Выдатнiкi

                Выдатнікі

У васьмідзясятыя гады ў медыцыне дзейнічала сістэма чаргавання ўрачоў стацыянара і паліклінікі, уведзеная загадам міністэрствам аховы здароўя Савецкага Саюза ў сярэдзіне дваццатага стагоддзя. На думку медыцынскіх чыноўнікаў, участковы доктар, які доўга працаваў, губляў кваліфікацыю, у сваёй штодзённай працы дыягнастуючы ў пацыентаў толькі вострыя рэспіраторныя вірусныя інфекцыі, гіпертанічныя крызы, хранічныя хваробы сэрца, лёгкіх, страўнікава-кішэчнага тракта – прыкладна дзесяць хвароб. Астатні спектр шматлікіх захворванняў чалавека паступова забываўся ў сувязі з “непатрэбнасцю”. Сістэма ж чаргавання дазваляла абнавіць атрыманыя ў інстытуце веды без накіравання на курсы ўдасканалення ўрачоў.

Рэалізацыя праекта выглядала надзвычай проста: урач паліклінікі на тры месяцы мяняўся рабочым месцам з урачом стацыянара. На справе ўсё выглядала інакш: паліклінічны ўрач неахвотна адпраўляўся ў бальніцу; стацыянарный ж доктар заставаўся на сваім працоўным месцы.
 
Чаму нахвотна? Час! Амбулаторны прыём ў паліклініцы доўжыўся тры гадзіны пятнаццаць хвілін; затым – праца на ўчастку. Калі ў восеньска-зімовы перыяд урачу трэба было выканаць шэсць-восем (у эпідэмію грыпу – і да сарака!) візітаў, то ўлетку – два-тры, астатнія – актывы. А ў стацыянары, будзь ласкавы, сем гадзін сорак дзве хвіліны без уліку часу абедзеннага перапынку. Да часу сыходу з працы ўрача стацыянара ў доктара ўчастковага, гаворачы мовай Івана Андрэевіча Крылова, ужо “…быў гатовы і стол, і дом”.

Я наўмысна падрабязна апісала сістэму чаргавання. Веды спецыфікі абмену спецыялістамі дапамогуць чытачу зразумець глыбінныя вытокі канфлікту, сведкай якога мне, урачу-інтерну, давялося быць у адным з тэрапеўтычных аддзяленняў Баранавіцкай цэнтральнай гарадской бальніцы.

 На кансультацыю профільных хворых (па спадарожным дыягназе – заўв. аўт.) у аддзяленне прыйшоў кіраўнік інтэрнаў Аўсянік Аляксандр Аляксандравіч. Як звычайна, зайшоў у ардынатарскую прывітацца, падзяліцца навінамі, пажартаваць.
Напярэдадні па сістэме чаргавання ў аддзяленне прыбыла ўчастковы тэрапеўт гарадской паліклінікі нумар адзін С. Перабіраючы гісторыі хваробы, яна нешта мармытала сабе пад нос:

– І каму гэта трэба, не даюць спакойна працаваць, час тут выседжвай, а там праца стаіць, толку ніякага, разумныя яны такія!

Вось гэтую, нікому канкрэтна не адрасаваную фразу, і пачуў кансультант. Паспрабаваў запярэчыць:

– Пагадзіцеся, калега, што з часам нават уладальнікі самай учэпістай памяці што-небудзь, ды забываюць. А тут такая магчымасць аднавіць у памяці страчаныя веды і ўбачыць нешта новае!

Сваёй наступнай заўвагай доктар падліў масла ў вогнішча, якое яшчэ не разгарэлася:

– Калега, будзем шчырыя, нават стажыраваныя ўчастковыя тэрапеўты не маюць такога высокага прафесійнага ўзроўню, як урачы стацыянара!

У доктара С., абуранай нетактоўнай заявай калегі, з’явіліся прыкметы вегетатыўнага крызу: бледнасць, якая змянілася пачырваненнем твару, недахоп паветра. Актыўна жэстыкулюючы, яна пачала выбудоўваць шэраг займеннікаў:

— Вы-мы-ты-я…

На літары “я” спатыкнулася і з выклікам кінула апаненту:

– Між іншым, я скончыла медінстытут з адзнакай, і не ведаю, чаму тут мяне могуць навучыць!

Доктар Аўсянік адразу ж адказаў:

– Чырвоны дыплом яшчэ нікому розуму не дадаў!

Не чакаючы слоў у адказ, хутка выйшаў з ардынатарскай.

У памяшканні засталіся толькі мае “вушы”, якія прынялі на сябе ўвесь паток красамоўства ўладальніцы дыплома з адзнакай. Доўга я слухала гнеўную водпаведзь аб сапраўдных і ўяўных недахопах лекараў стацыянара наогул і загадчыка аддзялення гастраэнтэралогіі, у прыватнасці. Успомніўшы, што вушы – адзін з галоўных рабочых інструментаў тэрапеўта і, дачакаўшыся паўзы ў маналогу, сказала:

– Так, чырвоны дыплом, перш за ўсё – гэта працавітасць і ўседлівасць…

 Не заўважыўшы падвоху, доктар С. неадкладна аднесла мяне да ліку сваіх саюзнікаў.

Успамінаючы пасля той выпадак, я кожны раз бачыла перад сабой абураны твар выдатніцы С., якая абараняла гонар і годнасць уладальнікаў чырвоных дыпломаў.

***

Прызнаюся, я з некаторай прадузятасцю стаўлюся не гэтулькі да факту наяўнасці ў індывіда атэстата, які пацвярджае выдатныя веды вывучаных у вышэйшай навучальнай установе дысцыплін, колькі да спосабу падачы інфармацыі аб ім. У мяне выклікае пачуццё непрыязнасці да візаві, які лічыць неабходным пасля прадстаўлення і агучвання назвы прафесіі дадаць – “Інстытут скончыў з чырвоным дыпломам”.

Апошнія два словы адразу ж выклікаюць у мяне асацыяцыі з крыжным ходам – урачыстым царкоўным шэсцем з вялікім крыжом, іконамі і харугвай (у праваслаўных і ўсходне-каталіцкіх цэрквах – заўв. аўт.), у якім дыплом з адзнакай выконвае ролю рэлігійнага сцяга, харугвы.

 Праніклівы чытач напэўна падумае:

– Ага, дык яна, напэўна, у інстытуце была двоечніцай!

І памыліцца: я была перакананай “харашысткай”.
 
На шостым курсе супрацоўнікі дэканата апавясцілі мяне пра дзве ці тры “лішнія” экзаменацыйныя чацвёркі, якія не дазвалялі прэтэндаваць на атрыманне дыплома з адзнакай, і прапанавалі пераздаць гэтыя прадметы.
 
Я ўдакладніла, што мне дасць атрыманне чырвонага дыплома? У размеркаванні па месцы жыхарства мужа я была ўпэўнена; іншыя прэферэнцыі мяне не цікавілі.
Супрацоўнікаў дэканата здзівіла такая пастаноўка пытання.

– Ну, як жа, гэта ж – дыплом з адзнакай! – быў адказ.
 
Далікатна падзякаваўшы супрацоўніц за аказаны мне гонар, адмовілася ад прапановы. У свядомасці засела думка: за якія заслугі мне паступіла такая заманлівая прапанова?

  Так і не вырашыўшы задачу са шматлікімі невядомымі, пагрузілася ў мітусню заключнага этапа навучання.

І толькі ў канцы васьмідзясятых гадоў, працуючы намеснікам галоўнага ўрача гародской бальніцы па экспертызе, пры распрацоўцы кантрольна-дыферэнцыраваных паказчыкаў выдачы лісткоў непрацаздольнасці ўрачамі-спецыялістамі, мяне ахінула. “Планавая народная гаспадарка” – вось прычына лаяльнага стаўлення да мяне-шасцікурсніцы супрацоўнікаў дэканата.

Верагодна, перад выпускам здарыўся «недабор» выдатнікаў, вось і прыйшлося пераглядзець асабістыя справы добра паспяваючых студэнтаў для выканання даведзеных паказчыкаў.

Адразу абмоўлюся, што такое бачанне павелічэння колькасці ўладальнікаў чырвоных дыпломаў – толькі маё меркаванне, нічым не падмацаванае.

Маю здагадку пацвердзіла Вера Аляксандраўна Чысцякова (Гушча), самы дасведчаны і спрактыкаваны кардыёлаг рэгіёна. У студэнцкія гады ў яе не здарылася ўзаемаразумення з супрацоўнікамі кафедры скурных і венерычных хвароб. Веды студэнткі Гушчы былі ацэнены як здавальняючыя, што каштавала выпускніцы медінстытута дыплома з адзнакай. Супрацоўнікі дэканата прапанавалі шасцікурсніцы пераздаць экзамен па дэрматавенералогіі. Яна адмовілася, заявіўшы, што для яе колер “скурачак” дыплома не мае ніякага значэння.

У адрозненне ад мяне калега не была ўпэўненая ў размеркаванні ў гарадскую арганізацыю аховы здароўя. Так і здарылася: выпускніцу вышэйшай навучальнай установы накіравалі галоўным урачом у Дабрапольскую ўрачэбную амбулаторыю. Пасля праходжання адпаведнай падрыхтоўкі Гушча В.А. была пераведзена на пасаду кардыярэўматолага Баранавіцкай цэнтральнай раённай паліклінікі. Пасля васьмі гадоў працы ў Азербайджане (па месцы службы мужа-вайскоўца) вярнулася працаваць кардыёлагам гарадской паліклінікі нумар тры.

У пачатку 2005 года ўзначаліла аддзяленне кардыялогіі раённай бальніцы. Прыняўшы па просьбе адміністрацыі кіраўніцтва аддзяленнем, Вера Аляксандраўна ў кароткія тэрміны наладзіла яго працу. Пасля прызначэння на пасаду загадчыка структурнага падраздзялення энергічнага і перспектыўнага доктара Маратканавай Вольгі Васільеўны, Чысцякова В.А. вярнулася да паліклінічнай працы.

Вера Аляксандраўна адрозніваецца найвысокім прафесіяналізмам. Яе размова са спецыялістамі абласнога і рэспубліканскага ўзроўняў заўсёды ідзе на роўных; яна можа даць фору многім прызнаным аўтарытэтам у вобласці кардыялогіі.

Мне часам даводзілася прысутнічаць пры такіх дыялогах. Першапачаткова карыфеі паблажліва задавалі пытанні правінцыйнаму доктару, затым, захапіўшыся, не заўважалі, што апытанне перарасло ў паўнавартасную дыскусію і візаві не заўсёды пагаджаецца з пунктам гледжання правяраючага.

 Ужо тады, яшчэ не ведаючы рэакцыі Гушчы В.А. на прапанову працаўнікоў дэканата аб магчымасці змянення колера “скурачак” дыплома, я вырашыла, што ў гэтай вытанчанай і далікатнай жанчыны ёсць стрыжань. Ён дазваляе ўрачу мець уласнае меркаванне па пытаннях арганізацыі аказання дапамогі кардыялагічным хворым і адстойваць яго на ўсіх узроўнях галіновай улады. Доктар, які лечыць усіх былых, цяперашніх і спадзяюся, будучых калег-медыкаў.

Што ж тычыцца Маратканавай В.В., то яна, лічачы Веру Аляксандраўну сваім настаўнікам і дарадцам, паспяхова працягнула яе начынанні. Скончыўшы клінічную ардынатуру па кардыялогіі, неўзабаве была пераведзена на пасаду намесніка галоўнага ўрача гарадской бальніцы па медыцынскай экспертызе і рэабілітацыі, дзе паспяхова працуе і дагэтуль. Вольга Васільеўна прытрымліваецца думкі, што былых урачоў не бывае, і заўсёды гатова аказаць рэальную дапамогу калегам і іх сваякам, якія маюць ў ёй патрэбу.

 Тэма “выдатнікаў” узнікла ў маім жыцці яшчэ раз, праз шмат гадоў пасля заканчэння інстытута. Адказваючы на пытанне старшыні Баранавіцкага раённага выканаўчага камітэта Аляксея Фёдаравіча Добыша аб прафесійных якасцях аднаго з урачоў раёна, дала кароткую характарыстыку калегу. Скончыла прадстаўленне доктара словамі:

– Медыцынскі інстытут скончыў з адзнакай.
 
 Вытрымаўшы дапытлівы погляд суразмоўцы, удакладніла:

– Нешта не так?

– Усё так, але даўно хацеў цябе спытаць, чаму сярод кіраўнікоў так мала кадраў, якія скончылі вышэйшыя навучальныя ўстановы з чырвонымі дыпломамі?
Пытанне застала мяне знянацку і, прытрымліваючыся добрай адэскай традыцыі, я пераадрасавала яго візаві:

– А Вы як думаеце, Аляксей Фёдаравіч?

– Ты гэтыя габрэйскія штучкі кінь, я першы спытаў! – спыніў кіраўнік раёна мае спробы ўхіліцца ад адказу.
 
Прыйшлося выкручвацца. Як ў студэнцкія гады, калі выкладчык жадаў даведацца аб асаблівасцях развіцця цукровага дыябету ў асоб пажылага ўзросту. Менавіта ў цябе, якая напярэдадні аддала перавагу не вучобе, а прагляду новага кінафільма.
За час дыялога з кіраўніком рэгіёна я ў думках сфармулявала адказ, спадзяючыся па ходзе яго пашырыць або паглыбіць. І выказала суразмоўцу сваё бачанне:

– А таму, Аляксей Фёдаравіч, што выдатнік заўсёды ведае адказы толькі на вывучаныя пытанні. Калі ж тэма выходзіць за рамкі навучальнага матэрыялу і даводзіцца прымаць рашэнне самастойна, узнікаюць цяжкасці.
 
Дзіўна, але адказ прайшоў у “першым чытанні”.

– Так, я таксама менавіта так думаю! Бо частяком кіраўніку трэба прымаць рашэнні, алгарытм якіх не прапісаны ні ў адной інструкцыі; дзейнічаць на свой страх і рызыку. Вось некаторыя і падстахоўваюцца кансультацыямі вышэйстаячага кіраўніцтва, такім чынам губляючы навыкі самастойна прымаць рашэнні і несці за іх адказнасць, – заключыў мой суразмоўца.

Прыйшоўшы за згоды, да гэтага пытання мы больш не вярталіся.

У сувязі з тэмай выдатнікаў мне ўспомніўся пацешны анекдот:

– Ды як вы можаце так са мной абыходзіцца?! У мяне, між іншым, залаты медаль і два чырвоных дыплома!

– Гэта яшчэ не прычына прынесці мне бульбу фры замест аплачанага мною бургера!