Рото командирын йуксо мурыжо

Очерк

Л;мын эртаралтше сарзе операций каен шогымо верыште вашпижмаш т;;алмылан теве ынде ныл идалыкат эртыш. СВО т;;алмын амалже кызыт чылалан раш: Евросоюз ден НАТО блокыш пурышо эл-шамыч Российым СССР семынак шалатен колташ, пытараш, а мланде поянлыкшым шке к;лешлыкыштлан кучылташ шонен, элнан чек т;рышкыж; лишем толыныт да Украиным Россий ваштареш сарым т;;алаш таратен шогеныт. Элнам вуйлатыше-влак чыла тидым ончылгоч шижын шуктеныт да, тушманым изиш ончылтен, л;мын эртаралтше сарзе операцийым т;;алыныт. Палена, 2022 ий март т;;алтыш марте Российын сарзе вийже Украинын р;долаже деке изиш гына шуын огыл. Тунам тушман, «Донбассым сар деч посна Российлан п;ртылтена» манын ондален, мутланен келшымашым т;;алаш йодын да Российын сарзе вийжым Киев воктеч кора;даш темлен. Тиде темлымашым мемнан эл т;рыс шуктен, но тачысе кече мартеат нимо шотышто мутланен келшымаш уке. Кузе палена, тыгай мутланымашыже кызытат жапын-жапын эртаралтыт, но сар чарнымешке але, очыни, тора…
СВО-н икымше кечылаже гычак марий рвезе-влакат, к;ж; офицер семын, кудышт контракт почеш салтак службым эртышыштла, тиде с;йышт; ;нарыштым, самырык ;мырыштым чаманыде, талын кредалыныт да кредалыт. Тыгай кокла гыч иктыже Морко район Кокласола ялын офицер эргыже, мотострелковый ротын командирже, гвардии старший лейтенант Дмитрий Петров лийын.

Шуаралтме пагыт
Кокласола лицейыште тунеммыже годымак Дима Петров Гриша изаже семынак спорт дене пе;гыде кылым кучен. Утларакше куштылго атлетике, ече да футбол дене та;асымашлаште эре ончыл верыште лийын, медаль-влакым сулен налын. Изаже ден акажын шочмо сурт гыч кайык игын пыжаш гыч чо;ештен лекмыже семын ойырлымекышт, чыла сомыл Диман вач;мбакше возын. Ава эрденак «Звениговский» совхозыш лектын кая да кастене веле п;ртылеш, ачат тыгак кечыгут КамАЗ руль пелен эртара. А куш пурет, Дималан школ деч вара кочкаш шолташат, п;ртк;ргым йытыраен шындаш, вольыкым ончаш, пукшен-й;кташ, эсогыл ушкалым л;шташат верештын. Эше 7–8 класслаште тунеммыже годымак ко;гаш киндым пышташ т;;алын. Чыла суртк;рг; сомылым пытарымеке, эше Кокласола гыч Курыкйымал марте да м;;геш куржтал савырнен. Икана аваже шкем пе;гыдыракым, таза йол вийым ышташлан курыкыш куржтал к;заш к;лм; нерген каласенат, умбакыже куржталаш да ече дене кошташ курыкан верым ойыраш т;;алын.
– Дима лицейыште тунеммыже годымак умбакыже военный вузыш каяш шонен пыштен, – каласкала аваже Алевтина Дмитриевна. – Латикымше классыште тунеммыже годым У ий деч варарак военкоматыш миен, тунемаш кайышаш к;шыл военный тунемме заведенийым ойырен, медкомиссийым эрташ т;;але. Вара чыла документшым военкомат гоч Москвашке высший военный общевойсковой командный училищыш колтен да пытартышлан ЕГЭ-м «визытанлан» гына кучаш ямдылалташ т;;алын. Шонымыжо семынак лицейым сайын тунем пытарен, чеверласымаш кас деч ондакак военный училищыш абитуриент сборыш тыгай кечылан миен шуаш манын увертарымашан ;жмаш толын ыле.
Школышто аттестатым налмыже деч вара кок кече гыч сборыш лектын каен. Москваште к;ртньыгорно вокзалыште, таксим налын кудалышташ ынже логал манын, Аня тукым акаже вашлийын да военный училище марте ужатен колтен. Умбакыже чыла шке семынжак тунемаш пурен кертын. Сборышкыжо уло Россий кумдык гыч 850 утла самырык рвезе чумыргеныт улмаш. 19 август марте тушто лийын, тудо кечын гына тунемаш пурен кертше-влак спискым строй ончылно лудыныт. Дима пиалан-влак радамыш логалын.

Общевойсковой командный училищыште
Икымше курсышто взводышт гыч икмыняр курсант тунеммым кудалтен каен. Ача-аваже тургыжланен коклаштышт тыгеат шонен мутланеныт: «Тунемашышт пеш неле аман. Ынде Димат тунеммым кудалтен толеш мо?..»
– Телым отпускыш тольо, вара икымше курс деч вара ке;ежым тылзыланак толын ыле. Уке, тунеммым кудалтыме нерген огешат шоналте. Мыйынат эркын дене чонем чон олмыш шинче, лыпланышым, – шке семынже о;айын каласкала Алевтина Дмитриевна. – Кокымшо курс деч вара адак тылзылан каналташ тольо. Ынде сайынак тунем пытара манын ;шан лекте. Кумшо курсыштыжо Йошкар площадьыште парадыште участвоватлен. Телевизор дене пеш ончышна да шкенжым ужын шына шукто. Пеш писын ошкыльыч.
Курсант Дмитрий Петров тунеммыже годым эре ончыл радамыште лийын, пеш шуко гана т;рл; диплом, чап кагаз дене палемдалтын. Военный училищыжымат чыла «визытанлан» гына, йошкар диплом дене тунем пытарен.
– Дипломым Москваште кучыктышт. Меат ачаже дене, ялысе вате-марий, дипломым налмашкышт миенна, – умбакыже ойла аваже. – Те;гечсе курсант-шамычет пеш мотор офицер вургеман, ш;ртньын йылгыжше погонан улыт. Эргымым офицерым ужын чонемже тунар куанен, шинчав;дымат кучен ом се;е!..
Диплом дене пырля лейтенант Дмитрий Петровлан тылзе гыч Ленинград областьыште верланыше 02511 номеран воинский частьыш взвод командир должностьышто служитлаш каяш предписанийым кучыктенат. Москосо Ленин да Октябрь революций орден-влакан РСФСР Верховный Совет л;меш Краснознамённый высший общевойсковой командный училищын 2018 ийысе выпускникше ача-аваже дене пырля шочмо ялышкыже каналташ толын. Каналташ манмыже шомакак веле. Ке;ежым ялыште могай каныш? Ача-аважым кеч изишак кандарен кертын гын веле. Вет нуно ондакысе семынак, иктыже «Звениговский» совхозышто бригадирлан, весыже Кокласола карьерыште шофёрлан, тыршеныт. А Дима молгунам канышлан толмыжо годсо гаяк чыла сурт сомылым шке ;мбакыже налын.

Самырык офицер
Ленин орденан 138-ше посна гвардейский мотострелковый Красносельский Краснознамённый бригадыште служитлаш т;;алмекыже шкенжым сай, спорт дене пе;гыде кылым кучышо офицер семын ончыктен. Тиде бригадыш т;рл; подразделений пуреныт: зенитно-ракетный ден артиллерийский дивизион, танковый, мотострелковый батальон-влак. Самырык офицер салтак-влак, офицер ден контрактник-шамыч коклаштат к;чык жапыште пагалымашым сулен налын. Воинский частьыште служитлаш т;;алмекыже кок идалыкат шуын огыл, рото командирлан шогалтеныт.
– Кужу жап телефон дене кылыш лектын огылат, икана шке йы;гыртышым, – каласкала аваже. – Вигак ыш вашеште, вара шкеже йы;гыртыш да «Пашам пешак шуко, батальон командирын алмаштышыжлан шогалтеныт» мане. «Мо, кузе тыге? – пеш умылынем ынде. – Тыйже старший лейтенант веле улат, рото командиржыланат шукерте огыл гына шогалтенытыс». «Вот тыге, приказым огыт лончыло: рото командирланат коденыт, эшеже батальон командирын алмаштышыжлан жаплан пе;гыдемденыт» – вашештыш эргым. «Э-э, тугеже чот ;шанат, но тыгодымак пашажат тылат чотак логалеш», – шоналтышым семынем. Тунам ачаже денат кас мучко тидын нергенак кутырен эртарышна. Тудо эргынам майор должностьыш шогалтеныт манын умылтарыш. Замкомбатшылан кум тылзе утларакат кошто. Тиде 2021 ий т;;алтыште лийын. Тунамак Настя пелашыже дене пырля илаш т;;алыныт чай. Вара тудо идалык мучашыштак ученийыш каеныт. Тунамже телефон дене кылым ышташыжат неле ыле. Икана шке йы;гыртымыже годым «Кунам частьышкыда п;ртылыда?» манын йодымат, «Ом пале» – вашештыш. Тудын шуктымо пашаш ш;шкылташ тыршен огынал, шке сомылжым сайын палыше офицер манын ;шаненна. Тидын деч вара кунар йы;гыртен толашенна, вашештен огыл. Вара 2022 ий февраль мучаштырак телевизор дене могай «учений» эртаралтме нерген рашынрак каласкалаш т;;альыч. Тунам Димат тушто манын вигак умылышна.

Диман ешыже
Эше Ленинград воктенысе Каменка посёлкышто служитлымыже годым (туштыжо кум ий утларак веле лийын) шкеныштын воинский частьыштыштак бухгалтерлан служитлыше кум ияш йочан ;дырамаш дене палыме лийын. Тудыжо ондаксе марийже деч ойырленат шуктен улмаш. Ача-аважлан тидын нерген Дима ондакше нимомат ойлен огыл, вара веле пален налыныт.
– 2021 ийын ке;еж мучаштырак Дима, Настя да йочаже уналыкешат пырля толыныт ыле, – рашемда Алевтина Дмитриевна. – Ватыже шочынжо пошкудо Чуваш республикысе Козловка ола гыч. Тунамак ик жап гыч Настян ача-аважат палыме лиймыла уналыкеш тольыч. Нуно коктынат ФСИН системыште, Козловкыштак ;дырамаш колонийыште, служитленыт, пенсийыште улыт.
Тиддеч вара шукат эртен огыл, 2021 ий октябрьыште, Дима частьше гыч «Ме Настя дене возалтынна» манын ача-аваштлан йы;гыртен, вараже ЗАГС-ыште ыштыме фото-шамычымат колтен.
– Мый ондакшат тидлан тореш улам ыле, – умбакыже шуя аваже. – Мо, марий ;дыр шагал мо? Шкенан денат келшыше ;дыр шукын улыт. Вара лыпланышым. «Ынде шагал огыл жап пырля илат гын, мом ыштет? Айда, нунылан сай лийже», шоналтышым. Тунамже загсыште йолташышт-влак дене веле шинчылтыныт, с;анжым 2022 ий ке;ежым шочмо кундемыште ыштынешт ыле. Й;ра, меат келшышна. Вара 2021 ий мучашыште ик-кок тылзылан ученийыш кайышашыже нерген ойлаш т;;але. Ученийышкыже ондакат тиде але тудо верыш лектын коштыныт. 2022 ий январь кыдалнырак «Эрла-кумышто ученийыш каена, ч;чкыдынжак телефонымат налын ом керт чай» манын йы;гыртыш. Кушко кайышашыштым ондакше ыш ойло, вара «Курский областьыш каена», мане.

СВО-што
Диман служитлыме 138-ше отдельный гвардейский мотострелковый бригаде 24 февральыште Харьков областьыш пурен, эрлашынжак нуным тазан гына бомбитлаш, артиллерий гыч л;йылташ т;;алыныт. Харьков ола деч м;ндыр огыл ик ял воктенысе лесополосаште сайынже верланенат шуктен огытыл улмаш, окруженийыш логалыныт. Тушеч чот й;сын лектыныт. Мемнан вертолёт-шамыч толмо дене веле утаралт кодыныт.
Анатолий Гурьевич ден Гриша эргышт Алевтина Дмитриевналан Дима нерген шукыжым ойленат огытыл. ;дырамашлан молан чылажак палаш к;леш, шоненыт чай. Икана пелашыж ден кугурак эргыштын мутланымышт гыч колын шуктен: Димамыт окружений гыч лектыныт. Вара пелашыж деч умылтараш йодын: «Мыйынат вет чонем чон олмышто огыл, чыла чытырем веле, мом мый дечемже шылташ тыршеда, кеч палымыдажым каласкалыза», манын. Тунам пелашыже, чаманен, изишак ойлен.
Тылеч вара шукак эртен огыл, Дима шкеже йы;гыртен. Мо кузежым аваже пешак умылынеже улмаш, но эргыже молгунамсе семынак «Чыла сай, чыла нормально» веле манын. «Кузе чыла сай, тыйже вет окруженийыште лийынат, тазак улат дыр?» манын, ава тунамак шорташ т;;алын. А эрге «Кушеч палет?» манын веле шырия, от шинче, аван м;гырен шортмыжым чарынеже, воштылтышыш савырен, лыпландарынеже. «Мый чыла палем, Настятын ачаже ачатлан ойлен» манын Алевтина Дмитриевна. Тунам Дима «Молан ачатлан каласкаленат?» манын, Настяжлан шылтален йы;гыртен. Тылеч вара Алевтина Дмитриевналан СВО нерген ойлымым чарненыт.
– Пытартыш гана 8 Мартлан йы;гыртен мыйым пайрем дене саламлыш, мыйже ала-мом ойлаш т;чем, адак элнен каен шортам, – шинчав;д й;ре шарналта геройын аваже. – Кеч шкеже ондакысе семынак «Чыла сай, чыла нормально» манын ойлыш гынат, й;кш;, могай кумыл дене мутланымыже гычак шижым: тушто чыла сайжак огыл шол. Пеш умылем, сарыште эре чыла сай лийын огеш керт. «Кочкашда уло мо?» йодмемлан, ;кымынрак «Уло-о», мане. «Э-э, кочкыш денат нунын тушто томамрак аман», шоналтышым. Шкеже весымат ушештарен ойлышым: «Ш;еш сакыме ыресетше уло вет, ит мучыштаре, ала адак кодшысо семын окруженийыш логалыда, ала вес азап лектеш, Юмо дечат моштымет семын шке шомакет дене аралтышым йодынак шого. Кеч кокланже «Господи, спаси и сохрани» манын пелеште, маньым. Адак ала-кузе кумыл волышынрак «Й;ра-а», ыштале. Ала-мом шижшыла адак шортын колтышым. Чоныштем эре ньыге-нюго чучеш, моланжым шкеат умылтарен ом керт. Шукыжак мутланен шына шукто, «Авай, тыште телефон дене ч;чкыдын мутланаш огеш лий, кунам яра лиям, шке п;тыралам, й;ра» мане да телефонжым й;рыктыш. Мый иктаж пел шагат наре нигузе лыпланен шым се;е, шинчав;д йога да йога, чонлан й;с;. Мыйже тунам пален омыл вет, тудо жаплан нуно тылзе наре эре окруженийыште лийыныт, кажне кечын нунын ;мбаке укронацист-шамыч т;рл; орудий гыч л;йылтыныт, ваштарешышт атаке почеш атакыш тарванен толыныт. Телевизор дене СВО нерген пеш ойлат да эре ончена, ала Диман служитлыме 138-ше бригаде нергенат иктаж-мо шокта, шонена. Кажне гана кочкаш шичме деч ончыч сортам ч;ктен, кузе гынат сар гыч тазак п;ртылж; ыле манын, эре Юмым с;рвалена. Икана паша гыч тольымат, юмо;а воктене Диман фотографийжым шынден, пеш кумалам ынде. Марием пырляш огеш ушно, залыште веле шинчылтеш. Кумал ситарышымат, пелашем кочкаш толаш кычкыральым. Тольо, юмылукышто тугак сорта й;ла. Мыйым ончалын, кугун ш;лалтен, шинчав;д й;ре «Ынде Диманаже укеат ды-ыр…» мане. Трукышто нигузе умылен ом керт, «Кузе туге уке?» манын веле ;чашем. Вара ала-мо лийын каен дыр, юмо;а ваштареш шогышемлак ушым йомдарен й;рлынам. Кунар киенам, ом пале: минут мо, кокыт? Мариемын залыш на;гаен, диваныш шындымекыже веле ушем п;ртылын докан, шкеже чарнен кертде эре м;гырем. Марием пеленем ;ндал шинчын, шинчав;д й;ре каласкалыш. Диман уке лиймыже нерген кум кече мыланем ниг;жат ойлен огытыл вет. Эргымат, ;дыремат, нунын ешыштат паленыт да мылам каласкалаш тоштын огытыл. 25 гыч 26 март й;дым Димамытым чыла бомбитлен пытареныт, кугурак Гриша эргына 138-ше посна мотострелковый бригадым шалатен пытарыме нерген Ютубышто ужын да Диман Настяжлан йы;гыртен. Пале лийын, 26 мартыште Диман вуйлатыме 2-шо ротыжо бригадын окружений гыч лекмыжым аралаш кодын. Нунымат тудо кечын шалатеныт. 138-ше бригаде арня наре кочкыш да боекомплект деч посна ВСУ-н атаке почеш атакыжым чактарен шоген.

Тыге «п;ртылаш» п;рен?
Гриша дене мутланымышт годым Настяже каласен: «Пленыш логалше-влак коклаште Дима уке, “Красный Крест” гоч госпитальлаште кычалынам – туштат уке». Вара Алевтина Дмитриевна Настя деч Обороно министерствысе «горячий линийын» телефон номержым йодын налын да тушко кече коден, кунамже кечеш кок ганат йы;гырташ т;;алын.
– Тылеч ончычшо 138-ше бригадын командирже денат мутланен толашышым да тудыжо «Тендан эргыдан кушто улмыжым мый кушеч палем?» веле мане да вурседылынат нальым, – каласкала Алевтина Дмитриевна. – Обороно министерствыштыже телефон дене йы;гыртышылан вашмутым пуаш шындыме офицерже кажне гана «Ида паниковатле, сарыште ала-моат лийын кертеш» манын вашешта.
Диман йоммыжлан 50 кече эртымеке, ача-ава кеч эргыштын капшым п;ртылташ йодын йы;гырташ т;;алыныт. Обороно министерстве гыч ынде шылтыде ойленыт: «Капыштым лукташлан ме чыла ыштена, но с;й пасу кызыт ВСУ кидыште…» Вара Настяже йы;гыртен ойлен: «Диман заместительже Татарстанысе Мамадыш ола гыч Олег Сорокинын капшым муыныт». «А Диман капше кушто?» – йодмылан «Але пале огыл» манын. Кок кече гыч Настя «Диман капшымат муыныт, ДНК тидым пе;гыдемден» манын СМС дене увертарен. 6 июньышто Диман капшым муыныт пуйто. Чынжым гын, колышо сарзе-влакын капыштым ВСУ дене алмаштылыныт. Россий могырым 150 колышо Украин салтакын капшым пуэныт, нунат тынарак Россий сарзын капшым п;ртылтеныт.
Вара 11 июньышто Диман капшым Йошкар-Ола воктенысе Савино селасе военный аэродромыш самолёт дене конденыт, умбакыже «Урал» автомашина дене частьше гыч офицер ден верысе салтак-влак ужатен миеныт да тудо кечынак Мландавалан воинский почесть, почётный караул да военный оркестр дене пуымо. Кондымо кечынак тоеныт гынат, пытартыш корныш ужаташ калык моткоч шуко погынен. Тойымо деч ончыч цинк колоткам почыктен, ача-аваже, родо тукымжо Диман капшым ончалыныт. Сусыр пале о;ыштыжо лийын, тыгак вуйжын ше;гел ужашышкыже пуля логалын, чурийже вес т;сым налын шуктен гынат, тушто сусыр лийын огыл, т;рысак кодын.

Офицерын подвигше
Мландавалан Диман капшым пуымо деч вара частьше гыч рашемын: тиде пытартыш с;йышт; тудо мучаш марте тушманым чактарен шоген, каен кертеш улмаш гынат, позицийже гыч шылын куржын огыл. Рото командир Дмитрий Петровын да тудын заместительже Олег Сорокинын шуктымо подвигыштым, бригадын окружений гыч лекмыжым аралымыштым да пытартышлан коктын гына кодын, тулым шке ;мбакышт почаш йодмым шотыш налын, бригаде командир когыньыштланат Российын Геройжо званийым пуаш представленийым возен. Тойымеке, Алевтина Дмитриевна Диман заместительже Олег Сорокинын «ВКонтакте» страницышкыже пурен, акажын возымыжым муын да шке страницышкыжат кусарен. Тушто «Рото командирын заместительже старший лейтенант Олег Сорокин рото командир Дмитрий Петров дене бригадын окружений гыч лекмыжым шке ротышт дене аралаш кодыныт. 250 салтак ден офицерын бригаде командир дене пырля окружений гыч лекмекышт, ротышт гычат илыше кодшо салтак-влаклан чакнаш к;штен, коктын гына позицийыште кодыныт. Пытартышлан артиллерийын тулжым шке ;мбакышт колташ йодыныт. Тидым бригадын командованийже деч пален налынам. Нуно Харьков область Малая Рогань села лишне лесополосан к;кшака верыште геройла коленыт» манын возымо.
– Димамытлан к;ра 250 е; тушманын окруженийже гыч лектын, – ойла Алевтина Дмитриевна. – Молышт коленыт, икмынярышт пленыш логалыныт. Димам тойымеке пален налынам, нунын кочкашыштат нимат лийын огыл, бомбитлыме годым продскладыштымат пудештареныт, арня наре кочде иленыт манаш лиеш. Пудештарыме клат олмышто мом муыныт, тудым кочкын толашеныт. Малая Рогань села воктене шогеныт, сандене тушеч поро чонан е;-влак кочкыш дене кертмышт семын полшеныт. Лекше 250 салтакын чылаштынат организмышт чот явыген, лунчырген шуктен, эсогыл нимом кочкын кертын огытыл, укшинчыныт веле.
Алевтина Дмитриевна ден кугурак Гриша эргыже Дима колен манын чылт т;рысшак ;шанен огытыл, цинк колоткашкыже ала тудынла койшо, тудын т;сан вес е;ым веле пыштен колтеныт, семынышт шоненыт. Тыгайже нерген тунам уке-уке да мут шарлаш т;;алын ыле, сандене эре кычалыныт. Адакше мужедше-шамыч декат Гриша ден пелашыже коштыныт. Нуныжо, икте почеш весат, «Колен огыл, ушыжым йомдарен» манын ;шандареныт. Аваштат тиде шоныш денак, ;шан дене илен. Айдеме тугай вет, эре сайлан ;шанышаш.
– Интернетыште чарныде пургедынам: трук ала иктаж госпитальыште Димам верештам, – алят ала-молан гынат ;шаненрак манеш неле ойгыш вочшо ава. – 2024 ийыште мыйын «ВКонтакте» страницышкем Санкт-Петербург гыч Настя Каблова лектын, тудын эргыже Диман ротыштыжо срочный службым эртен, вара контракт почеш кодын. Телефон дене мутланыме годым тудо мом палымыжым каласкалыш. Эргыж дене пытартыш гана 22 мартыште мутланен да тудым, улыжат 20 ияш рвезым, СВО гыч луктын кертшашыже нерген каласен. Эргыже «Огеш к;л, мемнан рото командирна пеш шотан, ача семынак кажнына нерген азаплана, мый тудлан ;шанем…» манын. Аваже «Чапле командиретше к; тугай вара, кушечын?» йодын. «Старший лейтенант Дмитрий Петров, Марий Эл гыч», – вашештен эргыже. «Нунын ротышт пытымеке, мый эре тендам кычалаш шоненам. Ынде теве интернетыште муым» манын Настя Каблова. Тудын дене кызытат вашла йы;гыртена, мутланена.
Икмыняр жап гыч Алевтина Дмитриевна интернетыштак Диман ротыштыжо служитлыше Ришат Шейхалов дене палыме лийын. Тудо ондакше срочный службым эртен, вара контрактым подписатлен. Тудлан телефон дене йы;гыртен «Эргым дене мо лиймым чыла палымем шуэш» манын умылтарен. «Мыят нимо утыжым ойлен ом керт, но тидым палемдем: тунам мый сусыргышо лийынам, Рото командир йолташ мыйын воктене й;двошт шинчен, перевязкым ыштен, мыланем чот полшен. А эрдене тудо мыйым эвакуироватлен, 15 сусыр салтакым рото командир шке кидше дене манаш лиеш вертолёт мартен ужатен луктын. Умбакыже мый госпитальыш логалынам – тетла мо кузежым ом пале. Эргыда салтак-влак верч шогышо, умылышо, азапланыше командир лийын, ятыр подвигым ыштен, Герой званийым ондакак сулен» – каласкален эргыжын салтакше.
– Эше Галина Крикун денат «ВКонтакте» страницыште палыме лийынам. Тудынат эргыже Диман ротыштыжо контракт почеш служитлен, пытартыш с;йыштат пырля лийыныт, – каласкала Алевтина Дмитриевна. – Ик шочшыжо гына улмаш. Шкеже тудо Санкт-Петербург воктенысе Каменка посёлко гычак, воинский частьыштат туштак шоген. Мом палымына дене вашла палдарена. Эше Дима дене пырля Московский общевойсковой командный училищыште тунемше да ик бригадыште пырля служитлыше офицер Дмитрий Борисов дене интернетыштак палыме лийынна. Тудо 2022 ий 26 март деч ондакрак сусыргенат, вертолёт дене луктыныт. Кок йолжымат п;чкыныт, протез дене коштеш. Тудат Дима нерген ятыр каласкален, салтакше-влак веч тыршыше, чыла приказым шуктен кертше опытан, ушан, чын офицер семын палемден. Эргым сусыргышо салтакше-влакым аралаш, тылыш лукташланат мом кертмыжым чыла ыштен, эсогыл сусырыштымат пидын, эвакуироватлыме годым нумалынат на;гаен. Тидын нерген тудын ротыжо гыч илыше кодшо кок салтакат каласкаленыт. Иктыжын л;мж; Анатолий Купцов, весыжым трукышто шарналтенат ом керт. Анатолийже пленыш логалын да илыше кодын.
– Диман капшым Москвасе высший военный командный общевойсковой училищыште пырля тунемше Ростислав л;ман офицер ужатен толын, – каласкала Гриша изаже. – Тудо ончычсо бойышто сусырген улмаш, сандене госпитальыш ужатеныт, тыге илыше кодын. Димам пытартыш корныш ужатыме годым Кокласола кундемысе калык ончылно тудо тыге ойлен: «Если Дмитрий Петров шкеже да ротысо салтакше-влак огыл гын, тиде с;й пасу гыч илышыже иктат лектын огеш керт ыле. Тыге нунын тушманлан корным петырымыштлан к;ра воинский частьын командирже дене пырля 250 сарзе пасу гыч таза лектын кертын. 138-ше мотострелковый бригаде командир рото командир Дмитрий Петровлан да тудын заместительже Олег Сорокинлан (Татарстан, Мамадыш ола гыч) Российын Геройжо званийым пуаш представленийым возен. Нуно коктынат мый денем пырляк ик военный училищыште, ик курсышто тунемыныт, пырляк келшен служитленна. 2020 ийыште Димам рото командирлан шогалтыме годым заместительжылан училище гычак чот келшыме йолташыже Олег Сорокиным пе;гыдемдаш йодын. Тиде с;й пасуштат нуно пытартышлан пырляк шке ;мбакышт артиллерий тулым почаш йодыныт…»
138-ше отдельный мотострелковый бригаде командирын представленийжым ала-молан дыр к;шн; шотыш налын огытыл, сандене когыньыштымат Мужество орден дене веле наградитленыт. Лач идалык эртымеке гына, ача-аважын да Татарстан Правительствын кычалмыштлан к;ра, рото командирын заместительже Олег Сорокинлан Российын Геройжо званийым пуэныт. А рото командир Дмитрий Петровлан возымо представлений ала-кушан дыр йомын кодын. Тидын шотышто ача-аваже, Гриша изаже тачат кычалыт.
– Марий Эл Республикым вуйлатыше Юрий Зайцев декат йодыш дене лекме, тудын аппаратше гыч «Западный военный округыш Дмитрий Петровын представленийжым муаш да тудлан Российын Геройжо званийым пуаш йодмаш дене лекме» манын вашмутым пуэныт. Но тушечат але вашмут уке. Москваш Россий телеканалыш корреспондентым ;жын возашат шонымаш уло, – манеш Алевтина Дмитриевна.

;пке
– 2023 ийыште Гриша эргым Диман заместительже Олег Сорокинлан Российын Геройжо званийым пуымо нерген пален налын. Мыят тудын аважлан Казаньыште Россий Геройын Ш;ртнь; Ш;дыр медальжым кучыктымо нерген видеом интернетыште ужым. Тудым ончымеке ме угыч рото командир Дмитрий Петровлан Российын Геройжо званийым пуымо шотышто йодышым тарватышна, кычалаш пижна, – ;пке й;ре ойла Алевтина Дмитриевна. – Эше 2022 ийыштак «Бригаде командир Дима ден тудын заместительжылан Российын Геройжо званийлан представленийым колтен» манын Настя ойлен ыле. Ик жап эртымеке «Западный военный округ тиде представленийлан отказым пуэн» манын серен колтыш. Марий Элыште ик вере миен т;кнем, вес вере, эре «Тиде мемнан компетенцийыште огыл» вашмутым колынам. Военкоматышкат, район администрацийышкат коштынам — нимо шот ыш лек. Ужым: эл верч вуйжым пыштыше герой-офицер шочмо кундемыштыже ача-аваже деч молылан ынде ниг;ланат огеш к;л. Мый Иван Иванович Казанков дене 18 ий бригадирлан пашам ыштенам, сандене тудын дечак мыйынат коммунист койыш кодын: эре ончыко каяш, шындыме цельыш шуаш да вуйым ры; кучаш. Морко КПРФ райкомын икымше секретарьже Андрей Олегович Петухов республик вуйлатышын администрацийышкыже йодмаш дене лекташ кидпалым погаш полшен. Тушеч тыгай вашмутым налме: «Молан 138 бригадысе 2 ротын командирже старший лейтенант Дмитрий Петровлан Российын Геройжо званийым пуаш тореш лийме манын Западный военный округыш йодмаш дене лекме...». Икмыняр жап гыч Западный военный округ гыч тыгай вашмут тольо: «Ик подвиглан рото гыч кок офицерлан Российын Геройжо званийым пуаш огеш лий. Тиде подвигшылан Дмитрий Петровым колымекше Мужество орден дене наградитлыме...». Но вет Олег Сорокинымат Мужество орден дене тыгак колымекше палемдыме. Молан иктылан Российын Геройжо званийым пуаш лиеш, а весылан уке? Рото командирже заместительже деч утларак ротылан вуйын шоген вет. Тыгай йодыш дене ынде Москваш, т;н военный прокуратурыш лекме, но але марте тушеч вашмутым налын огынал, ;шанен вучена.
Республик вуйлатыше Юрий Зайцев деке серыш дене лектынна, тушеч тыгай вашмутым налынна: «Дмитрий Петровын служитлыме бригаде Западный военный округыш пурен, кызыт тудым кокыте шелын эше Ленинградский округым ыштыме. Ынде эргыдан служитлыме воинский часть Ленинградский военный округыш пура. Марий Эл Республикын правительствыже тиде военный округыш рото командир старший лейтенант Дмитрий Петровын 2022 ий мартыште ыштыме подвигшым аклыме шотышто йодмаш дене лектын. Шке жапыштыже, 2022 ий март мучашыште тудын подвигшым к;кшын аклен, 138-ше мотострелковый бригаде командир Российын Геройжо званийым колымекыже пуашлан представленийым возен. Ленинградский военный округ гыч але марте вашмут толын огыл».

Мондаш огыт пу
Дима эргыштым поген пыштымеке вате-марий Петровмыт путинский манме компенсацийым, ача-авалан мо пуалтеш, налыныт. Настя пелашыжланат шке ужашыже логалын. Эшеже СВО-што вуйжым пыштыше салтакын ача-авашт ондакрак пенсийыш лектын кертыт. Алевтина Дмитриевна тудо жаплан 50 ийым эрталтыше лийын гын, вигак пенсийыш колтеныт. Ачаштым 55 ияшым пенсийыш колтат, сандене Анатолий Гурьяновичат тунамак пенсийыш лектын.
– Эше Димам тойымо годымак, ыресше пелен шогалын, шортын-шортын товатлышым: илыше улмем годым эргымым мондаш ом пу, тудын л;мжым кертмем семын калыкыште кучаш т;;алам. Тидланак к;ра мыланем моткоч й;с; лийын гынат, мален кертын омыл гынат, 2022 ийын ке;еж мучко кажне кечын ачаже дене ш;гарышкыже коштынна, а й;дым помыжалт шинчын окнашке онченна: ала толын лектеш? Мужедшыже вет ила манынак ;шандареныт, – шинчав;д й;ре шарналта ойган ава.
Тыгеже кушко ;жыт, кушто могай мероприятий эртаралтме нерген шке гыч пален налмекат, ача-ава эре кошташак тыршат. Ме огына кошт гын, эргынан л;мж; мондалтеш, шонат.
– Кунам «Жена героя, мать героя» фотопроектым Елена Чемоданова т;;алын веле ыле, мыйымат ;жыч. Уло кумылын келшышым, – каласкала Алевтина Дмитриевна. – Пелашем варарак «Отец героя» фотопроектыште участвоватлен. Шукерте огыл «Щит матери» фотопроектым ыштышт, туштат лийынна. Т;рл; к;кшытан мероприятийлаште эреак лияш тыршена. Кажне ийын Кокласола лицей эргынам шарныме л;меш мини-футбол дене турнирым эртара. Ме ачаже дене призлан й;рыш; могай-гынат п;лекым ышташ тыршена. ;маште шергакан ш;шт; мечым п;лекленна ыле, тений тыгай турнир 21 февральыште эртаралте, лицейлан Дима нерген кугу стендым ыштен пуышна, тушко тудын изи годсо, лицейыште тунемме жапысе да офицер вургеман фотожым вера;дыме, подвигше нерген изирак текстым шындыме. Тудым Морко фотостудийыште ыштыктыме. Спортзалым с;растарашлан фотозоным ыштыме, 2х3 метр кугытан плакатым, «138 отдельная гвардейская мотострелковая бригада» манын возыман флагым, моткоч шуко шар-шамычым, пеледышым да молымат ямдыленна. Шарнымаш турнир пайрем семын эртыже шонен, чыла тидым наледенна, ыштенна.
Тыгак Петровмыт шукерте огыл район гыч СВО-што 2022 ийыште вуйыштым пыштыше 18 салтаклан «Они были первыми» кугу банерым ышташ шонымаш дене Морко район администрацийышке лектыныт. Тидын шотышто кажне ача-ава дене мутланеныт да нунышт тыгай оймут дене келшеныт. Чылаштын фотоштым поген, Йошкар-Оласе ик фирмыш (студийыш) пуэныт, ынде тушеч макетым ыштен колтеныт. Тудым т;шкан ка;ашат да оксам поген ямде банерым налыт. Тудым район администраций Се;ымаш аллейыште вера;даш палемден.
Кокласола лицейыш пурымаште Дмитрий Петровлан Шарныктыш о;ам сакыме, ик классыште Геройын партше уло. Лицейыште эртаралтше чыла мероприятийлаш геройын ача-аважым ;жыт.
– Л;мын эртаралтше сарзе операцийыште самырык вуйжым пыштыше Дима эргынам мондаш огына пу. МЭТР телеканалыште пашам ыштыше Эльвира Рыжова кок гана интервьюм налаш толын. Район да республик к;кшытан газетлаштат эргына нерген икмыняр статья савыкталтын, – ойла Дмитрий Петровын аваже. – Антонида Щербаковалан тау, эргым л;меш «Й;лыш ш;дыр» почеламутым возен колтен. «Вызываю огонь на себя» почеламутым Санкт-Петербург гыч Диман ротыштыжо лийше да пырля вуйыштым пыштыше салтак-влакын авашт колтеныт...

*  *  *
Донбасс кундемыште да Новороссий мландыште каен шогышо л;мын эртаралтше сарзе операцийыште кредалше, тушто вуйыштым пыштыше геройна-влакым эреак порын гына шарналтена. Нуно чыланат Россий кумдыкышто тыныс илыш лийже манме шонымаш дене тиде с;йыш ушненыт. Ныл идалык утла шуйнышо специальный военный операций жапыште ятыр палымына, коклаштышт ийготанжат, но утларакше рвезе калык самырык ;мырышт дене чеверласат. Нуным шарнен вуйнам савена да икшывыштлан, пелашыштлан, ача-аваштлан да родо-тукымыштлан кугу чаманымашым ончыктен, чытымашым тыланена. «Ме садак чыла се;ена» манын ;шан дене гына илаш кодеш…