб олганингни.
-Олдин олдимга келди катта онам ва гапирди-ёрдамга ча;ираман деб. Мени катта онамни
улганига 7 йил бўлди.
-На;отки авлодимиз бизларни ;имоя ;илишади.
-Шунга ухшайди.
-Светлана,уй;у келияптими?
-Йу;,бўлса айтгин.
-Мен ту;илган ;ишло; жойда 1972 йилгача жуда кўп эски уйлар бор эди. Мени ёшлигим мол ва ;уй бо;иш билан утган. Бу во;иани менга бир ўрто;им айтиб берган. Бирбобой
кечаси от билан уйга кетияпти бош;а ;ишло;дан. Ёз ва;ти,ой ёри;,юлдузлар чи;;ан,таш-
;ари исси;. Йулда катта бойдан ;олган уй турар эди. Я;инлашса бу уйда туй бўлаётган экан. Кеч;урин ва;ти бўлган. Бобой хайрон ;олиб ,;еч нарсани тушина олмас экан. Уйга
я;инлашди,уни отини бир бола олиб дарахтга бо;лайди ва мар;амат ю;орига дейди.
Уйлар безалган гиламлар билан,мехмонлар кўп,лекин биронтасини ;ам танимайди.
Бир четда ош пишияпти,иккинчи томонда кавоб,учинчи томонда эса самавар ;айнар экан.
;уши;чилар ;уши; айтар,ра;исчи ра;сга тушар,;амма ;аршо; урармуш. Бобони ю;орига
чи;орибди. Хона яхши безалган,гиламлар янги,курпачалар тушалган,дарсархонда ;ар хил
мева-чевалар,ширинликлар бор экан. Бош;а бир бола ош ва исси; чой олиб келибди. Ошни ;иди жуда ширин экан. Бобой бошлабди ибодат ў;ишни,ибодатни ў;иб бшлади ва
ва;т ;еч ким ;олмайди, ;амма се;ергардек йу;олади. Бобой ;ур;анидан отга миниб ;очади. Мусулмонлар ов;атдан олдин ибодат Худога рахмат айтиб. Бу дегани шайтонни
дасдасхондан ;увиш дегани,Россияда Худога ишонганлар ;ам ов;атдан олдин ибода
;илишадилар. Менда бир во;иа бўлди2009 ;иллар,;отинимни дугонаси мени ;отинимни
ме;монга ча;ирди икки кунга. Мен ёл;из ;олдим уйда. Бир ўзим ухлай ола олмайман.
Негадир ;ур;аман. Кечаси учга я;ин лампочкаларни ё;иб ётдим. Ухлаб ;олибман. Бир
сезишдан уй;ониб кетдим. Кўз очи;,;уллар ва оё;лар ишламайди,мендан курпани ўзидан ўзи пастга,яни оё;имга ;араб йи;илияпти, Мен бўларни куриб турибман,лекин ;ул ишламайди тухтатиш учун. Ва;т утиб ;ул ва оё; ишлади,мен урнимдан турдим ва шу
ва;ти курпа юриш тухтади. Таксичи бир бекатда ;ар куни бир ;изни курибди кечалари бир ва;тда. Бир ;из таксичини тухтадади ва айтади бориш жойини. Таксичи олиб бориб
;уяди,;из таксидан чи;иб се;ергардек йу; бўлади. Хайрон ;олган таксичи ор;ага ;очади.
Яна бир уша таксичи шу бекатга борса,;из турган экан,
-Салом ;из – дейди таксичи.
-Салом. Мени сизни танимайман.
-Кеча сени олиб бордим манашу номли жойга.
-Эсладим. Пўлини бераман. ;озир мени ;абристонга олиб боринг,кеч ;олияпман.
-Сен се;ергарсанг,ўзинг борасанг.
Таксичи бу ;изни бош;а курмади. Олимлар айтадики,ичимизда шуна;а одамлар
юрар экан. Ким билсин бу рухми,се;ергарми мен билмадим. Бу ту;рисида менда битта китоб ёзилган.
-Бугун ухлайлик,эртага бошли; келади.
-Рахмат. Мен анча дам олдим.
Светлана эри билан уй;уга кетишди. Ой катта бўлган,юлдузлар яра;лаб ёниб
турибди,об-;аво исси;,меторетлар тушиб турибди. Марина мени уй;уга ;а;ирди. Мен
ухладим. Эрталаб бизларни ;уроз уй;отди. Нонуштадан кийин бизлар кутдик археолог
бошли;ини Васильев Антонни,соати 11 я;ин уй олдида автобус тухтади ва ичидан
Васильев Антон тушди ва мени ча;ирди,мен куриб турибман уларни. Андрей ва Светлана
билан хайирлашиб,бизлар автобусга чи;дик. Ичида 12 киши бор экан.
-Тош учун 200 та халта олдим,ози; ов;ат уч кунга етади-деди Васильев.
-Уч етади-дедим мен. Икки кун ;азинага юриш,яна бир кун майда ишларга ва;т керак.
-Яхши тушундим.
-Автобус уч соатча юради,тушликни ер остига тушишдан олдин ;иламиз.
-Мен сени тушундим.
-;амма нарса етарлими?
-;амма нарса бор.
Уч соат деганда,бизлар уша ;ило;да бўлдик. Мен йулни курсатиб картошка
майдони олдига тухтадик. Шу ерда газоплиткаларни чи;ориб исси; ов;ат ;илдик.
Тушлик тугади. Мен ва Марина уларга йул курсатиб,уша чи;;ан жойга олиб келдик.
Ёш болалар ер ости йули эшигини очди. Биринчи бўлиб мен тушдим,ор;амдан Марина
ва Васильев,кийин ;олганлар. ;айтик уша йулдан икки кун. Учинчи куни етиб бордик
тош ва санди;лар бор жойга. Уларга ;аммасини курсатдим. Соат уч эди,;али кечги
ов;атга эрта. ;амма тошни халтага солиш билан банд бўлди. Уша хонага 14 та санди;ни олиб келишди.
-Толиб,;аердан чи;амиз?-деб сўради Васильев.
-Тош турган хонадан ю;орига чи;амиз. Тошни у ё;;а.бу ё;;а тошиш шарт эмас.
-Ту;ри айтасанг. Шундай ;иламиз.
Тошни халталаб бўлишди йигитлар,ва кечги ов;атга утишдилар. Шу хонага
ётамиз дедим мен ;аммага. Йигитлар резина курпаларина тушади ва ёта бошладилар.
Мен,Марина ва Васильев ухламадик.
-;айси йул билан бу тошларни олиб келишган?-деди Марина.
-Толиб,;андай ер ости йулини колаган бшлса,шундай ;илиб олиб келишган,ер ости
тупиро;ини ;ам шундай таш;арига чи;орилган кечалари-деди Васильев.
-Сиз кўп нарсани кургансиз,ту;рими?
-Ту;ри Марина. Светлана ва Андрей яшадиган ;ишло; ю;орисида,бизлар ;ор топдик.
Бу ;орга 100 миллиондан кўп бўлган. Бизлар 15 километрча текширдик,ичи сову;,шу
учун гру; охиригача бормади. Ичида гав;арлар бор экан,курган гав;арларни олиб келдик.
У ерда жуда кўп. Кўпи билан одам икки кун чидайди,сову;да,томларида муз осилиб
турибди. Бошли;имиз бош;а бу ;орга юборишмади. Толиб,;о;ласанг бор,томоша ;илиб
келасанг. Лекин ўзо;;а борманглар,сов;отиб музлаб ;оласизлар.
-Курамиз,;излар рози бўлса борамиз.
-Уйлаб кургин.
-Яхши.
Соати 12 да Марина мени ;учо;лаб ухлаб ;олди,хонада керосин чиро;и ёнди кечаси билан,;еч ким ;ур;мади. Эрталаб исси; нонушта ;илдик,;аммада бир марта фой-
даланиш коса тово;лар,уларни мени илтимосим билан чу;ур ковлаб кумар эдик. Соати
10 да иш бошланди. Мен деволга чиздим ковлаш хажмини,йигитлар навбати билан бош-
ладилар. Мен бу ерда айтиб турдим,йигитлар ковлади санди;лар хажми буича. Уч соат
ичида,бизлар ;уёшни курдик. Чи;иб ;арасак,;ишло; я;ин экан.
-Неча километр ;ишло;;ача?-деди Васильев.
-Бир километрча бор-дедим мен.
-Одамлар билмасин,билса тамом. Йигитлар ер ости йулига киришни бошлайди. Кўплар
йу;олади.
-Тишикни яхши беркитамиз.
-Шундай ;илиш керак.
Секин-секин санди;ларни чи;ордик. Васильев бир йигитни юборди ;ишло;;а
номини билиш учун. Бир соатда ;айти ва айти.
-Номи Хомутова экан.
-Тушундим,рахмат. Толиб,автобусни шу ;ишло;;а келишини мен айтаман телефонда
бош;а бошли;;а.
-Уч соатда келади.
-Манабу каналда чумиламиз автобус келганча.
Тушликка ов;ат ;олган экан,;амма еб олишди ва роса чимилишди ювиб ер ости кирини. Марина чимилишни ;о;ламади,мен сўрашни истамадим. ;Уйда сўрайман;-деб
ўйладим. Уч соат ичида автобус келди. Бизлар юкни ортик ва йулга чи;дик. Марина
бир соат ухлаб олди. Васильев бизларни Андрейни уйигача олиб келди,бизлар хаирлашиб
уйга кирдик. Светлана бизларни кутиб олди.
-;андай,яхши бўлдими?
-Худога шкур,яхши бўлди-дедим мен.
-Тешиб чи;диларингми?
-Тешиб. Санди;ларни ;ам олиб чи;дик. Васильев айти,бизларга бу ;азина учун яна пул
берар экан.
-Ажойиб бўлар эди.
Кечги ов;атда мен ;ор ту;рисида гапирдим ва таклиф ;илдим саё;ат ;илишни.
Улар уйланиб ;олишди. Анча ва;т утиб Светлана айти.
-5 ёки 6 килолметр томоша ;илса бўлади.
-Ичи сову; экан.
-Исси; кийим етарли.
-Эртага бошлаймиз. Олдин ози;-ов;атларни олиш керак.
-Оламиз. Яна нима керак?
-Ер остига олган нарсалар керак бўлади.
-Уларни ;аммаси шу ерда.
-Толиб нарса айтиб берасангми?
-Нима ту;рисида
Бугун севги ту;рисида.
-Яхши. Ўзим ту;римда китоб бор Номи Ностальгия (со;иниш). Бу китоб мени яхши кўрган врач аёлига ба;ишланган,мен ;ис;а ;илиб айтаман.
-Майли.
-2003 йиллар мен ёл;из яшадим. Хотиним ва болаларим Иркутск шахрига кетишди. ;изим
институтга кириш керак эди,шу учун. Ёзда харбий полигонда ;ал;аро маш;улоти бошланди. Америка,Турция,Россия,;аза;истон,Киргизия ва бош;а мамлакатлардан харбийлар келишди аскарлари билан. Мен ўша полигонда тартибга ;арар эдим. Об-;аво
45 дан исси;,мен канал сувини ичиб,;орним о;риб ;олди ва мени харбий госпитальга
олиб боришди. Госпитальда мен бир прапорщик билан танишдим. Исми Володия. Мен келгусида жуда кўп ;излар билан бўлдим,Володия иккаламиз борар эдик. Иккинчи куни
олдимга бир ёш врач ;из келди ва гапирди. Мен сизни даволаш докторингиз бўламан,
мени исми Гули. Шундай ;илиб бизлар танишдик. Гулини буйи ўрта,сочи ;ора ўзун,
кукраклари майда,шакли жуда чиройли,оё;лари келишган,лекин о;ир куринишда юрар эди. Унда мен уч кун ичида кулиш деган нарсани кўрмадим. Жума кунитушдан кийин,
мен олодига хонасига кирдим.
-Мумкинми?
-А майор киринг,эшитаман сизни.
-Мен сездим анча кундан бери кайфиятларингиз йу;. Нима бўлди,балким ёрдам кекрак?
-Рахмат. Мени кайфиятим уч йил бўлди йу;олганига. ;еч ўзимга келаолмаяпман.
-Мени шанба ва бозор куни уйга ;уйиб юборишади,мен ёл;изман. Келинг эртага,гапириб
берасиз. Юракни тошини эритиш керак.
-Мен уйлаб кураман.
Гули чой ;илиб берди,бизлар анча гаплашдик. Кийин мени манзилимни олди. эрталаб офицерларни ;уйиб юборди уйига. Мен бозорлик ;илдим ва ош пиширдим,;ар
хил корейс салатини олдим. Битта яхши аро; шишани олиб ;уйдим,мен билмадим,Гули
ичадими йу;ми. Соати 6 кеч ва;ти Гули келди,мен уни биринчи марта кўрдим калта
юбкада,чиройли оё;ларига ;араб,мени кузим узилмади. Биламан Гули буни сезди. Уни
кукраклар тик турар эди,мени ;авасим келиб,куз ўза олмадим. Мени уйим уч хона,Гули
томоша ;илиб чи;ди ва гапирди.
-Уйинг тозза,менга ё;ди.
-Мен ;ар хафта ювиб ва тозалаб тураман.
-Ширин ошни ;иди келияпти.
-;а,мен ош ;илганман.
Гули менга ёрдам берди дарсархонни безашга. Мен совутгичдан (холодильник)
битта аро;ни олиб дарсархонга ;уйдим. Уртада о; ёнар эди. Вазада учта атир гул,секин
музика уйнар,мен аро;ни очдим. Бизлар озгинадан олдик.
-Ош ширин бўлибди,ўзинг пиширдингми?
-Ўзим.
-;ани оиланг?
-;изим мактабни тугатди,институтга киришга кетишди онаси билан, Иркутскда уйимиз бор.
-Хотининг рус эканда.
-Рус. Мени то;омни хотини ;ам рус.
-Тошкентда кўрдим кўп йигитларни,рус ;изга уйланган.
Кечги ов;ат бир соатча кетди. Гули махтади ош ва чиройли дарсархон учун. Кийин бизлар телевизор кўрдик. Гули ёнимда утирар эди,мени кузларим чиройли оё;ида.
-Толиб,;аётингни айтгин.
-Майли-мен икки соатда ;аётимни айтиб бердим. Кийин Гулидан сўрадим.
-Энди сиз айтинг,нега кайфиятсиз юрасиз ;ар куни?
-Бунга ўзим айибдорман. Мединститутда мен бир йигит билан танишдим. У мен билан
бирга ў;ар эди. Исми То;ир. То;ир бой оиладан,лекин ;излар билан яхши гапда бўлган.
Мен ундан ;еч ямон гап эшитмадим. Уч йил ичида,мен яхши кўриб ;олдим. Бир куни То;ир менга деди.
-Мен сени яхши кўриб ;олганман.
-Мен ;ам.
-Кўп студентлар упишиб юрибдилар,мен ;о;лар эдим сен билан упишишни.
-Бир куни мени алдаб кетсанг,ким мени турмушга олади?
-Мен сени алдамайман.
Мен То;ирни гапига ишондим ва уша кундан бошлаб упиша бошладик. ;ар замон
бирга курпага ётар эдик,лекин курпа иши бўлмас эди. То;ир мени кукракларимни массаж
;илар ва ўзо; ва;тгача упар,менга бу ё;ти.
-Менлар эдим курпа иши бўлишини.
-Туйдан кийин-дедим.
-Сенга албатта уйланаман,рози бўлгин курпа ишига.
-;озир эмас. Мен бунга тайёр эмасман,уни ва;ти келмаган. Мен келажакни уйлаяпман.
-Келажак мени сўзим,сизга уйланиш.
Ва;тлар утди,То;ир мени гап билан енгди ва мен курпа ишига рози бўлдим. Уч йил бизлар яшадик эри хотиндик. Институтни тугатдик. ;амма ишга кирди. Бизлар битта шахарда ишлар эдик То;ир билан. То;ир мендан секин ;оча бошлади. ;ун;иро;;а жавоб
бермай ;олди. Менда ;аяжонлаш бошланди. Бир куни ва;т топиб То;ирни олдига бордим.
-Нега ;ун;иро;;а жавоб бермай ;олдинг?
-Мени кечир,бизлар ало;ани ту;тамиз,отам менга ;из топган.
-Мени ;из эдим,энди ким мени турмушга олади?
-Гули,сен чиройли ;изсанг,эр топилади.
Мен йи;лаб чи;иб кетдим уни хонасидан. То;ирни бош;а кўрмадим ва бош;а
;ун;иро; ;илмадим. Мана уч йил бўлди куз ёшидаман. Шахардан кетиб харбий госпи-
тальга ишга кирдим. Ёш ;из курпа ишига бўлгандан кийин,уни ;амма ва;т курпа иши
тортар экан. Мен со;ина бошладим курпа ишини. Чапга юришни ;о;ламадим. Анча ва;т
утиб госпитальга бир лейтенант терапевт келди,у мени ор;амдан юра бошлади. Эсимда йу; неча ой ор;амдан юрди.
-Сиз менга жуда ё;асиз-деди лейтенант-исми Олимжон эди.
-Сиз ;ам ё;асиз.
Бир куни мени кафега кечги ов;атга ча;ирди. Бизлар анча гаплашдик. Олимжон
ўзи ту;рисида гапириб беришди. Кийин мен гапирдим,шундай ;илиб,Олимжон билди
мени То;ир билан бўлган ало;амни.
-Мен сидан буни кутмаган эдим.
-Мени алдади.
-Мени курсимда ;ам шуна;а во;иалар кўп бўлди. Учта ;из домлалардан ту;ишди. Уларни
ишдан олиб ташлашди.
-Биламан Олимжон,сиз менга уйланмайсиз эшитиб бу во;иани.
-Йу;. Унда мен сиз билан бўламан ва;тинчалик бўлса ;ам,лекин иш хонада ;еч ким билмасин.
-Билмайди.
Мен бир йил севгилиси бўлиб юрдим Олимжонни. Нега деганда мен курпа ишини ;о;лар эдим. Бир йил утиб Олимжон уйланди,мен яна битта ўзим ;олдим.
Менда икки йилча ;еч ким йу;.
-Мана Толиб,мен ;а;имда ;ис;а во;иа.
-Бугун ;олинг,мен сизга массаж ;илиб ;уяман.
-;оламан,лекин мени хафа ;илмайсиз курпада.
-Бу нарса мени калламга ;ам келмаган.
-Сизга ненгадир ишонаман.
Бирта кроватьда мен жой ;илдим. Гули мени олдимда кийимларини ечди,лекин
кукрак халтасини ечмади. Мен кийин ёнига ётдим ва сўрадим.
-;аерни массаж ;илай,елканими ёки белдими?
-Кучинг етса елкани ;ам, белди ;ам.
-Оё;;а ;ам етади.
-Яхши бўлар эди.
-;оринга ётинг,илтимос.
Гули ;оринга ётди,мен кукрак халтасини ечдим ва кроватьга ;уйдим. ;улларим уни шаклига тегди. Шу ва;ти мени электрический ток ургандек бўлди. Секин-секин массажни бошладим. Мени ;улларим Гули шаклида милоим юра бошлади. Олдин белини
кийин бошини ва оё;ларини ;илиб ;уйдим. Сездим Гулига массаж ё;ди. Кийин Гулига
айтим.
-Энди белкага ётинг.
-Нега?
-Ажойиб ;оринчангизни массаж ;илиб ;уяй.
-Ха майли. Менга ё;ди сени массажинг,бирон жойга ў;иганмисанг?
-Масаж китобини сотиб олиб ўргандим,буни ;изларга массаж ;илиб яхши ўргандим.
-Яхши юрибсангда.
-Бўлди ва;т,юрдим.
Олдин Гулини ;орнини массаж ;илдим,секин ;улига утдим ва кукрагига навбат келди,мен уларни массаж ;илишдан олдин сўрадим.
-Бўладими массаж ;илсам?
-Бўлади. Кўп йил бўлди Олимжон массаж ;илганига.
Мен бошладим кукракларини массаж ;илишни. Анча ва;т утиб Гули бошини
чапга ва унгга ташлай бошлади ва ширин сўзларни айти. Яна озгина ва;т утиб,Гули мени
бошимни ;ули билан ушлаб ўзига торта бошлади.
-Толиб,мени упгин.
-Мен сўз берганман сизни хафа ;илмасликка.
-Упиб мени ;урсанд ;илдирасанг.
Бизлар роса уипишдик,Гулини лаблари майда эди. Ва;т утиб,мени лабларим
Гулини кукракларига салом бериб упа бошлади. Шу ва;ти Гули- ой жоним-деб овоз берди. Мен эшитиб ;урсанд бўлдим. Гули бошимни ушлаб ;уярмас эди. Мен давом этдим кукракларини упишни. Бу упиш Гулига ;уда ё;ди. Гули упиш ро;ат олиб ётар эди. Орамиздан ва;т утди ва Гули менга деди.
-Мен йигит кишини со;инибман. Сени массажинга ва упишингга мен эриб кетдим. Сен ;ачон Россияга кетасанг?
-Уч ёки турт йилдан кийин пенсияга чи;иб. Нега сўрадингиз?
-Мен я;ин орада эр топа олмайман,сен билан бўлмо;чиман.
-Афсузлик ;илмайсизми кийин?
-Энди йу;.
-Сизга эр топилади,албатта.
-Биронта тиши йу; бобойми?
-Ёш йигит.
-Мен билан бўлган ;излар,;аммаси турмушга чи;ишдилар,эри борлари ту;дилар.
-Бу янгилик мен учун. Демак мен ;ам турмушга чи;аманю
-Чи;асиз. Мен буни биламан.
-Толиб, бугун упишайлик,эртага мен уйлаб кураман сиз билан бўлишни.
-Яхши.
Бизлар соатлаб упишдик,Гули яхши дам олди кечаси. Ба;римга бош ;уйиб ухлаб ;олди. Соати11 ларга я;ин уй;ондик. Гулини ўзи нонушта тайёрлади 100 грамдан олдик.
-Сенга рахмат.
-Нима учун?
-Массаж ва упиш учун,мен яхши дам олдим.
-Мен сизни биринчи марта куришим кулишингиизни.
-Бу сен ор;али кулияпман. Ростан ;ам яхши массаж ;илдинг ва упдинг. Мен бугун сен
билан ;оламан. Эрталаб уйга такси билан кетаман.
-Сизни тушиндим.
-Нима иш ;иламиз?
-Ишимиз дам олиш.
Нонушта тугаб бизлар яна кроватьга ётдик. Гули бу дафар уялмади,куз олдимда
ечди кийимларини ва кукрак уйини. Уни майда кукраклари тик турар эди. Мен куз ўза
олмадим.
-Сенга ё;ди мени кичгина кукракларим,ту;рими?
-Сизда бор нарса менга ё;ди.
-Толиб,мен сендан 18 ёш кичгинаман. 26 тига кираман. Барибир сен менга ё;асанг.
-Мени ;аётимда 22 ёшли кичик ;излар бўлди. Мен ;озир 44 ёшдаман.
-Биламан. Мен сени касал китобингни танишиб чи;дим. Бошла упишни.
Бизлар анча упишдик. Гули ;олган кийимларини ечиб олиб полга ташлади ва
менга айти.
-Эрталабгача мен сеники,курпа ишига розиман. Келгуси эрим биладики,мени ;аётимда
йигит бўлган.
-Афсузлик ;илмасангиз бўлди.
-Бўлмайди.
Гули исси; ;из экан,ростан ;ам йигит кишини со;инибди,курпа ишига туймади. Мен ;ам ;изларни со;инган эканим,иккаламиз вулкандан ;ам кучли бўлдик. Бизлардан па;ир тер о;ар эди. ;ар замон бир дам олиб, исси; чой ичдик. Негадир Гули сенлади,мен
унга этибор берма сэдим. Бир умур,мен ;изларни сизлаганман ва сизлайман.
-Сенда ;аердан куч келади?
-Худо берса керак,мендан буни кўп ;излар сўраган,Худо бкрар деганман.
-Сен мени ба;тли ;илияпсанг,рахмат.
-Нега бош;алар билан юрмадингиз?
-Жалаб бўлишни ;о;ламадим. Бир хили йигитларни о;зи очи;,манашу ямон.
-Менга ишонасизми?
-Ишонмасам,сен билан ётмар эдим.
-Рахмат жавоб учун.
-Толиб,юр. Бўлди дам олиш.
Бизлар соатлаб курпа ишини давом этдик,Гули дам олганда,бошини мени ;орнимга ;уйиб ётар эди,мен эшитиб турдим,;андай Гулини юраги урар эди, ра;ат олган-
дан кийин. ;ар замон Гули мен юзимни упар ва ;ули билан ;орнимини иш;алаб дам олди.
Анча ва;т утиб Гули гапга кетди.
-Мен келиб тураман кечалари,сен ;арши эмасмисан?
-Мен жон дейман.
-Кўтган эдим шу жавобни.
-Мен ;урсанд бўлдим. Мен билан юр бозорга,ози;-ов;ат тугади,мен кўп ози;-ов;атни уйга ушламайман. Мени кучада.
-Бораман.
-Кечки ов;ат сиздан.
-Гап йу;,;иламан.
Иккаламиз бозорга бордик,танишлар бизга ;арадилар ва салом беришдилар.
Менга фар;и йу; эди. Анча ози; ов;атларни сотиб олдик ва уйга ;айтик. Гули кеч;урин
шурва оши ;илди. Жуда ширин бўлибди,мен ;улини упиб айтиб.
-;улларингиз гул экан,рахмат ош учун.
-;о;лар эдим,бу ;уллар оиламга ов;ат пиширишни.
-Бўлади сизда оила,;из ва у;ил.
-Толиб,сен се;ергарга ухшаб гапирдинг.
-Сизга ухшаган ;изни оиласи бўлади. ;ар бир сўз ревожланиш учун берилган,мени айтган
гапим бўлади. Албатта,албатта.
-Тез-тез тушимга бола кириб чи;ади,буни нималигини билмадим.
-Менимча оила ;уриш бўлса керак.
-Айтганинг бўлсин.
-Сиздан илтимос.
-Нима сўрамо;чи эдинг?
-Мени сезиб ;олманг.
-;аракат ;иламан
Кечаси бир давом этдик курпа ишини,бир биримизни ;учо;лаб у;лаб ;олибмиз.
Эрталаб бизларни телефон уй;отди,Гули уйига таксига кетди,кийимларини алмаштир-
гани. Иш хонада Гули ;ис;а юбкада юрмайди. Мен соати ту;;изга я;ин госпитальга бордим. Гули касалларни куриб айланди. Мен уни юзида кулишни курдим,юзлари ;уёшдек очилиб юрар эди. Бизлар ва;т топиб,госпитальда гаплашиб юрар эдик. Жума куни мени даволашим тугаб,жавоб беришди. Мен аста Гулини олдига бордим.
-Толиб,биламан сенга жавоб беришди. Кеч;урин мен кутгин.
-Кутаман.
Соати олтига я;ин Гули кириб келди,мен уйни тозалаб турар эдим. Бугун бош;а кийимда,узун куйлакда. Уйга кириб Гули айти.
-Ов;атни ;иди ширин экан,мени ишта;амни очиб юборди.
-Мар;амат ош хонага,;амма нарса тайёр.
Гули ўзи дарсархонни безади,бугун бизлар аро;сиз,аро;ни мен кўп ё;тирмаган-
ман. Менга ё;ар эди Гулини ов;ат ейиши.
-Толиб,ов;ат ширин бўлибди.
-Мен 8 ёшлигимдан пишираман. Онамга ёрдамберганман.
-Мени Самар;андга олиб боргин,бир кўриб келай,мен шахарга бўлмаганман.
-Олиб бораман. Сентябрьда отпуск менга беришади,ушанда борамиз. Сизга отпуск бера-
дими?
-Икки хафта беради.
-Саволни ;ал ;илдик.
-Беш кун госипитальда бўлдинг,мен беш кун со;инибман сени.
-Тез урганиб ;олибсанг-ку. Менга.
-Шунга ухшайди. Кеча уйлаб кўрдим сен ту;рисида.
-Нимани?
-Нега ;аётда сенга у;шаган одамлар кам?
-Мени нимам ё;ди сизга?
-Ота ва она берган тарбия.
-Рахмат. Мен кам бу сўзларни эшитганман бошли;лардан. ;излардан кўп.
-Толиб,менга айт кўп ;аётда ;изларинг бўлганми?
-Кўп бўлган.
-Уялма,айтгин.
-;уло;ингга айтаман-мен айтим,Гулин о;зи очилиб ;олди.
-Яхши уйнаб ;олибсанг. ;андай улар билан танишгансанг?
-Жуда осон. 80 % тини эри бор эди. ;олганлар ;амшира,магазинчи,кафе ишчилари,
болалар бо;часида ;ам ишлар эди.
-Омад сенга, севги жанг майдонида.
-Сиз борсиз,менга етади.
-Майли курамиз.
Гули иш куни икки марта келар эди,дам олиш куни икки кун ;олар мен билан.
Эрталаб бирга ишга борар эдик. Сентябрьда уйга Самар;андга олиб бордим. Онам куриб
;айрон ;олди. Мен ;амма нарсани тушинтирдим. Шахарни курдик,ме;монларга бўлдик.
Гули яхши кайфиятлар билан ;айти. Бизларнинг учрашувимиз давом этар эди. ;ар замон
Тушлик ва;тида илгарги менинг ;изларим келар эди,келганда ;ам бикорга келмас,улар
мен билан икки ёки уч соат курпада ётиб кетганлар,Худога шкур буни Гули билмади.
Уша ;аётда ва ;озир ;ам мен ёш ;излар билан учрашиб юраман,нега мени ;озиргача
;излар ўзига тортади,бу саволни еча олмадим. Бор шуна;а ;излар,мен уларни унита олмадим. Улар ;озиргача мен билан яшияпти. Орамиздаги бўлган севги уч йил давомэтди. Бир куни Гули менга айти.
-Мен бир майорни даволияпман,исми Мирза,фамилияси Усмонов,у дисантурада ;измат ;илади, Толиб,уни биласангми?
-Шу майор мени тумушга та;ирди.
-Ту;ри келиб айтими?
- Хонада (кабинет) эдим.
-Нима жавоб бердинг?
-Уйлаб кўраман дедим.
-Майор хотини билан ажралган,битта ;изи бор.
-Айти.
-Яхши одам. Боринг кафега ва уйига,озгина юринг, ё;са чи;инг,буни Худо юборган.
-Балким сен ;а;сандир.
Гули дам олиш куни бир марта келадиган бўлди,менга ;ун;иро; ;илар эди келиш
ёки йу;лигини айтиб. Улар учрашиб юришди,лекин мен ту;римда майор билмас эди. Бир
куни мен Гулидан сўрадим.
-Майор билан курпа иши бўлиятими?
-Бизлар упишдик,лекин бу ишни мен унга айтим туйдан кийин деб. Я;инда мен майорга
айтим ;аётимни.
-Мен сени тушинаман. ;о;лайман оиламиз бўлишни-деди майор.
-Майор яхши одам,лекин мен уни сева олмайман.
-Кўплар севгисиз яшияптилар,уоганиб ;оласанг.
Уч ой Гули майор билан бирга учрашиб юрди. Бир куни Гули айти.
-Бош;а келмайман. Уч кундан кийин туй. Бугун сен о;ирги марта курпа иши ;иламан.
Энди мени эрим бўлади.
-Оила керак,омад сенга.
Гулини туйи бўлди. Мен ;ун;иро; ;илиб табрикладим. Бир ;афта мен у;лой
олмадим. Гулини овозлари ;уло;имга келар эди. Мен кийин бош;а ;излар билан учрашиб
озгина ўзимга келдим. ;ар замон госпитальга кириб, Гули билан гаплашиб кетганман.
Ва;тлар утди. Бир кун кеч;урин Гули менга ;ун;иро; ;илди.
-Алло,эшитаман.
-Толиб,мен ;озир келаман,уйда бўлгин.
Кечаси исси; эди,ёз ва;ти,;уёш ботмаган,одамлар тула одам кучада,Гули ишдан
чи;иб мени олдимга автобус билан келар эди. Мен уйда уни кутдим. Эшик та;илланди.
Мен очдим,курдим Гулини чиройли рангли ;ис;а юбкада. Гули мени куриб бўйнимга
осилиб олди. Анча ва;т Гули мени ;уйиб юбормади.
-Мен сени со;индим. Эрим навбатчиликда,бугун уйда бўлмайди,мен сен билан ;оламан.
-Келиб ,текшириб кетсачи,унда нима жавоб берасиз?
-Телефонни учирдим. Мени билмайди ;аердалигимини. Сўраса айтаман,дугонамни уйида эдим дейман.
Гули менга кечаси уй;у бермади. Бизларда вулкан портлаб чи;ди,Гули мени жуда со;инган экан. Соати бешда мен таксига ут;изиб юбордим. Уйидан ;ун;иро; ;илди менга.
-;ммаси яхши,Худога шкур.
-Со; бўлинг.
-Рахмат.
;афтада бир марта Гулини олдига утар эдим кургани,бизлар энди туш ва;тида
учрайдиган бўлдик. Шу Гулига етар эди. Яна ва;т утди ва Гули менга айти.
-Мен бола кутияпман. Майор ба;тли одам бўлади.
-Сездим,сизни жуда яхши куради.
-Жуда ;ам яхши куради.
Гули декрет отпускасига кетди,менга бошка ;ун;иро; ;илмай ;оди. Мен ўзим ;илар унга ;ун;иро;ни. 2007 йил фералда мен пнсияга яи;дим,Гули ту;иш керак эди бир ойдан кийин. Апрельда гули ;из ту;ди,мен ;ун;иро; ;илиб хайирлашдим ва Иркутск шахрига кетдим. Шу ердан ;ам ме ;ун;ир; ;илиб турдим. 7 ойдан кийин Гулини сим
картаси учди. 9 ойдан кийин мен бордим квартирани сотишга,кирдим госпитальга Гулини
телефон номерини билиш учун. Менга беримади таниш ;амширалар. Битта ;амшира Гулига ўзи кун;иро; ;илиб мени улаб берди.
-Салом Гули,бу мен Толиб. Сизни бир ;урмо;чи эдим.
-Салом менинг ;адирдоним,;аерда яшашимни мана шу ;амшира билади,;озир мен айтаман ва кутаман кучада болам билан.
Менга ;амшира Гулини яшаш жойини айти,мен бир соат ичида бўлдим шу жойда. ;арасам Гули колскада ;изи билан уй ёнида мени кутиб турган экан. Мен ўзо;дан
анча уларга ;арадим. Гули ;озиргача ;ис;а юбкада эди. Мени Гули курди ва ;улини кутарди. Мен Гулини ;учо;лаб упдим,Гулини кўзидан кўз ёши тукила бошланди,мен
румолчамни бердим,Гули кўз ёшини артар эди. Мен негадир йи;ламадим.
-Ба;тлимисиз?
-Ба;тлиман. Сен мени йулимни очиб бердинг. Менда ;озиргача кулги бор. Майор яна
фарзанд ;о;лаяпти.
-У;ил бўлади. Сим картани нега алмаштирдингиз?
-Эрим сўради. Кимдир биз ту;римизда унга гапириб берибди.
-Нима жавоб бўлди?
-Мени танишим дедим. Иш билан келдингми?
-Уйни сотгани.
-Эртага уйга бўлгин,мен болам билан соати 11 ларга я;ин бораман.
-Э;тиёт бўлинг,эрингиз билмасин.
-Менга фар;и йу;. Билса онамни олдига кетаман. Олти ойгача сени со;иниб ;ийналдим,
кийин озгина ўзимга келдим. Толиб,майли эртагача,уйда гаплашамиз. Хайир.
-Хайир.
Мен уйга келиб эълон ёздим ва электоро устунларига ёпиштирдим. Кеч;урин ;ушним Марина келди,бизлар анча гаплашдик ва озгина ичдик.
-Мен ;ам я;инда кетаман Москва атрофига,эрим жой топди яшашга. ;айти келишини
кутияпман.
-Кўплар кетишди.
-Зухро эри Игорь билан Омск шахрига кетишди,;ун;иро; ;илишади ;ар замон.
-Иркутскда ;ам кўплар келишди Тошкентдан.
Бизлар соати иккигача гаплашиб утирдик,Маринани кетгиси йу; эди,мен шуни
сездим. Охира мен билан хайирлашиб кетди. Эрталаб уйни тозалаб ;уйдим ва бозорга
бориб ози;-ов;атлар олиб келдим. Гули соати 11 я;ин келди. Яна ;ис;а юбкада эди.
Гули билади,менга бу ;ис;а юбка ё;ади. Мен юзидан упдим ва уйга ;улидан ушлаб
олиб кирдим. Уйни куриб эслади орамиздан бўлган ало;ани.
-Бир пастга ва;т утиб кетди. Я;инда шу диванда ётар эдик.
-Ва;т тез утар экан,мен сезмадим.
-Мен ;ам,лекин сени мен жуда со;индим.
-Мен сизни унита олмадим. Сиз юрагимга жой топгансиз.
Гулини ;изи юрар эди,;изини исмини Лола ;уйган,;изи уйда уйнаб юрди. Бизлар бир пиёла чой ичиб диванга ётдик,Гули мендан уялмас эди,кийимларини ечиб полга ташлади ва мени ;учо;лади.
-Массажга ;а;т йу;,со;иган бўлсам ;ам сени массажингни,бошка ишга утайлик.
-Биламан шошилияпсиз.
-Ту;ри. Эрим ;ун;иро; ;илиб туради.
Мен роса упдим лабларини,кийин кукракларини. Гулини кукраклари катта бўлган,илгари кичгина эди. Анча ва;т утиб курпа ишига утдик,Гули ро;ат олиши билан
;ич;ириб юборди,бошини чапга ва унга ташлар эди. Озгина ва;т утиб,Гули гапирди.
-Менинг жоним. Я;инда кетасанг,мен яна со;ина бошлайман.
-Оилам ўзо;да бўлса,иложи йу;.
-;ун;иро; ;илиб тургин
-Албатта.
-Сим карта алмашша,бу дегани,мени эрим сўраган дегани. Сен ;афа бўлма,сим карта ишламаса. Мен сен билан ;амма ва;т.
Дам олиб бизлар давом этдик курпа ишини. Уч соат утиб, Гули таксига кетди.
Кетишдан олдин айти.
-Мени кунглим жойига тушди. Мен яна кулишни бошлайман. Эримга ;иёнат ;илдим,
лекин менга бу иш керак эди. Эртадан кийин келаман соати 11 га я;ин.
-Кутаман.-
-Хайир менинг жоним.
-Хайир Гули.
Уйни кургани одамлар кела бошлади. Мен уйни ушлаб турдим. Гули ;ар икки
кунда келар эди. Уч соатлаб курпада ётар,;изи эса уйда расм чизар эди дафтарларда. Уни
онаси ўзи билан олиб келган. Охири уйни сотдим. Мен Гули билан хайирлашдим ва Иркутск шахрига кетдим. Бу ерга келиб мен ;ун;иро; ;илиб турдим. Уч йил утиб Гули у;ил тў;ди,мен табрикладим. Яна бир йилча утиб,Гулини сим картаси жавоб бермади .
Ало;а ўзилди. 2017 йил мен уйга Самар;андга боришдан олдин,госпитальга кирдим ва
Гулини курдим,бизлар анча гаплашдик.
-Толиб,энди мен сенга ;ун;иро; ;ила олмайман. Икки болани онасиман,у;лим ту;илгандан кийин янги сим карта олиб берди. Эскисини йу;от-деди. Айган ишини мен
;илдим. Мен ;озиргача эримни сева олмадим. Сени эса севиб ;олганман. Оилам бўлишига
сени ёрдамиг бор. ;о;ласанг келиб тургин,бош;а курпа иши бўлмайди.
-Менга шарт эмас курпа иши,мен сизни со;иниб келдим,бир кўрай деб.
-Рахмат.
2022 йил мен бўлдим госпитальда,госпиталь йу;. Бўзиб урнига уй ;урган. Кийин
Гулини уйига бордим. ;ушнилари айти,Гули, эри ва болалари билан бош;а шахарга кетишибди. Эрини армия тамондан бош;а ;исимга жунатибди. Мен ;озиргача со;иниб юрибман,эсласам йи;лай дейман. Синифдошлар сайтида йу; экан,топа олмадим.
-Светлана,менда тугади достон.
-Рахмат Толиб. Яхши достон экан.
-Борамизми ёки йу;ми ;орга?
-Борамиз-деди Андрей. Эртага ози;-ов;атларни олиш керак,эртадан кийин чи;амиз.
-Уйда кўп исси; кийимлар,оламиз.
-Исси; этиклар ;ам керак.
-Бор.
Улар уй;уга кетишди,Марина мен билан ;олди. Юлдузлар ялтиллаб турибди,ой
энди чи;ди,дарахтлар ухлаган,атрофимизда тинчлик,;ушни итлари ;ам войилламади.
Секин бирлар ;ам уй;уга кетдик. Ётганда Марина менга айти.
-Мен сени ;о;лайман.
-Кеч бўлдику,уй;у келмаяптими?
-Йу;.
-Массаж ;илайми?
-Массаждан бошла...
Марина ;оринга ётди,мен массажни бошладим,бу массаж анча ва;тга борди.
Бели,;уллари,оё;и,боши ва кукракларини массаж ;илиб ;уйдим. Кийин Марина мени ;учо;лаб ўзига торти,бизларда курпа иши бошланди. Иш анча ва;тгача давом этди.
Эрталаб ;ушни ;урози яна бизларни уй;отди.;амма ноншта ;илиб магазинга бордик.
;уёш чи;иб турибди,исси; 37 гача бор. Керакли нарсаларни олдик ва ;орга тайёрландик.
Соати учгача ;амма нарса тайёр эди. Андрей бизларни чумилишга олиб борди. Келсак
пляжда одам кўп экан. Мен ;умга ётиб ;изларга ;арар эдим. Марина мени ;арашимни
сезди ва гапирди.
-На;отки сен шунча ;ам ;изларни яхши курасанг?
-Жуда яхши кураман.
-Мен курпа ишидан сездим,сени ;изларни яхши куришингни.
-Буни мен тухтата олмайман. Менга табиат берган.
-Мен эса курпа ишини ё;тираман. Бу иш менга енгиллик ва дам беради. Чарчашни уша ва;ти унитаман.
-Тушинарли.
Кеч;урин Андрей бир шиша аро; олиб келди. Озгинадан отдик,;изларни кайфи-
яти очилди. Марина ;изи; гапларни айта бошлади. Мен биринчи марта ундан эшитишим
;изи; гапларни. Кийин Светлана бошлади.
-;ишло;имизда бир бола осмонда отни учиб кетаётганини курган,унга ;еч ким ишонмади.
Мен дейди уша бола-шайтон билан гаплашаман. Болани эси жойида. Лекин у эртакчи. ;ило; солсанг шуна;а сўзлари бор ,эртак ёзса бўлади.
-Мен бир татар аёл билан уч йил учрашиб юрдим,шу аёл кечаси ойна ёнида утириб,шай-
тон билан гаплашар эди.
-Толиб,;аётинг ;изи; бўлган экан.
-Шуна;а Светлана.
-Мен кўп нарсани айтмайман,у ;аётимда сир бўлган.
-;излар ту;рисидами?
-Шулар ту;рисида. Мумкин эмас айтиш.
-шундай ;ам ;изи; гапларни гапирдинг.
-Мен бир ;изни яхши билар эдим. 21 кирган. Жуда чиройли,офицерларни ;аваси келар эди курганда бизларни биргаликда,лекин ;из ўзини сотиб юрар эди. Мен жуда кўп маслахат бердим бу ишни ташлашни. Бир куни мени Россияга кетияпман дедим,;о;ласанг
бирга олиб бораман,лекин мен ;изматга ;айтишим керак бир ойдан кийин.;из менга
деде.
-Дугонам Новосибирскда яшайди,мени ча;ирган яшашга. Олиб бор мени шу шахарга.
-Олиб бораман.
;изни исми Альбина эди,буйи урта,сочи ;ора ;ир;илган,;ис;а юбкада юрар эди.
Оё;лари шуна;а чиройли эди,мени ;авасим келган ;амма ва;т. Бирга билет олдик,бу июнь исси; фазли эди. Мен отпускани олдим ва Альбина билан йулга чи;дик. Алматагача
автобус билан бордик,кийин Алмата-Новосибирск поезд билан. Бизларни дугонаси кутиб
олди. Мен дугонасини уйида уч соат ме;монда булдим. 2007 йил февральда мен ;изматни
тугатиб Иркутск шахрига ;айтишда,дугонасини уйига бордим. Эшикни дугонаси очди.
-;андай Альбина?-деб сўрадими.
-Со;-саломат. ;изи бо;чага борияпти,эри капитан.
-Гаплашак бўладими,мен овозини эшитишимни ;о;лайман.
-;озир ;ун;иро; ;иламан.
Дугонаси ;ун;иро; ;илиб менга телефонни берди. Бизлар анча гаплашдик. Мен
омад тилаб хайирлашдим. Бош;а бормадим дугонасини олдига Альбинани билгани. Бу
во;иа мени китобимга ёзилган. Иркутскда бир аёл билан юрдим 13 йил. 13 йил ичида
етти марта турмушга чи;ди. Саккизинчи марта турмушга чи;иб, бирга яшияпти эри билан,эри билмайди,аёл ўзини сотиб юрар эди. Буларни ;аммасини мен китобга ёзганман.
;излар эшитиб мени ;иссамни жим бўлиб ;олишди,кийин уй;уга кетишдик. Эрталаб
Нарсаларни йи;дик ва йулга чи;дик. Йигитларда 30 дан кўп юк,;изларда эса 20 гача бор.
;ор ;ишло;дан 7 километрда. Андрей машина билан бормо;чи эди,мен тухтатдим.
-Машина ;аро;сиз ;олади. Ким билсин у;ирлайди ёки балонларини ечиб олади.
-Ту;ри. Пиёда борамиз.
Об-;аво исси;,шамол йу;,юк о;ир,бизлар ;ор тамон кетияпмиз. Йулда дам олдик.
;ор то;и куриниб турибди,етиб боришга озгина ;олган. Икки соат деганда етиб бордик.
;ор куриниб турибди. Эшигини буйи 3 метрга я;ин,эни 5 метрга я;ин. Худо ёр бўлсин
деб кирдик. Ярим километрдан кийин сову; бошланди,;амма исси; кийимни кийишди. Икки километрдан кийин ;ор учга бўлинди,мен ;орни деволига ў; (стрела) белгисини чизиб кетар эдим. ;айси бир ;ордан боришни бизлар билмай бир биримиздан
сўрадик.
-;излар,;айси ;ордан борамиз?-дм мен.
-Уртадан-деди Светлана.
-Марина,сиз нима дейсиз?
-Менга фар;и йу;.
-Унда уртадан юрамиз.
Биринчи бўлиб мен урта ;орга кирдим. Эшигини хажми 2 метрча,эни бир метрча,
сову; келар эди ;ордан. Яна ярим километрдан кийин,;орни томи баланд бўлди. Адаш-
масам 8 метрдан 10 метргача бор эди,томнида музлар осилиб турган,бизлар жим юрдик.
Овоз берсанг,музлар туша бошлайди,соати бирга я;ин,бизлар тухтадик тушликкк. Жуда
;ам секин ;аракат ;илдик нарсаларни спорт халтадан олиш учун. Бизлар ;ур;анимиздан
инсон газини чи;оришни унитдик. Кечга я;ин ;ор томи уч метргача пасайди,ушанда
бизлар гапира бошладик,лекин музлар томда бор эди.
-Худо са;ласин бизларни бу муздан-деди Марина.
-Муз бу ў;дек гап-деди Светлана.
-Толиб,неча километр юрдик?-сўради Андрей.
-8 дан кўро;. Яна икк соат юрсак,10 дан ошади. Соати 7 га я;ин тухтаймиз ётишга.
-Билмадим,;андай ухлаймиз?-деди Светлана.
-Мени Марина,сизни Андрей иситади.
-;азилкаш.
-Бу ту;ри гап.
Бизлар соати еттига я;ин тухтадик,Андрей ;ор ичида бирбурчакни топди,бу том
музидан ;имоя ;илар эди. Шу ердан овоз тар;ало олмас экан,бизлар бкмолал гаплаша
бошладик. ;излар газоплитада ов;ат пиширди. Кечги ов;атдан кийин ;излар ўзларига жой ;илишди ва ётишдилар. Светлана менга гап отди.
-Толиб,бирон нима айтгин?
-Нима ту;рисида?
-Ўзинг биласанг.
-Байкал ту;рисида.
-Бўлади.
Бир ўрто;им,бир аёл билан 100 кунда пиёда Байкал атрофини ёзда айлангани ту;ри-
сида менга гапириб берди. 2100 километр Байкал атрофи. Бир йил ўтиб,мен сайтда эълон
бердим,;о;лаганлар Байкал атрофини саё;ат ;илишни. ;еч ким жавоб бермади. 20 май
куни мен ва Арина иккаламиз кетдик Байкал томонга о;ир спорт халталари билан. Халта-
да бор эди,шатёр,ов;атлар,резинли этиклар,резинли курпача ва бош;а нарсалар. Слюдянка портига борганда номалум киши ;ун;иро; ;илди.
-Алло-жавоб бердим.
-Салом-деди бир йигит.
-Эшитаман.
-Мен эълон бўйича ;ун;иро; ;илияпман.
-Эшитаман сизни.
-;али кеч эмасми?
-Кеч эмас. Бугун бошладик. ;озир мен ва Арина Слюдянкада.
-Бизлар бозорда.
-Икки соат етади келишга. Келиб ;ун;иро; ;илинг.
-Тушиндим,кутинг бизларни.
-Ким ;ун;иро; ;илди?-сўради Арина.
-Яна одам келияпти,энди зерикмаймиз.
-Эри хотинми?
-Сўрамадим. Борамиз деди,демак икки киши.
-Кутамиз.
-Бир километр бу ердан шатёрлар (палатка) дам олиш жойи бор,шу ерга бугун тухтаймиз.
Уларни кутамиз.
Бизлар топдик шатёрлар шахарчасини. Бу ерда 260 дан кўп шатёрлар турибди. Дам
олиш бошланган,болаларни кўрмадик,;амма катта одамлар. Киришдан олдин бизларни
руйхатга олишди ва пул сўрашди. Бу одамлар шатёр шахарчасини отходларини олиб турар экан уша берган пулга. Икки соат утиб уша йигит ;ун;иро; ;илди,мен унга тушинтирдим,;аерда дам олишимизни. Яна бир соат улар мени топишди.
-Мен Александр,хотиним Анна.
-Мен Толиб ва ўрто;им Арина. Бугун шу ерга ;оламиз. Эрталаб чи;иб кетамиз.
-Яхши.
-Шатёрни ўрнатиб келинглар гаплашамиз,пулни,сумкани ва кийимларни ўзингиз билан
олиб юринглар. Бу ерга ишонч йу;.
Улар 50 дан ошган эри хотинлар, Александрни буйи ўзун,Аннани буйи ўрта,
чиройли аёл,кукраклари майда,сочлари ;ора ;ир;илган,лаблари арри;;ана,оё;лари жуда
келишган. Мен Аннага анча ;арадим. Кеч;урин улар келишди ва бизлар биргаликда
кечги ов;атни ;илишдик.
-Александр,нима ов;атлар олдиларинг?-дедим.
-Тушёнка,макаронлар,грунч.пиёз,картошка,ё;.
-Исси; кийимлардан борми?
-Бор,олдик.
-Резин этигичи?
-Олдик.
-Жуда яхши. Ём;ир куни дам оламиз. Байкал атрофи 2100 километр. Мени ;исобим буйича сентябрь охирида, кириб келамиз Слюдянка портига.
-Бизлар пенсияда,хим заводда ишлаб барва;т чи;дик.
-Мен харбий одамман. Эрта чи;дим пенсияга.
-Сезилиб турибди.
-Нахотки?
-Туришингиз бош;ача.
-Рахмат.
Кечаси озгина сову; бўлди,бизлар исси; кийимда эдик. Ой ва юлдузлар чи;ди,
Байкал ухламади,уни тул;ини денгиз тул;инини эслатар эди. Эртала чайкалар бизларни
уй;отди. Соат 6 дан ошган. Марина яна ухламо;чи бўлди. Мен тегмадим. Ювиниб келиб
Байкал сувида,мен чой ;уйдим газоплитада. ;арасам Марина уй;ониб менга салом деди.
-Сову;-ку.
-Байкал суви берияпти сову;ни. Июньда исси; бўлади.
-Июнь тез келсин.
-10 дан кийин.
Александр ва Анна келишди,бизлар салом алайкум ;илиб нонушта ;илишдик. Бир
соатни ичида нарсаларни йи;иб йулга тушдик.;ар икки соатда дам олдик ва исси; чой ичдик. Бу бизларга куч берди. Бир кунда 30 ва35 километргача юрдик,шатёрни Байкал
;ир;о;ида урнатдик. Шатёр атрофида олов ё;иб утирдик кечгача. Анна шъер ёзар экан,
ў;иб берди ;ар кеч;урин,мен эса ;иссалардан гапириб берар эдим. Икки шатёр ёнма ён
;уяр эдик,шунда мен ва Арина тез-тез эшитиб турдик курпа иши бўлганда ;ар хил сўзларни Анна тамондан.
-Толиб,бизлар ;ам бу ишни ;илсак бўлади табиатда.
-Мен сизни ;афа ;илишни ;о;ламадим.
-Жинди,мен розиман,нега ;афа бўламан. Бошлагин.
Мен массаждан бошладим. Арина билан мен анча йил бирганман.( Байкалдан
кийин 3 ой утди,сайт таниш ор;али турмушга чи;ди.Билмайман ;аерда ;озир яшайди).
Арина тушина ;ич;ириш керак эмас. Курпа иши тугади ва Арина менга гапирди.
-;о;лайман бу иш тез-тез бўлишини.
-Буй синаман сизга...
Бизларда ёмон гап йу; эди,;амма яхши гап билан бой. Тушлик ва;тида кўрдик
ильонни тошга ётиб иситиш олишини.
-Бу гайдюк ильони. Сибирьда кўп,чо;са одам тез тамом бўлади-деди Анна.
-Резин этикдан тиши ўтмайдими?-дедим мен.
-Йу;.
-Худога шкур.
-Мен кўп утларни биламан,буларни еса бўлади. Ун бор пичак ;иламиз.
-Майли. ;ачон?
-Кеч;урин.
-Ура,табиатда пичак еймиз бегона утлардан.
-Толиб,ёш боладек ;урсанд бўлдинг.
-табиатда пичак ейишни ўзи бўлмайди.
-Албатта ;илиб бераман.
Анна йулма йул керакли утларни тера бошлади. Тушлик ва;тида Анна керакли
утларни териб олди. Соати бешда кеч;урин бизлар тухтадик ;ир;о; атрофида. Икки
шатёрни ;уйдик ва утин йи;дик,;излар ;амирга утишди ва пичак ;ила бошлади. Мен
ва Александр ;алмо; ташлаб сувга бали; ушладик. Кечги ов;атга бали; бўлди ва пичак.
-Анна,зур бўлибди-дедим мен.
-Ё;;ан бўлган бўлса яна пишираман. Эртага бали;дан ;иламиз.
-Бизлар ушлаб берамиз.
-Яхши.
Бизлар ози;-ов;атни и;тисодият (эконом) ;илишни бошладик. Бали; бизларга
ёрдам берди ов;атни и;тисодият ;илишга. Бир ;афта ичида ;ишло;лар йу;ола бошланди.
Урмонлар пайдо бўлди. Тез-тез ильонларни кўра бошладик,кўпинча улар тошда исиниб
ётар эди. Июньда ;аво исий бошланди,бизлар тушда чумилдик. ;излар битта кукрак
халтаси билан юрар эди исси;ликдан. Лекин резин этикни ечмадик,бир куни Маринани
ильон этигини тишлаб олди,лекин тиши утмади. Шу учун бизлар ;ир;о;;а ётар эдик.
;ар икки кунда Анна пичак ;илиб берди. Бир ой бизлар биронта ;ам ;ишло;ни учрат-
мадик. Бир кунда 35 километргача юра бошладик,;еч ким чарчадим демади. Июньда
кам ём;ир ё;ди,бизлар бир марта дам олдик. У ;ам бали; ови билан утди. ;ар замон
тушгача юриб,тушдан кийин дам ола бошладик. Июльда кичгина ;ишло;ларни учрата
бошладик. Туристлар бу ;ишло;ларга келар экан дам олгани. Бизлар шатёр ;уйиб бир кун дам олдик. Ём;ир июльда кўп бўлди. Бир куни бир ;ишло;;а кирдик,магазинда эски
совет ва;тидаги тарозиларни кўрдик. Электроника бу ;ишло;;а етиб бормабди. Почта
бир ;афтада бир марта ишлар экан. Яна бир ;ишло;да,бир бобойни уйида ме;монда
бўлдик. Бобой деди.
-Бу ;ишло;ни Иркутскдан ;очган офицерлар ва солдатлар ;урган 1919 йили. Шуларни
ичида бор эди менинг бобом. 1934 йил совет давлати бу ;ишло;;а етиб келди. Офицер-
лар ;изиллар билан уруш ;илмагани учун совет давлати уларга тегмади. Уларнинг
болалари 1941 йил немецларга ;арши жанг ;илган. ;озир ёшлар шахарга ;очияпти,
улар ;о;ламади ;ишло;да яшашни.
-Бобо замон шуна;а бўлиб ;олди-деди Анна.
Бобой бизларга ;аммом ;илиб берди ва аро; ;ам ;уйди. Бобойни кампири анча
йилдан бери йу;,болалари келиб турар экан. Шахарга бормабди бобой яшашга,;излари юр
деб келса ;ам. Августда мева-чевалар пишди,Анна улардан пичак пиширар эди. Кеч;уринлари дарсархонда бали;,пичак,;узи;орин,урмон мевалари,чой,нон бўлиб
турар эди. ;изларга офарин,улар ;еч нарсадан албатта нимадир пиширар эди. Бизлар
кўпинчи бали;ни шашлик ;илар эдик. Кеч;уринлари Анна ўзини шъерини ў;иб бериб,
бизларни ;урсанд ;илиб,туман тез бўлиб турди,соати 8 дан кийин тар;алар эди. Бизлар
курпа ишини ўнитмадик. Буни Арина яхши кўрар эди. ;ар куни мен уни оё;ини массаж
;илганман. Аринани оё;и жуда чиройли,менга ё;;ан. Бир марта айи;ни кўрдик ўзо;дан.
Бурини кўрмадик,икки марта тулкини курдик. Ильонни ;ар икки ёки уч кунда кўрар эдик.
Чумилиш ;ар куни бўлди. Сентябрь келди ём;ирлар билан. ;афтада бир марта ём;ир,биз-
лар дам олиш эди. Телефонлар токсиз учирилган. Ва;ти билан ;ишло;да ё;иб олар эдик.
Ушанда уйга ;ун;иро; ;илганмиз. ;ишло; магазинидан ун,туз,шакар ,чой,ё; олар эдик.
Бали; тушёнкани ўрнини эгалади. Нон пиширдик ичига бали; солиб. Жуда ширин бўлар экан. Бугун 3 сентябрь,Чи;;анимизга 113 кун бўлди. Яна озгина Слюдянкага етиб борамиз. Ём;ир кўп ё;а бошлади,юришга йул бермай ;олди. Дам олиш кўпайди. Шатёрда
бизлар куни билан ётиб дам олдик,ём;ир тинчланганда бали;;а чи;ар эдик. 129 кун
деганда бизлар етиб келдик Слюдянкада. Ём;ир бўлмаса,бизлар эрта келар эдик. ;озир-
гача мен Анна ва Александр билан ;ун;иро; ;илиб турибман. Арина йу; бўлиб кетди
турмушга чи;;андан кийин. Ба;тли бўлсин.
-Светлана,мен китобни ;ис;а ;илиб айтим.
-Рахмат. Мен сездим.
-Сову; ўтдими?
-Чидаса бўлади. Кийим исси;. Майли ухладик.
Кечаси тинч ухладик,мен сов;атмадим. Мени Марина ;учо;лаб олган эди. ;излар
айти-яхши ухладик. Мен деволга ў; расмини чиза кетивурдим нонуштадан кийин. ;ор томида музлар кўп. Соати 11 я;ин ;ор яна иккига бўлинди. Светлана биттасини сайлаб айти.
-Чапдаги ;ордан юрамиз.
-Марина,сиз нима дейсиз?
-Сизлар ;аё;;а,мен шу ё;;а.
Чап ;орни эшиги кичгина 1,5 метрча баландлиги,эни бир метрча,томи икки метрча,музи йу; экан. Анча юрдик,Светлана бизларни тухтатди ва айти.
-Деволда олмаз бор экан.
-;аердан билдинг?-деди Марина.
-;арагин деволга ялтираяпти олмаз.
-Толиб,сен биласангми олмозни?
-Озгина биламан.
-ор;ага ;айтгин,;арагин бу олмазми ёки тошми?
-Борияпман.
Мен ор;ага ;айтим,;арасам бу тошга ў;шамади. Омазни ўзи эди. Бизлар молоток
билан синдирдик,анча чи;ди. Спорт халтага солдик.
-Билмадим бу ;имматли тош ёки олмаз-дедим мен.
-Олмазга ўхшайди-деди Марина.
-Сотамиз биронтага-деди Светлана.
-Олмаз бўлса,сота бўлмайди. Топшириш керак.
-Яна ушаларга.
-Ушаларга.
Тушликгача 8 километрча юрдик. Бир соат дам олдик. ;орни охири йу;,;ор чапга
ва унга бўлиб илъон йулига ў;шар эди. Кечгача ;орни хажми ўз;армади. Кеч;урин ;излар
ов;ат пиширди. Икки кун ;орда,ўзгариш йу;. ;амма ов;атланди,бир марта фойдаланиш
коса тову;ларни йи;иб ;олдирдик бир четга.
-Толиб,биронта ;исса айтгин-деди Светлана.
-Нима ту;рисида?
-Биронта севги ту;рисида.
-Майли.
Бир ;из тў;рисида. Исми Соня. Соня 9 чи синф ва;тида бир йигитни яхши кўриб ;олади. У йигит Соня билан мактабга бирга бориб, бирга ;айта экан. 10 синифда биринчи
марта Соня йигити билан упишади. Упиш Соняга ё;иб ;олади. Йигитни исми Антон. Улар биргаликда дарс ;илар эди Антонни уйида,бир куни дарсдан кийин Антон Соня билан катта диванда упишади.
-Мен сени яхши кўраман,мен ;о;лайман сен билан курпа иши бўлишини.
-Мен ;ам сени яхши кўраман,лекин бу иш бўлмайди.
Соня ойлаб упишади,яна бир куни Антон Соняни гапга олади ва Соня курпа ишига
рози бўлади. Курпа иши Соняга ё;ди. Секин-секин Соняни кукраги ва думмалари катта
бўлади. Соняни онаси Сонядан сўрайди.
-;изим, сен курпа иши билан шу;илланияпсангми?
-Йу; она.
-Нега кукрагинг катта бўлияпти? ;али эрта уларни катта бўлиши. Сен ёшсан.
Соняни онаси билмади ;изи ту;рисида. Ва;ти келиб улар мактабни тугатади. Антон
бош;а шахарга ў;ишга кетади,Соня эса мединститутга киради. Антон бош;а ;айтмайди
Соняга. Соня эса институтда ;ар хил йигитлар билан юра кетади. Соняни онаси билиб
;олади ;изини ;ар хил йигитлар билан юришини,лекин онаси ;изини ту;тата олмайди.
Институтни тугатиб Соня касалхонага ишлайди,бу ерда ;ам врачлар билан юра бошлайди.
Бир куни бир врач сўрайди Сонядан.
-Сен оила ;уришни ;о;ламайсангми?
-;о;лайман,ким билан? Ким билан учрамай,айтдилар-сени яхши кўраман,кийин ташлаб
кетар эди.
-Сен ту;рингда,врачлар гап чи;орди.
-Нима деб?
-Бўзилган ;из деб.
-Айтавурсин,менга фар;и йу;.
-Бу ишга тасир ;илади.
-;илса ;иловурсин.
Анча ва;т ўтиб,Соняни касалхона бошли;и ча;иради ва тушинтиради. Соня тушиндим дейди ва ўз ишини билганча давом этади. Икки ойдан кийин Соняни ишдан
бўшайди. Соня шахардан чет касалхонага ишга киради. Бу ерда ;ам йигитлар билан юра
бошлайди. Олти ой ичидан кийин Соняни ишдан бўшайтади. Соня уйда бир ой утириб
жуда кўп нарсаларни ўйлайди. Кийин бош;а шахарга жунаб,касалхонага ишга киради.
Соня жуда келишган ;из,бунга ;ар бир йигит ;авас ;илар эди. Шу касалхонада доктор
Егор билан танишади,бу йигит Соняни уйга кўзатиб ;уя бошлади. Уларнинг орасида достон бошланди,Соня Егор билан упишмади ва ётмади. Уч ой ўтиб Егор Соняга айти.
-Мен сени яхши кўриб ;олдим.
-Сен менга жуда ё;асанг,шошмайлик бирга ётишни. Мени алдаган йигитим. Ишонч
;олмаган йигитларга.
-Менга ишонч.
Турт ой ўтиб Соня биринчи марта Егор билан упишди. Саккиз ой ичида Соня
Егор билан биринчи марта ётди курпада. Бир ой ўтиб Соня Егорга айти бола кутишини.
Уларда туй бўлди,Соня ;из фарзанд кўрди,кийин у;ил,учинчиси яна ;из. Манашу ва;ти
Соня ўтган озод ва эркинлик ;аётини эслади ва ўзига ўзи гапирди. Мен жинди бўлган
эканим,мана ба;т,болалар ва турмушга чи;иш. Соняни онаси ;изини олдига тез-тез келиб
туради,лекин онаси бўлган ;изини ;аётини ;изига эслатмади. –
-Светлана мана севги ту;рисида.
-Мен ў;иш ва;тимда,мактаб ;излари катта йигитлар билан юришар эди,ким пулга,ким
сов;а учун. Билан иккита ;изни 17 ёш катта йигитларга турмушга чи;ишди,мактабни
тугатиб-деди Светлана.
-10 ва 11 синифда, бизларда иккита ;из ту;ишди-деди Марина.
-;озирги замон шуна;а экан,буни Европадан олиб келишди. Совет ва;тида ;излар турмушга ;из чи;ар эди,;озир эса икки вагон йигитлардан кийин,о; туй кийими кийишади. Европа 45 ёшларда биринчи боласини ту;ишади,бизларда эса 35 ёшда эр
;идирамиз,йигитлардан туйиб бўлгандан кийин-дедим мен.
-Яна бирон нима айтгин,уй;у келмаяпти-деди Светлана.
-Нима айтаин?
-;изи; нарсалардан.
-;озир ўйлаб кўраман. Топдим. 1982 йил мени бир курсант ўрто;им Воронеж шахрига ме;монга таклиф ;илди. Ёз ва;ти эди. Июль ойида кетди менга яшаш жойини ёзиб бериб.
Менда бир ой отпуск. Воронеж шахрига билет олдим ва ўрто;им Юрага ;ун;иро; ;илдим.
-Кутаман аэропортда-деди Юра.
-Со; бўлгин.
Бир кундан кийин мен Воронеж шахрида бўлдим,мени курсант Юра кутиб олди.
Юра шахарни ичида яшар экан. Онаси ёш аёл,отаси бош;а оила ;урган инсон экан. Мени
Курсант Юра онаси билан таништирди.
-Мария Викторовна бўламан.
-Мен Толиб.
-У;лим гапирди сиз ;а;ингизда. Юрани отаси майор. Сиз прапорщик.
-;арбий билим юртидан ўта олмадим 1980 йил. Яна бораман ў;ишга,ниятим офицер бўлиш.
-Омад сизга.
-Рахмат.
Юра бир кун шахарни курсатди. Иккинчи куни урмонга борамиз саё;атга,мен
кўп бўлганман-деди. Бизлар ози;-ов;атларни олдик ва тайёрландик саё;атга. Юра икки
;изни таклиф ;илди. Уларни ёши 25 дан ошган.
-Толиб,;излар билан борамиз,шатёр олдим иккита.
-Яхши курасангми биронтасини?
-Йу;. Бўлардан оила чи;майди.
-нега?
-Бўлар кўп аро; ичишади. Мен иккиласи билан ;ам ётганман.
-;озир эмас,кийин барибир турмушга чи;ади.
-Ким билсин.
Бир ;изни исми Юля,икинчисини исми Наташа. Улар чиройли ;излар эди,сочлари
;ора ва узун эди. Эрталаб бизлар автобус билан Аннинский район Бродовое ;ишло;ига кетдик. Икки соат ичида бизлар ;ишло;да бўлдик,мен спорт кийимида,;излар ;ам. Мен
билан Наташа ўрто; бўлиб ;олдии. Наташа мендан уч ёш катта эди. Менга Наташани
характери ва милойим гаплари ё;ди. Тушга я;ин бизлар урмонга кирдик. Урмон ;алин
экан,жуда чиройли гуллар ўсар эди. Олмахонлар ;ич;ириб дарахтдан дарахтга югириб
юрар,бизлар эса уларни томоша ;илдик.
-Толиб,бу ерда жанг бўлган. Немецларни кўп нарсалари ;олган-деди Юра.
-27 йил бўлди уруш тугаганига. Нима бўлиши мумкин?
-Ер тула ва ;уроллари,техникаси,кийимлари бўлади. У дафар болалар автоматлар топишди ер туладан.
-Кийинчи?
-Топширди милицияга.
-Ту;ри ;илибди.
Бизлар кеч;урин шатёрларни урнатдик канал атрофида. ;излар ечиниб чумилишга
тушдилар,Юра иккаламиз утин териб ов;ат ;ила бошладик. Наташа чумилиш кийимида
олдимизга келишди. Уни шакли жуда ё;имли эди. Кукраклари кичгина ўзига келишган,
менга негадир ё;ди. Юля чумилар эди. Ов;ат тайёр бўлди,Юра бир шиша аро;ни спорт
халтасидан чи;орди ва ;аммага ;уйди. Мен кам ичдим. Ичишни ё;тирмас эдим. Соати
9 га я;ин Юра ва Юля шатёрга киришди,анча ва;т утиб курпа овозлари эшита бошланди.
Наташа менга ;арар,мен эса Шаташага ;арар эдик.
-Толиб,дам олиш керак,юринг.
-;озир.
Мен озгина олов атрофида утирдим ва кийин шатёрга кирдим. ;арасам Наташа ;еч
нарсасиз ётибди. Мен ;еч нарса демадим ва ётдим ёнига ечилиб.
-Толиб,илтимос уялмагин,бизлар ёши катта инсонлармиз-ку,еч бу ;олган кийимни,яхши
дам олгин.
-Балким сиз ;а;сиз,ким кўрибди бизларни.
Наташа ;араб турди менга,мен ечиндим ва ёнига ётдим. Шатёрни ичи ;орон;и эди,
Наташа мени ;улимни ушлади ва кукрагига ;уйди. Мени шаклимда нимадир юргандек бўлди. Секин-секин ун икки то;ини массаж ;илдим,кийин упишга утдик.Наташа зур
упишар экан,мени лабларим о;рий бошланди. Ва;т утиб Наташа мени устимга чи;ди ва
кутган курпа иши бошланди. ;ар бир ;аракатда Наташа сўз айтар эди. Бу сўзлар ё;имли курпа сўзлари. Яна озгина Наташа ишни тугатиб,бошини мени ;орнимга ;уйиб ётди,мен эшитдим ;андай юраги уришини. Билмадим неча минут ўтди,Наташа гапирди.
-Толиб,сен мени кечир,менда ойлаб курпа иши бўлмаган,буни со;инибман.
-Мен тушиндим.
-Мени уй;им йу;,яна йу; демарсанг?
-Мен ;ам ;о;ламайман уй;уни.
-Унда бошладик.
-Бошладик.
Бу дафар мен ишладим,Наташа дам олди. Ёш эди,курпа иши 5 тагача борди,Наташа
мени ;учо;лаб узлаб ;олди. Эрталаб бизларни Юра уй;отди. Каналга роса чумилдик,сув исси; экан. Нонуштадан кийин яна юрдик урмон ичидан. ;излар гул териб юришди. ;ушчалар сайрар эди. 3 километрча юрдик ва чу;урни курдик,бу чу;ур 45 даражали йул
билан пастга кетган,олдинда девол,деволдан 50 сантимерли темир баландлигида,бир
метрча энида кўрилиб турар эди. Темир устида бетон бор экан.
-Толиб,бу нима экан?-деди ;излар.
-Темир дарвоза.
-Очамизми?-деди Юра.
-Очамиз-дедим мен
Иккита темир белкуракни (лопата) олиб,мен ва Юра дарвоза олдидан ерни ола бошладик. Чарчаганда ;излар ёрдам беришди. Соати 6 тигача дарвозани очай дедик,лекин
бизлар чарчаган эдик. Шатёрни ;уйдик ва кечги ов;атни тайёрлашни ;излар бошлади.
Кечаси яхши ухладик,буриларни овозини эшитмадик. Эрталаб яна ковлашни давом этдик.
Соати 11 я;ин дарвозани очдик,дарвоза ;улифсиз экан. Ичкарига кирганда кўрдик катта
хонани,томи 5 метрча баланд,эни 10 метрча кенг,кўп ;ар техника ;исимлари ётибди,учта
немец танки турибди. Томда катта лампочкалар осилган. Бизлар ;изи;иб танк ичига кирдиб томоша ;илдик. Танкларда ;амма нарсалари бор эди,лекин снарядлари йу; экан.
Полда эса ;ар хил кийимлар ётган эди. Солдатлар каскаси кўп эди. Бизлар томоша ;илдик
ва бир эшикни кўрдик. Эшикни хажми 4 метргача баландлиги ва 2 метргача эни,уни очиб
бизлар кирдик. Жуда узун коридор,чап ва унг томонда хоналар кўп эди. Хоналарда ётар эди ;о;озлар немец тилида ёзилган,;ар бир хонада стол ва стуллар ;уйилган,бир катта
хонада кроватьлар ;уйилган экан. Улар курпачалари ва ёсти;и билан ётибдилар. Икки хонада, иккита армия телефони турибди,уларни симлари коридордан чи;иб кетган.
Коридор узунлиги 100 метрдан ўзо; экан,коридор тугаб ер ости йули бошланди. Мен
Болалардан сўрадим.
-Борамизми ёки йу;ми?
-Борамиз – деди ;излар.
-Ов;атлар 10 кунлик,ер ости йули тугамаса нима ;иламиз?
-5 кун юрамиз ва ;айтамиз-деди Юра.
-Мен розиман.
Бизларда учта лампа электрический,битта ва бита ё;ар эдик,мен ва Юра олдинда
кетдик. Ер ости йули бир яримга икки метрли эди,йулда ;ар хил нарсалар ётибди. Деволда
симлар осилган,бизлар симларга ;араб кета бошладик. Кечга я;ин сим тугаб бир хонага
кирди. ;арасак матор турибди тозза ;олда. Бу матор ток ишлаб чи;арар экан. Шу хонага бизлар ётишга ;олдик. Ер ости йули исси; эди.
-;аердан билибди ер ости йулини немецлар?-деди Наташа.
-Олдин билишган,кийин ремонт гаражи ;урган.
-Ер ости йули уларга керак бўлган,нима учун ;озирча билмадик-деди Юра.
-Эртага биламиз.
-Толиб,маторни ё;иб курамизми?
-Ёнадимикан?
Юра иккаламиз маторни харакат ;илдик ё;ишга,анча харакатдан кийин матор ишлаб кетди. Коридорга ва хоналарга ёри;лик бўлди. Уч соатдан кийин маторни учирдик.
Ва уй;уга кетдик. Эрталаб нонушта бўлди маторни ё;иб,кетишдан олдин яна учириб ;уйдик. Кечгача ;еч нарса топа олмадик,ер ости йули давом этар эди. Бу ё;;а симлар
келмаган. Яна бир кун ётдик ер ости йулида. Туртинчи куни чи;дик урмон ичидан. Олдимизда турар эди немецларни ер туласи. Ичида ;ар хил нарсалар бор,бизлар буни
билмадик нималигини,деволларида осилган немец аскар кийимлари,стол устида ётибди
;ар хил хужжатлар. Бизлар шу ерга бир кун ;олдик,немец окоплари ер билан тулиб ;олган. Окоп ёнида немец ;абристони бор,уларда фамилияси ёзилган. Отилган патронлар
ерда ётар эди. ;излар томоша ;илишди.
-Мен урушга бўлгандек бўлдим-деди Наташа.
-Бу ерга жанг бўлган-дедим мен.
-Икки кун шу ерга ;олсакчи-деб сўради Юра.
-Яхши жой экан, уриш жойи бўлса ;ам,;оламиз.
Атрофда канал йу; эди,лекин урмон мевалари пишган,;излар билишади,;айси мевани ейса дўлади. Бизлар икки шатёрни урнатдик ва ов;ат ;ила бошладик. Кеч бўлганда
олов атрофидан Юра ва Юля шатёрга кетишди,анча ва;т ута бизлар шатёрдан курпа иш-
ларини эшита бошладик. Наташа менга ;араб деди.
-Бизларни ;ам ва;тимиз келди,нима дейсанг Толиб?
-Гул очилганда,инсон ;урсанд бўлади.
-Гул очилди,мени ;урсанд ;илгин.
-Юринг гулни теришга.
Мен массаждан бошладим гул теришни,Наташани шакли шуна;а милоим эди,мени
;улларимни ўзи тай;инчокдек юрар эди. Наташа мени бир ;улимни ўшлаб кукрагига ;уйди,мен уларни массаж ;ила бошладим. Анча ва;т ўтиб,мен уларни упа бошладим,
Наташа эса бошини чапга ва унга ташлар эди ро;ат олиб мени массажимдан. Кийин
яхши ва ширин сўзларни гапира бошлади. Жоним,асалим,шириним менинг,менга сени
массажинг ё;ди-дея бошлади. Яна озгина, бизлар курпа ишини бошладик,Наташа уша
ва;ти ўзини йу;отиб ;уяр эди. Жуда ;ам исси; ва вулкан аёл экан Наташа,бизлардан
па;ир,па;ир тер о;ди бу ишда. Иш тугаб иккаламиз ётар эдик.
-;ачон Самар;андга учиб кетасанг?
-Яна 10 кун бор. Нима эди?
-Саё;атдан кийин мен сени ме;монга ча;ираман.
-Рахмат.
-Уч ёки турт кун мени уйимда ;олшингни ;о;лайман.
-Бир етмайдими?
-Йу;. Менда йигитлар бор камида турта,лекин биронтаси менга массаж ;илмаган. Тез
курпа ишини ;илиб,ўзига керакли нарсани олиб ётар эди. Сен бош;ачасанг.
-Афсузки,сиз Иркутск шахрига яшамайсиз,мен олдингизга ;ар куни келар эдим.
-Рахмат. Мен сени Толиб кўп йиллар эслаб юраман. Яна уч ёки турт йилдан кийин,мен
турмушга чи;аман. ;озир ;о;иш йу;.
-Борми яхши кургандан.
-Бор,лекин у мени бош;а йигитларимни билмайди. Биттаси иш хонада,иккинчиси такси
;айдайди,учинчиси оддий доктор,туртинчиси келгуси мени эрим. Мен уларга йигитла-
римни билдирмадим. Юля ;ам билмайди.
-Уна;ада уйингга ме;мон бўла олмайман,келгуси эринг келиб ;олса,нима бўлади?
-Онамни уйи бўш турибди,уни ;еч ким билмайди. Уша ё;;а брамиз. Толиб,ишни давом
этамизми?
-Этамиз.
Наташа турт марта курпа ишидан кийин эриди ва мени ;учо;лаб ухлаб ;олди.
Эрталаб бизларни ;ушлар уй;отди ;ар хил ;уши;лари билан,мен шатёрдан чи;дим,
об-;аво исси;,Юра ва Юля уй;уда. Мен олов ё;иб чой ;айнатдим ва ичиб утирдим
ёл;из табиатга ;араб. Соат 10 я;ин улар шатёрдан чи;а бошлашди.
-Яхши кун,Толиб-деди Юля.
-Яхши кун,Юля. Кечаси ;ур;иш бўлмадими?
-Йу;. Толиб. Сизларчи,;андай ухладиларингиз?
-Зур.
-Юра кечаси тиш кўрди немецлар тў;рисида.
-Уларни ру;и шу ерда,шунинг учун бўлса керак.
-Ким билсин!
-Чой тайёр.
-Яна озгина келамиз.
Бир соатни ичида ;амма йи;илди,нонушта яхши бўлди. ;излар бу ердан кетамиз
дедилар,мен ва Юра рози булишдик. Бизлар жанубга ;араб ордик ва кечга я;ин бир кич-
гина ари;ни топдик. Шу ерда шатёрни ;уйиб роса чумилдик. Бир ва;ти ;арасак,;излар
ёлон;оч бўлиб чумила бошлашди,уларга Юра ;ам ечиниб ;ушилди.
-Толиб,ечин. ;ушилгин бизларга-деди Наташа.
-;озир.
Мен ;ам явойи бўлдим уларга ;ушилиб,сувдан чи;;анда Юля мендан кўз узмади,
мен эса ундан кўз узмадим,уни ажойиб келишган шакли,уни шакли мени асал аридек тортар эди. Наташа сезди ва менга айти.
-Чиройлимикан Юля?
-Чиройли,;амма ;излардек.
-Менчи?
-Сиз уларни биринчисиздир.
-Нега ;изларни сизлайсанг?
-;излар бу йигитлар эмас. Улар ;амма ва;т очилган гуллар,мен эса гулларни яхши кўраман.
-Рахмат,яхши сўзлар учун.
Уч кун ари; ёнида яшадик ва шахарга ;айтик. Юрани ёш онасига бизлар айтиб
бердик,нима топдик,;аерда ухладик ва чумилдик.
-Юля сен билан ётдими?
-Ха ойи, мен билан. Нима эди?
-Эрта олдимга келиб айтса,-мен бола кутияпман Юрадан деса-нима дейман? Бу ;излар
юрадиган ;излар ;о;лагани билан.
-Ойи айтмайди. Нега деганда иш бўлган ;имоя ;олда.
-Худога шкур.
Бир кун утиб Юрани уйига Наташа келди ва бизларни ме;монга олиб кетди. Юра
такси олиб бир квартирага келди. Бу уша онасини квартираси экан. Квартира икки хонали,
;амма нарса бор,кийин Юля кириб келди. Бизлар дарсархон безадик,Юра яхши сўзлар айти ;излар номига. Албатта ичимликлар бўлди. Мен кам ичаман ;амма ва;т. Уч кун
бизлар квартирадан чи;мадик. Наташа мен билан бўлди.
-Эртага менда самолёт.
-Толиб.нега сен шу ерлик эмассан?-деди Наташа.
-Нима эди?
-Сен билан бўлар эдим.
-Мен сизни ўнита олмайман,Юра сизга салом бериб туради.
-Келаси йил келгин.
-Айта олмайман.
-Нега?
-;изим катта бўлияпти,онам кўрмо;чи набирасини.
-Майли.
-Ўзинг келгин ёзда,5 ёки 10 кунга.
-Харакат ;иламан.
Эртаси куни мени ўрто;лар кўзатиб ;уйишди.Наташа мен роса ;атти; упди самолёт-
га чи;ишдан олдин. Мен яхши ;отира билан Самар;андга келдим. ;изматга чи;дим отпуска тугаб,Юра менга Наташадан салом олиб келди ва иш хонасини телефонини берди.
Мен ;ун;иро; ;илиб турдим. Уч йил ўтиб Наташа турмушга чи;ди уша йигитига ва ало;а
йу;олди. Юра офицер бўлиб Украинада ;измат ;илди. Уларнинг ;иссасини мен билмай-
ман,лекин ;отира ;олди. Бу ;а;да ёздим китобга.
- Светлана мен ;иссани тугатдим.
-Рахмат. ;иззи; экан.
-Сенга ;излар кўп ;отира берар экан-деди Марина.
-Кечирасиз Марина,мен уларни яхши кўраман.
-Сездим ;икоялардан.
-Толиб,топилган немец танклари нима бўлди?
-Олдин милицияга айтик,милиция ;арбийларни ча;ириб айтишди. Урмондан олиб кетишди,уларни матори ишлаган,ўз оё;и билан ;арбий ;исимга борган.
-Яхши бўлибди.
-;излар,;андай сову;?
-Чидаса бўлади.
Кечаси бизлар яхши ухладик,эрталаб ;еч ким айтмади сов;отиш ту;рисида. Тушгача
анча юрдик. Бугун 4 чи кун. ;ор тугамади,мен ў; расмни деволга чиза кетдим. ;ар замонда ;ор икки ёки учга бўлина бошланар эди. ;излар ;аё;;а деса шу ё;;а юрдик белги
;уйиб. Соати 6 га я;ин кечаси сову; йу;ола бошлади ва ;ор исий бошланди,бизлар ;айрон
;олдик. Бир жой топиб ;излар ов;ат пиширди,кечги ов;атдан кийин Светлана менга савол берди.
-Толиб,афсона кўп ёзганмисан?
-Кўп. Нима эди?
-Биронта афсона айтиб бергин.
-Бор менда 9 та номли китоб. Улар айтилади ТЕЛЕПОРТ (се;ергарлик).
-Бу нима дегани?
-;ис;а ;илиб айтганда се;ергарлик.
-Менга ;изи;иш бошланди. Бошла Толиб.
-Бир куни бир сўз айтиб ўзимдан сўрадим,уша нарса пайдо бўлди. Кийин яна,яна ва яна.
Айтган нарсалар пайдо бўла бошланди. Мен ўзимга ;айрон ;олар эдим. Ушанда ;ушним
Наташа ва Александрни эри хотинларни ва яна Аннани олдим саё;ат ;илиш учун. Улар
;аерга борамиз?-деб сўрашди.
-Бразилия урмонига.
-илъонлар кўп-деди Наташа.
-Резин этик киямиз.
-Явои одамхур одамлар ;ам кўп.
-Биронта кўатувчини оламиз Бразилия ;ишло;идан.
-Нима керак?
-Ози;-ов;атлар,кўпро; тушёнкалар ва конфетлар,хиндлар (индийцы) яхши кўради буларни. Яна 300 доллар керак. Нима олиш керак мен сизларга руйхатини бераман.
Уларга ёзиб бердим нима керак. Икки кун ичида тайёргарлик бўлди ва бизлар йи;илдик
мени уйимга.
-;амма тайёрми?-деб сўрадим.
-Тайёр – деди улар.
-Мени ;улимдан ушланглар.
;амма ушлади. Мен керакли шахарни номини айтим,уч секунд ичида бизлар Бразилия шахрида юрдик спорт халталари билан. Бизлар шахар ;ал;и ;арар эди. Бир
соатча бўлдик шахарда ва мен гру;га айтим.
-Урмон ёнида жуда кўп ;ишло;лар бор,;ишло; ;ал;и урмон ;индлари билан ўрто;,
шуларни ;ишло;ига борамиз ва биронта инсонни топамиз бизларни олиб боришни ва
;айтаришни ;ишло;;а.
-;аердан биласанг у ;ишло;ни?-деди Наташа.
-Урмон ёнида албатта бор ;ишло;,худди Россиядек.
-Бошла унда,яна озгина кеч бўлади.
Улар мени ;улимни ўшлади,мен керакли сўзларни айтим. Се;ергарлик кучи билан бизлар бир ;ишло;;а пайдо бўлдик. ;ишло; катта экан,уйлари билмадим нимадан
;илинган. Лойдан ёки хом ;иштдан. Мен аёлни тухтатдим ва сўрадим англисча. Аёл
гапирар экан бу тилда.
-Бизлар турист, келдик урмонга айланиш учун,бирта одам керак бизларни урмонга олиб
ва ;айтариш учун,пулини берамиз.
-Бир бобой хиндлар билан ўрто;,у тез-тез бўлиб туради урмонга,юринглар мени уни
уйини кўрсатаман. Исми Пабло,ёши 70 дан ошган,лекин ёшдек юради.
-Бизларга ту;ри келади.
300 метрча юрдик,аёл кўрсатди Паблони уйини,ўзи кетди,мен эшигини та;;илатиб
Бобойни ча;ирдим. Бобой хотини билан чи;ди. Бизлар саломлашдек.
-Нега мен сизларга керакман?-деди бобой.
-Бизлар турист. Ёрдам керак сиздан.
-;ана;а?
-Сиз яхши биласиз урмонни ва хиндлар билан ўрто;сиз,бизларни урмонга айлантириб
ва ;айтариб келинг,бизлар тулаймиз.
-Бугун кеч бўлди,уйга киринглар.
Бизлар иуйга кирдик,икки хона,мебельдан икки кровать,уни ;ам ўзи йи;;анга ухшади. Каса тово;лар ошхонада столни устида турар эди,телевизор ўзларини хонасида.
-;аердан бўласизлар?-деб сўради бобой.
-Россиядан-дедим мен.
-Мени исмим Павло,72 кираман.
-Мен Толиб,ўрто;ларим Анна,Наташа,Александр.
-Жиндилар,бу ер урмон эмас,жаннатни ўзи. Бу ерда ильонлар кўп,йулбарслар бор,бури ;ам. Улардан таш;ари одамхур хиндлар ;ам бор. Мени танийди шу атрофдагилар,
ўзо;дагилар бизларни ейди.
-;ур;манг,улар улгирмайди бизларни ейишга.
-Эртакчи экансан.
-Шундан бири. Нима олиш керак урмонгша кириш учун?
-Ўткир ;илич (Мачете хиндлар ;уроли урмон ичида) . Бу урмон шохларини ;ир;иб йул
очади.
-Мен биламан бу ;иролни.
-Менда бор,ишлатиб ;айтганда ;айтирасизлар. Нима ов;ат олдиларинг?
-Тушёнкалар,кольбаса,дошираклар.
-Хиндлар тушёнкани яхши кўради,10 дона бериш керак. Бир катта гру; америкадан келган
эди бир йил олдин. Мен уларга айтим,ўзо;;а бормайлик деб,улар сўради мен олиб бордим. Хиндлар бир ;изни берасизлар деди,бермасангизлар ;аммани ўлдирамиз дейишди. Улар бир чиройли ;изни сайлаб олди ва ;олганларни ;уйиб юборди мен
билан бирга. ;из ;озиргача уларни ;улида,уни кимгадир туй ;илишади.
-Худо са;ласин буни-деди Анна.
-Толиб,мен ;ур;иб ;олдим-деди Наташа.
- Наташа, ;ур;иш керак эмас. Мен се;ергар йули билан ;аммани олиб чи;аман.
Павло 300 доллар сўради. Хотини дарсархон безади,бизлар уларни Тушёнка,нон.
конфетлар билан ме;мон ;илдик. Кечаси Павло бизларга иккинчи хонага жой ;илиб
берди,;амма полга ётишди. Эрталаб бизларни Павло уй;отди. Нонушта ;илиб бизлар
;иличларни олдик. Павло хотини билан хайирлашиб уйдан чи;ди,урмон кўриниб турибди.
Бир километрча юрдик урмон тарафига ;араб,етиб келганда,Павло деди.
-;амма резин этик кийсин ва ;имоя кийимларни ;ам. Сизларни ильон чо;са ;ам тиши утмайди бу этикдан.
-Кечаси ;андай ухлаймиз?
-Кеч бўсин айтаман. Урмон ичида кўп мевалар,;айси мевани ейса бўлади курсатаман.
Бизлар урмонга кирдик,олдинда Павло дарахт шохларини ;ир;иб кетар эди. Ор-
;ада мен,уртада ;излар ва Александр. Анча юрдик,Аннани оё;ини ильон тишлаб олди.
Анна ;ур;андан ;ич;ириб юборди. Павло куриб Аннага бу ;али гули деди. Маносини мен
тушиндим,бу дегани ильон кичгина,каттаси олдинда деган манода айти. Икки соатлар
юрдик. Павло меваларни кўрсатди,буни ейса бўлар экан. Меваларни олиб ўзи олдин еди.
Кийин бизларга ўзатди. Мевалар жуда ширин эди. Йулда камида 25 ильон кўрдик катта
ва кичик. Соати 5 я;ин урмонда ;орон;и тушди. Павло дам ва ётиш жойини тозалашни
кўрсатди. Бизлар тозаладик. Уртада олов ё;дик. Кечаси биз томонда ильонлар келар эди.
Павло уларни улдира бошлади. ;имиоя кийим уларни ичимизга киргизгани ;уймас эди. Мен ва Павло иккаламиз утирдик олов атрофида,;излар ухлашди,улар ильонлар ;а;ида
;еч нарса билишмайди,мастдек ухлаган.
-Толиб,сен икки соат ухлаб олгин,кийин мен бораман ухлашга. Эртага тушлик ва;тида
ухлаб оламиз бир соатдан.
-Яхши,мен дам оламан,агар керак бўлсам уй;отинг.
Мен ;ам ;имоя кийимида эдим,;излар ёнида ётдим. Билмайман неча минут ухладим,мени Павло уй;отди.
-Толиб.хиндлар бизни ураб олишди. ;изларни уй;от.
-;ани хиндлар?
-Ор;амизда ва олдимизда,;озир улар келади,мен уларни юришидан сезаман.
Беш минут ичида ;излар турди. Мен уларга тушинтирдим хиндлар ту;рисида. Ун
минут ичида хиндлар бирма бир кела бошлади,уларни ;улида камон (лука) ва ;иличи
(мачете) бор экан. Улар Павло билан саломлашди ;улини кукрагага ;уйиб. Павло уларга салом бер деди. Мен ;ам такрорладим ;улимни йлкага ;ушиб. Уларни юзи ;изил рангда
чизилган,сочлари ўзин буралган ;олда,шакли ;ам чизилган ;ар хил рангда. Хиндлар анча
Павло билан гаплашди.
-Толиб,булар тушёнкани сўрияпти-деди Павло-гап англиз тилида эди.
-;анча?
-10 та. Булар 10 кўп ра;амни билишмайди.
-Конфет ;ам оладими?
-Олади болаларига.
-;озир. Наташа,10 та тушёнка ва конфетлардан беринг.
Наташа ерга уларни ;уйди,бир хинд ;ули билан ушлади конфетларни ва олиб хидлади. Анна бир пакет олиб уларни солди ва уша хиндга ўзотди. Хинд калласини
паст ;илиб миннатдорчилик билдирди. Улар Павло билан яна гаплашиб кетишди.
-Улар бош;а келишмайди-деди Павло.
-Сизни танишар экан улар-дедим мен.
-Мен уларни 50 йилдан кўп танийман,ёшлари отаси билан юриб мени билишган.
-Улар одам ейдими?
-Булар емайди. Ичкаридагилар ейди. Икки ;абила бир бировини ерига киришмайди. Кирса
уруш бўлади.
-Бизлар жуда ;ур;дик уларни кўриб-деди ;излар.
-Худо са;ласин булардан. Кечаси кўп ильонлар келишди,мен Павло билан уларни улдирдик. Сизлар роса уй;уда эдиларинг.
-Мен бош;а юргим келмаяпти-деди Александр.
-Бир соатни ичида ;уёш чи;ади,;ур;магин.
-Толиб,;ур;иш ямон нарса экан.
-;ур;иш бу инсонни ;имоя ;илади.
-Биламан.
;уёш чи;ди,бизлар нонушта ;илдик,ильонлар олдимизга кам келадиган бўлишди.
Бу ерда жуда кўп майда ильонлар. Дарахтда утирар эди тути ;ушлар (попугай),улар сайрай бошлади. Бизлар Павло рахбарида юра бошладик. Икки соат ичида бизлар чи;дик
бир катта ;амишли кўлга (озеро). Атрофи чимли кўм кўк эди.
-Чумилса бўладими?-деб сўрадим Павлодан.
-Бўлади.
;излар чумилиш кийими билан сувга ташланди,сувда бали; бор экан. Сув жуда ;ам
тозза,сув тагидаги тошлар куринар. Мен ;ам чумилдим. Павло чумилмади. Анна ;ули билан курсатди биз тамонга келаётган хиндларни. Бизлар ;ур;дик,улар 15 дан кўп эдилар.
-Павло менга деди-;излар кийинсин.
-;излар кийинглар.
-Яна тушёнка сўрайдими?-деди Александр.
-Билмадим. Олдин улар келсин,кийин биламиз.
Улар келишди,бизлар турибмиз ;ур;иб. Буларни бизлар кўрмаган эдик кечаси.
Бир хинд Павло билан куришди хиндларча,улар анча гаплашиб кетишди. ;аммани юраги
жойига тушди. Кийин Павло бизларга айти.
-Мени ўрто;ларим. Сизларни сўрашди.
-Нима дедингиз?
-Ме;моним дедим. Буларга урмонни кўрсатияпман дедим. Улар айти,бу ерда катта ильон
Анаконда бор экан,э;тиёт бўлинглар деди.
-Нима ;илдик? Мен Анакондани кўришни ;о;лайман-деди Наташа.
-Кўрсак бўлади,лекин ;оча ўлгира олмаймиз ;увганда,у тез юради-деди Павло.
Кўл атрофида юрганда,бизлар ;орни семиз Анаконда ильонини сувда кўрдик. У ётар
эди дам олиб.
-У кимнидир еган,;орни семиз,оч бўлганда эди бизларни ;увар эди-деди Павло.
-Катта ва ўзин экан-деди Наташа.
-Уйга ;айтамизми ёки юрамизми?-дедим мен.
-Менга ё;мади бу урмон,хафли экан-деди Александр.
Мен Павлога тушинтирдим ;аммасини,Павло рози бўлди уйга ;айтишга. Гру; мени
гапимга ;уло; солиб ;улимдан ушлади,Павло ушлаб мени ;улимни ;айрон ;олди,мен
керакли жойни айти,уч секунд ичида бизлар Павлони уйини ёнида пайдо бўлдик. Павло
;еч нарсани тушина олмади ва сўради.
-Сизлар се;ергарми?
-;а-дедим мен.
-Нега унда урмонда ухладик?
-Буларни сезиш ва кўриш учун эди.
-Саё;атчилар. Эртага се;ергарлик йули билан хиндлар ;абиласига борсак ;ам бўлар экан.
Кўп нарсани кўрсатар эдим.
-Майли-деди ;излар.
Павлони хотини яхши дарсархон безади,Павло хотинига бўлган во;иани айтиб берди. Хотини калласини ;имирлатиб эрига нималар деди. Мен озгина гапираман Порту-
галия тилида ва тушинаман. ;излар ёзги куча ;аммомига чумилиб олишди. Кечаси бизлар
катта хонада ётишдик. Эрталб бизларни ;уроз овози уй;отди.
-Бразилия ;ам ;уроз бизларни ;ишлокдек уй;отди-деди Наташа.
-Бу ер ;ам ;ишло;-деди Анна.
-;амма ерда ;уроз битта экан,эрталаб уй;отиш.
-Бу уларни ;онида бор уй;отиш.
-Толиб,се;ергарлик ;иламизми?-деди Александр.
-;абилаларни кўрамиз,хиндлар ;андай ягашини?
-Бизларга ;арши кураш ;илсачи?
-Унда се;ергарлик иш беради.
-Ўзинг биласанг,бизларни тирик уйга ;айтаргин.
-Албатта.
Нонушта тугади,Павло олдимга келди ва кетишни айти. Мен ;аммага айтим-;улимни ушланглар ва айтим ўзимга се;ергар сўлари билан-хиндлар ;абиласини олдига
пайдо бўлайлик. Уч секунд ўтмас бизлар бир хиндлар ;абиласини олдига пайдо бўлдик.
Уйлари чайладан ;илинган,аёл ва болалар уй ёнида эди,бизларни кўриб,улар олдимизга
келишди. Павло бизларга ;ур;майлар деди. У хиндларга хинд тилида гапирди. Бир аёл
бизларни стол турган жойда таклиф ;илишди. Бу ер уларни ошхонаси экан. Негадир улар
исси; ов;ат емар экан,;аммаси оловга шашлик ;илинган ;олда ейишар ва улар бизларга
тово;дан ;илинган косада сўв олиб келишди.Бизлар ичмадик,Павло ичди. Наташа спорт
халтасидан конфетларни ва 10 та тушёнкани чи;орди ва уша аёлга берди. Аёл ;урсанд
бўлиб болаларни ча;ирди ва конфетлардан ме;мон ;илди.
-Йигитлари ;ани бу ;абилани?-деб сўради Наташа.
-Овда экан-деди Павло.
-Томоша ;илсак бўладими бу ;абилани ;андай яшашини?-деди Анна.
-;озир мен сўрайман-Павло сўради уша аёлдан-Аёл рухсат берди.
Бизлар айландик уйларини,улар самонда ухлашар экан. Бир ва;т зтиб,бир чайладан
бир ;ари зур;а юрадиган бобой чи;иб биз тамонга кела бошлади. Бобой хассаси билан келди ва ўз тилида салом берди ;улини унг елкада ;уйиб. Павло у бобой билан гаплашди.
-Йигитлар ;озирча йу; кетинглар-деди бобой.
-Нега ме;монларни хайдияпсиз?-деб сўради Павло.
-Бизлар одам еймиз,йигитлар келса мен сизларга ёрдам бера олмайман,кетинглар.
Шу ва;ти бизни ;уролланган ёш хиндлар ўраб олди. Бобой калласини чанга ва
унга ташлар эди ;еч нарса дея олмай. ;амма ;айронда. Хиндлар ичидан бир урта хинд
чи;ди ва гапирди. Уларни юзлари ;изил бўё;да бўялган,шаклида расмлар ;ар хил.
-Нега келдиларинг,бу ;абила уши. Мен хиндлар бошли;и,бу ердан ;еч ким ;айтмайди-
Павло таржима ;илди ва у билан гаплашди.
-Бизлар ме;монга келдик,у бу нарсалар бердик ;абилага-деди Павло.
-Сен ;ам хиндсан,лекин буларга сотилибсанг.
;абила бошли;и йигитларга буйру; берди бизларни бир чайлага ;амам ;уйишни.
Бизлар бир чайлага утирдик со;чи ;ури;лигида. ;амма во;иани кўриб турибмиз. Бир аёл
бир майда болани олиб юрди у ё;;а ва бу ё;;а йи;лаб. Павло со;чидан сўради.
-Нима бўлган болага?
-Касал. Даражаси тушмаяпти.
-Бизларда дори бор,ёрдам берамиз.
-;озир мен ;абила бошли;ига айтай ёрдам ту;рисида-со;чи тез ;айти ва айти-бошли;и-
мизни ўзи ;озир келади.
-;абилани бошли;и келди ва гапирди-болани даволанглар мен сизларни ;уйиб юбораман.
-Наташа-дедим мен-антибиотекдан бериш керак.
-;озир.
Наташа болани даражасини кўрди ва антибиотек берди. Бир соатлар ўтиб бола
озгина ўзига келди. Бир кун деганда бола юрадиган бўлди. Бизларни уч кун ;амо;да ўшлаб турди ;абила бошли;и. Бола ўрнидан турганда,;абила бошли;и келиб Павло ор;али гапирди.
-Рахмат сизларга. Сизлар бўш сизлар. Бугун сизлар менинг ме;монимсизлар.
Бизларни уша ошхонага олиб борди ;абила бошли;и. Улар учта маймунни оловга
пиширди шашлик ;илиб. Дарсархонга ;уйганда бизлар йиа олмадик,Павло ейиш керак деди. Кўзларни юмиб, едик маймун гушидан. Икки соат ичида 5 та хинд бизларни урмон
ичига олиб кетди.
-;аерга бизларни олиб борияпти?-деб Павлодан сўрадим.
-Билмадим.
-Сўраб куринг бу хиндлардан.
-;озир сўрайман-Павло сўради битта хинддан,у айти.
-Бошли; айти бизларга,сизларни йулбарсларга олиб боришни.
-Йулбарслар одам ейди.
-Шу учун сизларни йулбарсларга олиб борияпмиз.
Павло ;аммасини менга такрорлаб берди. Гру; жим кетар эди. Агар ростам ;ам бу
ту;ри чи;са бизлар се;ергар ишига ўтишга тайёр эдик. Анча юрдик ва 7 та йулбарсни
кўрдик,улар биз тамон юра бошлади. Мен гру;ни йи;иб ;абилага ;айтамиз дедим ва шў
сўзларни айтим. Секунд ўтмасдан бизлар ўша ;абилага ;айтик. ;абила бошли;и бизларни
кўриб ;айрон ;олди ва олдимизга келди битта ўзи,ўша ва;ти мен ва гру; ;абилани ўшлаб
се;ер сўз билан музланган океан дарёсида пайдо бўлдик. ;абила бошли;и ёлон;оч эди,у
роса сов;атди ва бизлардан сўради.
-Мени кечиринглар,мен энди ;еч ;ачон ме;монларни хафа ;илмайман.
-Шў сўзга турасангми?-деб сўради Павло.
-Тураман.
-Бизлар ме;монга келиб болани даволадик,тушёнкалар ва кофетлар бердик,сиз эса бизларни йулбарсларга юбординиз-деб сўро; ;илди Павло.
-Айибдорман,кечиринглар мени.
-Павло,нима дейсиз,;айтарайми ёки шў ерга ;олдирамизми?-дедим мен.
-;айтарамиз. Бу энди тушинди яхши ва ямон ишини.
Гру; ;айти ;абилага. Хиндлар бизларни бошли;и билан кўрдилар,улар олдимизга
келишмадилар. Бизлар ;абила бошли;и билан ;айирлашдик ва Павло ;ишло;ига се;ергар
сўзлари билан ;айтик.
-Рахмат Павло сизга бизлар уйга ;айтамиз.
-Мен ;еч ;ачон бўна;а саё;ат ;илмаганман,сизларга ;ам рахмат.
Павло ;иличларини ;айтардик ва уйга келдик се;ергар сўзи билан. ;изларни кайфияти йу; эди. Мен уларни сездим. Анча ва;т ўтиб Наташа гапирди.
-Бизларда отпуск. Толиб яна биронта жойга олиб боргин.
-Яхши. Денизавраларни кўрамиз эртага.
-;изи; бўлар эди.
-Анна сиз ;андай,ва;т борми?
-Бор.
-Эртага соати 10 да кўтаман ;аммани.
-Светлана биринчи ;исим тўгади. ;андай сову; ўтмадими?
-Йу;. Афсона ;изи; экан. ;олганини эртага айтасангми?
-Эртага айтаман.
Кечаси бизлар яхши ухладик. Бугун 4 чи кун,;ор ичи озгина исиди нимагадир,;еч
билмайди нима учун. Соати 4 дан кийин ор;амиздан кучли овоз эшитилди. Бизлар ;ур;дик.
-Бу нимани овози-деди Марина.
-Менимча йулимизни тош босди-дедим мен.
-;андай ;айтамиз?
-Ор;ага ;айтиш энди йу;,фа;ат олдинга юриш. Ов;атни кам ишлатамиз,ким билсин ;ачон
таш;арига чи;амиз.
-Топа олмасак нима бўлади?-деди Марина.
-Шу ерга ;оламиз,агар чи;иш йулини топмасак.
-Бу ;ор, ер ости йули эмас ковлаб чи;санг-деди Александр.
-;аердадир чи;иш йули бор. У учун тинмай юриш керак.
-Юрамиз Толиб-деди Светлана.
;излар ов;атни кам пишира бошлади. Бошланди гру;да ов;ат и;тисодият(эконом)
;илишни. Бизлар ;урт;дик ;ор ичида ;олишни.ар куни соати 6 гача юрар эдик,бугундан
бошлаб юрдик соати еттигача. Нонушта чой ва печенье билан ўтар эди. Тушликни яхши
ейяр эдик. Кечги ов;атни кам едик,кўпиро; ширин чой ичдик. ;амма дам олганда Светлана мендан сўради динизавралар ;а;ида гапириб беришни.
-Бу китобни давоми. Эрталаб соати 10 да ;амма йи;илди мени уйимда. Менинги хотинимга бу ишлар ;изи; эмас,шу учун мен ;ушнилар билан саё;ат ;илар эдим. Мен улардан сўрадим. ;айси ва;тда яшаган динизавралар?
-Билмаймиз-деди ;аммаси.
-Юра даврисида 195-141 миллион йил илгари бўлган.
-Охо,бизлар ;озир Юра даврисида борамиз?-деб сўради Наташа.
-Ту;ри 195 миллион йил илгари бўлган ;аётга борамиз ва саё;ат ;иламиз.
-Сен катта афсоначи бўлибсанг.
-Афсона китобга ёзилади ва ;аётга рос келади ва;ти келганда. 10 кунга ов;ат олдиларингми?
-Олдик-деди ;аммаси.
-;ани,;амма мени ;улимни ўшласин,;озир Юра даврисида бўламиз.
Улар мени ;улимни ўшлади ва мен се;ергар сўзларни айтим ;аерга боришни. Яна уч
секунд ўтиб, бизлар катта дала майдонида пайдо бўлдик. ;аво жуда исси;,оё; тагида ўсар
эди ;ар хил ;идли гуллар,бу гуллар бизнинг ва;тимизда ўсмайди. ;излар териб ейя бош-
лади ;ар хил резаворларни ( ягоди полевые). Улар жуда ширин эди.
-Толиб,;ани динизаврлар?-деди Анна.
-Шу атрофда ўтлаб юргандир.
-жуда кўришни ;о;лаяпман.
-Сабир ;илинг,кўрасизлар.
-Резаворлар ширин экан-деди Наташа.
-Бу ерларда ўзум,олма,тарвуз ва мевалар бор.
-Сен бўлгансан бу даврда,уларн егансан,шундайми?
-Шундай,Наташа. ;озир ту;рига юрамиз. Балким ўчратиб ;оламиз динизаврларни.
Бизлар юрдик,;уёш исси;лиги 50 дан ошган. ;излар румолчани бошига бо;лаб
олдилар. 5 километрча юрдик ва ;ар хил овозлар кела бошланди. Овозлар келди пастдан.
Мен гру;га айтим-ю;оридан томоша ;иламиз. Я;ин боришга ;амма ;ўр;ди.
-мана улар-дедим мен.
-Ростан ;ам булар динизаврлар-деди Анна.
-Я;ин боришни ;о;лаяпман-деди Наташа.
-;афли,ўзо;дан кўринглар ва расмга олинглар-дедим мен.
Наташа уларни расмга олди. Икки соатча кўрдик,уларни ичида болалари ;ам бор
эди. Яна озгина осмонда учиб юрадиган динизаврлар пайдо бўлди. ;аммасини Наташа
расмга олди.
-Толиб,чумилиш жойи борми бу ерда?-деди Наташа.
-Бўлиш керак. Юринглар ;арбга ;араб,топилиб ;олар.
-Мана бизлар 195 миллион йил ;аётини кўрдик-деди Александр.
-Одамлар бўлганми шу даврда?-деди Анна.
-Йу;. Одамлар эрамиздан олдин 250 минг йил олдин пайдо бўлган. Менимча улар турт-
ламчи даврда (червертичный пероид) пайдо бўлган. 2 миллион эрамиздан олдин,бу бизнинг аср.
Бизлар 3 километрча юрдик ва кўрдик майда кўлни(озеро). Атрофида ўтлар ўсар эди,кўл ;ир;о;ида исси; ;ум,;излар ечинди ва сўвга тушдилар. Сўв тагида нима бор кўриниб турар эди.
-Сўв исси; экан-деди Анна.
-Толиб,рахмат сўв учун-деди Наташа.
Мен ва Александр ;ам сўвга тушдик. Жон,жон деб роса чумилдик ва исси;ликни ютдик. Икки соатча бизлар шу ерга дам олдик. Кийиниб озгина юрган эдик,ор;амиздан бир номалум овоз келди,;арасак сўвдан бир катта ильон чи;а бошлади. Бизлар ;ур;иб
кўзата турибмиз ильонни. Уни ўзинлиги 30 метрча бор,калласи бочкадек,кўзлари инсон
калласидек,оё;ларини буйи 3 метргача я;ин,оё; тирно;ларини ўзунлиги бир метрча бор.
Терисини ;ар хил ранги бор,уларнинг ранги чиройли. Ильон тў;рига кетди,бизлар ;айрон
;олиб бир биримизга ;арадик.
-Тез кетайлик-дедим мен.
-Худо са;ласин бу ильондан-деди Наташа.
-Яна нима бизларни кўтияпти?-деди Александр.
-Кўп нарсалар бу даврда-дедим мен.
Утлар орасида ўсар эди чиройли гуллар,;излар уларни тера бошлади,хиди атир
гулдан ;ам кучли,бу хидлар бизларга ё;ар эди. Юрдик озгина,шу ва;т осмонда пайдо
бўлди ўчиб юрадиган ;анотли динизаврлар,уларни овози кучли бўлиб бизларга келди.
;амма уларга ;арар эди,Наташа уларни расмга ола бошлади. Гру; анча уларга ;аради.
Улар ;аё;;адир учиб кетди. Бизлар энди юрмо;чи эдик,осмонда катта ;анотли ;ушлар
пайдо бўлди.
-Бу нима?-сўради мендан Наташа.
-;ушлар,булар ;амма нарсани ейди.
-Одамларни ;амми?
-Одамларни ;ам. Биз томонга улар учиб келса,нима ;иламиз?
-;очамиз.
-;аё;;а? Урмон бу ерга бўлмаса.
Гапиришни улгирмадик,осмондаги ;ушлар ерга ;араб учди,улар ;ўнди бизнинг
олдимизда. ;ушларни баландлиги 5 ;аватли уй билан тенг,;анотлари очилганда 70 метр-
гача борар эди,калласини жасми 5 метрча,кўзлари эса молларни калласидек,оё;ларини
баландлиги 6 метрча,тирно;лари эса бир метрдан ўзун,тумшу;ини ўзунлиги 3 метрга
я;ин. ;ушлар о;зини очганда,кўринар эди тамо; йуллари. Бизлар жуда ;ур;дик. Секин-
секин улар бизларни ўра бошлади.
-Толиб,бирон нима ;илгин-деди Анна.
-;озир.
Мен ўлгирмадим се;ергар сўларни айтишга,;ушлар бизларга кутмаган ;олда хужим
;илди ва бизларни улар ютиб юборди. Мен ва Наташа бир ;уш ;орнида пайдо бўлдик.
;ушни ;орни бўш экан,мен электролампани ё;дим,Наташа мени ма;кам ўшлаган эди.
-Толиб,;ут;аз бизларни-деди Наташа.
-;ур;манг. Мен ;ут;азаман.
-;андай топамиз ;олганларни?
-;ар бир ;ушни ;орнига кириб чи;амиз.
-Тушиндим.
Се;ергар сўзлар билан бизлар таш;арига чи;дик. Бизлар ўша ютган ;ушни оё;и тагида турар эдик,узимизга келиб,Наташа иккаламиз се;ергар сўзлар билан битта ва битта
;ушлар ;орнига чи;иб чи;дик. 14 ;ушда Алексадрни топиб чи;ордик. Энди учаламиз Аннани ;идира бошладик, ;ушлар ;орнига кириб чи;иб. 23 ;ушда Аннани топдик. ;уш
;орнига кирганимизда учаламиз,Анна кучли овоз билан йи;лар эди. Бизларни куриб Анна
мени ;учо;лаб олди. Шу ;уш ;орнидан бизлар бош;а даврга се;ерли сўзлар билан чи;иб
кетдик. Пайдо бўлдик сув ёнида. Сувдан енгил шамол келар эди,;уёш ю;орида,осмонда
булитлар йу;,сув тозза,бали;лар сузиб юрар эди тозза сув тагида,ёнимизда ;умли ;ир;о;,
атрофимизда урмон ва утлар ;ар хил гуллар билан усар эди.
-Мана сенга саё;ат,;ушларга ;ам ов;ат бўлдик-деди Наташа.
-Толиб,бош;а Юра даврига бизларни олиб борма-деди Анна.
-Сизлар динизаврларни кўришни ;о;лаган эдингиз.
-Бўлди. Мен туйдим у динизаврлардан,тинч даврга дам олайлик-деди Анна.
-Толиб,;озир бизлар ;айси даврда?-деди Александр.
-Билмадим. Мен даврни айтмадим. Айтим яхши ва тинч жой деб се;ерли сўзларни.
-Тинчга ухшайди,шу ерга дам оламиз-деди Наташа.
-Худога шкур,бу ;одиса тугади,дам олайлик-деди Анна.
-Зур саё;ат бўлди ;ушлар ;орнида,Анна сен ;ур;мадингми?
-;ур;андан иштонимни намлаб ;уяй дедим.
-Бизлар ;ам...
Гру; ;ир;о;да дам ола бошлашди,;излар ечиндилар ;амма кийимларини ;умга
ташлаб,уларни шаклидан мен кўз ўза олмадим. Чиройли нарса гулдан таш;ари,инсонда
;ам бўлар экан. ;излар росдан ;ам чиройли эди,уларнинг ;ар бир харакати менинг хоти-
рамга ;олди.
-Толиб,уялма,ечин бизларга ухшаб-деди Анна сув ичидан.
-Нега уялиш керак экан,бу ерда ўзимиздан таш;ари ;еч ким йу;-деди Александр.
Бизлар ечинганда,;излар тик турди ва анча ;аради. Бир соатча бизлар чумилдик.
;излар газаплиткада ов;ат пиширди. Бизлар чумилиш кийимида юрдик,;аво исси;,осмон-
да юлдузлар чи;а бошлади,атрофимиз ёру; бўлди,сув тул;ини уй;уга кетишди,бизлар
икки шатёрни урнатдик ва дам олишга кирдик. Мен билан Анна ётди ёнма ён шатёрда.
Озгина ва;т утиб ;ушни шатёрни курпа ишларини овозо кела бошланди.
-Толиб,;ачон охирги марта упишган эдик,эсда борми?
-Бор.
-;ачон?
-3 ой бўлди.
-Мен сени со;инганман. Сен билан упишни ;о;лайман.
Мен секин ёнга ётдим ва Аннани упа бошладим. Бир ;улим ун кичгина кукраклари-
ни массаж ;илар эди. Аннани кукраклари жуда милойим,мени ;улимга улар орамида си;ар эди. Кийин мен уларни упдим,шу ва;ти Анна калласини чапга ва унга ташла бошлади ширин сўзларни айтиб. Менга бу сўзлар ё;ди.
-Толиб,мени ;ийнама,мен сени жуда со;инганман,бошла ишни.
-;озир.
Биринчи курпа ишидан кийин Анна ётди ;имирламай. Ва;т утиб Анна ўига келди.
Бошини мени ;орнимга ;уйиб ётди. Мен эшитар эдим,;андай Аннани юрагини уришини.
-Зур бўлди бу иш,мен росдан ;ам сени со;инган эканим. Зур;а ўзимга келдим.
-Сезд
им.
-;андай сездинг?
-Анча ва;т ўзингизга келмадингиз.
-Ту;ри сезипсанг. Куч ;олдими?
-;олди.
-Мен давомини олиб боришни ;о;лайман.
-Яхши. Давом этамиз.
-Толиб,эшитияпсангми,;ушнилар учинчи курпа ишини олиб борияпти?
-Омад тилайман уларга.
-Омад бўлсин.
Курпа иши давом этди,Анна мени ;учо;лаб ухлаб ;олди. Эрталаб мени номалум овозлар уй;отди. Секин эшикни очиб ;арасам,атрофимизда катта оё;ли 30 метрли ильонлар юрган экан. Александр – деб овоз бердим.
-Толиб,нима гап?
-Ильонлар келган,озгина эшикни очиб ;арагин,лекин ;ур;ма-Александр ;аради ва менга
айти.
-Илтимос, тез бош;а жойга олиб бор бизларни.
-;озир.
Мен ва Анна шатёрдан ётиб юрдик Алексадрни шатёригача ва се;ер сўзлар билан
бизлар Девонлар даврисига келдик (Девонский период),бу давр бошланган 395-345 миллион йил олдин. Бизлар шатёрсиз ;олдик ва ов;атсиз,бизларни кийимиз ;ам спорт
халтасида эди. ;амма чумилиш кийими билан юрди. Пайдо бўлдик урмон ичида. Мевалар
пишган,уларни шохлари синай-синай деган ;олда турарэди.
-Ейса бўладими?-деди Анна.
-Бўлади-дедим мен.
;амма мевага утди. Бу мевалар бизнинг давримизда йу; эди. Мевалар билан бизлар нонушта ;илдик.
-Толиб,;андай кийимларни ;айтарамиз?-деди Анна.
-Тушдан кийин яна ;айтамиз уша жойимизга.
-;озир иложи йу;ми?
-Ильонлар ;али кетмади. Илтимос кутайлик.
-Яхши,кутамиз.
Урмон ичи исси;,бу ер жаннат экан,ишламай яшаса бўлади. Гуллар очилган,хиди
атир гул. Биронта ;уш йу; эди бу даврда.
-Толиб,бу даврда ;айвонлар борми?-деди Анна.
-Йу;. Бали;лар ва майда чувалчанглар бўлган.
-;ур;масдан юрсак бўлар экан.
-Бўлади. Бизлар ;ариб 400 миллион йил ор;ада уйдан ўзо;да.
-400 миллион. Бизлар тарихда юрибмиз-деди Наташа.
-;еч ким ишонмайди,айтсак бу во;иани-деди Александр.
-Йу;,;еч ким ишонмайди.
Тушдан кийин мен гру; билан ;айтик Юра даврига уша жойимизга се;ерли сўзлар билан. ;айтганда ильонлар йу; экан. Нарсаларни йи;иштириб,бизлар Девон даври-
сига ;айтик. Кечга я;ин урмон ичида бир канални топдик ва шу ерга шатёрларни ;уйиб
дам олишни бошладик. ;излар яна онадан ту;илгандек юришди. Улар бизларни кийимизни ечиб олди ва бизлар ;ам улардек юрдик.
-Менга ё;ади сизлар ялон;оч юришларингиз-деди Анна.
-Менга ;ам ё;ади сизларни юришларингиз ;еч нарсасиз-дедим мен.
-Уна;ада уялмайлик. Мен ;о;лайман сизларни ;урсанд бўлиб юришларингизни.
-Рахмат.
Дам олганда ;излар керакли жойини сочо; билан беркитар эди,лекин чиройли
эгизаклари бизларни ;урсанд ;илар эди. Уч кун бизлар шу ерга дам олдик. Кечалари
бизлар бекор бўлмадик. Мен кечалари Аннани массаж ;илар эдим ва упишар ;ам эдик.
Анна яхши кўради мени массажимни.
-Шу ер ё;дими?-сўрадим мен ;излардан.
-Ё;ди-деди ;излар.
-толиб,нега сўрадинг?
-Мен сизларни бош;а даврга ;ам олиб бормо;чиман.
-Масалан,;айси?-деди Наташа.
-Одами бор ёки йу; даврларда.
-Эртага одами бор даврга олиб бор.
-Мен ;ам кўргим келияпти одами бор даврни-деди Александр.
Кечаси бу даврда ёру;,ём;ир ё;мади,туман бўлар эди. Эрталаб нарсаларни йи;дик.
;излар сўради
-;айси даврга борамиз?
-Айтинглар,нима сўрайсизлар шу ё;;а бормиз.
-1812 йил. Бородина жангини томоша ;илишни ;о;лайман-деди Наташа.
-Бу хафли.
-Нега?
-Ў;лар учиб юради жанг майдони атрофида.
-Бизлар ўзо;да бўламиз-ку.
-Ў; инсонни сайламайди.
-Толиб,илтимос олиб боргин,жуда кўришни ;о;лияпман.
-Майли,э;тиёт бўласизлар.
Мен се;ерли гапларни айтим ва бизлар бир ;ишло; атрофида пайдо бўлдик. Олди-мизда келар эди аравада жангчилар,улар ярадор экан. Бир ёш офицер уларни кўзатиб кетияпти,у бизларни кўриб тухтади ва сўради.
-Кимсизлар?
-Ме;монлар-дедим мен.
-;ана;а ме;мон уриш ва;тида,рус армияси кўп аскар йу;отди,бугун ёки эрта чекинамиз.
Уйга ;айтинглар. Нега сизларни кийимларингиз бош;ача? Дамаларни оё;лари кўринган,
мен сизларни тушинмадим.
-Сизни инвонингиз паручикми? (катта лейтенант).
-Паручик Васильев. Мен сизга ёрдам бераман ярадорларни касалхонага олиб боришга.
-Кандай? Сиз нима,се;ергарми?
-Шулардан бири.
Поручик Васильев айти ;аерга боришни,мен сўрадим аскарлардан ;улини ушласин бир бировини ва араваларни ;ам. Гру; билан бирга бизлар ярадорларни Новгород атрофига ( губернисига ) пайдо ;илдим. Ярадорлар ;айрон ;олди пайдо
бўлганини кўриб. Паручик миннаддорчилик билдирди ва бизлар яна ;айтик уша жойга.
Бир километрча юрдик,ў; овози эшита бошланди,бир снаряд бизнинг ёнимизда портлади.
;излар ;ур;ди,яна озгина юрдик ва кўрдик жангчиларни жанг ;илишини. Де;;онлар ;ам
жангда бор эди. Улар ярадорларга ёрдам берар эдилар,йигитлари эса замбураларга снаряд
тошар эди. Наташа уларни расмга ола бошлади.
-Толиб,юр ярадорларга ёрдам берайлик-деди Анна.
-Тарихни ўзгартира олмаймиз. Томаша ;илинг.
Жанг биз тамон я;инлаша бошлади ва ў;лар олдимизда чаранглаб ўта бошлади. Яна озгина бизлар жангчиларни яхши кўрдик,шу ва;ти Анна ;ич;ириб юборди оё;ини
ўшлаб,бизлар ;ур;иб кетию ;арадик оё;ига. Оё;идан ;он келар эди. Мен медаптечкани
чи;ориб оё;ини бо;ладим,Анна ;и;иришни тугатмади.
-О;рияпти-деди Анна.
-Гру;,мен тугатаман саё;атни,Аннани касалхонага олиб бориш керак.
-;айтик-деди Наташа.
Шу ва;ти битта снаряд олдимизга портлади. Наташа ;ич;ириб юборди. У ;ам
ярадор олди ;улига. Мен се;ерли сўзлар билан гру;ни касалхонага олиб келдим. Уларни
олиб ;олишди. Анна бўлган во;иан айти докторга,лекин доктор бунга ишонмади. Александр ва мен уйга ;айтик автобус билан,;излар икки ;афта касалхонага ётиб чи;дилар.
-Светлана мен тугатдим иккинчи ;исим се;ергарлик китобини.
-Менга ё;ди бу достон.
-Эртага давомини айтаман.
-Рахмат.
-;андай сову;?
-Чидаса бўлади.
Кечаси бизлар яхши ухладик. Эрталаб бизларни мени будельнигим уй;отди. Эшитдим битта,битта тура бошладик.
-;аммага салом-дедим мен.
-Салом Толиб-деди менга гру;.
-;андай уй;у бўлди?
-Мен яхши ухладим-деди Наташа.
-Мен ;ам-деди Марина.
-Толиб,;аммаси жойида-деди александр.
Нонушта ;ис;а бўлди. Бизлар ов;атни и;тисодият(эконом) ;ила бошлаган эдик.
Соати 9 га я;ин гру; юра бошлади. Чарчаганда дам олиб, исси; чой ичар эдик. Тушдан
кийин ;ор иса бошлади,кечга я;ин ;ор исси; бўлди. ;амма ;айронда ;олди. Кеч;урин
соати 7 я;ин бизлар дам олишга тухтадик. Кечги ов;ат ширин бўлган эди,Марина ва
Светлана ов;атни газаплиткада тез пиширдилар. Икки соатча дам олиб,Светлана менга
;араб гап олди.
-Толиб,се;ергар китобингдан гапириб бергин,уй;у келмайди ;озирча.
-Давомини айтайми.
-Давомидан бошла.
Анна ва наташалар касалхонадан ;исс;а ва;т ичида чи;ди. Мен уларга саё;атни давом эттиришни айтим. Улар рози бўлишди.
-Толиб,;аё;;а борамиз?-деди Наташа.
-4000 йилга ме;монга борамиз.
-У ;изи; бўлди-ку.
-4000 йилдааёт борми ёки йу;ми билишни ;о;лайсизларми?
-;о;лаймиз-деди ;излар.
-Унда кетдик. Мен ушланглар.
;амма мен ушлади,мен се;ергар сўзларни айтим 4000 йилга тў;рилаб,бир секундни ичида бизлар бир ;ишло;да пайдо бўлдик. ;ишло; оддий. Кучалари типро;.
Электро устунлари эски,уларда куча лампалари осилган. Об-;аво исси;,бир уй ёнида икки
кичик уйнаб юрган экан,бизлар уларни олдига бордик.
-Салом болалар-деди Анна.
-Салом хола-деди бир бола.
-Бу ;ишло;ни номи нима?
-Антоновка.
-Уйларинг ;аерда?
-Мана.
-Онангни ча;иргин,ме;монлар ча;ирияпти дегин.
-;аердан келди дейин?-
-Иркутск шахридан.
-;озир.
Бола югириб кетди уйига,10 минут утмас бола бир аёл билан чи;ди. Улар олдимизга келишди ва салом берди аёл бизларга.
-Кимсизлар,мен билмайман. Нима керак мендан сизларга? Мени исмим Юля.
-Бизлар ме;монда юрибмиз. Мен Толиб.
-Мен Наташа.
-Мен Анна.
-Мен Александр.
-;айси шахардан бўласизлар?
-Иркуск шахридан-дедим мен.
-Бу ер Урал вилояти. Юринглар мени уйимга,чой ;илиб бераман.
Бизлар кирдик уйига. Уйи икки хонали,бир хонада кровать трубди,полда гилам,иккинчи хонада ;ам кровать,стол ва стуллар. Ошхонага бизларни таклиф ;илди Юля. Ошхонада каса тово;лар,стол,табуреткалар. Юля чой ;уйди электрочайникда,бу
чайникни бизлар совет ва;тида ишлатар эдик.
-Юля ;озир нечанчи йил?
-4000 йил,июль ойи.
-Бизлар 2024 йилдан ме;монга келдик. –
-;азилкашлар. Орамизда 2000 йил.
-Мана паспортларимиз,;аранг-Юля у;иб чи;ди ва айти.
-Рост гапирдингиз.
-Бизларга гапириб беринг ;аёт тў;рисида.
-Мени тилим сизнинг тилингиз билан катта фар; ;илияпти,нега?
-Тил ;ар 100 йилда ўзгаради.
-Тушинарли. 100 ичида бўлган во;иаларни биламан,ундан олдинги вр;иаларни билмайман. Мен мактабни ў;имадим. Россия 100 ичида 5 марта Европа билан уруш
;илди. Немецлар ва Польша Россия ерига хужим ;илишди. 5 марта Россия яхши жавоб берди уларга. ;ишло;да мактаб бор. Шахарда институтлар ;ам бор.
-1945 йил ;алабасини эшитганмисиз?-дедим мен.
-Мен 100 йиллик тарихни биламан. Йу;. У тарихни мен билмайман.
-Телефонлар борми?
-Нима у?
-Гаплашиш нарсалари.
-Бизда у нарсалар йу;.
-Шахарга борсаларинг,кўп нарсаларни биласизлар.
;излар уларга кофетлар ва тушёнкаларни беришди. Бизлар ;айирлашиб Юлияни
уйидан чи;дик. Кийин шахарга ;араб се;ер гап билан кетдик. Пайдо бўлдик Екатеренбург
шахрида. Уйлар ;аммаси ;ишдан ;илинган,машиналар юрар эди,бу машиналар бизнинг
машиналарга ухшамайди. 1970 йиллар иморати йу;,;амма ерда ;ишдан ;илинган иморатлар. Гру; шахарни айланди,магазинларга кирдик,бу ерда пул ишлатилмайкан.
;амма нарсани талон билан олишар экан. Гаплашиш аппаратини топа олмадик бу шахарда. 4000 йилда ;аёт бўлар экан деб,бизлар 2060 йил мен яшаш ;арбий шахарчага
;айтик (ИВВАИУ) се;ер сўлар айтиб. Озгина секунд ичида бизлар пайдо бўлдик мен
яшан ;арбий шахарчага. ;амма уйлар жойида,яна янги уйлар пайдо бўлибди ;арбий ша-
харчада. Мени,Наташани ва Аннани уй жойида.
-Биринчи бўлиб мени уйимга борамиз?-деди Анна.
-2060 йил. Анна сизда 100 йил бўлган-дедим мен.
-Мен шуни билмо;чиман.
-Мен уйга кирмайман-деди Наташа-;аммани ;ур;итишни ;о;ламайман.
;арбий шахарчада бизлар ;еч кимни таний олмадик. Анна 4 ;аватли ;иштли уйда
яшар эди. Бизлар секин-секин бетон нарвонидан 4 чи ;аватга чи;а бошладик. Худога шкур ;еч кимни ўчратмадик. Агарда ўчратсак эсини еб ;уяр эди бизларни кўриб. Анна
квартирани та;;иллатди,эшикни бир ёши кетган аёл очди ва ўзидан кетиб ;олди. Бизлар
уни хонага кутариб киргиздик,аёл ўзига келиб деди.
-Катта она,сиз бу дунёдан кетганингизда анча йил бўлди-ку.
-;ур;ма набирам,мен саё;ат ;илиб юрибман,2024 йилга ;айтиб келаман.
-Кўриб ;ур;дим.
-;ана;а янгиликлар бор?
-;озир айтаман.
Набираси оила янгиликларни айти. Бизлар икки соатча ме;мон бўлдик ва ;айирлашиб 2024 йилга се;ерли сўзлар билан ;айтик. Об-;аво исси; эди,шахарча 2024
йил фар; ;илвр эди 2060 йилдан.
-Шу учун ;ам мен уйга кирмадим-деди Наташа.
-;излар, эртага бош;а даврга борамиз-дедим мен.
-Мева-чевали даврга олиб боргин-деди Анна.
-Яхши.
-Светлана мен се;ергарлик китобидан ;иссани тугатдим-дедим мен.
-4000 йил,2000 минг йил фар;и бор. Шу ўртасида нечта уруш бўлади.
-Ту;ри. Россия ва Европа уруш ;илган ва ;илади.
-Савол. ;ана;а уруш бўлган?
-Атомли бўлса керак. Замоновий ;уролни подшоши шу.
-Толиб,иложи борми ;идирсак йилма йил се;ерли сўзлар билан юриб?
-Иложи бор,лекин мен ;о;ламайман уни китобга ёзишни.
-Ёзсанг шу ва;ти уруш бошланади. Мен иложи борича ёзмайман бу атом уришини.
-Тушиндим сени.
Кечаси яхши ухладик,Марина мени ;иссамни охиригача эшитмай ухлаб ;олибди.
Эрталаб мен ;аммадан сўрадим.
-;еч ким сов;атмадими?
-Йу;-деди гру;.
Нонушта пряник ва ширин чой билан ўтди. Термесларда исси; чой ;илинган,;ар
соатда дам олдик. Бугун 7 кун ;орда юришимиз,соати 5 га я;ин Наташа бизларни тухтатди
ва гапирди.
-Манабу деволда олтин бор экан.
-;ани?-деди Марина.
;арасак олтин доналари кўриниб турар эди. Молоток билан уриб ;излар анча
олишди. Мен дамолиб уларни ишини кўзатдим.
-Нима ;иласизлар бу олтинни?-деб сўрадим.
-Тиш ;уяман-деди Наташа.
-Мен олтин ўзук ;илдираман-деди Марина.
-Булар давлат ;исобида туради. Буни топшириш керак,озод ишлата олмайсизлар.
-Демак топширамиз-деди Наташа.
-Эсини ейганлар кетдик-деди Александр.
;излар барибир олишни олтиндан. Кечга я;ин ;ор ичида ;аво яна кучли исий
бошланди. Мен сездим,;аердадир чи;иш йули бор,у ё;дан исси; ;аво келар эди. Соати
7 га я;ин бизлар тухтадик ва кечги ов;атга тайёрландик. Светлана бугун ўзи ов;атни
пиширди. Марина чарчаган экан ётди. Кечги ов;атдан кийин Светлана мени ёнимда
ётди ва сўради.
-Толиб,бугун нимани айтасанг?
-Менинг бир ўрто;им 1982 йил Африкани Ангола шахрида 4 йил ;измат ;илди. Мен
уни тасофанда шахарда ўчрадим. Исми Андрей,уйланмаган офицер эди.
-Андрей,;аерда сен 4 йил йу; бўлиб кетдинг?-деб сўрадим.
-Анголияда.
-Нима иш ;илдинг?
-Жанг ;илдик,;аро;чиларга ;арши. Июльда отпуска тугади,мени ва 5 та офицерни шу
куни ;арбий самолётга миндирди,бизларга айтмади,;аерга кетишни. Самолёт Калинградга
;онди ва самолёни ё;имли билан тулдириб яна учдик. Самолёт соатлаб учди,;онганда мен
ва ўрто;ларим негрларни кўрдик аэропортда. Мен шунда тушиндим,;аерга келдим. Бизларни бир капитан машинада кутиб олди. Кийин бир икки ;аватли иморотга олиб борди,бу эса офицерлар ёто; хонаси экан. Биринчи ;аватда бир оскар навбатчилик
;илар эди,бизларни уша офицер олиб борди иккинчи ;аватга ва хонани кўрсатди.
-Эрталаб таш;арига ;амма чи;ади офицерлар тузилишига-деди уша офицер.
-Кечги ов;атни ;аерда ;иламиз?-деб сўрадим мен.
-Сизларни оскар ча;иради. Яхши дам олинглар.
Анча ва;т ўтиб бизларн аскар ча;ирди кечги ов;атга. Ошхона уй тагида экан. Менда ;измат бошланди,генерал командир ;исми. Бизларни кийинтирди ва ;урол беришди. Иккинчи куни олдимга бир негр офицер келди,;арасаи у мен билан ў;иган,
исми Жорж.
-Андрей,мен бугун эшитдим,сени шу ерда ;измат ;илишингни. Кеч;урин мен сени ме;мон ;иламан.
-Бизларга рухсат фа;ат ;исим ичида юриш.
-Мени взводим ;ам шу ерда. Бу ерда офицерлар кафеси бор,шу ерда ме;монга борамиз.
-Мен шрто;ларимни оламан.
-Олгин.
Кундузи дарс бўлди,кеч;урин Жорж бизларни ме;мон ;илишди. Бир ;афта ўтиб,
Анголия аскари ва офицерлари билан бизлар урмонда жанг ;илдик думанларга ;арши. Уша ва;ти мен бир катта тути ;ушни кўрдим. Жоржга зур экан дедим.
-;о;ласанг мен сенга сов;а ;иламан.
-;илгин сов;а.
-Эртага олиб келаман,кутгин.
Бир кун ўтиб Жорж катта тути ;ушни менга олиб келди. Тути ;уш Ара авлодидан экан,у жуда чиройли эди. Исмини Жорж ;уйдим. Жорж мени хонамда яша бошлади. Мен унга яхши ов;атлар бердим ва яхши сўзларни ўргатдим. ;ар куни Жорж мен билан салом алайкум ;ила бошлади.
-Аро; бер-деди офицерлар.
-Жорж ичмайди.
-Тути ;ушлар ичади-деди бир лейтенант.
Секин-секин Жорж аро; ичадиган бўлди. Жорж тез сўзларни била олди. Мен уни
икки тилда ўргатдим гапиришни,биттаси француз тили эди. Кеч;уринлари бизлар аро; ича бошладик. Шунда Жорж гапирди.
-Андрей,менга ;ам аро; ;уйгин.
-;озир.
Офицерлар кўлгандан полга йи;илиб тушди,бир куни лейтенантни ту;илган куни бўлди,мен Жоржни пастга аскар олдига ;олдирдим. Уша куни кўп ичибмиз,таш;арига
офицерлар ;аторига чи;мадик. ;амма ухлаган эди. Генерал бизларни ;идирган ва офицер-
лар ёто; хонаси келади. ;араса тути ;уш Жорж турибди аскар ёнида.
-Бу кимни тути ;уши?-дейди генерал.
-Лейтенант Соколовники-дейди аскар.
-Офицерлар ;ани?
-Ўзларини хонасида.
-Мен уларга ;озир кўрсатаман ;изматни.
Генерал икки ;адам ташлайди темир нарвондан чи;ишда,шу ва;ти Жорж ;ич;ириб гапиради.
-Ўрто; офицерлар,генерал келди-бу сўзни уч марта такрорлайди. Генерал хайрон ;олиб
тухтайди ва гапиради.
-Бу ;уш гапиради.
Бизлар ётган эдик бош о;риб,Жоржни овозини эшитиб мастлик тар;алди ва ;амма ўрнидан туриб кийина бошланди. Генерал келгинча офицерлар кийиниб бир ;аторда турар эдик,гап текди бизларга генералдан. 4 йил тугаб,мени капитан инвони
билан уйга жавоб беришди. Мен уйлаб ;олдим,;андай таможнидан тути ;ушни ўтказишни. Чемоданга нарсаларни солдим ва мен билан ў;иган негр офицер билан
;айирлашдим,эрталаб мен ва ўрто;ларим самолётга утирдик, Калладан Жорж чи;майди.
-Аро; ичиргин Жоржга,ухлайди,томожнидан енгил ўтасанг-деди бир ўрто;им.
-Бир кўрай ;ани,балким ўтарман яхши,рахмат сенга ўрто;.
Жоржга аро; ;уйиб бердим самолёт ичида. Анча ва;т ўтиб Жорж ухлади,мен уни
иккинчи чемоданга солдим. Таможни ва;тида Жорж уй;онди ва таможни офицерга гапира
бошлади.
-Сен кимсанг мени уй;отдинг?-офицер ;отиб ;олди эшитиб Жоржни гапини-Андрей,;ачон уйга борамиз?
-Офарин сизга капитан,мен хайрон ;олдим. Олиб кетинг тути ;ушни,мен сизга рухсат
бераман-деди офицер таможник.
Рахмат деб,мен Жоржни уйга олиб келдим. Жорж уйни ;имоя ;илиб турибди,мен
йу;лигимда. Шунв;а ишлар.
-;аерда ;озир ;изматдасан?
-Штабда.
-Ме;монга ўтаман.
-Кутаман.
Мен бўлдим ме;монда Андрейни уйига,Жоржни кўрдим,у яхши сўзларни гапирар эди,;ар замонда французча гапириб Андрейни ;урсанд ;илиб турар.
-Светлана, мана ;ис;а ;исса.
-Яхши экан.
-Мен ;ис;а ;илиб гапирдим,Жорж кўп гапирар экан. Билмадим,Жорж Андрей уйида 15
йилча яшади. Я;ини билмайман,Андрей бош;а ;исимга кучиб кетди,у билан ало;а йу;олди.
-Толиб,нима дейсанг,йул топамизми ёки йу;ми?
-Икки кун исси; ;аво келияпти,демак ;аердадир йул очи;.
-Худога шкур,чи;амиз.
-Албатта.
Кечаси ямон ухламадик. ;орни ичи исси; бўлди. Эрталаб мени Светлана уй;отди.
Мен негадир кўп ухлабман. Бу чарчасдан бўлса керак. ;амма нонушта ;илди,печенье ва ширин чой билан. Ози; ов;атимиз 4 га ;олган эди. Бир кун роса юрдик,исси;ликдан
кийимларни ечдик. Гру; футболкалар билан юра бошлади. Кечга я;ин бизлар ;ордан
ёру;ликни кўрдик. ;ор тишиги анча ю;орида эди. Бизлар шу ерга тухтадик ва кечги ов;атни пишира бошладик. Ов;атдан кийин гап кетди.
-Толиб,;андай чи;амиз ю;орига?-деди Андрей.
-Ар;он билан.
-Ар;ондан олдин ю;орига ;андай чи;амиз?
-;ор томи 3 метргача баланд.
-Нима деймо;чисан бу билан.
-Иккаламизни елкамизга Светлана чи;ади,Светланани елкасига ари; Марина чи;ади ар;он билан. Марина ар;онни таш;арига тошга бо;лаб, бизга ташлайди,кийин бизлар
ар;он билан чи;амиз.
-;озир чи;амизми ёки эртага?
-;ор ичи исси;,бугун шу ерга ётамиз.
-Айтганинг бўлсин.
Кечги ов;атдан кийин Светлана менга гапирди.
-Толиб,бирон нарса айтгин,мени кайфим зур,бугун ухламасак бўлади.
-Айтаман. ;озир ўйлаб кўрай нима айтишни. Эсладим. Эрталаб гру; келди,ушалар,Анна,
Наташа ва Александр. Спорт халталари тўла ов;ат,уларда яхши кайфият,Анна ;ис;а юбкада,уни чиройли оё;лари мени кўзимни ўйнатар эди.
-Толиб,-деди Наташа-1380 йил 8 сентябрь куни бошланади Куликов жанги,шунга бизларни олиб бор.
-У ерда найзалар отилгани отилган,биронтаси бир жойимизга текса нима бўлади?
-Ўзо;дан кўрамиз.
-Майли,фа;ат ўзо;дан томоша ;иламиз.
Беш минутни се;ер сўзлар билан бизлар Куликов жанг майдони атрофида пайдо
бўлдик. ;уёш тик трубди,исси;,бизлар бир тепада пайдо бўлдик. Ўзо;дан жангни кўзата
бошладик. ;иличлар овози яхши ;уши; айтар эди,олдимизда найзалар келиб тушди,
;излар жуда ;ур;ишди. 15 минутча томоша ;илдик,шуна;а жангчилар овози келар эди.
Уни устида отларни овози кучли келди,бир отда,бир жангчи калласини паст ;уйиб келди
ва бизни олдимизда йи;илди,кийимига ;араганда у жангчи славян эди. Мен уни бошини
кўтариб сув бердим. У ярадор эди. Наташа аптечка ;утисидан керакли дориларни олди ва
ёрдам кўрсатди. Жангчи ўзига келиб сўради.
-Кимсизлар?
-Сизнинг авлодингиз-деди Наташа.
-Нега тилингиз бош;ачса?
-800 йил ичида тил ўзгарган.
-Сизларни мен тушинмадим.
-Тушиниш шарт эмас,бизлар ме;монда бош;а даврдан сизнинг даврингизга келдик.
-Мен оддий жангчиман,жангни биламан,лекин сизларни билмадим.
-Манашу жанг славян ;ал;ига озодлик беради.
-Шу учун бизлар жанг ;илияпмиз.
-Бу жангда 250 минг славянлар ;алок бўлади,сизларга ;ал; хайкал ;уяди,князь Дмитрий
Донскойга хайкалдан таш;ари кўчани номини ;уйишади.
-Князь бизнинг отамиз,бизлар билан яхши жанг ;илияпти,;озир ;ам у жангда.
-Жанг кечаси тугайди.
-Худога шкур. Мен жанг майдонига ;айтишим керак.
-Сиз яхши ярадор олгангансиз.
-Мен ;ур;о; жангчи эмасман. Мени дустларим жангда ;он тукияпти,рахмат ёрдам учун.
Жангчи ўзига келди ва бизлар билан хайирлашиб отга минди. Бизлар унга омад тила
;олдик. Бизлар эса чангни кўзата давом этдик. Кечга я;ин ;иличлар овози секинлашди.
Наташа менга савол берди.
-Толиб,Куликов ;ишло;ига олиб бора оласангми?
-;озир ;ишло;да жангдан ;очган татар аскарлари юрибди,улар ;уролланган.
-Барибир оборгин,илтимос.
Се;ерли сўзлар билан бизлар Куликов ;ишло;ида пайдо бўлдик. ;ишло;да юрган
эди номалум жангчилар,ой ёри;ида кўрдик ;очган татар жангчиларини. Улар камон билан
бизларга ;араб ў; ота бошладилар. Битта ў; мени оё;имга тегди,мен йи;илдим,бизларни
татар жангчилари ;улга олишди. Мени оё;имдан ;он келар эди. 12 жангчи экан уларни сони. Улар яхши ;уролланган,;илич,;ал;он,пичо;лар билан. Икки татар жангчи бизларни
бир уйга олиб борди ва славян сўзда сўради биттаси.
-Ким бўласизлар? Нега бош;ача кийилгансизлар? Бу ;изни оё;и очи;,бу ерда ;излар бундай юришмайди.
-Бизлар бу даврда ме;монда келган-дедим мен.
-Сен татармисан?
-Отам татар.
-Жанг тўгади,татар ва монголлар жангни ёт;аздилар.
-Биламан. Бизлар жангга ;атнашни ;о;ламадик,шу учун ;очдик.
-Славянларга асрга боринглар,улар асрларни ўлдирмайди.
-Билмадим.
-Мен сизлар билан бораман славянларга арсга тушиш учун,улар тушинади сизларни.
-Ўйлаб кўрамиз.
Анна ва Наташа мени оё;имни бо;лаб ;ўйди. Бизнинг спорт халтамизни улар олиб
;ўйдилар. ;арасак,улар бизнинг нонимизни ейя бошлади,Наташа термесни очиб уларга
исси; чой ўзатди. Ширин шарбат экан-деб ича бошладилар.
-Толиб,бизни уйга ;айтар-деди Анна.
-О;ирини кўришни ;о;лайсизларми?
-Майли, ;олдик. О;ири нима бўлади,менга ;ам ;изи;.
Эрталаб славян жангчилари уйни ўраб олишди ва уларни асрга олдилар. Татар
жангчилари ;аршилик ;илмадилар. Бир славян жангчиси мендан сўради.
-Кимсизлар? Нега бош;ача кийимлар сизда? Бир ;изни оё;и кўринган.
-Бизлар ме;мон сизни асрингизда-дедим мен.
-Сизлар ;ам бизлар билан бирга борасизлар.
-Мен яридорман.
-Кўрияпман. Юрса бўладими?-
-Бўлади.
Татар жангчилари билан бизларни олиб кетишди номалум жойга. Бизларни 25 та
славян жангчиси кўзатиб борар эди. ;ишло;дан чи;дик. Юрдик икки километрча,кўрдик
катта ;арбий шатёрни. Бизларни шу шатёр олдига бир славян жангчи тухтатди. У шатёрга
кирди ва тез чи;ди. Ундан кийин бир катта жангчи чи;ди,буйи ўзун,елкалари кенг,;ул-
лари кўчли,темир ;арбий кийимда эди. Мен расмидан билдим,бу жангчи князь Иван
Донской эди. Олдимизга келди князь ва гапирди.
-;аердан бўласизлар?
-Иркутск шахридан-деди Анна.
-Бу шахарни эшитмаганман. Майли,менга фар;и йу;, ;аердан бўласизлар? Кийимлар
сизларда бош;а,бу дегани сизлар ростан ;ам ме;мондасизлар,кийин тилимиз фар; ;ил-
япти.
-800 йил фар; ;илади тилимиз ораси-деди Наташа.
-Ме;монга бўлинглар,мен ва мени жангчиларим сизга тегмайди.
-Нима бўлади бу татар аср жангчиларида?
-Ишлайди. Ва;ти келиб уйлантирамиз уларни,кийин славян одами бўлишадилар.
-Рахмат. Князь,сизга славян ;ал;и хайкал ;уйишади манашу жанг учун.
-;урсандман буни эшитиб.
Бизлар шатёр ёнида яшадик,се;ерли сўзлар рижоя ;ила олмади ярадорлигим учун.
Мажбур бўлдик колишга,;излар йи;ла бошлади. Спорт халтамиздаги ов;атни бизлар татар асрга тушган жангчилар билан ба;ам кўрдик. Уларни уч кундан кийин ;аё;адир олиб кетишди. Бир ;афта деганда мени оё;им озгина ўзига келди.
-Толиб,;ара;ат ;илгин,балким се;ерли сўзлар ишлар-деди Наташа.
-Билмадим. О;ру; йу; ;озир кўраман.
;амма мен ўшлади,мен се;ерли сўзларни айтим,сўзлар ривожлана бошланди ва
бизлар уй олдида пайдо бўлдик. ;излар роса ;урсанд бўлишди уйни кўриб.
-Рахмат,Толиб. Сен бизларни ;ўт;аздинг-деди Наташа.
-Бўна;а саё;ат менга керак эмас-деди Анна.
-Менга ё;ди-деди Александр.
-Эртага ;аё;;а олиб борасанг?-деди Наташа.
-Яхши даврларга.
-Майли,эртагача-деди Анна.
Гру; кетди,мен уйга кирдим,хотиним сўради,;аерга бўлдим? Мен ;аммасини айтим.
-Сизлар эсини еганлар,жанг майдонига пайдо бўлиш,буни эсини еганлар ;ила олади.
-Бизлар эсини еганлардан бири.
-Саё;ат ;илгин даврларга,у ё;ни ;изи;и кўп.
-Бу дафар.
-Светлана бугунга етади ;исса се;ергар китобидан.
-Касал ёки ярадор бўлсанг,се;ерли сўзлар ишламайдими?
-Ишламайди.
-Нега?
-Буни билмадим.
-Рахмат.
Кечаси ;орда исси; ;аво келиб турди,Марина ва Александр тез ўхлашдилар. Мен
;ам яхши ўхладим. Эрталаб биринчи бўлиб мен ўй;ондим. Нонушта чой билан ўтди,бор
эди яна озгина ов;ат,уларни бизлар келажак учун олиб ;уйдик. Мен айтган ишни бошладик. Марина таш;арига чи;иб,ар;онни бо;лади дарахтга ва айти.
-Чи;инглар,ар;он бо;ланди.
-Яхши бо;ладингми?-деб сўради Светлана.
-яхши.
Биринчи бўлиб Андрей чи;ди ва Светланани чи;оришга ёрдам берди,кийин мен
чи;дим спорт халта билан. Таш;арида ;уёш,исси;,атрофимизда то; эмас тупалар.ёнимиз-
да эса урмон. Таш;арига чи;иб дам олдик бир соатча.
-;аё;;а ;араб юрамиз?-деди Светлана.
-Мени компосим кўрсатияпти уйни шимол томонда.
-Кетдик уйга.
Урмонга кирдик дам олгани. Бир кун урмон ичидан юрдик,бурини ;ам кўрдик.
Иккинчи куни урмондан чи;дик ва йулга тушдик. Йулда бир йигитни великда ўчратдик.
Мен ундан сўрадим ;ишло;ни.
-;ишло; ўзо;,икки кунли йул. Мана шу йул олиб боради.
-Рахмат.
-;излар,пиёда борамизми ёки автобусда кетамизми?-дедим мен.
-Пиёд,;аво исси;-деди Наташа.
Бизлар ;ишло;ма ;ишло; юрдик,кечаси йул четида олов ё;иб дам олдик ва ўхладик тў;ри ёрда. Шатёрни олмаган эдик. Кечаси юлдузлар чи;иб бизларни ёритар эди.
Шу кечаси Светлана яна сўради мендан бирон нарса айтишни.
-;озир ўйлаб кўраман,нима тў;рисида гапиришни. Мен бир куни телевизорда кўрдим
телевизион кўрсатувни. Бу кўрсатувни номи Робинзон экан,мен се;ер гаплар билан уша
Робинзон кўрсатувига пайдо бўлдим. Кўрсатув пўл билан бо;ланган,мен кўрсатув клубига
пайдо бўлганимда,;амма ;айро ;олди. Кийин мен сўрадим томошобинлардан.
-Ким клубни бошли;и?
-Мен-деди бир ёш йигит. Нима керак сенга?
-Мен сизларни клубингизга ;атнашмо;чиман.
-Нимани биласанг?
-Мен се;ергарчиман.
-Кўрсат билган ишингни.
-;аерга боришни ким ;о;лайди? Мен шу ерга олиб бораман.
-Мен,мен-деди кўпчиликлар.
-Яхши. Менга икки киши керак телефони билан.
Икки юбкаси ;ис;а ;из чи;ди. Улар жуда чиройли эди,оё;лари келишган,кукрак-
лари майда тортилган ;изчалар,мен улардан сўрадим.
-;айси шахарда бўлишни ;о;лайсизлар?
-Москвада бўлишни – деди ;излар.
-Телефонни ё;инглар ва клуб номерига ;ун;иро; ;илиб видеони очинглар,;амма кўриши
керак сизларни.
-Яхши,;озир ё;амиз телефонларни.
Улар телефонларни ё;ди ва клуб билан ўлади видеони,мен уларни ;улини ишлаб
се;ерли сўзларни айтим. Икки секундни ичида бизлар Москва ;изил майдонида бўлдик.
Клубдагилар кўриб бизларни офарин дедилар. Беш минутдан кийин бизлар ;айтик клубга.
-;андай ;илиб сизлар Москвада пайдо бўлдиларингиз?-деди клуб бошли;и.
-Менда талант бор экан,шундан фойдаландим.
-Яхши,мен сени оламан ишга,лекин бир ўзо; жойга бориш керак кўрсатув учун.
-Масалан.
-Масалан,яшаш керак 25 кун ильонлар оролида (остров).
-Бу чет элда-ку.
-Ильонлар ороли жойлашган Бразилиянинг Кеймада-Гранди деган жойда. У трубди порт
маяки, 4 та ;аровул ильон чо;ишдан ўлди,;озир ;еч ким йу;.
-Менга тахталар,;ар хил ;урилиш нарсалари керак ва о;ак.
-;анча о;ак керак?
-50 килограмча ва керосин бу ;ам 50 литерча.
-Нега бунча кўп?.
-Ильонларни ;увиш учун.
-;аммаси бўлади.
-;ачонга тайёр бўлади?
-Бир кун ичида.
-Кўтаман.
Мен уйга ;айтим,бир кун ичида клуб бошли;и ;ун;иро; ;илди ва айти ;амма нарса
тайёр экан. Иккинчи куни мен се;ерли сўзлар билан етиб келдим. Клуб Калинградда эди.
Мени клуб бошли;и кўтиб олди хонасида. Тахталарни ва айтган нарсаларимни олибди,уни
ичида озо;-ов;атлар ;ам киритилган.
-Мен тайёрма.
-Омад сизга-деди улар.
Мен резин этикларни ва ильон чо;са ўтмас кийимларни кийдим,тахталарни ва бош;а нарсаларни ўшлаб се;ерли сўзларга ильон оролини номини айтим. Бир минут ичида мен ;амма нарсалар билан оролда пайдо бўлдим. Ильонларни кўриб жуда ;ўр;дим.
Улар оё;им тагида юрар эди. Бошимда видеокамера ;амма нарсани клуб ва жа;он уўриб
трубди. Орол катта,ильонлар ;амма ерда,улар бир хил эмас,катта ильон майда ильонларни
ейишини кўрдим. Кийин маякка бордим,маяк ичида ильонлар юрар эди. Менга маяк ё;мади,мен яхши жой топдим ва ;урилишни бошладим. ;урилиш атрофини тозалаб,о;ак
ва керосин билан сипдим,негадир ильонлар ;оча бошлади хидига чида олмай. Шу ёрда,
мен уй ;уришни бошладим. Ёнимда газаплитка,чой ва ов;атни шу ерга тайёрладим. Тушлик ва;тида чумилгани бордим ильонлар орасидан ўтиб,сувда улар йу; экан,бу ильон-
лар ;ури; ер ильонлари,шунинг учун улар сувга тушмаган. Роса ро;ат ;илиб чумилдим.
Кийиниш ва;тида куйлагим ичидан битта ильон тушди,булар ;амма ерда бор эди. Иш
жойимга ;айтим. Айлана ;илиб сепган жойда ильонлар келмаган. Мана шу ерда мен бир
кеча ётдим ;имоя кийимда,атрофимда ;уёш электростанцияси бор эди,улар менга ток
бериб турди. Бир ;афта деганда,мени майда уйим тугади,ичига ильонлар кира олмайди.
;урилиш тугаб,мен оролни айлана бошладим ;имоя кийимда. Кўрдим катта кобра ильонларни,улар кўз олдимда майда ильонларни ейя бошладилар. Оё; тагида улган ильон-
лар ;ам бор эди. Мен уйладим-,,Бу ерга 50 та Африкани королева кобрасини олиб келса
битта ;ам ильон ;олмайди,улар ;амма ильонларни ейди”. Бир метр жойда 100 тагача
ильонлар ўралиб бир бирови билан ётар эди. Мен уларга ;ала;ит бермай ўтдим ва ўтар
эдим. Булди шуна;а во;иалар,улар мени этигимни тишладилар,лекин уларни тиши менга
ўтмади этик ор;али. Бир ильонлар бор эди,ўзунлиги 3 метрдан ўзун,калласи мени бошим билан тенг. Шулардан мен жуда ;ур;дим,улар паст оролда яшар эди. Булар нима ейди,мен
билмадим.
;урва;алар бу ерда йу; эди,пашшалар ўчар,;ушлар ;ам,мева-чева кўп,ўзумни кўрдим. Мен мева-чевалардан ;ам едим. 10 дан кийин,мен ильонларга ўрганим ;олдим.
;ур;иш мендан ;очди. 30 ;ил ильонни санадим,уларни шакли чиройли ва ;уёш нурида
ялтирлашадиган рангли ильонлар эди. Бу оролда ;айдай келган улар мен билмадим,мени ва ильонларни жа;он кўра бошлади. ;ар замон клуб бошли;и ;ун;иро; ;илиб турди ва
сўради ишларимни.
-Ўрганиб ;олдим ильонларга.
-Клубда жой ;омади сени кўргани келишар томошобинлар.
-Омад ;аммага.
;ар куни икки марта чумилишга борар эдим,лекин бир марта ;ам ильонларни сувда
кўрмадим. Бу мени тинчлатар эди. Улар ёрганимда мени этигимни тишлар ва оё;имга ўралиб олишар,мени ;ўр;итиб. Менда ;ур;иш йу;,кўзларим ўрганиб ;олган уларга. Бир
хилини ўшлаб ўзо;;а отиб юборар эдим ;ар замонда. Тушлик ва;тида икки соат ўхлаб
олар эдим,ильонлар овози ўткир бўлар экан,кеч ва кундуз улар пишилаб мени жонимга
тегдилар. Мен ;ар куни о;ак ва керосинни уй атрофида сепиб турдим хиди бўлиши учун.
Ильонлар мени уй атрофимга утмадилар,хид жуда ўткир эди. Бугун 20 чи кун,оролда ;еч ким келмади. Орол тинч,ём;ир ё;мади,шамол бўлмади,;ушлар сайраб мени ;урсанд ;илишар эди. 11 марта бали; ўшладим ;алмо; билан,уларни шашлик ;илиб едим. 25 кун
клуб бошли;и ;ун;иро; ;илди.
-Толиб,илтимос яна 10 га ;олгин.
-Нима гап?
-10 ичида клуб бой бўлади,одам кўп.
-Бойликни ичида мени 40% иш ;а;им бор-ку,эсдан чи;мадими?
-Биламан,Толиб. Яна 10 кун ;олишни.
-Майли ;оламан.
Мен учун ;ийин мас эди 10 ;олиш оролда,;амма нарса бор эди,ов;ат етарли,;имоя
кийим 5 та орти;часи билан олиб келганман. Менда ;ам йу; эди. 10 кун ичида мен ильонлар ту;рисида ;иссани ёздим ва тугатдим.
-Мен ;айтаман-дедим клуб бошли;ига.
-;айтгин.
-Тахталарни нима ;иламиз?
-Иложи бўлса олиб кел.
-Иложи бор,лекин булар клуб ичига си;майди.
-Се;ер сўзларга ;ушгин клуб атрофини,пайдо бўласанг клуб атрофида.
-Бир соатни ичида мени кўтинглар клуб атрофида.
-Кўтамиз,омад сенга.
Секин-секин мен нарсаларни йи;дим ва се;ерли сўзлар билан жунадим оролдан.
Пайдо бўлдим клуб атрофида,мени йигитлар кўтиб олишди,нарсаларни тозалаш ва;ти
икки ильон кийимлар ичидан чи;ди. Йигитлар ;ур;иб ;олди,мен уларни ўшлаб бир
банкага солдим.
-Буларни урмонга ;уйиб юбориш керак-дедим мен.
-Нима ;иласанг? Ўлдирамиз-деди бир йигит.
-Мен биронта ;ам ильонни ўлдирмадим. Ўлдириш керак эмас. Ўзим олиб бораман урмонга.
Олдин мен ильонни урмонга олиб бордим се;ерли сўзлар билан бориб. Кийин ;айтиб клубда ме;мон бўлдим ва томошобинларга гапириб бердим яшаган ;аётимни ильонлар оролидагини. Уларга ;уда ;изи; бўлди мени яшаган ;аётим оролдаги. Менга
яхши тулашди,мен бош;а бу клубга бормадим.
-Мана Светлана,мен тугатдим ;иссани.
-Сен буларни гапирдинг,мен ;ур;иш босди,ким билсин, кечаси улар келса олдимизга.
-Бу ер дашт. Келиши мумкин.
-Оловни ўчирмайлик,мен ;ур;ияпман.
Марина ва Андрей яхши ўхлашди,улар мени ;иссамни охиригача эшитмади,мен
Оловга утин ташлаб соат 4 га я;ин ётдим. Худога шкур ильонлар келмади.
-Сени ;иссангдан кийин,мен ильонларни тушимга кўрдим-деди Светлана.
-Ту;ри,сизга тасир ;илибди бу ;исса-деди мен.
-Тасир ;илди.
-Мен яхши ўхладим-деди Андрей.
-Мен ;ам-деди Марина.
Ноуштадан кийин ;уёш роса бизларни ;издирди. Уйгача яна бир кун юриш керак,пиёда юриш бизларга ё;ди. Йулда бизлар чимилиб олдик уч ва турт марта. ;ишло;
магазинига кириб ов;атларни спорт халтасига тўлдириб олдик. Чарчаган ва;тимиз дам олар эдик исси; утга ётиб,йулма йул ;излар ;ар хил гапларни гапирар эди. Андрей ;амма
ва;т жим юрди негадир. Мен сўраб уни ;афа ;илишни ;о;ламадим. Бир томондан андрей
хотинини спорт халтасини олиб юрди,мен эса Маринани спорт халтасини олиб юрдим.
Кеч;урин об-;аво исси; бўлди,бизлар куча ёнида жой ;илдик ва олов ё;дик. Шу ерда кечги ов;атни ;излар пиширди. Соати 8 дан кийин ;амма ётди дам олгани. Светлана ёнида ўтирди ва сўради.
-Кайфият яхшими?
-Яхши.
-Битта яхши ;исса айтиб берсанг.
-Майли. ;озир бир эслай,чи;иб ;олар бирон нима-ва;т ўтиб эсладим-Светлана эсладим.
;озир бошлайман. Москва билоятида кўп Сталинни даш уйлари бор. Шундан биттаси
сув билан тулдирилган ер туласи. ;излар шунга борамиз дедилар. Мен эрталаб ;аммани
йи;дим ва се;ер сўзлар билан Липки-Алексеевск посёлкасига 1950 йилда пайдо бўлдик.
Сталинни даш уйи биздан ўзо;да эди.
-;излар-дедим мен.озир борсак Сталинни уй ховлисига,бизларни ртишадилар ;аровуллар.
1960 илга ;айтамиз,Сталин улган бўлади уша ва;ти. Даш уйда ;аровуллар бир ёки икки
киши бўлади.
-Толиб,ўзинг биласанг-деди Анна.
Бизлар 1960 йилга ;айтик. Сталинни дай уйи ёнига пайдо бўлдик. ;арасак бир киши
трибди уй атрофида. Се;ерли сўз билан уйни ер туласида пайдо бўлдик. Кўриб ;айрон
;олдик. Пайдо бўлган хона Сталин катталарни йи;иш хонаси экан. Томи баланд,деволи
;алин бетондан ;илинган,полда гиламлар,стол ва стуллар,ичи исси; эди. Томида катта
чиро;лар осилган,бизлар иккинчи хонага ўтдик. У ерда ёто; хона экан. Тахтадан ;илинган
диванлар ва кроватьларни кўрдик курпалари билан. Учинчи хона ошхона экан,;амма керакли нарса ов;ат пишириш учун юор эди. Икки соат ичида ;амма хоналарга кирдик ва томоша ;илдик. Ю;орига чи;иш учун 4 ;ават бетон нарвани йулини босдик. Биринчи
;ават ёпи; экан ;улфда. Мен се;ер сўзлар билан 1980 йилга ;айтик уша Сталин уй ёнида.
;араса,уй атрофида одамлар юрган экан,бизлар уларга ;ушилдек. Сталин уйини одамлар
талаган. Уй ичига кирдик,Сталин ухлаган катта кровать ётибди йиртилиб,полда эса ;ар хил китоблар,коса тово;лар,газеталар,оё; кийимлари ётар эди,деволида болалар чизган
кераксиз нарсаларни. Наташа буларни расмга олди. Томошадан кийин Сталин бо;ига
ўтдик дам олгани,;аво исси; эди.
-Мана Сталинни уйини ;ам кўрдик-деди Наташа.
-Яшаган ва ишлаган жойини кўриб мен энди ишондим Сталинга-деди Анна.
-У ;изил террор бўлган.
-Биламан Наташа,у барибир ватанни душманга бермади.
-Бу ;а; гап. Ватанни кўпайтирди,лекин бегонага бермади.
-;о;лайсизларми Сталин билан гаплашишни?-дедим мен.
-Иложи борми?-деди Наташа.
-Бор.
-Унда олиб бор.
-Мени ушланглар.
Бизлар се;ер сўзлар билан манашу уй ичида Сталин хонасида пайдо бўлдик. Сталин ўзини иш столи атрофида ўтириб, ниманидир ёзар эди. Сталин бизларни кўриб
;айрон ;олиб табак чеккан трубкасини столга ;уйди ва гапирди. ;излар ўрта буйли
маршал ;арбий кийимида кўришди.
-Мен тушинмадим,;андай бу хонага кириб келдингизлар?
-Бизлар се;ергарлик билан келдик-дедим мен.
-;ана;а яна се;ергарлик сўзлар?
-Ўрто; Сталин,бизлар 2024 йилдан келдик.
-Афсоначилар.
-Мана бизларни паспортимиз-Сталин танишиб чи;иб гапирди.
-Паспорт ўхшади,лекин билмадим ростми ёки ёл;онми?
-;о;ласангиз,бизлар сизни 2024 йилга чи;орамиз ва яна манашу йилга ;айтарамиз.
-Олиб чи; мени таш;арига,агар сен се;ергар бўлсанг.
-;ани мени ;улимни ўшланглар.
;амма мени ;улимни ўшлади,мен се;ерли сўзлар билан 2024 ийл Москвани Кремль
майдонига чи;ордим. Сталин кўз ўзмай ;аради Кремль атрофида.
-Мен ўзимга ишонмайман. ;излар калта куйлакда,;ар хил машиналар пайдо бўлибди,
Толиб,менга армия самолётларини кўрсатгин.
-Кўрсамаман.
Атофимизни одамлар ўраб олди,улар гапирар эди-Сталинни нус;аси пайдо бўлибд.
Мен се;ерли сўзлар билан Сталинга ;арбий самолётларни кўрсатдим.
-Мени ;изматим бекор бўлмабди-деди Сталин.
-Катта ;изматингиз бор,лекин кўп одамларни ўлдиргансиз-дедим мен.
-Шундай ;илмасанг эди,советларни уларни ўлдириб,бош;а давлат бўлар эди. Мен советлар давлатини ;ут;аздим.
-Шунга ;арамай ;ал; сизни ;урмат ;илиб, сизга хайкал ;ўришдилар кўп шахарларга.
-Мен ;еч кимдан сўрамади, менга хайкал ;ўришни.
-;ал; билади кимга ;ўйишни.
-Толиб,мен сизларга ишондим,мени ;айтар уша уйга,мени кўп ишим бор.
Сталинни ;айтардик ва хайирлашиб кучага 2024 йилга чи;дик. ;уёш ;издирар кучани,Сталин бо;ида одамлар итлари билан юришди,бизлар бир соя топиб дарсархонни
бизадик. Нонушта тугаб ;излар навбати билан гапира бошладилари.
-Сталин тарихини кўрдик-деди Наташа,-энди ;аерга борамиз?
-Немецларни 1944 йил концлагерига (улдириш лагери) олиб бораман-деди мен.
-;айси шахарда?
-Заксенхаузен шахрида.
-Бу ту;рида кўп ў;иганман. Лекин жуда хафли.
-Биламан. ;айтишни иложи бор.
;амма мени ;улимни ўшлади,мен айтим се;ерли сўзлар билан ;аерга боришни.
Пайдо бўлдик асрга тушган аскар ва офицерларни яшаш барагида,улар энди ишдан келган
экан. Улар ;еч нарсани тушина олмай бизларни ўра олишдилар,бир ;ария менга гапирди.
-Сизлар се;ергарми?
-Се;ергар-дедим мен.
-Бизларни Белоруссия урмонига олиб кетинглар,уруш ;иламиз.
-Уруш Польшада бошланди,май 1945 йил уруш тугайди.
-Улгуришимиз керак. Бу ерда фа;ат немецлар бизлардан фойдаланияпти.
-Яхши,;амма бир бировини ўшласин,сизларни олиб чи;аман.
Се;ерли сўзлар билан бизлар урмонга пайдо бўлдик. Уларга ов;атларни бериб
бизлар уйга ;айтик. Уларни ахволинини бизлар билмаймиз. Уруш Польшага кирган эди уша ва;ти.
-Светлана,бугунга етади мени ;иссам,ўхлаш керак.
-;ани-ку сен ;озир се;ергар бўлсанг,мен сендан сўрар эдим,менга Францияни кўрсатишни.
-Андрей олиб боради,албатта.
-;ачон?
-Ва;ти келади.
-Кўтаман...
Бизлар куча ёнида ўхладик олов ё;иб,;излар ўхлади. Мен ва Андрей гаплашдик анча
курсантлик ;аётимизни эслаб.
-;ачон уйга?
-Икки кундан кийин.
-Уйга борсак бали;;а чи;амиз.
-Яхши.
-Бош;а йу;да ер ости йули,мен яна борар эдим.
-Худога шкур саё;ат сизларга ё;ибди.
-Мен ;еч ;ачон ўзо;да юрмаган аёлман,сен келиб мени жуда ;ўрсанд ;илдинг.
-Гру; билан Германия шахри остида бўлдик,у ерда жуда кўп ер ости йули бор экан.
Калининград ер ости шахрида ;ам бўлдик,кўп жойда бўлдик гру; билан.
-Толиб,даврдан гапира берасангми?
-Мен,Анна,Наташа ва Александр бўлдик Ордовик даврида,бу бошланади 500-435 миллион
йил илгари. Се;ергарлик сўзлари билан пайдо бўлдик бир сув ;ир;о;ида. Бу ;ир;о; ;аммага ё;ди ва бизлар шу ерга икки шатёрни ;уйдик. ;уёш чи;;ан,осмонда булитлар йу;,сув тамондан келар эди,сув шамоли. ;излар явойи ;олда сувга тушдилар,мен уларга
;араб томоша ;илар эдим. Тушликни мен пиширдим. Юрдим битта труска билан,;излар
эса ;еч нарсасизда. Сувдан чи;иб ;излар керакли жойини сочо; билан ўрадилар. Уларни
кукраклари очи; эдилар. Мени кўзларим улардан ўзилмади. Биламан ;излар буни
сездилар.
-Менга бу ер ё;ди-деди Анна.
-Мен ;ам-деди Наташа.
-Гушт бўлганда эди,мен сизларга шашлик ;илиб берар эдим-деди Александр.
-Гушт олиб келайми?-дедим мен.
-Йу;. Бизларни ташлаб кетиш,бу дегани,бизларни йу;отиб ;уйиш-деди Анна.
-Бирга борамиз ва келамиз.
-Кетдик-деди Александр.
;амма кийинди ва се;ер сўзлар билан Сочи бозорига бордик. Бозорга анча юрдик.
Гушт олиб ;айтик,;айтсак бизларни шатёр ёнимизда бир ;из ва бир йигит ўтирибди. Бизлар ;айрон ;олдик.
-Салом-дедим мен.
-Нима ;илиб юрибсизлар Ордовик даврида?
-Мени исми Юра. Ўрто;им Юля. Менда се;ергарлик талант бор,кўрдим сизларда ;ам бор.
-Менда бор.
-Бизлар ;ар хил даврда бўлдик,шулардан биттаси менга ё;ди Меловой даври,бу бошлана-
ди 141-65 миллион йил илгари.
-;озир ;аё;;а ;араб юрасизлар?
-Туртламчи даврга кетамиз. Бу даврда одамлар бор.
-Омад сизларга.
-Сизларга ;ам.
Александр бизларга шашлик пиширди,бизлар худди уйга дам олгандик бўлдик.
Кечаси гру; яхши ўхлади,;еч ким ;ур;мади ва сов;отмади. Ичимлик бўлмади. Эрталаб
ўй;отни бизларни сув тул;ини. Нонуштадан олдин ;амма сувга тушдик онамиз ту;илган-
дик. Мен улардан сўрадим.
-;андай дам олияпсизлар?
-Тинч. Менга ё;ди. Бали; йу; экан ушлар эдик-деди Наташа.
-Бу даврда йу;. Девон давридан бошланади бали;лар.
-Турт беш кун дам олайлик,кийин Девонга борамиз.
-Яхши.
Бизлар жуда зур дам олдик,;еч ким бизларга ;ала;ит бермади.Кечаси Анна менга
айти.
-Мен сени со;индим.
-Мен ;ам.
-Массаж ;иласанг?
-Албатта.
Кечаси мен Аннага массаж ;ила бошладим,Анна ростдан ;ам мени со;инибди.
Массаж кукракларга етганда, Анна ро;ат олиб ;ич;ириб юборди,бу ;ич;иришни ;ушни-
лар эшитди. Анна бошини чапга ва унга ташла бошлади. Мен секин курпа ишини бошлаб
юбордим. Бу иш Аннага куч берди,мени жуда кучли ;ўчо;лади Анна ва ;уйиб юбормади.
-Со;инганман сени.
-Бир марта дам олдик,;андай бўлди?
-Со;иниб, сени ;уйиб юборгимк келмаяпти.
Бизлар озгина дам олдик ва курпа ишини давом этдик. Курпа ва;ти,Анна ро;ат олиб,мени икки ;ули билан ;исар эди,уни ўткир тирно;лари мени теримга 3 милиметргача
кириб кетар эди. Ро;ат тугаб,Анна секин мени теримдан тирно;лари сў;ира олар эди,олганда,мени теримдан ;он чи;иб ;улларини ;онга бўяр. Анна жуда ;урсанд бўлди,
курпа ишидан кийин. Эрталаб бизларга ;араб Наташа ва Александр кулиб кўйдилар. Бизлар буни тушиндик. Бир ;афта яхши дам олдик ва Девон даврига ;айтик се;ерли сўзлар билан. Пайдо бўлдик узумзор бо;и ичида,уларни еб роса туйдик. Бу узумлар биз-
нинг давримизда йу;. Узум навдалари тагида узумлар майиз бўлиб ётар эди,;уёш чи;;ан,
осмонда биронта ;ам булит йу;,оё;имиз остида ўсар ;ар хил резаворлар(ягоди). Бизлар
уларни ;ам териб едик. Дашт гуллари шуна;а ;ид берар эди-ки,бизлар ;идидан маст
бўлдик.
-Толиб,сув топгин,чумилгим келияпти-деди Наташа.
-;изиб кетдим,мен ;ам чумилишни ;о;лайман-деди Анна.
-Ту;рига юрамиз,балким ари; ёки канал топилади.
Икки километр юрдик ва канални кўрдик. Шу ерга икки шатёрни ;ўйдик,сув тозза
эди. Бали;ларни кўрмадик. ;излар онаси ту;илгандик ечиндилар ва сувга тушди. Анча
ва;т ўтиб ;излар бизларни ча;ирди. Бизлар ;ам явойи бўлдик. Мен ечинганимда,Наташа
мендан кўзини ўзмади. Мен сувга тушиб Наташани олдида суздим.
-Нега мен сен билан бўлмадим я;ин орада?
-Наташа,сиз мени ;ушнимсиз.
-Александр бир ойлаб йу;олиб кетади ишда,мен зерикаман.
-Ме;монга келинг.
-Бораман.
Орамиздан ;еч нарса бўлмади ;айтиб келгандан кийин. Гру;лар роса чумилди.
Мен чи;иб тушлик тайёрладим. ;излар сочо; билан ўралди кукрак пастини,уларни кукраклари таш;арида ;олди. Бу мени кўзларимни ўйнатар эди. 12 кун бизлар манашу
даврда бўлдик. Отпуска тугаб уйга ;айтик.
-Мана Светлана,мен се;ергар китобидан тугатдим ;иссаларни.
-Сен я;инда кетасанг,ким менга ;изи; нарсаларни айтади.
-Мени сайтимга чи;инг,уша ерда кўп ;изи; нарсалар.
-Шундай ;иламан.
Кечаси ;амма яхши ўхлади. Кечга я;ин бизлар Светланани уйига кириб келдик.
Андрей бизларга ;аммом ;илиб берди,бизлар 100 грамдан ичдик саё;ат учун. Кечаси
ой чи;ди,ой ёнида юлдузлар чи;ди ва улар бизни ўтирган жойни ёритдилар. Светлана
ва Андрей ўй;уга кетди. Мен ва Марина гаплпшиб ўтидик.
-Эрта билетга борамиз-дедим мен.
-Мен яна ;олар эдим,ер таги йули топилса эди.
-Светлана олтинларни эрта топширади керакли жойга.
-Мен ;ам анча олганман олтиндан.
-Светланага беринг.
-Яхши. Эрталаб бераман.
Эрталаб ;уроз бизларни ўй;отди. Марина тургиси келмади. Кучага чи;сам Светлана уйни супириб юрган экан.
-Салом Светлана.
-Салом Толиб.
-;андай ўй;у бўлди?
-Жуда яхши ўхладим,Андрей ;озир ;ам ўхлаяпти.
-Марина ;ам. Мен билетга бораман ёл;из.
-Рахмат сенга,мен жуда яхши дам олдим. Оё; суяклари о;римай ;олди.
-Бу кўп юргандан.
-Мен ;ам шундай тушиндим.
Марина уйдан чи;ди ва бизлар билан саломлашди. Светлана ва Марина гаплаша
бошлашди,мен ;аммомга кетдим ювингани. ;айтганда мен уларни овозини эшитдим,
Светлана Маринага ;олгин яна бир ой деди.
-Рахмат Светлана кетиш керак.
-Сизлар бизларга ;еч халакат бермайсизлар,бўлинглар ме;монда яна.
Мен билетга кетдим,Марина бормади. Билетни шахардан олиш керак эди. Автобус
юрар экан шахаргача. 2 соатни ичида мен шахарда бўлдим. Билет бор экан самолётга эртага,олдим. ;айтиб келиб Маринага айтим.
-Эртага билет самолётга.
-Майли.
-Уйга шошияпсиларми?-деди Светлана.
-Рахмат ;аммаси учун.
-Мен икки кундан кийин олтинни топшираман. Сизларни ;а;ингизлар ;ам бор.
-Ўзингиз биласиз.
-Кеч;урин бир байрам ;иламиз,;озир сизларни Андрей бали; овига олиб боради.
Бир соат ичида бизлар бали; овида бўлдик,Марина чумиди,бизлар бали; ўшладик.
Кеч;урин Светлана ажойиб дарсархон безади. Марина ;аммасини расмга олди. Кечаси бизлар кеч ётдик. Эрталаб бизларни Андрей машинаси билан аэропортгача олиб келди.
Светлана кўз ёши тукди хайирлаш ва;тида.
-Яна келинглар ме;монликка-деди Светлана.
-Албатта-деди Марина.
Кеч;урин бизлар Иркутск аэропортида бўлдик. Мен такси олиб, Марина билан уйига кетдим. Икки кун Маринани уйида бўлдим. Бу саё;ат мени ;аётимда яхши ;олди.
Уйга келиб бу китобни ёза бошладим.
Свидетельство о публикации №226030200372