Х1ябал кьисмат

Гьаннала заманала гIямру чедиахъуси, авал суратличилси, урегал анцIбукьличилси пьеса.
БутIакьянчиби
СалихIят, хIукуматла къуллукъла хIянчиличир рахъхIи рузуси, 50 дусла гIямрула, гьаннала заманала хьунул адам.
БяхIянд, илала мурул университетла преподаватель, гIилмуртала доктор.
Сабина, 20 дусла гIямрула, шери редибси илдала рурси.
Башир, университетла студент, илдала урши I9 дус виубси.
Магьият, СалихIятла уртахъ, школализир учительницали рузуси.
Гьидаят, СалихIятла уртахъ, базарличир рирцули яшавбируси.
АсхIяб, Гьидаятла мурул, кьаркъала, кьисла уста, юртани дирули узуси.
Арслан, АсхIяблара Гьидаятлара урши, хъайчикайибси, кIел дурхIяла дудеш.
Жавгьар, Арсланна хьунул, жагьси неш, исбагьи хьунул адам.
Арсен, Магьиятла урши, гIярмиц.
РиштIаси Гьидаят, хала нешла у бихуси 5 дусла гIямрула рурси.
Руслан, кIел-хIябал дус виубси Арсланна урши.
АнцIбукьуни кадиркули сари гьаннала заманала Дагъиста шагьарлизир.
Цаибил сурат
СалихIят, Сабина, Гьидаят, Магьият ва БяхIянд.
ГIямрулизир бегI гьалар зягIиприкили, СалихIят карихьи сари.
Иличи гьаббакIес бакIибти Гьидаятра Магьиятра хъули бухIнабулхъули саби.
Гьидаят. Вай-гьарай! Илкьяйда зягIипли риънира хIебагьуррагу, бара хъябшли рургар или, багьана бикибхIели, чераэс гьардакIибтири.
Гьидаят, карихьунсилизи чебаахъес дигули, сунечи чегьурси дурхъаси хIяка чебхI****урли, хъули рухIнарулхъули сари, гIяшриубли СалихIят уммайрирули сари. Илис гIеларад рухIнарухъунси Магьият сунечи далдикибти цIяба рангла палтарличил сари.
Магьият. Арадеш имцIабараб. Сен дебали зягIиприкибсири? Нушаб кьалли хIу зягIипли сари или гьанхIебикиб, нуша хIечи гьардакIахъес авара дургар дикIутири.
СалихIят. Илкьяйда биэсра асубирар. Ну дакIнилис, замана баргнилис.
зягIипхIерикасли, дакIес асухIебирусив? Баркалла (Гьидаятли чеббатурли, хIяка някълизи бурцули сари. Сабина рухIнарулхъан. Илини хъулир челгьути мургьи-бухъутIа рангла, шалбарра кофтара чегьурли сари. БакIибти келра хьунул адамличи хъябруцриркули сари).
Сабина. Гьидаят абадай, биха хIела хIяка гардероблизи чебяхIкайхъис. Кадиирая. БусягIят чайра лерхис.
Гьидаят. (Сабинази хIяка бедлугули). Абас рат, сен жагали бареси балули? ЦабехIти игъбарла бегIтас уршбас илдигъунти хьунри къаршибирули саби. Нугъунтас биалли? (Мискьилладиличил някъ гьакIбирули сари.
БакIибти кабирули саби. Гьидаят диванна мякьлабси тах уталичи, Магьият столла мякьлабси уталичи).
Магьият. Сен цIакьли зягIиприкилри? ХIелакIун зягIиприкес замана лебси ахIенри.
СалихIят. ЗягIипикалли, лерилра дирути кадурхули, сари, селра хIебарилира гIямалбирули саби.
Гьидаят (ахъли). Сабина! (Сабина гьаррикIур). ХIера абадайла, ишди нушала гьунгелтира, кухнялизи ардуха. ДацIли хIедакIес дарх касибтири. (Сабина кIелра мухча касили аркьян).
СалихIят. Селра гIягIниси ахIенри. Деркес-держести хъулир сецад-дигара лер, уркIбала диги сари агарти.
Гьидаят. ХIу се рикIулри СалихIят? ХIушала хъулир хIедиубли, гIур чила дирути уркIбала диги?
СалихIят (хIулби нургъбани дицIахъили, кIелра юлдашуначи ярга-яргали хIеррикIули). Лерил дарибти, лерил къайгъни, лерил секIал дугIла сарли урдухъун. ИшбархIи ребкIес ахIенси, гIур селра барес дигули ахIенра.
Гьидаят. ХIед се бетаурли? ХIу илкьяйда рикIадли, ну се рикIес гIягIнили? Иш авал хъа квартира, хъулир жагати дурхъати ваяхI, таманбиубли шагьарла дураб белшунси дача. Уршилисра дудешлисра асили сагати машинаби. Тамашарирулра хIечи. Рурсира гIяхIси, давлачевси муруйчил хIеррирули сари. ГIур се гIягIнили адамлис?
СалихIят. Лерил секIал лер, диги агара. УркIи агара чинабалра.
Гьидаят. Сегъуна дигиличила гъайрикIулри хIу? ХIура БяхIяндра дарх чедаибхIеликIун, бусягIятра чи-дигара мяштIикIар. Дила мурулгъуна держла кIури хIейэс. Диги агара? Чебаэсли саби. ХIечи муруй гьачамалра някъ ахъбуцибу?
Магьият. Диур Гьидаят. Се изахъули СалихIят? Марлира хIечи хIеръибхIели аги гIяхIсиван ахIен. Чум бархIи хIянчила хIерякьири?
СалихIят. ИшбархIи шуэсил бархIи. Чизилра селра хIерикIули калунсири. Чарх руржули кьяшмачи тIашризес хIерирулра. ГIямал бетхIеурли, мурул вархькатахъурли, Сабина арукес чебуркъуб. ХIерагу Гьидаят, нушаб се-биалра беркеси хIядурбарахъес Сабинас кумекбара. (Гьидаят аркьян).
СалихIят. (гIяхIцадхIи лехIкахъили гIергъи). ИшбархIи верхIел бархIи пикририкIули селра сагаси пикрибарес хIериубра. ХIези биалра уркIи бурес ракIили дигусири. Лерил секIал гьалаб жумягI бархIи бархIехъ детаурти сари. (СалихIятла хIулбазирад биса агарли нургъби гердикIули сари). ХIуни балули нуша хъайчикадиибси бархIиличирад, хъали-цIала хIянчи набчи чекасибти сари. ЖумягI бархIи кIелра дарх, машиналичир хъули чардулхъулри. Се-биалра асес дигули, БяхIяндлизи машина тIашаахъили тукейзи рякьунра. Илизи нуни, гьачамалра берк-бержла сумкаби зуздарахъибти ахIен, гьанна кьалли гIилмуртала доктор ветаурхIели, хаслира. Байхъала сягIятра кахIели чарриубра, ил телефоннизивад гъайикIулри. Ну чераили, трубка кабихьиб. ГIур машиналис бензин картIес тIашдизурра. Трубка машиналичиб убкалун. Улас чизи сайрира иш гъайикIуси или пикри бакIиб. Трубкаличи хIеръира. Ну чарриайчи 35 минут чизи саял гъайикIули калири. Нуни ил номерличи зянкъдяхъира. Трубкализибад разиси тIама чехиб, - Багик, ахIерси! Нуни чIишликуни заказдирулра. Муртлис хIядуррииша? – ХIера илхIейчирад кьяшмачи тIашризес хIерирулра. Ну някъ буцили хъули раахъили, БяхIянд гьалакли арякьун. Кьанни чариуб. Ил дуги шаладикайчи нуни хIули кьяпIхIебарира. Ил биалли, хухикIули усулри. Савли илизи дила кьакьадешличила бурира. Ил секIал хIед багьес гIягIниси ахIен, я иличила хIед гъайрикIес гIягIниси ахIен или кайзурли сай. Нуни биалли се бирусил балули ахIенра? Лебил дунъя цIяб-цIударли чебиулра.
Магьият (гIяхIцадхIи лехIкахъили гIергъи). БегI гьалабси яргализир паргъатрии. (Чайла стакантачил Гьидаят рухIнарулхъан). Держа чай. Нунира дужис. Се-биалра пикрибирехIе. (КIелра чай дужули лехIкайхъур).
Магьият. ХIела сегъунтилра шишимти, дардани дургар или гьанбиркуси ахIенри. Зилантазирад хIу бегIлара талихIчерси сарри или пикририкIусири. (СалихIятла някъбазибад сасили бацIбиубси чайла пигьала столличи кабирхьу). Дила мурул, хIуни балуливан шофер сай, ца бархIи хъулив виалли, вецIал бархIи дурав вирар. Ил зянкъикIутира гьаввикIутира бургар. Илдачила ну пикририкIули ахIенра. Шишимти биалли баркьибтачила сари. Релкъайчи хIерукули, чехьес палтарлис арц ахIерадирули урши-рурсилизи чебяхIси даражала багьуди касахъира. ХIянчи чинаба? Урши, контракт бигьи, Чечентала дургъбази арякьун. Набра арцра, машинара, хъулрира дигулра викIули сай. Рурси, базли лугути 5 азир къурушлис, гьар бархIи I2 сягIят, урхIла тукейзир рузули сари. Муруй биалли, бикалли хъули къуруш лебху, хIебикалли баз-кIел баз селра агара. Буркьа–буркьа газельличив узули сай. Чина вашулилра нуни балули ахIенра. Учительницала алапа набра риштIаси рурсилисра гушхIедиэс биули саби. (Гьидаят рухIнарулхъан).
Гьидаят. Се дигIяндешуни дурули ишдани ну кухнялизи рархьили? ХIера, ишди нусила чудни, Севан бизитил. ХIедра аризес чебиркур СалихIят, рукес гIягIнили саби.
СалихIят. ЦIахли саби диркьли карихьес (аризурли дугила хIевала чеди дурхъаси халат чесабурцу). Буруш-гIянала ураса Магьият.
(Магьиятли юргъан, простыня дергурли кадирхьу, гIяналара ита-ишабяхъили илдала чеди кабирхьу. Унзализи зянкъла тIама арар. ВахъхIиагарли цIуба розабала хала някълизибли БяхIянд ухIнаулхъан).
БяхIянд. Агь рурсби, хIуша ишар лерни балуси виасри, хIябал вавнала хала лерхутири. Иш биалли дила СалихIятлис саби (СалихIят къакъгьарли каризурли, иличи хIерра рикIули ахIен). Нушала хьунул адамтала гIяхIдеш, селрайчибра гьалаб, чудни-хинкIи дарес балнилизиб саби.
Сабина. Диха дудеш вавни, илди нуни хъабализи кадирхьис.
(Сабинани дудешлисра сукурара алтIанагра столличи кадирхьу ва дудешлизирад вавни сайсу. БяхIяндли вавни рурсилизи дедлуга. Илала гьар вяшатIайзир сунечи сай хIерхудеш, васвасъала чедиули саби. Лебилра стол-алав кабиръур).
БяхIянд. Чудни-хинкIи биалли, наб лерилра хурегуназирад бегIлара дигахъути сари. Столличир илди дургар или лявкьухIели гьанра хIебикиб. СалихIят карихьи лерал рургар или чераэс къалабаикибсири.
(Сабинани лебтасалра чай картIу. СалихIятли столла гIелаб ца гъайалра хIебуру. Цалилра ихтилат даимхIебиру. Беркала бара чIямбарили, БяхIянд алзан).
БяхIянд. ХIуша лерхIели СалихIят цунни ахIен. ХIянчиличи чарирус. ХIушани ихтилатбарая (БяхIянд аркьян).
Гьидаят. Агь СалихIят, талихIчерсири хIу, дила АсхIябван кьяшмани ванза хIебурцули чариубли, гIур къалмакъартази ихъули ахIен хIела мурул (СалихIятра Магьиятра селра хIебикIули лехIкайхъур).
Гьидаят. Нуша дакIни сабаббиубли, хIу кьяшмачи тIашкаризниличира разилира. ЗягIиприркес хIед гьанналис жявли саби. ХIу кьалли, хала нешра ретаурли ахIенри. Уршира хъайчикатес гIягIнили саби.
СалихIят. (пашманни, хIулби нургъбани дицIахъили, някъбазиб биштIаси явлухъ гъунчIбирули). ХIябал дус хъайчир риалра рурсилара виштIаси агара. Дебали давла дигахъуси мурулра лев. Сабинасра дурхIниван ахIи, мургьи, брилиантуни, дурхъати палтар дигахъули сари. ВиштIаси агара или гьачамалра гIярзхIерухъун. Ит-иш асес арц диули ахIен, рикIули риалра. Уршили хIябал сагати машина дячи сай. Шукур Аллагьлизи сунес селра хIебиубли верциб. Хъайчикайъниличила гьанбушесра дигули ахIен. «Хьунул дигусилис лебил шагьар хьунрани бицIили саби» - викIули сай. Илала гъай къяна саби хIерикIус, лебли биэс илдигъунтира.
(Унзализирад Сабина гьаррикIур).
Сабина. Неш, мурул зянкъикIули сай. Хъа гьала уряхIяхъи викIар. ХIела юлдашуни лебхIели, нуни ишаб баресира агара. Хъули аркьулра (камсиван лехIкахъили, гIур гъинчIризурли). Асубирару неш, дудешли хибти вавнира илди кадихьибси хъабара набчил дарх касес? Муруйзи чедаахъес дигулра, сегъунти вавни исулил дудешли, гIур илизи набра исахъес багьандан.
СалихIят. Бирарну каса. ХIечи бугIярмайгахъид. ХIура зягIиприкадли, гIур нушачи хIерэсил агара.
Сабина. БугIярхIейгур, хъа гьалаб ванаси машина леб. Абадайхъали хIуша разидешличи дашабая (Сабина аркьян).
СалихIят. ХIера, илдигъунти сари гьанна нушала гIямру. Гьарилла нуша-дегIти. Муртличибад илкьяйда бетаурсил нунира балули ахIенра.
Хъулиб лехIдеш чебилхьан.
Гьидаят. Ишаб селра вайси агара. Рурсила дурхIни алкIан. Урши хъайчикалтад. Илалара дурхIни алкIан. ХIушала кьалли имкан леб, мурулра хIура бамсриахъес, арадеш ункъбарес чина-биалра дукьес. ЗягIипли карихьунхIели, се гIяхIси бируси? ЗягIипси адам чисалра хIейгахъу, вегIла баркьибтасра бархли. ЗягIиплира или хIянчира бархькабатурли хъули кариэс, хIед асухIебирар (столличирти нясти тIалхIяна халаси кьумурлизи кадихьили, илди ардухили Гьидаят аркьян).
Магьият. СалихIят, хIуни бетаурси дебали уркIиличи мабурцид. Черкарерхес пикрибара. Мура уркIиличиб хIед вайси барес кьас, хIейгибизахъес пикри аги, хIу биалли ребкIили, кIинайс мицIирриубсиличи мешулири.
СалихIят. Гьанбиркуру, Магьият, хIечил рарх очно ручIули кахIели, заочно ручIес шуррухъи. ИтхIели шагьарла тукейзир тукенчили рузес рехIрихьира. Нуша хIердиэс хIукуматла общежитиелизибалра хъали лебси ахIенри. Базли гъану шура къуруш лугутири, хIердиэс ца пукьагъуна хъайс. Чинар дирутири БяхIяндла гъану шура кьуруш, аспирантла лебилра алапа 70 къуруш биалри. БелчIуди бархьбатурра, тукен, базар, дурала улка хI****урра яшав ишгъуна бетаахъес ласрикIули. Гьанна биалли, (СалихIят каркаръили руржес рехIрирхьур).
Магьият. ХIела бахълис гIибратла хъалибарг саби. Багьудира касири. Гьанна гIяхIси хIянчира леб. Рурсилис давлачебси мекъра барири. Се вайси леба? ХIу паргъатрии.
СалихIят. Диги агара. Гьанна итхIелла диги чинаралра агара.
Магьият. Диги лерли, селра барес гьунар агархIели, гIяхIил саби рикIулрив? Чиди шайчи баахъиша нуни кайсуси учительла алапа. ДурхIни биалли, кьяшмачи тIашбатес гIягIнили саби.
(Гьидаят рухIнарулхъан).
Гьидаят. ХIера, тIалхIянара дирцира. (СалихIятра Магьиятра иличи хIербикIули лехIкайхъур).
Гьидаят. ХIу илцадра уркIи агарли сари или гьанхIебикиб. Дила сагаси хIяка хIези кьиматлабарахъес дигусири.
СалихIят. (сунела уркIиличиб селра челукьуси агархIеливан разили). Гьари биха хIяка чебаахъес. Ил хIуни жявлил асес гIягIнисири. ХIу кьалли гьанна ца гIяхIси бизнесмен сарри.
Гьидаят. (някълизи буцили хIякара сарира). Ца бархIи акьули руули ахIенра. Рируси бирулра. Мурул разихIеркухIели хIяка хIесибсири. - ХIу гIялимрив, хIякимрив, министррив дурхъаси хIяка чегьурли рашес? - викIули сай. ХIуни ахIен исуси, нуни дарибти арцлис исулра рикIули, асира (хIяка чесабурцу). Дила пикрили вайли ахIен. Балбикили саби.
СалихIят. ХIябилра балбикили леб. ГIяхIси барилри асили. Гьанна чехIегьурли, гIур мурт челгьуси гьатIи хIуни хIяка? ГIямру кьалли шакхIедикили аркьули сари. Арали бурдаб.
Магьият. Арали бурдаб. ХIяка дебали жагаси саби.
Гьидаят. Вайси ахIен. Ил асес багьандан дус базарличир рузули калунра, бугIярли-буцIарли хIерикIули. Асесра уркIи хIебии. Селалра авараагарси уршила хьунуйчи гьимидухъи асира. Лерилра гIяхIти дигули сари, амма селра барес дигули ахIен.
СалихIят. Бархьси барилри. ВегIли беркунси, бурдибси саби вегIла, гIур лерилра гIелар датурли аркьутира. Калунти секIал багьандан, чилра баркалла хIебикIар. Дебали хIечи балбикили саби. Кухнялизирти лерил секIал гьанна хIед тянишли сари. Нушаб сагали чай хIедириду?
Пардав.
КIиибил сурат.
Шагьарлизибси юртла азбар. Азбарла духIнар кIел юрт чедиули сари. Бурхлиуб буркьбиубсигъуна диван, диванна гьалаб нясти тIалхIяналичилси биштIаси стол. КIелра юртла унзала гьалар дабри чердалтес кадихьибти, диштIати кьалтинти. ЦадехI унзала гьалар умухIедарибти мурул адамла авдехI дабри. Диванничи кайхьи буркьбиубси хIяка чегьурли, хIедирсибти дяхIличил Гьидаятла мурул АсхIяб усули сай. БархIи ихъуси, цIяббируси замана саби. Сунела дурхъаси хIяка чегьурси Гьидаят рухIнарулхъули сари.
Гьидаят. (АсхIябличи дугьарилзули). Агь хIечи Алагьла нягIна бакI. ЦIахалра хIебилзули кьалли хIед. ХIера, ишбархIира бержили. ЦархIилтала муйли хьунрас вавнала халуби хили башули саби. Иш биалли се балагь сая дила бекIличи къаршиикибси?
(Сунела гьалар дабри лерти унзализирад Жавгьар дурарулхъан).
Жавгьар. Неш, нунира илис селра барес хIериубра. ВегIвати, хъули кайхьес укьен рикIахъули, ишав калунси сай. - Нушала министр ракIайчи, илис гьуниваэс ишав уус, - викIулри.
Гьидаят. Иш кьалли бержили кепли сай, хIу биалли кепли ахIенри. ЦIахли ахIену, дагличирад столличирти тIалхIянара, лайкайубси ишра чили-биалра чедаалли.
Жавгьар. Урши вахъ дебали висули сай, зягIипли-мага ургар, паргъатиубхIели, кьанни биалра ицис.
Гьидаят. ТIалхIяна кьалли селра ахIен, ца бархIилацун сари. Итди авдехIелра мура дабри кьалли ца бархIили нясхIедиуб. ХIушзи селалра агри хIебагьахъес багьандан, урши цIябли лебалли узес арвашули сай, цяббиубхIели чарирули сай. Хъулирси хьунуйс илала дабриличилра хIерэс асухIебируси балан.
Жавгьар. Дигули риадли, хIуни дирцили умудара, хIушала дабрумани ицес ракIибси ахIенра. Дилара някъбира лер, багьудира. Ну рузулира акIес рирус. Сегъуналра кумек агарли урши-рурси абилкьухIели баркалла агара, гьар бархIи хяван гъямрикIули сари.
Гьидаят. ХIу наб хя рикIулрив? Гьари бура, чис леба хIелаван балкьаурси юрт шагьарлизиб? Ламус агар. ХIяяагар.
(Дуравад Арслан ухIнаулхъан).
Арслан. Се тIама-гьама сари ишди неш? Гьар бархIи хIушала къалмакъар хIедакьес багьандан, дунъяла дубла вебшес гIяхIси саби. Дила хьунуй сунела хъали-цIаличи къячбилкуси секIал хIези бирахъулив? Бирахъули ахIен. ГIур ишизибад хIед се дигулри? Датабагу неш, нуша хIердиахъес. Ишди гъай чили-биалра дакьалли, се ургабикилира или гьанбиркур. Нушала кьалли ургабикибси агара.
АсхIяб. (чеваргъили, хIулбази суркикIули). Бархьси саби, урши. Иш хIела неш гьанна министр ретаурли сари. КIелра ишди юрт хIедумсути дила някъбани дарибти диъни ишини хъумартурли сари. Ишис сунела базарла хIябал кепекли нуша адилкьулра или гьанбиркули саби.
Гьидаят. Гьанна хIябэсил баз ужули чевхIергъухIели, нуша секьяйда алкIулра или гьанбиркулив хIед?
АсхIяб. Ужули рикIуду? Ужулра гIе! ХIела дужулрав? Нуни дарибти сари дужути! Бати уршила хъалибарг паргъатли. Рукьен хъули. Хъулиб хIечил декIарси ихтилат бирар.
(Гьидаят селра хIерикIули сунела хъули аркьян. Столличирти нясти тIалхIянара ардухили, Жавгьарра аркьян).

Пардав.
ХIябъибил сурат.
ГIядатла хъали. Лацличиб кьалтин. Кьалтинна рангла цIяба-хIунтIена чебуршанни кIапIбарибси диван. Иличи кайили хъяйхъяйлиу кIелра някъ удяхъибси АсхIяб. Кухнялизибад Гьидаятла тIама чебихули саби.
Гьидаят. Чуйна бурира хIези, хIевки мабужад или! Хуреглис арц ахIерадарили, шишалис дедлугути бирару? (КьацI, нуси, бурт кьумурличи кадихьили рухIнарулхъан. КIелра диванничи кабиили букес кабиръур.
РицIиб-рицIибси, журуга ляжубар, 5-6 дуслагъуна, чурмазир бантикуначилси уршила рурси Гьидаят рухIнарулхъан).
РиштIаси Гьидаят. Хала неш, хIера ишди, диъбала чуду-хинкIи, нешли дархьибти сари.
Гьидаят. Агь дила дунъяла шала! Хала нешла ахIерси! ХIуни хибси кьалли агъу биалра букас. Нешлизи баркалла рикIулри или бура. ХIера, ишди хIедра узисра конфетунира. ХIед дигуси асес, каса хала нешла арцра. Илди нешлизи дедили, узира кили нушачи ракIи.
РиштIаси Гьидаят. (разили). ГIяхIси хала неш. Нушала Русланнис иша вакIес дигахъу, хала дудешла хъябличи ацIес. (Рурси аркьян).
Гьидаят. ХIу бержили чеибхIели рахъ гIясириубра. ГIясидеш уршила хьунуйчиб ахъира. Ну хIералусилис се вайси хъубеш сарира или гьанбиркур. Наб кьалли уршилисра, уршила хьунуйсра вайси биубли дигули ахIенра.
АсхIяб. Нунира халаси хIебержира. Уршила хьунуй чучи ацIи хIеиб. Нуцун бацIси, цIябси хъули ацIес дигули ахIенри. Камси бержибсилира дурав ускаахъунра.
Гьидаят. Нуни балусири илкьяйда биъни. Дилаван хIечи, уршила хьуна уркIи изуру? ХIед, яра наб, се-биалра бара рикIули ахIенра кьалли илизи. Сунела муруйс гIяхIси къуллукъбируси риалри. ХIуни кьалли чедаири, сегъуна куцличирал уршила дабри. Гьалабла жумягI бархIи лерилра умударили, лямцIдикIахъули кадихьибтири, гьар бархIи цадехI челгьули нясдиуб, гIур илдачи хIерикIуси агара. Арсланнира илгъуна секIал пикрихIебиру. Сай нясдиубти дабриличил вашули калунсиван (гIяхIцадхIи лехIкайхъур, сагали рехIрирхьур). Жан АсхIяб, чебаирив уршила хьуна дяхIушкан. Нуни кьалли илизи дабри хIешкира. Уршиличи уркIи изули саби, амма урши багьандан лехIкахъес чевкъули саби. ЦацахIели, ишбархIиван уркIиличирти чеди дурадулхъули сари.
АсхIяб. Агь, Гьидаят, хIу духухIерируд. Бати сабицун. Чула гIяхIсира чус, вайсира чус. Илдас хIуни кумекбарес хIерируд. Илдала хIянчира хIечи чесили дихIес хIерируд, пенсияличи рукьес замана баили саби. Илдас сабицун хIербиэс бурсибиэс гIягIнили саби. Заманали, илди руркъу. УрхIла чебаили бурсибирар. ХIела рурсбани-декIар лерилра дала рикIулрив. Илдала хъубешунани илдачирра дургу гIяйибти.
Нушала хьунуйзиб къяна агара, шилтахъ агара, гъай-мез агара, ца азгъиндеш сари лерти. ЖагьлихIели, гIямал бетарухIели чи-дигара азгъинни вирар. ХIела мухIли буца – бекI бурцар.
Гьидаят. Рирули ахIенра селра хIерикIули лехIкахъес. ШайтIай хIералтулра.
(Сунела рурсилара уршилара някъби дуцили Арслан хъули ухIнаулхъан.
Уршили дудешла някъ батаили, хала дудешла хъябличи чевяхIихъур. РиштIаси Гьидаят хала нешла дукла кариръур, Арслан дудешла мякьла).
Арслан. Вамсурра дудеш. Гьар бархIи набзи ну хъямани виркьулра, бархкьябази гъайхIеэс, илданиван гьалакбарили, сен-биалра хIянчи барес. Балу-балули къаркъа балкIли кабирхьухIели лехIкахъес, нунира илданиван къалпла хIянчи барес хIейрулра. Нешлагъуна тIабигIят бургар, лебтасалра душман ветарулра. ХIуни бурсиварибсиван ахIи, чедихIяртли хIянчи барес хIейрулра. Жагаси лацра бетаахъурли, бархкьябалацад белшесра, имцIали къиян кабихьес чебиркули саби. Илкьяйда барасли умсулра (Урши дудешла хъуцIрумачивад кацIахъили, сунела дукла калта).
АсхIяб. Гачамалра, чинабалра юрт чум бархIили барибси, или хьарбаибси ахIен. Чили бариба или, хьарбиули бирар. ГIяхIси хIянчи барибхIели, пашманиубси цалра анцIбукь хI****ас.
Арслан. Ну сен вакIилрал дудеш, хIези узес ваши викIес балхIебикили биалра, бируси агарливан ахIи, узули гьалаб саби или гьанбиркули саби. Халаси юрт лушухIели, бируси къаркъала хIянчи чили-дигара барес вирули сай. Сен хIейэса тIашдатурти кIел цементла тIа урга авмузан келпичуни делшес. Нушала начальник леври, бархIехъ гьаввакIили. ДекIарли лушуси юртлизир жагати луцри делшес гIягIнили саби викIулри. Нушала бригадализив илцадра гIяхIси къаркъала уста агара. Лебтанилра тIулрала ургала, сен-биалра къаркъали бирцIахъули саби. Наб илгъуна хIянчи анцIбукьи саби. ХIу варх агарли, чебетаахъили устадешличил бируси хIянчи нуни чесес хIейрус. ХIези чараагарли узес вашира викIули ахIенра. Дила гъай хIуни секьяйда кьабулдиридал хьарбаэс вакIилра.
АсхIяб. ХIябцIали дусла духIнар ишди някъбани даршал юрт тIашдатурра. Гьанна диур или гьанбикили, хIевзули, акьули кайибсири. ХIевзухIели хъулирси хьунуй булан мучлаирули ахIен. АркьехIе урши жагIял хIянчиличи. ХIердикIехIе сегъуна хIянчи сабил хIела начальникла. АсухIебирар хъулирси министр, дурарра министр ретаахъурли. Лебилра хъулибси министерство мучлаагарбирар.
(ЦIедешли бицIибси халаси вазаличил Гьидаят рухIнарулхъан).
Гьидаят. Деркеная ахIерти. Базарличир дахъ-дахъал лерхIели шулумрухъес рирули ахIенра. Хъули хилира ишдазирад нуни чум деркиша? ЗаяхIедиахъубли деркеная. ХIушала гъай нуни дакьира. Дудешли хIевжес балуси виалри, узес гIягIнидеш лебси ахIенри. ХIянчи бархьбаталли, держ гьалмагъдурцули сай…
АсхIяб (хьуна гъай къябаили). ХIянчи гьарил адамлис бегIлара гIяхIси юлдаш саби. ХIялалси хIянчили адамла яшавлизи баракатра лебху, халкьла ургаб хIурматра бирахъу, юдашунира бургахъу. ХIянчи агарси, селра агарси адам сай. Илини сунела талихI хIебургу. Держлира, излуманира, шишимтанира ил ургу. ИшбархIи нушала хъулирти гъай чяхIла маркализи халдарая. Къукъу-рямкь чераркьян, сагали берхIи лябкьян. Хьунуйзира бура гьимхIерукIахъес. Нешла тIабигIят хIуни балулри. Нуша ургар-гьимдукIили, гIур чичил даршули дирутира нуша? (гьарилли чус гIяхIбизурси цIедеш касили букес кабиръур).
   Пардав.


Цаибил суратлизибси БяхIяндлара СалихIятлара хъали. Савли айзурли, БяхIянд хIянчиличи укьес хIядурирули сай. ГIяхIлад ракIибсиван, ахъси къакъла бегI уталичи кариили гьар илини бирусилис гIелард СалихIят хIеррикIули сари. Умуси хIева челгьули, галстук биршули, костюм хIяршбирули БяхIянд вархили сай.
СалихIят. Набзи бархьдеш бурес, уркIи гьаргбарес, хIела кьас агара биэс.
БяхIянд. ХIезибад дила сегъуналра дигIяндеш агара. Ну, цархIилти мурул адамтиван,хIякьикьатлизир лерти мурул адамла гIямруличил хIерирулра. ХIезивад урузкIес, хIела гьалав мариэс гIягIнидеш чебиули ахIенра. Хъулиб хIед се-биалра камси лебу? Арц, мас-давла, палтар, хIед дигутигъунти леру? ХIечи тIама ахъбуцибси, хIу мучлаагаррарибси мер биубу? Хъули кариили, мура хIурматра бирули руэс хIечи хъарси саби. ХIед се дигулрил аргъес вирули ахIенра.
СалихIят. ХIед хъулиб анцIбулкьули саби. ХIела набзи дурути кадерхурли сари. Ну тукейзирад дурарухъайчи, хIябцIану шура минут, цархIил хьунул адамличил телефоннизивад хIу гъайикIулри. Байрамла бурхIназирра хIянчиличир дирути адурхули ахIен. Нуша лерилра хъалибарг, мурт дарх кадиирал гьанбиркули ахIен. ХIура нура уркIи гьаргли, бегIла гIергъи мурт гъайкадухъунра?
БяхIянд. Нушала дурути хIябцIали дус дурули, чуйнара дурибти сари. Хъулиб, яра хIянчила мерличиб хIед анцIбулкьули биалли, дигуси мерличиб бамсриахъахъес путевка бургис. ГIур нуни барес вируси агара. Разилирив дила пикриличил?
СалихIят. Путевкаби кIилисалра тIалабдара. Нушала жявлил пикри лебсири, ваши, Венеция чебаэс аркьехIе.
БяхIянд. Ну вакIес хIейруси виъниличила хIуни жявлил балуси саби. Студентунала дуцIрумла сессия бехIбихьили саби. ИмтихIянти, лекцияби, консультацияби. Гьанна, ну чиналра укьес бетхIерар.
СалихIят. ИшбархIи алхIят саби. Нуни балулра университетлизив чилра агниличила. ХIу чина аркьулрил багьес дигахъира?
БяхIянд. Сегъуналра дигIяндеш агара. Набчил ца курслизив учIули калунсила, ишбархIи акIубси бархIи саби. Илини шуцIали дус виънила юбилей дурабуркIули сай. Савлиличивад ну илала мякьлав виэс чараагарси саби. Кьанни чариэсра асубирар. ХIура рарх рукес пикри лебсири, илала хьунулра дила юбилейличи хIеракIибхIели, раши викIули ахIенра.
СалихIят. Гьаннав, илала юбилей? ИлкIун хIечив хIябал дус халаси сай.
БяхIянд. Юбилей хIебиэсра асубирар, акIубси бархIи саби.
СалихIят. ИлкIун июнь базлизив акIубси сай. Гьанбиркуру, ил авцIали дус виубхIели, дачализир, бягIлила анхълизир шадлихъличи кадиили? Ишдус бягIли дикьурли ахIен.
БяхIянд. АкIубси бархIи хIебиэсра асубирар. Сегъуна-сабил шадлихъличи, ишбархIи рестораннизир цаладиркутира. Се суалти сари хIела? Яра ну туснакъчи-мага сайрав, хIуни хъули дебаварес?
СалихIят. ХIу туснакъчи ахIенри. Къунбани угьахъес хIечи чили-биалра гужбирули ахIен. Вархьли гъайикIадлира, хIед се-биалра къадагъабарес дила пикри агара. ХIу чариубхIели ну хъулир хIераргасли, уркIмалхъад, дилара аркьуси мер леб.
БяхIянд. АлхIят бархIи? Аркьуси мер? ХIела? ХIукIун зягIиплири.
СалихIят. Баягъи хIела юлдашла хьунуй, бамсриахъахъес нура жирарилра. Нуни илизи ляркьяс хIеира. Наб алхIят бархIи хIечил беркIес дигусири. ХIела замана агара биалли, цунни хъулир калес набра дигули ахIенра. Иличил, сегъуна-сабил клублизи нура аркьяс.
БяхIянд. (халаси гьигь дурабушили креслоличи кайрур, хъяйхъяйлиу някъ убяхъили, пикриулхъан). Се клубуни сарил ил рашути нуни далути сари. Дубурлан хьунул адамтас ила башес лайикьси хIебиънира балас. Набзи се-биалра хьарбиули риадли, хIези ила рукьен хIейкIус. (БяхIянд сягIятличи хIерилзан). ХIела гъайли ну кьаниахъубра.
СалихIят. Набра чебаэс дигулра, шагьарла къикъимайти башуси клуб сегъуна сабил? Яра, хIела пикрили, ила рукьесван ну жагаси ахIенрав?
БяхIянд. (дебали гьалаквикIули). ХIела жагадешличила ахIен ишар гъай. Дила хьунул ила рашули сари или бурес наб цIахли бирниличила сари. ХIед дебали дигули риадли, нуни селра къадагъабирули ахIенра. Ну кьанирулра! ХIед дигутани риркьен! Къадагъа агара!
(БяхIянд дураухъи гIергъи, кьяшмани ванза хIебурцусиван декIли, СалихIят креслоличи карирур, халаси пашмандешлизир лехIкайхъур).
Пардав.

Цаибил суратлизибси БяхIяндхъала хъали. БахъхIи умухIебарибсигъуна, шявбиубсигъуна куцличил. Хъулиб диванничи БяхIянд, креслоличи Сабина, къакъ агарси уталичи Башир кабиили саби. БяхIянд сунела урши-рурсиличил итилатикIули сай.
БяхIянд. ХIези гIурра тиладибирулра, тиладира дила ахIенну хIела нешла саби. Илис сари мицIирли лералли, хIу хъайчикатес дигули сари. Дати урши чула мерличир илди хIязла тIакьни. Илдани чилра талихIчевхIейру. Диур гьанналаур дарибти абдал пишни. ХIу духуиэс замана баили саби.
Башир. Се барес? Нуни гIягIнидеш чебиули ахIенра. Се гIяхIси леба духуиубсилис? ХIед вайтIа ахIен кьалли, хIед дигутани виркьухIелира. Дила пикрили набра илгъуна ихтияр леб.
БяхIянд. (гIясивиубли, гьалакикIули). Марли асухIебирулив ну паргъатли ватурли, хIуша хIушала гIямруличил хIердиэс?
Сабина. Бирули саби. Чи сая хIези ахIен-саби викIуси? ХIу сайри ишбархIи нуша дяркъес хьулухъунси. ХIуни хI****уси гIякьлу нушаб бурули.
БяхIянд. Эйхъали, асухIебирар хIуша дикIуливан хIеркадиэс. ХIуша вацIализир ахIенра, халкьла ургар сарра (някъби къакъла гIела дуцили къунзикIар).
Башир. Ил гIякьлу хIед хIуни бура.
БяхIянд. Урши дила уркIи хIуни ишбархIи хIергъид, дила гIямруличи ваибхIели аргъес асубирар.
Башир. ХIейги наб я хIела гIямруличи ваэс, хIейги я хIела уркIи аргъес. ХIуни я нешла, я нушала уркIи иргъули ахIенри.
БяхIянд. Вирхаи урши, нуни селра барсбарес вирули ахIенра. Дила пикрили, иш хъулиб хIушала нешлис селра камси агара.
Башир. ХIед се камлири, нешла уркIи хIебячи, нуша цIаххIедарили хIериубси виадри?
БяхIянд. ХIела пикрили нуни се саби бируси? Нуни неш рархьратуррав? Хъуливад аркьулрав? ХIуша багьандан се леба нуни хIебарибси?
Башир. ХIу гьар бархIи къунбани угьулри, гIяхIси ветаэс дигули, гIямултани виркьулри. Илди чилилра чехIедиули сари или гьанбиркулив?
БяхIянд. (паргъатли виэс къайгъибирули). ХIу урши, жагьлири. Мурул адамти секьяйда хIербирулил пикрибирули ахIенри.
Сабина. Бахъалгъунти мурул адамти тяп хIуван хIербирули саби, дудеш, амма илдала цалалра хъалибаргуни талихIчерли ахIен.
(ЛехIдеш чебилхьан).
Башир. Наб арц гIягIнили сари, дудеш. Машиналис бензин картIесалра арц агарли хIериэс хIед дигахъадив? Набра дигули ахIенра. ХIуни лугути вецIал азир къуруш дебали камли сари. Шагьарлизив хIериэс бархIилис азир къуруш абурхули саби. Наб илди арц кадихьа дудеш, гIур хIези дила гъай мабиаб. Нешлис кумекбарес хIейруси виалли, вегIлис дигуси саби барес калунси.
БяхIянд. Урши духуиэс замана баили саби. Хъайчикайэс гIягIнили саби.
Башир. Се барес, дудеш? Се барес хъайчикайруси? Нушагъунти селра барес хI****ути дурхIни абикьес. Нешван дунъяличив акIниличи пашманни хIериэс? Дудеш, хIуни бура, чис, селис гIягIнили нушала гIямру? Лебу нуша хIердирнила мягIна?
БяхIянд. МицIирли левалли гьарилли, сунес дигуси бируси саби. Илизиб саби гIямрула мягIна.
Башир. Аргъира, дудеш. Нура тяп хIуван пикриикIулра. Диха арц. Наб дигуси барес, арц сари хIяжатти.
(Пашманси, дарманси куцличил, гъез чехIедаэсли кIана бекIличи чебяхъили СалихIят рухIнарулхъан. Ил дебали зягIипли риъни чебаэсли саби, хIулби духIна ардякьи, дяхIла ранг цIубли сари. Ил мура мякьла диванничи карирур.
СалихIят. Дудеш вархьли ахIен урши. Ил дебали хатIаиркули сай. Дунъяличир адамлис селрайчирра гьалар дигира, малхIямдешра чараагарли гIягIнили сари. Кьанни аргъира нуни ил хIекьдеш. Наб мурталра, яшавла эркиндеш гьалаб саби или гьанбиркусири. Дигира, балгундешра, уркIи иргънира сари дунъяличиб лебси бегIлара халаси давла. Илди лерли диалли, леб адамла талихIра гIямрула мягIнара. Илди агарав, селра агара. ВегIличивра, вегIла жайчивра имцIали чи-биалра дигахъес вирули виалли, ил адам сай бегIлара талихIчевси. Нешанас ил шайчиб гьамадли саби. Чедирад Аллагьли илдала уркIбази дурхIначи диги кадихьили сари (гIяхIцадхIи лехIкайхъур). Дудешличил жалмадикIудая. Гьарилли сунела бунагьунас жаваб бихуси саби. Дигилизиб дунъяла талихI баргес къайгъибарая. Иличибра гIяхIси, дунъяличиб селра агара.
Пардав.
   Авъибил сурат.
ХIукуматла замана жагасили бируси, итхIейчибад барсхIебиубли лебалси, гьанна буркьсиван балуси шагьарла хIябал хъа квартирала зал. ДяргIибти хурегуни кадихьибси халаси стол, ила-алав кадихьили утни. Буркьбиубсигъуна диванничи кабиили Магьиятра илала урши Арсенра ихтилатбикIули саби. Арсен гIярмицла, Магьият марайти, цIудара палтарчебли саби.
Магьият. ХIера, урши, арякьун нушачивад дудешра. Чебарбякьун иличибад дунъяла балагь. ГIергъиси замана держли абдалвариб. ЖагьхIели, иш дунъя лебалли сайра калесигъуна вирусири. Иш абдалбиубси дунъяличив нуни хIериубра ахIераварес хIушала дудеш. Илини гIямрулизиб сунела мер баргес хIейуб.
Арсен. ГIядабли саби, неш, хIяриирхьухIели мякьлав къаршихIейкили. Телеграмма бакIибхIели, вацIализир къачагъунас укадиили далдикира. Дергъ бехIбихьибхIели, юлдашуни бархьбатес уркIили кьабулхIебариб. Лерил секIал дархьли дарес бетарули ахIен, неш, юлдашунала гьалар хIяя умули сари, амма дудеш ну мякьлав агарли хIяриихьиб.
Магьият. Нушала ургав агара виалра, ну рирхулра, дудешли лерил секIал чедиули сай ва далули сай. ХIечи илини гIяйиб хIебиру. Дудеш хIяриихьес бахъал адамти цалабикиб. Чула машинабачил бахъал шоферти бакIиб. Набзи селра хIебарахъили, лерил харжани юлдашунани чучи чесиб. Илдала ламусла чебла хIечиб кавлан урши. Илди гьанна хIябал бархIи кьулгьуличира башули саби. СягIят кIиличиб ишбархIира лябкьян.
Арсен. ЗягIипли виъниличила хабарра аги кьалли неш, се бетаура дудешлис?
Магьият. Савли кIелра дарх хъулирад дурадухъунра. Сагали дакIибти чумал автобуслизибад ца сунес бедлуга или, дудеш хьуликIулри. ЖумягIличибра имцIали держлара бержили ахIенри. - ХIелара рурсилара алапаличи хъарли кайэс наб цIахли саби. Узес вехIирхьус, бикес автобус хIебикалли, гIяйни бушкес бушкалалра биркур, - викIули декIардикира. ХIери гIергъи чарриубра, креслоличи кайили, хIулби бурхани вякьяили варгира. Гьамадси бебкIа бедилри ЧевяхIси Аллагьли. Мякьлав чилра агарли бебкIала гIязаб ахъилри. ГIур шофертани буриб, илис сагаси автобус бедили ахIенри, бужутас ахIенну хIебужутасра хIянчи агара или бурилри. Чинабад балусири начальникли, хIела дудешли сагати гIямру дехIдихьес кьасбарниличила. Узули левалхIели, сунес бикес машина асес хьулхIевхъун, хIушала белчIуди гьалаб саби викIулри. (Магьиятли някъбазиб гъунчIбарибси явлухъличил хIулбазирад гердухъунти нургъби ушку).
Магьият. (уршиличи хIеррикIули, сагали рехIрирхьур). Багьуди кьалли хIушани касира. ХIянчи чинаб бургуси? Шел дус университетлизир хIеручIалра, урхIла тукейзир рузес хIела рузи рирусири. Учительницала санигIят чеббикIибси риалри, ну рузуси школализиб мер баргес вирусири. Итцад къиян кабихьили, ил юрист ретаур. Гьанна тукенчили рузули сари. ХIечилара кьакьарикIулра урши, ярагъличил ургъес багьандан физик-математикла санигIят касес хIедра гIягIниси ахIенри. Гьамадли ахIен лерилра илди пикридирули, паргъатли хIерриэс.
Арсен. Паргъатрии, неш. Чилра-селра ахIенти адамти чебяхIтала даражаличи абиркуси замана шалгIеббухъи саби. Хъямчибас хъямбарес гьанна халаси секIал кали ахIен. Багьуди лебти адамтас челябкьуси заманали бузери гьалабирхьу. МягIниагарти дургъбазив ургъули гIямру деркIес дила кьас агара (Магьият уршиличи пикриличил лехIирхъули сари). Урус урши тев набчил варх къуллукъбирули, сунечил Петербурглизи ваши викIули сай. Нушагъуна мискин хъалибарглизивадси сай илра. ГIярмия ахъили чариайчи аспирантурара, лабораторияра, профессора сунечи хIерли саби викIар. Набра илаб мер баргес вирар викIули сай. Дудешла агри чекасес хIед къиянни бирар, гIурилти лерил секIал далкадиркур неш.
Магьият. (халаси децIличил). Дила бунагьунас Аллагьли ишгъуна тамбихI барили бургар. (ХIулбазирад дурадикибти нургъби ушку). Чуйнара гьанбикиб, ужули сунени сай хIелули левличивра, бекIли агарли гIяхIил саби или. Арука Аллагь, или балгнира дарира. ХIера гьанна, дила балгни кьабулдарили. Наб дигусигъуна паргъатдеш Аллагьли гили саби, лебил дунъя бацIбиубли биънилизирад рерцес, рахли риасли (пашманни, дарманни сари)?
Магьият. (лерил секIал цагьакIли белгидарес дигусиван умутчерли). ХIела пикруми гьардизаб, урши! Гьардилзниличи рирхулра. Нуни делчIунти дахъал жузазиб белкIни хIясибли, бархьдеш чинабалра чедибиркули саби, жявли яра кьанни. ГIергъити дусмазир дунъяла тяхIяр-кьяйда дарсдиублири, далкIли дузулри. Дунъяличир давлаличи диги, халкьла ургар уркIи хIергъибдеш, уктемдеш, кьясдеш, пахру адамтала ургар тIинтIдиубли сари. Бахъал халкь чедив Аллагь агарсиван, нушаб дигуси бирехIе или пикрибикIули саби. Даимлис дунъя илкьяйда калес сеннира асухIебирар, ил уркурала хIулаван ласбикIули башуси саби. Бархьдешли, малхIямдешли, дигили, дунъя гьалабяхI башахъуси саби. Илгъуна гIяхIдешличи хьул кахIебурхухIели саби, адамти дунъя дигутили бетарути. Аллагьла кумекличил гIяхIдешличи хьулдикIехIе дила урши.
Пардав.


Рецензии