Кожласолан чолга марийже

Л;мгече
Александр Петров,
Марий Эл Республикын калык писательже

Кожласолан чолга марийже
Россий писатель ушемын йыжы;ъе;же, «Ончыко» сылнымут журналын ик эн л;мл; пашае;же Эрнст (Эрик) Алексеевич Петровлан 16 августышто 65 ий темеш. Тиде амал дене пайдаланен, ме таче тыланда, пагалыме лудшына-влак, тудын дене келгынрак палымым ыштена.
Тачысе юбилярна Кужэ;ер районысо садеран-ломберан Кожласола ялеш (официальный документлаште мемнан ялнам такшым Мари-Олма манын л;мдат) й;д кава гыч ш;дыр велме пагытыште шочын. Колхоз пашаште й;дш;-кечыже тыршыше ача-авана вич йочам ончен-куштеныт. Нунын кокла гыч кумыляннаже журналист да писатель лияш п;рен улмаш. Кузе тыге? Амалже теве кушто. Мемнан ачана Алексей Андреевич Петров, салтак службо гыч п;ртылмекше, 22 ияшак т;рл; газетла дене пе;гыде кылым кучаш пижын да утларакше ял илыш нерген заметке-влакым возкалаш т;;алын. ;мырж; мучко эре возен. Южгунамже эсогыл пошкудо-влак ялысе тиде-тудо ситыдымаш нерген возаш йодын толыт ыле. Мокталтен возаш йодшо-влакат лийыныт. Ачана пеш поро кумылан ыле, сандене чылаштын йодмыштым шукташак тыршен. Калыкыште манмыла, пытартыш вургемжым е;лан кудаш пуаш ямде чонан лийын. Яра жапыштыже заметке-влак деч посна почеламутым, ойлымаш-шамычымат возаш й;ратен. Чонжо дене тичмаш праван поэт-писатель лияш шонен. Но, мом ыштет, п;рен огыл улмаш. Садланак, очыни, тудын шонымыжым шукташ Юмо мыланна, шочшыжо-влаклан, п;рен да чыла к;лешыжым ачанан йодмыж почеш мыланна т;рыс пуэн, манаш лиеш. Лач тиде амалланак к;ра, шонем, лектышат уло. Мутлан, эн изи ш;жарна – Любовь Петрова-Камалетдинова – ;мырж; мучко «Марий Эл» газетыште тырша, Марий Элын сулло журналистше. Ятыр гана республик да регион-влак кокласе к;кшытан т;рл; конкурслаште эн уста журналист семын палемдалтын. Калыкыштат тудым сайын палат. Мыйымат п;рымашем ;рдыжеш коден огыл: Марий Элын сулло журналистше, Россий писатель ушемын йыжы;ъе;же, Марий Эл Кугыжаныш премийын лауреатше лияш п;рен, кок ий ончыч Марий Элын калык писательже чап л;м дене палемдышт. А Эрик изана Россий писатель ушемын йыжы;ъе;же, палыме журналист, т;рл; к;кшытан ятыр премийын лауреатше. Ачанан Юмо деч йодмыжым Сандалык мыланна, тудын шочшыжо-влаклан, коеш, лы;ак колтен. Вет калыкыште арам огыл кутырат: Юмо чыла ужеш-колеш, чыла шукта, лач изиш вучалташ гына к;леш. Журналистике корныш шогалмыланна ме П;рымашлан да ачаланна тауштен илена. Вет лач тудын в;рж; дене мыланна журналист да сылнымутчо кумыл лы; шы;ен.
Юбилярнан, Эрик Петровын, эртыме илыш корныжо пеш поян. Кугу Лажд;р кандашияш ден Й;лед;р кыдалаш школым, варажым академик В. П. Мосолов л;меш Нартас ялозанлык техникумым да Н. К. Крупская л;меш Марий кугыжаныш пединститутым тунем пытарен. Техникум деч вара, специальностьым налмеке, пел ий чоло Медведево районышто агрономлан пашам ыштен. Но чонжо тутыш журналистикыш шупшын. Тыге тудо, п;рымаш сугыньым шуктен, 1982 ийыште Кужэ;ер районысо «;жара» («Заря») газет редакцийыш пашаш пурен. Вес ийынже комсомол направлений почеш МВД системыш пашаш куснен. Икмыняр жап гыч ;мыр корно тудым Килемар районысо «Восход» газет редакцийыш намиен. Тудо кундемын верш;ржым да уста калыкшым шымлен шуктымеке, п;рымаш йолгорно Эрикым «Марий коммуна» газетыш конден. Саде пагытлан тыште тудо ик эн самырык пашае; лийын, сандене т;; редактор тудлан молодёжь илыш тематикым кучыктен пуэн. Ура чонан самырык журналистын чытамсыр чонжо эре мом-гынат ум кычалын. Тыге тудын тыршымыж дене р;д; республиканский газетыште «Самырык тукым – илыш п;рдемыште» («СТИП») лаштык, а варажым тичмаш разворот лекташ т;;алын. Лудшо-влак самырык-влаклан п;леклалтше лаштыклам моткоч й;ратеныт. Шке илыш умылымашыштым, ш;м-чонышт гыч ташлен лекше й;ратымаш нерген икымше почеламутыштым, ;дыр-каче-влак дене вашла палыме лияш шонен возымо увертарымашышт-влакымат редакцийыш колтылыныт. Яллашке лектын коштмо годым колалтын: самырык-влак «СТИП-ым» кажне гана ш;м вургыж вученыт. Эсогыл посна газет семын лукташ т;;алашат темленыт. Но икмыняр ий гыч газетын у вуйлатышыже-влак ала-могай амалым муын, «СТИП-ым» кошартеныт. А вет могай сай к;кшытыш тудо шуын кертеш ыле!
1994 ийыште Эрик Петровым Налоговый полиций департаментын пресс-службышкыжо пашаш налыныт. Тушто тудо майор званий марте кушкын. У пашаште шке т;; сомылжо деч посна налог орган-влакын «Совершенно несекретно» газетыштым ямдылымаште тыршен. Икманаш, тыштат журналистике деч пешыжак торлен огыл. Паша о;ай лийын: т;рл; рейдыш, спецоперацийыш эсогыл й;дымат кошташ логалын. Тыге индеш ий тушто тыршымеке, правам аралыше органлаште ыштыме шотышто паша стажше ситышын лийын, садлан отставкыш каен. Но туштат канен шинчен туркен огыл. Ура чонжо чытамсырын у пашам йодын. Пуйто тидым шижынак, 2003 ийыште республикысе печать отрасль вуйлатыше-влак тудым «Кугарня» газетын т;; редакторжылан шогалтеныт. У пашашке у вуйлатыше, калыкыште манмыла, шокшым кергалтенак пижын. Газетын т;сшым кертмыж семын уэмдаш т;;алын, содержанийышкат у сыным пурташ тыршен. Чонжо тутыш паша верч й;лен…
Лач тиде жапыште журналист йолташыже-влак Юрий Соловьев ден Геннадий Сабанцев м;ндыр Чукоткыш журналистике отрасльыш пашаш каеныт да Эрикымат почешышт мияш ;жыныт. Паша верат тунамак ончылныжо почылт шинчын, пуйто тудын кумылжым веле тушто вучен иленыт. Тыге 2004 ий ке;ежым Эрик Петров Чукотко автоном округышто Билибино оласе «Золотая Чукотка» газет редакцийыште пашам ышташ т;;алеш да кок-кум ийым гына Й;дйымалне илаш шонышет 2017 ий мучаш марте ешыж дене тушто ила да пашам ыштен. Мут толмашеш, пелашыже туштак – Билибинысе атомный станцийым оролышо внутренний войскан воинский частьыштыже служитлен. Секретный частьын начальникше лийын. Изинекак пашалан ш;ма;ше Эрик Петров шкежат ик редакций паша дене гына серлаген огыл, иканаште МЧС-ыштат служитлаш шотым муын: Билибино олам пожар деч саклен. Тиде кокымшо пашажат тудлан у деч у материалым верешташ да очерк-влакым газетеш савыкташ, эсогыл ойлымаш ден повесть-шамычымат возаш кумыла;ден. Тыге тудо журналист конкурслаште ятыр гана се;ышыш лектын да т;рл; награде дене палемдалтын.
М;ндыр кундемыште илымыж годымат сылнымут кумылан юбилярна шке й;ратыме пашаж деч торлен огыл. Кажне гана яра жапым мумыж годым чон йодмыж почеш эреак возкален. Тыге «На земле Билибинской – за Полярным кругом», «Спешите делать добро», «Горсть родной земли», «Чукотский мотив», «У каждого свой крест», «Медовая зима», «Верхом на свинье», книгаже-влак ош т;ням ужыныт. Нунын кокла гыч южыжо Санкт-Петербургышто, Москваште, эсогыл Канадысе Торонто олаште савыкталтыныт. Тыгутлаштак шым книгаже марла лектын. Тиде «М;ндыр кечын ;жараже», «Шошын эр п;лекше», «Олма в;дет – шыма в;дет», «Шочмо кундемын семже», «Весела Васёк», «Туштан алфавит», «Эрлат те;гече лиеш». Ятыр сылнымут пашаже «Пачемыш», «Ончыко», «Литера» журналлаште савыкталтын. Мут толмашеш, лишыл кечылаште Эрик Петровын юбилейже вашеш ойлымаш, мыскара да патриотический очерк-влакым иктеш чумырымо «Пагыт кыша» л;ман у книгаже ош т;ням ужшаш. Тудо сборникыште Донбассыште каен шогышо СВО-што самырык вуйыштым пыштыше мемнан землякна-влак нергенат икмыняр очеркым лудаш лиеш. Чыланат чоныш логалше улыт.
Шочмо кундемыш п;ртылмекше, Эрик Петров Йошкар-Олаштак кугу п;ртым налын. Чоным кандараш п;рт пеленак сад-пакчажат уло. Ракатланен веле илышаш! Но уке! Ура чонжо адакат калык коклашке шупшеш. Ачан в;рж; дене куснышо журналист кумыл угыч редакцийыш ;жеш. Тыге тудо «Ончыко» журнал редакцийыште пашам ышташ т;;алын. Паша палыме да чонлан лишыл. Икоян изирак коллектив дене пырля Эрик Петров кажне тылзын 160 наре лаштыкан журналым савыктен лукмаште тыршаш т;;алеш. Редакцийыште нуно рукопись-влакым т;шкан погынен редактироватлат, кажне сылнымут пашам чыланат уэш-пачаш лудыт, шкештат т;рл; статья ден очеркым возкалат. Тылеч посна шке машинашт дене ч;чкыдынак ял еда кудалыштыт, шкеныштын паша лектышыштым – «Ончыко» журналым – калыкыште шаркалат. Тыгодымак т;рл; кумылан да койыш-шоктышан, шкешотан шонымашан е;-влак дене вашлийыт, у публикацийлан материалым погат. Тыге к; дене гына палыме огыт лий! Изи-кугу начальникшат, пенсионержат, ял озанлык пашае;жат нуным уло кумылын вашлийыт да унам ыштен колтат. Але вара тыгай паша деч кора;аш лиеш?! Мый нуным кажне гана ;рдыж гыч ;рын да куанен ончем.
«Ончыко» журнал редакцийыште нигунамат лым огыт лий – кутко гай пашам ыштат. Эше редакцийыште эре уна-влак лы;ак улыт: писатель-аксакал-влак толын каят, лудшо-влак журналым налаш толыт, публикаций-шамычын авторышт шке произведенийыштым ка;ашаш пурен лектыт, палыме-влакат тутыш толын коштыт. Чыланат амал лекме семын могай-гынат о;ай случайым каласкалат, манеш-манеш-влакым «лупшат»... Икманаш, редакцийыште кечыгут пеш весела. Тиде амаллан к;ра кечывалым верысе журналист-влак чылт чыла пашажымак ыштен огыт шукто, сандене ыштен шуктыдымо пашаштым эше м;;гышкышт нумал каят. ;рат веле! Моло вере пашам ыштыше-влак м;;гышт п;ртылмеке, ноенам манын, диваныш канаш возыт гын, «Ончыко» журналын пашае;же-влак угыч й;ратыме пашаштлан пижыт: я е;ын возымыжым редактироватлат, я очеркым серат, я у книгалан сылнымут произведенийым возат. Теве тыгай паша п;рдемыште тырша мемнан юбилярна Эрик Петров.
Южо лудшына йодеш докан: а айдеме семын Эрик Алексеевич могайрак койыш-шоктышан? Тидын шотышто шольыжо семын теве мом каласен кертам. Эрик – пеш поро иза, кугурак семын мыланна, изирак-шамычлан, тутыш полшаш тырша. Кызыт теве ушышкем изи годсо ик шарнымаш толын пурыш. Тунам лу ияш улам ыле. Ке;еж т;;алтыш. А мый бронхит дене черланенам. Температур чот к;зен шинчын, ш;лаш й;с;,  кокырыкта. Чот й;сланем. Тиде жапыште Эрик изам лачак луымшо классым тунем пытарен да черетан экзаменлан лым лийде ямдылалтеш. Яра жапше й;ршеш уке. Но тудо, мыйын орланымем ужын, нимом ончыде, мыйым велосипедыш шындыш да Й;лед;р участковый эмлымверыш на;гайыш. Мылам к;ра экзаменлан ямдылалташ ойырымо тичмаш кечым йомдарыш гынат, шке шольыжым туткареш ыш кодо. Кызытат тудлан тауштем.
Тыгак Эрик изам мыйым 1974 ий 1 сентябрьыште, кид гыч кучен, икымше гана тунемме классыш в;ден пуртыш да сайын тунемаш тыланыш. Тудын ка;ашыжым мый эре шукташак тыршен тунемынам, эсогыл варажым, университетым тунем пытарымек, тудын семынак журналист корнышкат шогальым. Мут толмашеш, журналист корнышкыжат – «Марий Эл» газет редакцийыш – мыйым Эрик изамак в;ден кондыш. Шоналташ гын, журналистике аланыште мылам шкенжын мудреч ой-ка;ашыже дене моткоч шуко полшен. Эреак шижын илем: изам шке шольыж верч тул-в;дышкат пураш ямде. Моло шольо-ш;жарже-влакланат кугурак семын эре полшашак тырша. Самырык годымат полшен, кызытат чонжо мемнан верчынак й;ла. Мо ;рыктараже?! Кызыт ме чыланат ынде ешан, шочшан-кушшан улына гынат, Эрик, эн кугу иза улмыжым шарнен, эреак полыш кидым шуялташ тырша. Тудын ше;гелне ме к; курык ше;гелне илымыла илена. Эрик изана дене порын кугешнена да лудшына-влакланат кажныжлан тыгай изам тыланена.
;мыр эрта. Теве гына Эрик иза 14 ияш ыле – велосипедышкыже шынден, мыйым – икымше классыш коштшо ученикым – школышко кудалыштыкта ыле… Лишыл кечылаште тудлан кудло вич ият темеш. Тиде пагытыште кеч-к;ат шкенжын эртыме корныжым мыняр-гынат иктешла, шонкала, вискала… Ончыкылыклан могай-гынат планым ышта. А тачысе юбилярна тидын шотышто мом шонкала? Илышыжым кузерак акла? Чыла тидым рашемдаш шонен, Эрик изам дене икмыняр шомакым вашталташ лийна.
– Сылнымут аланыште да журналистикыште тый тачысе кечылан сай к;кшытыш шуынат. Россий писатель ушемын йыжы;ъе;же улат. Моткоч шуко книга тыйын перот йымач лектын. Тиде суап корнышко икымше ошкылым ышташ мо тыйым таратен?
– Сылнымут аланыш пурымаште эн ончычак мый ачамлан тауштем. Лач тудын в;рж; дене мый декем тиде кумыл куснен манын шонем. Тидланак к;ра мый школыштат сочиненийым сайын возенам докан. А м;;гышт; ачан газетлашке заметке-шамычым возымыжым ужын, мыят яра жап годым ача-ава деч йыштак п;рт коклаште вера;дыме изирак ;стел коклашке шинчам да ойлымаш-шамычым, почеламутым серем ыле. Тунам ниг;ланат шке возымем ончыкташ вашкен омыл. «Ямде лий» ден Кужэ;ер районысо «;жара» газетлаште савыкталтше почеламутем лекмешке тидын нерген ниг; пален огыл. Умбакыже, латкандаш ийым темымеке, чыла возымем чумыралтышым да «Сылнымут шыже» семинарыш тольым. Тунам л;мл; поэт-писатель-шамыч мыйын возымем аклышт. Южо возымем мокталтышт, а южыжым кузе т;рлаш к;лм; шотышто ой-ка;ашым пуышт. Тидыже мылам шулдырым кучыктымо дене иктак лийын. Эше шукырак да сайынрак возаш т;;алаш кумылем лекте. Садланак армийыште улмем годымат дивизионный да окружной военный газетлашке шкенан частьыште шукталтше паша да чолга салтак-влак нерген тутыш возен шогенам. Тиде сомылемлан шкенан офицер-влакат мыйым кертмышт семын эреак кумыла;дат ыле. Нине газетлаштак почеламут ден ойлымашем-влакат савыкталтыныт. Умбакыже нуно рушла лекше книгалашкем пурталтыныт. Тыге кок ий жапыште мыйын «перо» манмет утыр п;с; лие. М;;г; п;ртылмеке, у вий дене сылнымут пашалан пижым. Тунемме кокла гычат, паша деч варат эре возашак тыршенам. Тыге сылнымут аланыш вуйге пурышым.
– Кажне е; ош т;няшке могай-гынат миссийым шукташ толеш. Икте, мутлан, шо;го аважлан у п;ртым н;лташ, весе – яндар пасушто у ялым негызлаш, кумшо – кугу к;варым але плотинам чо;аш, нылымше – шке родо-тукымжылан ;мыреш шарнымашеш кодшо кугу да к;лешан сомылым шукташ шочын. А южо писатель нерген тыге ойлымым колынам: ик романжым гына воза ыле гынат, моло произведенийжым возыдеат, марий калыкын чонешыже курым-курымеш кодеш ыле. А теве, мутлан, Тимофей Петухов нерген тыге колынам: «Курымашлык вальс» («Автобус вашка шочмо ялыш…») мурыж дене шкенжым курымешлан калыкыште чапландарен. Моло муро ден почеламутым ок возо гынат, л;мж; калык чонеш эрелан кодеш ыле манын ойлат. А тыйын т;; миссиет тиде ош т;няште могай? Кузе шонет?
– Тидын нерген нигунам шоненат омыл. Вес могырым ончалаш гын, мутлан, Тимофей Петухов шкеже нигунамат тыге шонен огыл вет: «Курымашлык вальс» мурым теве возышым, сита, ынде тугакат ;мырешлан калык чонышто кодам. Але Александр Юзыкайнат нигунам тыге шонен огыл: «Тулото» романым возышым, ынде ;мыр мучко канен илен кертам – марий калыкын ш;ртнь; фондышкыжо произведением пурталте. Мыланем ынде ;мыр мучко мындырланен илаш, руш манмыла, «почивать на лаврах» веле кодеш». Тыге огыл вет. Ниг;ат шке произведенийжым ончылгоч аклен ок керт. Тудым, жап шумеке, калык акла. Тыйынат, мутлан, «Саликан пиалже» романетым жап шумеке веле к;леш семын аклат. Вет пеш шагал е;ын паша лектышыжым илымыж годым раш ужыт. Шукыштлан курым эртымеке веле чын акым пуат. Теве нал, мутлан, физик Исаак Ньютоным. Тудын садыште канен кийымыж годым са;гашкыже олма камвозын. Садет шоналтен: молан олма ;лык камвозын, а к;шк; чо;ештен огыл? Шонкалаш т;;алын. Тыге «Ньютонын икымше законжо» шочын. Тудо таче кечылан чумыр физике наукын р;дыж;, манаш лиеш. Илымыж годым саде пашажым ниг; шот дене аклен огыл. А кызыт тудо – п;тынь т;нялан эн кугу физик. Тидын дене мом каласынем?! Илымына годым ме нимогай акым вучыде, чыланат поро, калыклан к;лешан да суап пашам шукырак ышташ тыршышаш улына. А вара, ятыр жап эртымеке, кодымо кышанам ончалын, калык рашемда: могай кугу сомылым ышташ ме тиде ош т;няшке толынна улмаш. Тыге вет?
– Тыге. Пеш чын. Тугеже чылажымат, жап эртымеке, илыш ончыкта. Вет мемнан деч ончыч илыше да сылнымут произведенийым возышо поэт-писатель-влакынат ш;дырышт мерчен але й;лен волгалтмышт нерген нуно жап эртымеке веле рашыже пален налыныт. Нунын кокла гыч южыштым ме пагалена, возымыштым лудаш й;ратена, а южиктышт мыланна пешыжак огыт келше. А вес е;лан кумир семын чучеш. Икманаш, кажне е;ын шке шинчаончалтышыже! А тыйын писатель-влак коклаште кумирет уло мо?
– Чылт кумиржак манаш шотлан ок тол чай, но чонлан келшыше писатель-влакым каласен кертам. Тиде  Александр Пушкин, Иван Тургенев, Александр Фадеев, Эрнест Хемингуэй, Джек Лондон да икмыняр молат. Молан лач нине писатель-влакым ойырен налынам манын, южыжо йодын кертеш. Амалже тыгай. Нине писатель-шамычын произведенийыштым мый самырык годымак, латныл-латкуд ияш пагытыште, уло кумылын, ;рын, южгунамже т;; герой-влак дене пырля ойганен да йывыртен лудынам. Тунам мыйын н;рг; чоныштем нуно моткоч чот келгын лакемалт кодыныт. Кажне произведенийыштым лудын лекмеке, нунын семынак возаш кумыл шочын. Сылнымут аланыш пураш чонем утыр йодаш т;;алын. Кажне гана у шулдыр шочмыла чучын. Нуно вет чыланат шке произведенийышт гоч илышым мыланна у ш;рын гыч почын пуат, шкеннамат ;рдыж гыч ончалаш таратат. Тидыж денак мыланем пеш чот шерге улыт. Кажне автор шке семынже о;ай. Но нине автор-влак мыйын чонемлан поснак лишыл улыт. Адакшым п;тынь т;нямбал сылнымутым вия;дыме пашашкат саде автор-влак моткоч кугу надырым пыштеныт. Нуно чыланат «ш;ртнь; фондышко» пурталтыныт. Марий писатель-влак кокла гыч Никандр Лекайн мыйын чонемлан пеш чот лишыл. Тудын возымыжо шке жапыштыже мылам у ш;лышым пуэн, манаш лиеш. «Кугу сарын тулыштыжо» романже мылам самырык годымак Николай Островскийын «Как закалялась сталь» романже дене икт;рла чучын. Такшым Островският кумир семын аклалт кертеш. Вет самырык улмо годым, комсомол пагытыште, ме чыланат Павел Корчагин гай лияш тыршенна, тудын деч чыла шотыштат примерым налынна, чоныштына патриотизм кумылым пе;гыдемденна.
– Патриотизм манмаште. Тый пытартыш жапыште «Ончыко» журналыште СВО-што шке самырык вуйыштым пыштыше патыр-влак нерген патриотизм ш;лышан ятыр очеркым возенат. Кызыт теве тыгаяк сынан «Пагыт кыша» книгат ош т;ням ужаш ямдылалтеш. Чыла тидым возаш можо тыйым таратен шога?
– Ме, 1950-1960 ийлаште шочшо-влак, тыныс пагытыште кушшо тукымлан шотлалтына. Такшым армийыште улмем годым Афган сар т;;але. Но Афганистан м;ндырн;. Тудо сар нерген 1980 ийла т;;алтышыште пешыжак ны телевизор дене ончыктен, ны газетлаште утыжым возен огытыл. Лач перестройко саман ылыжме дене гына тиде теме актуальный семын йо;гаш т;;але. Совет Ушем калык, т;; шотышто, тыныс илыш дене илен. Чыланат шоненыт: ончыкыжымат чыла сай лиеш, нимогай сарым мемнан эл ваштареш т;;алаш нигунамат ниг;ат ок тошт. Но тыге огыл улмаш. Касвел империалист-влак тутыш мемнан эл ваштареш к;зым шумен иленыт. 1990-ше ийла мучашыште да 2000-ше ийла т;;алтышыште шочшо рвезе-влак сарыш логалыт манын, нигунамат шонен огытыл. Нунын ача-аваштат тыгай нерген шонаш тоштын огытыл, вет амалжат лийын огыл. Но й;ршеш вес семын п;рен улмаш. Теве гына ял урем мучко чарайолын куржталше рвезе-влак таче кечын тулан, в;ран неле сарыште кредалыт. Нуным тыгай п;рымаш вуча манын, к; шонен?! Мемнан Лажд;р кундемыштат мыняр самырык е;ын ;мырж; тиде сарзе операцийыште к;рылт;! Кузе нунын нерген очеркым от возо?! Нуно мыланна геройлык, патриотизм, Шочмо элым й;ратыме шотышто курым-курымеш пример лийын кодыт. Ме нуным эре порын шарнен илаш т;;алына. Самырык тукымымат ушан-шотаным, шке элым й;ратыше кумыланым ончен-куштышаш верч тыршышаш улына. Тиде суап пашашке ме, журналист-влакат, шке надырнам пышташ тыршена. Вет арам огыл сылнымутын вийжым курымла вошт политик-влакат раш умыленыт. Кызытат писатель-влак ;шан дене илат.
– Чын, сылнымутын вийже моткоч кугу. Тидым кугыжан Россий годымат, Совет Ушем пагытыштат кугыжаныш кучем раш умылен да писатель-влакын пашаштым к;кшын аклен. Перестройко саманын т;;алмыж дене с;рет палынак вашталте. Американ советник-влакын темлымышт почеш, мемнан элыште улшо ятыр сай пашам кошартышт. Писатель ушемланат пижыч: книгам савыкташ федерал бюджет гыч оксам к;леш семын ойырымым чарнышт, серызе-влаклан гонорарымат т;лымым чарнышт, манаш лиеш. Писатель семын кузе шонет: ончыкыжым мемнам мо вуча?
– Ожно ушан е;-шамыч ойлат ыле: кеч-могай кугыжаныш кучемым с;мырал кудалтынет гын, калыкын т;выражым, й;лажым, историйжым лугкалаш т;;ал – тунам калыкын менталитетшат, чонжат вашталтеш. Тугай саманыште калык кеч-могай авантюрист почеш каяш ямде лиеш. Пеш чын каласыме. Сандене мемнан шочмо элна пе;гыде лийже манын, ме шкенан т;выранам, калык й;ланам, шочмо йылмынам, кугыжанышнан эртыме корныжым перегышаш, шинчасорта семын саклышаш улына. Тиде пашаште эн ончылно писатель-влак лийшаш улыт. Вет ме школ годсекак шарнена: писатель – калык чоным эмлыше е;. Садлан кугыжаныш кучем могырым тиде к;лешан пашалан кугу т;ткыш ойыралтшаш. Тый шкежат ойленат ыле: тений февраль тылзыште Москваште эртыше Черетдыме XVII погынышто тиде йодышым вора;дараш т;;алме шотышто икымше ошкыл ышталтын. Россий писатель ушемын вуйлатышыжлан Россий Президентын полышкалышыже Владимир Мединскийым сайлыме. Тугеже лишыл жапыште чылажат сай могырыш вашталташ т;;алшаш манын шонем.
А марий сылнымут нерген ойлаш гын, с;рет пешыжак ок куандаре. Иктаж витле ий ончыч марий поэзийыш, прозыш самырык е;-влак тутыш толын шогат ыле. Кажне ийын, манаш лиеш, сылнымут аланыште у л;м ч;кталтын. А пытартыш жапыште, ме чыланат палена, самырык автор-влак пеш шагалын сылнымутыш толыт. Векат, кызыт саманжак тугай. Школлаштат марий йылмым кажне вережак шочмо йылме семын огыт туныкто. Самырык тукымжат шочмо йылмыж деке ала-молан пешыжак ш;ман огыл. Южгунамже журналист паша дене марий ялыш миена да ;дыр-рвезе-влак дене марла мутланаш т;;алына. А нунышт рушла чокиен шогат. ;рмаш! Кушко тыге илен шуына манын, л;дын шоналтет колтет! Туге гынат вуйым сакыман огыл. Марий ;дыр-рвезе-влак дене ч;чкыдынрак вашлиймашым эртарыман. Ача-ава-влак денат, школласе туныктышо-влак денат к;лынак кутырыман. Тек марий йоча-шамыч дене марла мутланаш тыршат. Адакшым самырык тукымлан келшен толшо марла книга-шамычымат мыланна, писатель-шамычлан, шукырак да о;айракын возыман. Книгам й;раташ туныктыман. Тунам гына нуно шке шочмо йылмыштым, т;выраштым, марий й;лам пагалаш да марий улмыштым утыр шижаш т;;алыт. Лач тыге гына мемнан марий калыкна тиде ош т;няште эше ятыр курымым илаш т;;алеш. Уке гын, калыкнам йомдарена. Кузе ожно ик мудреч е; каласен коден, йылме йомеш – калык йомеш! Сандене мемнан, писатель-влакын, т;; пашана тыгай лийшаш: марий калыкым арален кодымашке чумыр вийнам да мастарлыкнам пыштен тыршыман.
– Тау тыге раш вашмутым пуыметлан. Тиде вашмутланымашна гоч лудшына-влак тыйын илыш умылымашетым, чон шижмашетым эше келгынрак пален нальыч манын шонем. Тугеже яллаште вашлиймышт годым нуно тыйым ынде й;ршеш у шинча дене ончалыт манын ;шаныме шуэш…
Чынак. Кеч-могай айдеме нерген ик е; веле каласкала гын, садак чонлан ала-можо окситыла чучеш. А очеркын т;; геройжын, тачысе юбилярын коллегыже, лишыл е;же-влак шке шонымашыштым ешарат гын, тунам саде е;ым т;рл; могыр гыч ончалмыла чучаш т;;алеш. Тидым шотыш налын, таче мый икмыняр л;мл; е; деч Эрик Петров нерген шке шонымашыжым каласаш йодым.

Марий Элын калык поэтше Анатолий Тимиркаев теве мом каласыш:
– Эрик Петровын писатель шинчаончалтышыже кумда, келге, мастарлыкшат ситышын, мут поянлыкшат чока, шке йылме ойыртемже, лач тудлан келшен толшо т;сш;, стильже улыт. ;шаныме шуэш: лишыл ийлаште кугурак жанрым – чапле романымат сорлыклен се;а. Молан манаш гын кызыт марте марий литературышто тыгай прозаикше, кеч Россий писатель ушемышке кажне ийын у е;-влакым пуртенак шогена, пеш ч;д;. Южышт писатель ушемыш пурат да молан пурымыштым мондат. Прозаик-влак веле огыл, поэт-влакат…

Виталий Михайлов, педагогике шанче кандидат, доцент, Марий Эл образованийын сулло пашае;же, Марий Эл кугыжаныш премийын лауреатше:
– Эрик Алексеевичын творчествыж дене мый 1990-ше ийла т;;алтыште «Ончыко» журналыште савыкталтше «С;сна кавалерист», «;ян кинде», «Бартер» да тулеч моло мыскара ойлымашыже-влак гоч палыме лийынам. Произведений-влак мыскара ш;лыш дене веле огыл, тыгак марий йылмын мучашдыме поянлыкшым да алте вийжым устан кучылтмо, илышым чын да раш почын пуымо дене ойыртемалтыныт. Тиде возымо принциплан сылнымут мастар тачат ;шанле лийын кодын. Тудын савыкталтше книгаже-влакым ончалат да кугешныме кумыл шочеш, рушла да марла ик семынак мастарын воза, Йошкар-Олаште веле огыл, тыгак Москваште да Санкт-Петербургышто, эше Канадыште Торонто олаште да моло кундемлаштат савыкталтыныт. Возымыжо кумылым савыра, шижалтеш, тудын шке возымо стильже уло.
Туге гынат шке сылнымут лектышыж нерген Эрик Алексеевич утыжым ойлаш ок й;рате. Мутат уке, тудо й;ршынат вожылшо огыл, а кугешныме, моктаныме койышыжо уке. Моткоч проста айдеме. Кунам тудын дене паша верыштыже але вес вере вашлият, тудо южо е; семын кидшым л;мжылан веле ок тушкалте, а кеч-кунамат порын шыргыжалын кидетым пе;гыдын куча, шокшын кормыжта. Тыгодым тудын к;рг; куатшым, поро кумылжым, ;шанле улмыжым т;рыснек шижат. Садлан тудланат тыгак вашештымет шуэш.
Мый Эрик Алексеевичым, марий калыкын ик уста эргыжым, чапле л;мгечыже дене шокшын саламлем, пе;гыде тазалык дене пырля чон ласкалыкым, еш пиалым да т;вырг; сылнымут пашаштыже у деч у лектышым, се;ымашым тыланен кодам.


«Ончыко» журналын т;; редакторжо Игорь Попов:
– Вич идалык пырля пашам ыштыме жапыште Эрик Алексеевич дене т;рл; сомылымат ышташ логалын. Пашалан тудо вуйым огеш шупш. Издательствыште тудыжо т;рл; лиеш: книгамат шуко нумалаш логалеш, журналын подписке сомылымат на;гайыман, автор-влакын возымыштымат т;рлатылман, шкеат возыман, эшеже т;рл; пайрем мероприятий еда, ;стелым шарен, саде книга ден журналнам ужалашат лектын шогалман. Очеркым возаш пижеш гын, Эрик Алексеевич геройжын шымше тукымжо марте шуэш, шочмо ялже кушеч т;;алмымат шергал лектеш, чыла рат дене лончылен воза.
Кеч-могай пашамат мыскара кумыл куштылемда. Тидыже Эрик Алексеевичын т;ргочат уло. Республик мучко журналым шупшыктен кудалыштме годым могай гына йомакым тудын деч пален от нал.
Шке жапыштыже Совет журналистике школым эртымыже да правам аралыме органлаште служитлымыжат редакций пашаште мыланна сай полышым пуа.
Шушаш юбилейже дене коллегынам уло кумылын саламлена, пе;гыде тазалыкым да у роман ден повестьым возаш, шке лудшыж деке намиен шукташ тыланена. А лудшыжо, кеч-к; кеч-мом ойла гынат, шагал огыл уло. Теве пытартыш гана 2020 ийыште савыкталт лекше «Эрлат те;гече лиеш» книгаже идалыкланат ыш сите, вашкен гына ужалалт пытыш.

«Марий Эл» газетын пашае;же, юбилярын ш;жарже Любовь Камалетдинова-Петрова теве тыгерак каласкален пуыш: «Эрик иза – ешыштына кугурак йоча, адакшым изам-шамыч коклаштат тудо эн кугу. Ала кугурак семын тыгай койыш-шоктышан лияшыже логалын, ала кушмыж семын тыгай лийын – кеч-мо гынат, тудо чыла шольыж ден ш;жарже-влакланат эн кугу э;ертыш. Мый гын ешыште эн изирак шочшо семын тидым илышем мучко шижынам. Марий кугыжаныш университетыште тунеммем годымат Эрик иза т;рл; семын полшен. Вараже «Марий Эл» газет редакцийыш пашаш пурашат ик эн ончыч лач тудо мылам темлен. А пашам ышташ т;;алмекем, к;лешан ятыр ой-ка;ашым пуэн. Тыглай илышыштат изам кертмыж семын эре полшашак тырша. Сандене Эрик изамлан моткочак поро кумылан, полыш кидым шуялташ эреак ямде улмыжлан кугу таум ойлем. Тыгаяк лийын код, изай!»
Теве тыгайрак шомакым тачысе юбилярна нерген колна. Коеш, Эрнст (Эрик) Алексеевич Петров айдеме семынат, сылнымут аланыштат тиде ош т;няште шкеже почеш волгыдо кышам гына кода. «Ончыко» журнал редакцийын да п;тынь «Марий книга издательстве» савыктыш п;ртын пашае;же-влак тудым асан юбилейже дене саламлат да ончыкыжымат пе;гыде тазалыкым, порсын ярым гай кужу ;мырым, кечыйол гай волгыдо пиалым, а сылнымут пашаштыже у к;кшытым тыланат.