Эздела к1ийленаш мустафа багаудин ганижев

                Мустафа /Багаудин/ Ганижев





                ЭЗДЕЛА





                К1 И Й Л Е Н А Ш


                / основы этики  /













                АВТОРГАР


                Этиках долчох хоамбара яьздеш, сона лов уйлаш дуненгахьа
маьлхейоала хьале белгалде, цун дакъаловзар/роль/ долаш, юкъара дешара цхьа чоалхоттамца /система/, г1алг1ай сакхетама никъ боак - кхаш.
        Этика могашдар хул дешачо е ладувг1ачо уйла е торо луш, х1ана
на аьлча цигахьа хоамаш дара, лакха е лоха маьха боарама /критери/
белгалдаьнна, хоалураш (чув-ва) а долаш. Этикаца махбар цхьана то- ронга кхоачаш хилац, баш-башха уйлашка хьожача  даькъа.
       Цунца лакха уйла  хилар да, эздий дагалоацаме уйлаш /идеи/ хи-лар, сакхетам дег1абоалабеш, цунга хьажжа сага уйла-нигат т1ехьди-диса дале хоалураш биркъе долаш.
        Ер жай г1алг1ай меттал яьздар бахьан да, сай къаман метта торо- наш лакхаялийтар духьа, сай йолача уйлаш х1айре се лелавара. Бакъ- дар аьлча, аза се зувцар, гонахьар нах зийнабецаре, мела г1алг1аша шоай мотт юстарбоаккхаш хьал оттадеш лат, ха-заманга хьажжа.
     Кхыметтал ала лов, цецвоалаш г1алг1ай филологи лакхар специал-исташ, шоай наьна меттал къамаьл ца деш, эрссий меттал мотт леба-ра. «Ванаг1а ер-м эрссий ва аргдолаш!»  Ер жай кхоазалаг1а юхаяьз-ду аз, х1аьта со филолог хиннавеце а е наха махбаь 1илманхо хинна-веце а, сох даьлар да аламат /философи/ дезар, кхы а сай къам дез-ар.
       Цул совг1а, шортта ха хиларца, из зех1а ца йоаер духьа, болхбаьб аз г1алг1ай меттал философи, этика дар яьзде сайна ловш. Наха оал-аш хозар: «хьано дешаргда из, малува г1алг1ай меттал дешаш…?» Уж къамаьлаш села хозаш чуара дега ца дезалуш, Дала сайна цхьа мерз-далар луш. Дала ший пурмийца низ балар тоахкам бе, сайна могача бесса.
    Укхаз дукха г1алаташ дале а грамматиках, цхьадараш компьютеро харцдоахаш а дешаш, уж халонаш хули а вай цхьаннахьа соцаргдац, г1алг1ай къаман метта торо лакхяккхара, г1алг1ай меттал  философи долга д1адовзийтарца.
        Балха-така воацаш хилча, сага мела торо хургья, ха доаг1а х1ара сага, эшача метте цхьа жай доацаш висача ховргда-кха тохкамбеш волчо. В1алла дог ца эккхаш Дала хьабайтар сога философег1 бе боа-г1а болх.
         Ер жай яьздеш дукха г1алг1ай меттал керда дешама1анаш /тер- минаш/ гучадаьлар сона, г1алг1ай метта овлаш царца  хилар долаш, дукхаг1адолча даькъа. Цар юкъедоаладар ма1ан да, уж дешаш г1ал- г1ай метта таралуш хилар. Массала дешама1ан да «аламат», цунах
уйла д1аяьхъеш вай оал: «ала (дувца) ший метта (доаг1ача дош) е хо- за ала, ма1ан тоадеш, безам болаш».

                1

     Из я аналоги грекий меттаца оалача «философи», эрссий меттал - любовь мудрости. Аламат аьлча г1алг1ай метта товш дале д1аг1орг-да из, ца той «философи» ала йиш ма йий 1илмангахьа. Ер болх цхьа-не д1аболабе безаш хилча.
      Иштта ала лов, вай яьча кхелах д1агойт масал да, цхьалха хургдоа-цаш дешама1ан «оамалт», саги оамалах дувзаданна керда дош, цу эрссий меттал оалаш «нравственность», духьал тороеш, эквивалент из да ала. Философи; оамалт (нравственность); х1амче (матери); хьа-лче (бытие).., иштта дешама1анашта тороеш этика дошлорг хургда жай яьздаь юхекхаьчача.
        Г1алг1ай меттагахьа сакхетам сомабоаккхаш этика яьздарца дог-доах кхычара  укха тайпара болх д1ахьоргболга, вай  яьздаьр тоадеш, лутташ мо ма1анаш нийсадеш. Г1алг1ай метта белгалдаь дешама1а- наш (терминаш) довзара, сона халадацар философи уйла гаьнайига, иштта кхычунга а хала ца хала мег, ер йоазув деша, цудухьа жайна т1ехьашка яьздаь хургда этика дешама1анаш, дошлорг да ала.
        Дешачун дикаг1а кхетам (предст-ие) халийта вай дешама1нашта  т1ехьа ансольгах (скобки) чуяьздаьд эквиваленташ, цунах догдох сага д1акхета аттаг1а хургдолга деше, мог1ала (мораль) дола ер жай: «Этика к1ийленаш» (Основа Этики). Укха жайнах учебник да ала лов сона.
       Юххера ала доаг1а Аристотель аьначох: «з1амига саг ва ца воаг1а ладувг1архо этика дешача. Цига керте белгало я (з1амига саг) хилар». Цо лаьрх1а яц саги з1амигал е цун воккхал, философо, лаьрх1ар хин-над моллаг1ча сагаца йола кийчо, ладувг1а е кхетаде этика, эздийдар довзаш шокъяр (страсть) шийца йолаш, эздел хинна ма1анах корта а болаш.
     Х1ета г1алг1аш зехьа дийцадац даим хоастадеш, айдеш саго гойта эздел, цунах дола эздий г1улакх, цу белагалонех сага лакха мах беш. Этика хилар кхоачаме г1улакх хилац, нагахьа санаьхк (личность) саг хилар т1ерадала ца хилча. Цул совг1а, цун торонех сагал (человечн-ость) дег1адаг1ац бехктокхам т1ерабаккха агахьадар (деяние) гуча-доалача. Из да, этика хул аьнна бехках саг к1алхьарвалац яхилга.
      Этика да оалаш мог1ал хилар гучадоалилга, иштта из да оамалт (нравственность) хилар а, г1алг1ай сакхетамах саго ший сина торон-аш тоаеш. Цох г1алг1ашта гуш даррига хьал тоадаларца, гуш наьха ва-хар эзделаца кхоачам хинна дала жоп долаш шоай синошта бехказло е…
       Х1аьта этика хул 1илман бокъонгахьа даррига чулоацам беш, ва-харах йола халонаш кхетаеш, дешаш е ладувг1аш къовсаме хьале хоалураш (чувства) алсамдаларца наьха вахаре. Этиках даррига эздел
далара кхоачамбеш хул оалалде айъяннача дагалоацаме уйлашта (идеи).
      Иштта долаш ха доаг1аш сага молаг1ча б1аргашца е лергашца кхе-таде деза эздел хьадоалаш оамалтах (нравственность), дола ма1анца

                2



   ОСТАВИЛ ДВЕ СТРАНИЦЫ КНИГИ ИЗ ВОСЬМИСТА. БУДЬТЕ ПРОКЛЯТЫ СО СВОЕЙ РЕКЛАМОЙ !