Юсупов Гани

  Педагог, дирктор школы Юсупов Гани Хаважиевич (Бахьмадан Олхазаран Бетаран К1онин Яскин Юсупан Хьаважин во1 Г1ани). Представитель общества ч1аьнтий, доьрхой. Родился в высокогорном селении Доьра (Тазбичи) в 1937 году. В суровые годы депортации он оказался вместе со своим народом в Южном Казахстане, откуда вернулся на родину в 1959 году.
 Мать, Бекисат (1914 г.рождения, пережила своего сына, мужа  ( умер в 1947 г.), внука Лечи (Абдул-Бакъи),прожив почти век (ушла в мир иной в 2011 г.) Она сама воспитала шестерых внуков (детей Г1ани), дала им образование. Устроила в жизни: женила, отдала замуж. Одного из сыновей похоронила совсем маленьким.
 БабушкаБеки знала всех родственников, даже нас, детей, которые изредка навещали ее в горах.
Ее не сломили невзгоды. Она радовалась каждому дню: рассвету и закату, солнцу и дождю. Умела практически все по хозяйству. Держала скот, обрабатывала землю, шила, вязала. А вечерами при слабом свечении керосиновой лампы (вплоть до 990-х годов ХХ века в горных районах Чечено-Ингушетии не было ни света, ни газа) рассказывала внукам сказки, иногда напевая о человеческой доле. Никогда не позволяла себе грустить, жаловаться.
- Все от Аллаха принимаю с благодарностью, - твердила она каждый раз.
 Запах и вкус ее горячих лепешек с творогом запомнился мне навсегда.
 Сестра Г1ани  Сахьат умерла в 2025 г.
 Кстати, известные в республике и далеко за ее пределами певцы братья Исмаиловы, Ризавди и Шарпуди, - внуки Сахьат. Их покойный отец Нажмудин тоже играл на дечиг-пондаре* (небольшой струнный музыкальный инструмент, вроде балалайки). Он тоже был директором Тазбичийской школы, но разбился в горах. Приезжая на сессию в город (учился на заочном отделении географического факультета Чечено-Ингушского Государственного университета им. Л.Н. Толстого) всегда привозил с собой дечиг-пондар.  И каждый раз дарил этот инструмент одному из моих братьев, который так и не научился на нем играть. Сам же Нажи виртуозно играл, прекрасно пел. И даже отбивал танцевальную барабанную дробь .  Его глаза всегда блестели, а  красивое лицо озаряла улыбка. Казалось, что он не умеет грустить.
 У Г1ани было три сына и три дочери.
 Г1ани окончил историко-филологический факультет Чечено-Ингушского государственного пединститута в в 60-х годах. Работал учителем,  директором Тазбичийской школы.
 Дружил с известным поэтом-прозаиком Ахмадом Сулеймановым. Организовывал для последнего помощь в сборе информации по топонимии.
 Ушел из жизни Г1ани рано после тяжелой болезни в 1980 году.
 У него много внуков. Почти все имеют высшее образование и вносят посильный вклад в развитие современного общества.




Юсупов Гани Хаважиевич (Бахьмадан Олхазаран Бетаран К;онин Яскин Юсупан Хьаважин во; Г;ани). Ч;аьнтийн, доьрхойн юкъараллин векал. Вина лакхарчу ломара Доьра (Тазбичи) юьртахь 1937-чу шарахь. Халчу депортацин шерашкахь шен халкъаца цхьаьна Къилба Казахстанехь хилира иза, цул т;аьшха шен даймохка юхавеара 1959-чу шарахь.
Цуьнан нана, Бекисат (йинарг 1914-чу шарахь), шен к;антал, шен майрал (велла 1947-чу шарахь), шен к;ентан к;антал Лечел (Абдул-Бакъи) сов ехира. Нанас Бекисата б;е шо гергга дахаран некъ бира (кхелхира 2011-чу шарахь). Цо ша кхиавира Г;анин ялх к;ентан к;ант (бераш), царна дешар а делира. Дахарехь д;атарбира уьш: к;ентий маре бехира, йо;рий маре белира. Шен к;ентех цхьаъ жима волуш д;авелла цо.
Беки нанас (бабас) массо а гергарнаш бовзаара, тхо, бераш, ламанашка цуьнга хьошалг;а наггахь дог;уш хилла ду, уьш а бовзаара цунна.
Хиллачу халонаша иза каг ца йира. Иза йоккхаеара х;ора денах: садаржарца а, малхбузан седанца а, малхца а, дог;анах а. Цунна ц;ера-бахаман массо а г;уллакх дара хууш. Даьхни леладора, латта охуш-дерзош г;уллакх дора, тегара, дуьцура. Ткъа суьйренца, маьлхан чиркхан (керосинан лампан) г;ийлачу серлонехь (XX-чу б;ешеран 990-г;а шераш дуьйлалуш а ламан к;ошташкахь серло а, газ а яцара) шен к;ентан к;енташна туьйранаш дуьйцура, наггахь адамийн кхолламах лаьцна илли олуш. Цкъа а шен дог-атта хила, я арзнаш дан ца дуьтура цо.
— Делера мел дерг баркаллица т;еоьцу аса, — олура цо х;ораза а.
Цуьнан к;алданца хиллачу довхачу чепалгаш хьажар а, чам а сан дагахь гуттаренна а бисна.
Г;анин йиша Сахьат кхелхира 2025-чу шарахь.
Баха деза, республикехь а, цуьнан дозанал арахь а бевзаш болу эшархой, Исмаиловг;ар вежарий Ризавди а, Шарпуди а Сахьатан к;ентан к;ентий бу. Церан велла болу да Нажмудин а дечиг-пондар лакхош хилла. Иза а Тазбичин школан директор хилла, амма ламанашкахь аварехь кхелхина. Сессе хьалахь г;але вог;уш (Нохч-Г;алг;айн Пачхьалкхан Л.Н. Толстойн ц;арахчу университетан географин факультетан заочни декъехь доьшуш хилла иза) х;ораза а шен дечиг-пондар хуьлура цуьнца. Х;ора вог;уш цо и инструмент сан вежарех цхьанна совг;атна лора, амма цо иза лакха ца ;емира. Нажи ша виртуозно лоькхуш хилла, хаза илли олуш хилла. Иштта хелхаран вотан т;ехь а т;араш тухий хелхар дора цо. Цуьнан б;аьргаш гуттар а къегара, хазачу юьхь т;ехь велакъажар хуьлура. Дог-осала хила хууш вац моьттура иза.
Г;анин кхо к;ант а, кхо йо; а хилла.
Г;анис чекхбаьккхира Нохч-Г;алг;айн пачхьалкхан хьехархойн институтан историко-филологин факультет 60-чу шерашкахь. Хьехархо а, Тазбичин школан директор а волуш болх бира цо.
Доттаг;алла леладора бевзаш болчу поэтаца-прозаикца Сулейманов Ахьмадца. Топонимин хаамаш гулбарехь цунна г;о-накъосталла вовшахтухуш хилла иза.
Г;ани дахарца къаьстина хьалхе, халачу лазарца 1980-чу шарахь.
Цуьнан дукха к;ентан к;ентий (бераш) ду. Дезтенехь дерриг санна лакхара дешар дешна ду, таханлерчу юкъараллин кхиарна шайн дакъа лоцуш бу уьш.



Ov Gani Khavazhievich (Gani, son of Khavazhi, grandson of Yusup, great-grandson of Yaska, descendant of Beta’s Koni, Olkhazar, and Bakhmad). A representative of the Chanti and Korkhoi societies. He was born in the high-mountain village of Dora (Tazbichi) in 1937. During the harsh years of deportation, he shared the fate of his people in Southern Kazakhstan, returning to his homeland in 1959.
His mother, Bekisat (born in 1914), outlived her son, her husband (who died in 1947), and her grandson Lechi (Abdul-Baki), living for nearly a century until she passed away in 2011. She raised six of Gani's children by herself, ensuring they received an education and helping them establish their lives, guiding them through marriage and adulthood. Tragically, she buried one of her own sons when he was still a young child.
Grandmother Beki knew all of her relatives, including us—the children who only occasionally visited her in the mountains.
Hardships never broke her spirit. She found joy in every single day: the sunrise and sunset, the sunshine and the rain. She was masterfully skilled in all household matters—tending to livestock, working the land, sewing, and knitting. In the evenings, under the dim glow of a kerosene lamp (as there was no electricity or gas in the mountainous regions of Checheno-Ingushetia until the 1990s), she would tell fairy tales to her grandchildren, sometimes singing gently about human destiny. She never allowed herself to feel gloomy or complain.
"I accept everything from Allah with gratitude," she would repeat every time.
The aroma and taste of her hot tflatbreads with curd cheese (chepalgash) stayed with me forever.
Gani’s sister, Sakhyat, passed away in 2025.
Notably, the brothers Rizavdi and Sharpudi Ismailov, who are singers well-known both within the republic and far beyond its borders, are Sakhyat's grandsons. Their late father, Nazhmudin, also played the dechig-pondar (a traditional small stringed musical instrument, similar to a balalaika). He served as the principal of the Tazbichi school but tragically died in a mountain accident. Whenever he traveled to the city for university exam sessions (he was a distance-learning student at the Faculty of Geography of the L.N. Tolstoy Chechen-Ingush State University), he always brought his dechig-pondar along. Every time, he would gift the instrument to one of my brothers, who unfortunately never managed to learn how to play it. Nazhi himself, however, played it virtuously and sang beautifully. He could even drum out a perfect dance rhythm. His eyes always sparkled, and a smile constantly brightened his handsome face; it seemed as though he was incapable of sadness.
Gani had three sons and three daughters.
In the 1960s, Gani graduated from the Faculty of History and Philology of the Chechen-Ingush State Pedagogical Institute. He worked as a teacher and later as the principal of the Tazbichi school.
He shared a close friendship with the renowned poet and prose writer Ahmad Suleymanov, organizing local assistance to help him gather data on regional toponymy.
Gani passed away at an early age in 1980 after battling a severe illness.
He left behind many grandchildren, nearly all of whom have obtained higher education and continue to make meaningful contributions to modern society.


Рецензии