Джынджык

Джынджык


Нейдзе на бласлаўленым Палессі . Там дзе Убрать коціць свае воды у Прыпяць. Там на сівым беразі,у вялізнай  жоўтай альтанцы. Жабы толькі пачалі крумкаць, а жамяра шчэ не лезла ў вочы і за каўнера. Сядзелі добрай кампаніяй з нагоды нейкага сьвята. 
Добрая кампанія. Свая.
Закусон файны, прысмакі вясковыя. Сальцісон, ватрабянка, кірук і найсмачнейшае сала ў свеце. Пальцы адкусіць можна.  Загаманілі аб якасьці вытворчасьці.  Смаката, адным словам.

Кум прынёс біклажку сапраўднай вогненнай вады. Ягоны сябра, Алесь Шнур, завёў сабе пад старасць вінаграднікі. Аж двадцаць  соткаў. Тут на Беларусі, ёсть вінаград, розныя гатункі.  Але Алесь паставіў сабе задачу.  Аўтаматызаваны парнік. І восемьдзесят гатункаў сонечнай ягады.   І  паверце, усе запрацавала.  Вінаград дае добры ураджай.

І цяпер гаспадар гатуе напой. Не хужэйшы за грапу,  чачу, ракію, мар, аруха, багасейра, цыпуро,
зіванія, кізлярка , альбо трэспа.
Пасля некалькіх пляшак прыдумалі назву напою.  Будзе - Шнура, ці Шнураўка.

Тут ужо апоўнач чорныя крылы над намі распасцёрла.
Забухала у карчах сова.

Сталі вядомыя гісторыі, жахлівыя ўспамінаць, каб папужаць і сябе і сяброў.

...Было гэта адразу пасля вайны.  Дзядзька мой Андрэй ,  шчэ малым быў. Шкурпатым.
А у гаспадарцы парсюкі былі. Дзюдзікі.8 Калі выпускалі з адрыны у загон,   сядаў на аднаго і катаўся, як на кані.
Аднойчы парсюкам гэты іпадром надаеў і яны збіўшы с ног малога, адсмакталі  яму джынджыка, добра што не ад'елі.  С тых часоў  дзядзьку дзеўкі на  вёсцы інакш як вялікі Кіях не называлі. Да самае смерці. Во як.

...То што, а вось казалі, што нейдзі ў Людзяневічах, нейкі мужык, ійшоў з вечарынкі і пьяны у хлява зайшоў да кабаноў,  а тыя, ня будзь дурныя, пад раніцу яму ногі ад'елі па самыя прычындалы. Я бачыў таго дзядзька у районе, каля крамы.  На вазку, на калёсах ад дзіцячага ровара. Во як!

Выпілі хлопцы шчэ па адзінай, тут  з карчоў вылез, як чорт з пекла,  дзед Талаш, з кулямётам, якога ніхто не бачыў з другой сусьветнай вайны. Далі яму шнураўкі пакаштаваць, а дзед і кажа:

Гісторыя першая
Свята на касцях

Апавядаў гэта сам дзядзька Антось з-пад Кобрына. Яшчэ да таго, як  ажаніўся. Быў у іх сусед, Лявон Хрушч. Музыка. Іграў на вяселлях так, што нябожчыкі ў магілах падпявалі. Але быў у Лявона заскок, любіў ён пасля фэстаў заходзіць у хлеў да свіней, настрой ім граць. Казаў: Яны адчуваюць, яны ёсць гурманы.

І вось аднаго разу вярнуўся Лявон з вяселля. Выпіў, вядома, за маладых. Басэтля у яго была, самаробная. Сярод ночы сеў у хляве на перакладзіну і пачаў выводзіць Польку-бабу. Свіні спачатку круцілі хвастамі, потым прыціхлі. А самая буйная, Хавроня, нават слязу пусціла.

І тут, кажа, дзіва. Свінні пачалі падымацца на заднія ногі і кружыцца. У пары. Павольна. Потым усё хутчэй і хутчэй. Лявон думаў: Ну, дзед перапіў, галюцынацыі! Але не. Гэта была свіная полька.

Раніцай яго знайшлі суседзі. Лявон сядзеў на басэтлі, якая была разламаная ўшчэнт. Вакол яе дзіўны круг з ралля і гразі. А самае страшнае: у яго на ілбе была выцарапана нота фа-дыез. Свінні навокал стаялі і маўчалі. Як людзі.

З таго часу Лявон больш не грае. А тыя свінні, кажуць, кожную раз апаўночы пачынаюць тупаць у такт. І калі прыкласці вуха да зямлі, можна пачуць: топ-топ-топ… і тоненькае: Ай, люлі, ай, люлі. Свінні у бульбу , парасяты ў гарбузы.

Гісторыя другая
Вочы з-пад падлогі

Гэта ўжо каля Пінска было. Жыла там бабулька Гапка. Свіней багата не трымала, бо баялася. Яшчэ з дзяцінства. Як расказвала: Невядома, хто ў іх пад рылам ходзіць.

І вось аднойчы прыехаў да яе з горада ўнук Франак. Падлетак, кніжкі чытае, у планшэт тыкае. Гапка кажа: Не хадзі ты ў хлеў, там жывёла нядобрая. А Франак смяецца, ды гэта ж свінні, баба, яны не кусаюцца.

На трэці дзень ён прапаў. Бабуля шукала, німашака нідзе. Сядзіць увечары, плача. Раптам чуе, з-пад падлогі тонкі піск. Не то парася, не то дзіця. Яна падняла палавіцу, а там, сьвяты Янак!  Вочы глядзяць. Шмат вачэй. І Франакавы акуляры на адным з іх.

Выбегла яна на вуліцу. А там увесь статак стаіць. Пярэднія ногі ў іх як рукі. І адзін парсюк трымае ў зубах Франкавы смартфон. На экране, зразумела, відэа. Як здымаюць самі сябе свінні. І ў канцы, смайл. Свіны.

Назаўтра Франак знайшоўся. Сядзеў на печы, бледны, як снег. Казаў, што свінні яго навучалі "самаму галоўнаму" . Што яны размаўляюць, проста не хочуць, каб людзі ведалі. І самае жахлівае, адну фразу ён запомніў. Калі вы ідзяце да іх у хлеў, яны шэпчуць, вось яшчэ адзін, які думаў, што ён чалавек.

Бабуля Гапка пасля гэтага прадала хату і пераехала ў горад. А той хлеў стаяў пусты. Але ўначы адтуль да гэтага часу чуваць: клічуць па імёнах.

Гісторыя трэцяя
Зямля вішнёвых рылаў

А гэта ўжо на самым краі Палесся, дзе балота чхае агнём. Там жыў дзед Піліп. Ніколі не ўсміхаўся. Казалі, што бачыў такое, што ўсмешка на ягоным твары проста памёрла.

І вось Піліп трымаў кабана. Велізарнага, чорнага, з вачыма, як у чалавека. Імя яму было простае , Ціхан. Кабан гэты сам адчыняў дзверы, ведаў, калі гаспадар ідзе з лаўкі, і аднойчы нават падаў Піліпу ключы, калі тыя ў калодзеж упалі, нырца даў і па ланцугу наверх вылез.

Але была ў Ціхана дзіўная звычка. Кожную пятніцу апоўначы ён выходзіў з хлява, ішоў на агарод і капаў яму, быццам будаваць нешта хацеў.  Не лазню, не склеп. А круглую яму. Роўна тры метры ў дыяметры. Піліп думаў, нешта не дае рады яму, нешта!

Аднойчы не вытрымаў, схаваўся за гумном і пачаў сачыць. Кабан капаў не рылам. Ён узяў у зубы рыдлёўку. І капаў, стаўшы на дзве нагі. Потым сеў на край, паглядзеў на месяц і ціха сказаў па-чалавечы, трэба больш глыбока, а то не ўсе ўлезуць.

Піліп упаў непрытомным. Прачнуўся раніцай. Ямы няма. Кабан ляжыць у хляве і  бацьвінне жуе. Але на зямлі вакол хаты, жах, тысячы слядоў. І ўсе  адных памераў.

Тыдзень Піліп сядзеў цішком. Потым прыйшла да яго суседка, Куліна, пазычыць солі. А Піліп стаіць каля хаты, твар белы, і кажа, ты ведаеш, чаго ён хацеў? Каб усе людзі сталі свіннямі. І каб зямля была іхняй. І каб мы жылі пад зямлёй, а яны наверсе. І частавалі нас толькі на Каляды.

Той жа ноччу Ціхан знік. Але пасля гэтага на Палессі сталі знікаць людзі. Па адным. І заўжды перад гэтым хтосьці чуў цяжкі тупат і ціхі шэпт, джынджык гэта толькі пачатак.


Вось так, дружа. Свінні, яны не проста жывёла. Яны памятаюць. І чакаюць. І вельмі любяць, калі ім граюць, калі іх фатаграфуюць… і калі іх не чапаюць па начах. Бо хто ведае, што сніцца старому кабану ў тры гадзіны ночы? Адно ведаюць старыя людзі: калі свіння глядзіць на цябе і не міргае, не спі сабе на здароўе. І джынджык трымай пры сабе.



…І тут, калі ўжо здавалася, што страшнейшага і не згадаць, калі біклажка амаль асушана, а сова сціхла, раптам вакно расчынілася.

Не стукнула, не рыпнула. Проста, рррраз і шыбы няма, і рамы няма, толькі цемра налілася ў альтанку, густая, як дзёгаць. А ў цемры той , вочы. Маленькія, злыя, як вугалі. І страшэннае сьвіное рыла прасунулася праз праём, чорнае, бліскучае, з іклом аж да левага  боку  і з сліною, што капала на стальнік.

Рыла тое павярнулася павольна, нібы на шарнірах. Ад аднаго да другога. І глядзела, не проста глядзела, а пытала. Без слоў, без хрыпу. Відаць было, як пад тоўстай скурай ходзяць жылы, як раздзімаюцца ноздры, што ўцягваюць пах шнураўкі, сала, чалавечага страху.

А потым, ціха, па-звярынаму, але зразумела, як калі б сам чорт пераклаў з свінога на наша, прашаптала гэтае рыла:
 А што вы тут, людцы добрыя, робіце? Дзе маё?

І тут усё змянілася. Кум упусьціў біклажку.  Талаш схаваўся за кулямёта. Алесь Шнур перавярнуў чарку. А дзядзька Андрэй , той самы, вялікі Кіях , хутка ўстаў, белы як палатно, і адказаў ціха, як на споведзі:
 Ды нічога, браце. Сядзім. Успамінаем.

А рыла пастаяла яшчэ момант, паморгала, пакуль не прапала ў цемры. І акно зачынілася само. Без гуку. Без ветру. Быццам яго і не адчынялі.

Толькі на стале застаўся невялікі кавалак пяску. І сляды пяці пальцаў, але не чалавечых.

Тут ужо не да гісторый было. Тут ужо хацелася дадому, пры ўсіх лямпах, і каб хто-небудзь свянціў ваду. А яшчэ лепш, наліць шнураўкі, але не піць, а пакінуць на парозе: для Таго, хто пытаецца.

Бо на Палессі, хто забыў пра джынджык, таму нагадаюць. І зробяць гэта ціха. Па-свойму. І менавіта тады, калі акно расчынена, а ноч такая чорная, як свіное сэрца.