Янарсаев Алибек Янарсаевич
Этот мужественный человек, боец по призванию, прошел через горнило испытаний и войн, воспитал достойное поколение, которое гордится его именем. Алибек - младший сын Янарса и Сахьат родился 3 августа 1954 горда в с.Первомайка Георгиевского района Чимкентской области Южного Казахстана.
Представитель общества ч1аьнтий, доьрхой.
Семья вернулась на историческую родину в 1959 году. А в 1961 году он пошел в первый класс Итум-Калинской сельской школы.
Учился Алибек, макая перо в чернила, стараясь выводить красиво буквы, которые часто ложились набок, так как в те годы, в горах не было электричества. Рано и моментально темнело, но учиться хотелось. Еще до депортации первый этаж их дома был отдан под сельскую школу.
Предки Алибека провели 400 лет с аббасидами* , познавая мир, обучаясь исламу. У них, по рассказам старших, была собственная обсерватория, где они исследовали ночное небо. На сегодняшний день все потомки знают имя Эракха, который родился в 1480 году. Он занимался распространением ислама, держал пасеку, разводил мелкий скот. Его сын Бери продолжал идти по стопам отца. Сын Бери Лули вернулся на Кавказ с женой гречанкой, которая родила ему сына Итона в 1570 году. Осели они в Кахетии, ошибочно приняв местность за свою историческую Родину. Начали строить жилой комплекс, а вокруг них стали собираться местные жители. Их называли кисти, так как те селись около их ограды (керт) -керта-йисте -кисты.
Когда сыну Итону исполнилось три года,и он стал отказываться от грудного кормления, мать-гречанка изъявила желание вернуться в Грузию. Ее отпустили, даже сопроводили, но сына не отдали. Итон начал строить башенный комплексный (Пакоч). И его сына тоже нарекли Итоном, но называли его чаще Тоном, чтобы знать разницу о ком идет речь, об отце или сыне. В честь своей бабушки гречанки Тон назвал своего сына Греком (Жели), который родился в 1635 году.
У Лули родился сын Г1ули, а у того сын Бахьмад, примерно в 1795 голу. Ветвь от Бахмада идет по сей день. Могила сына Бахьмада Олхазара находится вдоль дороги из Итум-Кале в Тазбичи. Современники указывают на эту могилу. У Бахьмада родился сын Бетар (1770-1850).
В камеральных списках Аргунского ущелья, составленных в 1869 году (хранятся в Госархиве, есть опубликованные списки) имеютсяе данные о потомках и его жене Баки, 1780 г.рождения. Числится дочь Джайна 1812 г.рожденния. И сыновья: К1она (записан , как Гона), Дада, Чопан, Муртаз-али (Муртаз-1аьла) и Ада.
Ветвь Дады оборвалась в прошлом веке из-за неимения наследника-мужчины.От Чопана пошли Балаевы, Магомадовы, Ибрагимовы. От Ады пошли Гадаевы. От К1они пошли Юнусовы, Янарсаевы, Яскиевы, Юсуповы . Был еще брат Юша, но он и вся его семья умерли в Талды-Курганской области в 1944-1945 гг.)
Вот и добрались мы до Янарсаевых. Их отец Яскин Янарса имел четыре сына (Насрудин Янарсан во1 Насрудин), Лом-Али (Янарсан во1 Лом-йаьла), Умархажи (Янарсан во1 Умар-Х1аж), Алибек(Янарсан во1 1албакх1аж)) и две дочери (Яха (Янарсан йо1 Яха) и Сапият (Янарсан йо1 Сапехьат)_.
Алиьек - самый младший из детей.
После школы он окончил зоотехнический факультет Назрановского сельскохозяйственого техникума. Но сначала отслужил в рядах Советской Армии.
Хорошо зная горную местность, с подросткового возраста работал проводником, увлекался альпинизмом.
Двери дома Янарса не знали состояния "быть запертыми". В их доме часто появлялись не только туристы, но и исследователи, ученые- историки, археологи, топографы. этнографы и т.д.
Знаток народных обычаев, традиций и обрядов, прекрасно владеющий языком (итум-калинский диалект чеченского языка) расскажет вам, дорогой мой читатель, больше, чем вы найдете в книгах. Его дом открыт для всех.
Кавказское гостеприимство вам гарантировано. И много-много увлекательных, интересных историй из прошлого чеченцев.
Алибек- кладезь народной мудрости. Несмотря на его скромность, можно растормошить и говорить с ними часами о далеком и близком прошлом.
Если вам посчастливится встретить его на территории музея в Итум-Кале, то задержитесь около него и прислушайтесь. Многое нового узнаете.
________________
(Основатель Абуль-Аббас ас-Саффах
Абассиды — вторая (после Омейядов) династия арабских халифов (750—1258), происходившая от Аббаса ибн Абд аль-Мутталиба (умер в 653 г.), дяди пророка Мухаммеда. В 750 году Аббасиды свергли Омейядов на всей территории халифата, кроме территории будущего Кордовского эмирата.
Яскин Янарсанво1 1алибек
"Сан деваша уггар ц1еначу г1иллакхийн стаг ву!, — олуш хецца ас цунах лаьцна. Иза сан ден шича ву, амма тхуна ша винчу деваша санна ву. 1945-чу шеран августехь вайнах депортаци йинчул т1аьхьа Кхазакхстанехь кхелхира сан нийсса волу деда. Шегахь а йоккха доьзал хила дезашшехь, Янарсас шен вешин доьзалан (веллачун зуда, ворх1 к1ант, цхьа йо1) г1айг1а а, доладар а шена т1елецира.
Х1ара майра стаг, шен амалца т1емало волуш, дуккха а хила хьаьгначу халонех а, т1емех а чекхвелира, ц1е яххана доьзал кхиабира, уьш цуьнан ц1арах куралла еш а бу. Янарсин а, Сахьатан а уггар к1елара к1ант 1алибек винера 1954-чу шеран 3-чу августехь Къилба Кхазакхстанан Чимкент областан Георгиевски к;оштан Первомайка юьртахь.
Иза ч1аьнтийн, доьрхойн тайпанах ву.
Доьзал шайн историн махка юхабирзира 1959-чу шарахь. Амма 1961-чу шарахь иза Итон-Кхаьллан юьртан школин хьалхарчу классе деша вахара.
1aлибека доьшуш, перо чернилах а магош, элпаш хаза даха г1ертара. Уьш дукхахьолахь аг1ор товш хуьлура, хьалхалерачу шерашкахь лаьмнашкахь ток (электричество) цахиларна. Тховса а, цкъацкъа сихха а бода хуьлура, амма деша лаам ч1ог1а бара. Депортаци хилале хьалха церан ц;ен хьалхара этаж юьртан школина д;аелла яра.
1алибекан дайша 400 шо даккхира аббасидашца*, дуьне девзаш, ислам дин 1амош. Церан, баккхийчара дийцарехь, шайн обсерватори а яра, цигахь цара буьйсанан стигал таллара. Тахана массо а т;аьхьено йаьккхина ю 1480-чу шарахь винчу Эракхин ц;е. Иза ислам дин даржош вара, накхарш а лелайора, кегий дахни а кхиадора. Цуьнан к;анта Берис шен ден лар т;ехь болх д;абахьара. Берин к;ант Лули Кавказе юхавирзира грекийн зудчуьнца, цо 1570-чу шарахь Итон ц;е йолу к;ант вира цунна. Оцу наха Кахетехь меттиг д;алецира, шайн историн Даймохк бу моьтттуш, г;алатболуш. Лайн комплекс ян д;аболийра цара, а гонахьа меттигера бахархой гулбала буьйлабелира. Царах кисттий олура, уьш церан керт-йистехь (керта-йисте - кисты) охьахоьвшарна.
К;антана Итонна кхо шо кхаьчча, иза ненан накхах вала воьллачу хенахь, грекийн нанас Гуьржийчу юхаяха лаам д;ахийцира. Иза д;ахийцира, цунна новкъа а бевлира, амма к;ант д;а ца велира. Итона б;аьвнин комплекс (Пхьакоч) ян д;адолийра. Цуьнан к;антана а Итон ц;е тиллира, амма да а, к;ант а вовшахтоха аьлла, дукхахьолахь Тон олура цунах. Шен грекийн денанах ларам беш, Тона шен к;антана Грек (Жели) ц;е тиллира, иза винера 1635-чу шарахь.
Лулийна вира к;ант Г;ули, а цуьнан к;ант Бахьмад, иза винера гергга 1795-чу шарахь. Бахьмадан геннаш таханлерчу дийнахь а д;адоьдуш ду. Бахьмадан к;ентан Олхазаран каш Итон-Кхаьллара Т;азбиче боьдучу новкъаца ду. Таханлера наха оцу кешна т;е куьг хьоьху. Бахьмадана винера к;ант Бетар (1770–1850).
1869-чу шарахь х;оттийначу Органан ч;ожан камеральни спискашкахь (Пачхьалкхан архивехь ;аш ду, зорбане даьхна спискаш а ду) цуьнан т;аьхьенийн а, цуьнан зудчун Бакин а (1812 шарахь йина йо; Джайна ю) лаьцна хаамаш бу. К;ентий а бу: К;она (Гона аьлла д;авазвелла), Дада, Чопан, Муртаз-;аьла, Ада.
Дадин геннаш д;адедира хьалхалерачу б;ешарахь, ирс долуш стаг-верас цахиларна. Чопанах схьабевлла Балаеваш, Магомадоваш, Ибрагимоваш. Адах схьабевлла Гадаеваш. К;онех схьабевлла Юнусоваш, Янарсаеваш, Яскиеваш, Юсуповаш. Кхин а цхьа ваша Юша а вара, амма иза а, цуьнан массо доьзал а кхелхира Талды-Курган областехь 1944–1945-чу шерашкахь.
Х;анна, Янарсаевг1арна т;е кхача а кхаьчна вай. Церан да Яскин Янарсас ворх; бера латтадора: диъ к;ант (Янарсан во; Насрудин, Янарсан во; Лом-;аьла, Янарсан во; Умар-Х;аж, Янарсан во; 1албакх;аж) а, ши йо; а (Янарсан йо1 Яха, Янарсан йо1 Сапехьат). 1алибек — берриге берашна юкъахь уггар жимах волуш ву.
Школа чекхъяьккхинчул т;аьхьа цо Назранан юьртабахаман техникуман зоотехнически факультет чекхъяьккхира. Амма хьалха Советски Эскаран мог;аршкахь г;уллакх дира. Лаьмнийн меттиг дика хьаьгна хиларна, жима волуш дуьйна проводник волуш болх бира, альпинизм а езара цунна.
Янарсин ц;ен не;арш «д;акъоьвлина» хила ца хаара. Церан ц;ахь дукха хьолахь туристаш хилла ца ;ара, кхин а талламхой, ;илманчаш-историкаш, археологаш, топографаш, этнографаш а хуьлура. Наьртан г;иллакхийн, ламастийн а, ;адатийн а говзанча, мотт (нохчийн меттан итон-кхаьллан диалект) ч;ог1а дика хууш волу цо хьуна, сан хьоме дешархо, книгашкахь карочул а дукха х;уманаш дуьйцур ду. Цуьнан ц;а массо а стагана аьлла даим диллина ду.
Кавказан хьошалг1а хьуна ларош ду. Нохчийн хьалхалерачу дахарца ч;ог1а хаза а, инзаре а дийцарш а дуьйцур ду. 1алибек — халкъан хьекъалан хьаьрм ю. Иза шен скромность езаш волушшехь, иза хьала а г;аттийна, цоьца дукха сахьташкахь д;а а, юха а хиллачу дахарца лаьцна къамел дан йиш ю.
Итон-Кхаьллан музейн махкахь иза каро аьтто хилча, цуьнан гергахь сеца а сецаш, леррина ладог;алахь. Дукха керла х;уманаш хьайна девзар ду хьуна.
*(Основатель Абуль-Аббас ас-Саффах. Аббасидаш — аьрбий халифийн шолг;а (Омейядех т;аьхьа) династи ю (750–1258), уьш схьабевлла Мухьаммад пайхамаран ; деваша волу Аббас ибн Абд аль-Мутталибах (кхелхина 653-чу шарахь). 750-чу шарахь Аббасидаша Омейядаш халифатан массо а махкахь вовшахтуьйхира, амма т;аьхьара Кордован эмират йолчу махкахь бен).
Yanarsaev Alibek Yanarsaevich
"My uncle is a man of the most honorable principles," I say of him. He is my father's cousin but is considered a paternal uncle. In August 1945, our direct grandfather passed away in Kazakhstan following the deportation of the Vainakh people. Yanarsa took upon himself the care of his brother's family (the widow, seven sons, and a daughter), despite having a large family of his own.
This courageous man, a warrior by vocation, passed through the crucible of trials and wars, raising a worthy generation that carries his name with pride. Alibek, the youngest son of Yanarsa and Sakhyat, was born on August 3, 1954, in the village of Pervomayka, Georgievsky District, Chimkent Region of Southern Kazakhstan. He represents the Ch'aantiy and Dorkhoy societies.
The family returned to their historical homeland in 1959. In 1961, he entered the first grade of the Itum-Kale village school. Alibek studied by dipping his pen into ink, trying to practice beautiful handwriting. The letters often leaned sideways because there was no electricity in the mountains in those years. It grew dark early and rapidly, but the desire to study was strong. Even before the deportation, the first floor of their house had been given over to serve as the local village school.
Alibek's ancestors spent 400 years with the Abbasids*, learning about the world and studying Islam. According to the elders, they even possessed their own observatory to study the night sky. Today, all descendants know the name of Erakha, who was born in 1480. He spread Islam, kept an apiary, and raised small livestock. His son Beri followed in his footsteps. Beri's son Luli returned to the Caucasus with a Greek wife, who bore him a son named Iton in 1570. They settled in Kakheti, mistakenly taking the area for their historical homeland. They began building a residential complex, and local residents started gathering around them. They were called Kists because they settled near their fence (kert - kerta-yiste - Kists).
When Iton turned three and began refusing breast milk, his Greek mother expressed a desire to return to Georgia. She was allowed to leave and was even escorted, but they did not give up the son. Iton began building a tower complex (Pakoch). His son was also named Iton, but he was more frequently called Ton to distinguish between the father and the son. In honor of his Greek grandmother, Ton named his son Greek (Zheli), who was born in 1635.
Luli had a son named Ghuli, who in turn had a son named Bakhmad around 1795. The lineage from Bakhmad continues to this day. The grave of Bakhmad's son, Olkhazar, is located along the road from Itum-Kale to Tazbichi, and contemporaries still point it out. Bakhmad had a son named Betar (1770–1850).
The land census (kameralnye spiski) of the Argun Gorge compiled in 1869 (stored in the State Archive, with published records available) contains data on his descendants and his wife Baki, born in 1780. Their daughter Dzhavna, born in 1812, is listed, along with sons K'ona (recorded as Gona), Dada, Chopan, Murtaz-Ali (Murtaz-Aala), and Ada.
Dada's branch ended in the last century due to the lack of a male heir. From Chopan came the Balaevs, Magomadovs, and Ibragimovs. From Ada came the Gadaevs. From K'ona came the Yunusovs, Yanarsaevs, Yaskievs, and Yusupovs. There was also a brother named Yusha, but he and his entire family passed away in the Taldy-Kurgan Region during 1944–1945.
This brings us to the Yanarsaevs. Their father, Yaskin Yanarsa, had four sons (Nasrudin, Lom-Ali, Umarkhadzhi, Alibek) and two daughters (Yakha and Sapiyat). Alibek is the youngest of the children.
After school, he graduated from the Zootechnics Department of the Nazran Agricultural Technical School. Before that, he served in the ranks of the Soviet Army. Knowing the mountainous terrain exceptionally well from a young age, he worked as a guide and was passionate about mountaineering.
The doors of Yanarsa's house were never known to be locked. Their home frequently welcomed not only tourists but also researchers, historians, archaeologists, topographers, ethnographers, and others. A true expert in folk customs, traditions, and rituals, fluent in his native tongue (the Itum-Kale dialect of the Chechen language), he can tell you, my dear reader, more than you will ever find in books. His house is open to everyone.
Caucasian hospitality is guaranteed here, along with many fascinating stories from the Chechen past. Alibek is a treasury of folk wisdom. Despite his modesty, if you engage him in conversation, you can speak for hours about the distant and recent past. If you are fortunate enough to meet him on the grounds of the museum in Itum-Kale, linger by his side and listen. You will learn much that is new.
*(Founder: Abul-Abbas as-Saffah. The Abbasids were the second (after the Umayyads) dynasty of Arab caliphs (750–1258), descended from Abbas ibn Abd al-Muttalib (d. 653), an uncle of the Prophet Muhammad. In 750, the Abbasids overthrew the Umayyads across the entire caliphate, except for the territory of the future Emirate of Cordoba.)
Свидетельство о публикации №226060301236