Чытамсыр умыргорно

Л;мгече
Эрик Петров
Чытамсыр ;мыргорно
Россий писатель ушем член Яков Егоровлан - 80 ий

Чытамсыр койыш-шоктышан, марий йылмын, литературын ончыкылыкшо верч азапланыше, калык коклаш ынде кумло куд ий чоло «Ончыко» журналым шараш полшышо поро йолташна нерген кузе эше ик гана лудшына-влаклан ушештарен кодыде кертына? Адакше амалжат пеш кугу вет. Июль тылзын кокымшо кечынже Яков Михайлович Егоров вач;мбакше поген ситарыме кандашле ияш л;мгечыжым палемда.
Тудлан Морко районысо Айбакнур ялеш шочашыже п;ралтын. Тыгеже аваже 1945 ийыште тудо районак Маршан Ерсолашке Йогор Микаллан марлан лектын улмаш. Ешыште марийжын Метрий шольыжо дене келшыдымаш лектынат, вес ийын ке;ежымже кугу м;шкыран самырык ватет, шуко шоныде, м;;геш ача-аваже деке Айбакнурыш ойырлен толын. Тыге Япык кочажын суртеш «Мый шочынам!» манаш толашен, очыни, чытамсырын «У-а-а!» кычкырал колтен. Азам ыштымекыже арня утларак гыч Йогор Микал уэш ватыжым шке суртышкыжо на;гаяш толынат, изи Япыкым коча-кова дене коден,  ачажын м;;гыж;, Маршан Ерсолашке лектын каеныт.
- Коктынат тунам йочалан ш;ман лийын огытыл, коеш, - кугун ш;лалтенрак пелештыш юбиляр йолташна. - Авамын акаже, Вера кокай, мыланем чызым пукшен куштен. Тунам тудын шкенжынат мый дечем изиш кугурак Ванюш л;ман йочаже лийын. Утларакше ковайлан мыйым ончашыже верештын. Шочынжо тудо Айбакнур деч м;ндырнат огыл верланыше Сердыж ял гыч руш ;дырамаш лийын гынат, марла пеш сайын мутланен, муралтенат колтен. Тиде марий ялыште руш-влакат ятырынак иленыт. Марийжат, рушыжат кок йылме денат сайын мутланеныт. Кочайым мемнан кундемысе калык Коваште Семон манын, коваштым ыштен моштымо чапше кумдан шарлен. Коваштым инаш, тушеч арверым ургаш пакчаште артель дене чо;ымо посна п;ртш;, паша верже, лийын. Тушто тудо коваште дене военный заказ почеш хром кемым, тужуркым урген. Тудым уто гана моло колхоз пашаш кычкырен огытыл. Тыгеже колхозланат коваште гычак имне кычкаш к;лш; ;згар-шамычымат ямдылкален. Кочам пашам й;ратыше, кумылзак айдеме лийын. Суткаште латкандаш шагат дене пашам ыштен. Эрдене ныл шагатланак пашам т;;алын да й;дым гына ярсен.
Эшеже Коваште Семон коваштылан лийынак дыр вольыкымат ятыр вуй дене ончен. Мутлан, хром кемым ургашлан каза коваште эн сайлан шотлалтын, сандене казамат кучен. Сурт вольык деч посна пакчаштыже ий еда лу утла омарта дене м;кш еш шоген. М;йым тулымо кече суртыштышт кугу пайремыш савырнен. Лишыл пошкудо-влакым, кум-кумышкам, ялысе родо-тукымым ;жыныт, шокшо самовар воктене, веселан мутланен, м;ян чайым подылын, мурым муреныт.
 - П;рт;сым й;раташ, умылен мошташ мыйым лач кочам туныктен. Шарнем, эше изиракем годымак пеленже чодыраш коштыктен, - кумыл н;лтын ойла Яков Михайлович. - Пырля эре котелокым налынна, паре;гым шолтенна, чайым й;ынна. Йырым-ваш моткоч сылне лийын, чодыра аланыште верланенна, йырым-йыр тугай мотор пеледыш-шамыч, пеледалтше вондер, лышташан да иман пуше;ге-влак шып гына л;;галтен, шыве-шыве пелешткалат. А изи-кугу кайыкше кузе сылнын муреныт – каласен мошташат огеш лий. Вес гана саска погашат коштынна: снегым, модым, э;ыжым, моло саскам, по;гым погаш изи годсекак кумылан лийынам. Мемнан Айбак чодыраште кинде п;кшерме лийын, п;кшыж; чевер-к;реналге т;сан, кочкаш путырак тутло. Южышт п;кшым телылан печке тич погеныт. Меат шагал огыл шапашленна. Шорыкйол пайрем годым п;кшлан верчынак ;рдыж ялла гычат толеденыт. Мемнан кундем калык пеш келшен илен.
Айбакнур ял чодыра коклаш верланен. 1935 ийыште Айбак чодыра коклаште н;репым к;нчен онченыт — в;д уло, тыге ты верыш хуторыш лекме семын Н;репсола, Апанай да Нуръял гыч 16 еш илаш куснен толын. Вес ийынже ялозанлык артельым чумыреныт, чодырам куклен кажне еш шкаланже пакчам ыштен, колхозлан пасумат почыныт. Артельын, вараже колхозын икымше председательжылан Николаев В;дырым ойыреныт. Кугу Отечественный сар жапыште ял гыч 23 п;ръе; фронтыш каен, коклашт гыч кандашынже гына п;ртылыныт. Кажне е;лан паша вер утыжденат ситен. Коваште Семон кочайлан пашам ситарашланак дыр, ял воктенак шорык ончымо кугу фермым чо;ен шынденыт. Чодыраште тегыт завод пашам ыштен. Тушто смолам, скипидарым, ш;йым ямдыленыт. Чыла неле сомыллан имньым кучылтыныт. Айбак чодыраже саскалан путырак поян. ;рдыж кундем гычат емыжым погаш коштыныт. Чодырам кажне ийын яра ке;еж жапыште кукленыт. Полшаш ;рдыж верла гычат толыныт. Оралтылык пырням имне дене шупшыктеныт. В;ма дене оралтым чо;еныт. Калык пеш келшен илен...
Яков Михайловичын шарнымыже почеш, имньымат 25 вуйым кученыт, посна имне дворышто орава, тер, кычкыме ;згар, молат верланеныт, кычкыме имньыжат 15 утла лийын. Чодырам руэныт, куклен, пасум почын, курал-;деныт. Айбакнурышто шым ияшыже марте Япык пеш сайын илен. 1953 ийыште ача-аваже ш;жарже-шамыч дене Маршан Ерсола гыч Н;репсолашке, ш;кш; оралтым шулдын налын, илаш толыныт. Чыла погыштым, арверым имне дене шупшыктеныт. Тунам Япыкымат пырля илаш Н;репсолаш на;гаеныт. Кугу Кожлаял школ гыч туныктышо Ольга Васильевна ончыкылык тунемшыже деке палыме лияш толын, шочмо кагазшым лудеш «Егоров Яков Михайлович» манеш. Авамже тунамак т;рлатен ойлаш пижеш: «Уке, тудо Йогор деч огыл, Микал деч шочын». Аваже, 1920 ийыште шочшо, школышто ик ийымат тунемын огыл дык, шот дене лудын-возенат моштен огыл.
Ача-аважын пеленышт илаш на;гайымекышт, Япыкын ш;кш; оралтыште кодмыжо шуын огыл, м;;геш кочаже деке каяш пижын, ч;чкыдынак «Мый тендам ом пале» манынат шортын толашен. Школыш кошташ т;;алмекыже шуэн огыл Н;репсолам пакча ше;геч эртен, Айбакнурыш коча-коважмыт деке ошкылын. Тидлан ачаже чот сырен. Вес ке;ежлан Н;репсолаште ял вольыкым к;таш т;;алын, Япыкымат тиде пашаш ушен. Лум вочмешке, Покро лишке к;теныт. Й;штышт; к;тен коштмо дене кандаш ияш йоча пеш чот черланен. Кокаже пален налынат, Япыкым Айбакнурыш конден. Кокымшо классыш кошташ т;;алше рвезе кок тылзе наре черланен киен, школышкат коштын кертын огыл. Тыге тудо вес ийланат тиде классешак шинчен кодын. Школышто рвезылан эн чотшо с;ретлаш келшен. Пор дене школ пырдыжешат кайыкым, пуше;гым, п;рт;сым, сурт вольыкым, эше ала-момат с;ретлыл пытарен. Ик туныктышо гына тидлан мокталтен, молышт «Пырдыжым локтылат» манын эре вурсеныт.
- Изиракем годым да умбакыжат мый, рушла манмыла, пеш чот замкнутый, чылажымат к;ргыштем гына кучышо, утыжденат вожылшо лийынам, кокланже пелешташат ;рынам, - ойла Яков Михайлович. - Саде мокталтыше туныктышет, Семён Алексеевич, мыйым рисований кружокыш кошташ ;жын да тушко кок ий коштынам. Айдемын портретшымат карандаш дене с;ретлен кертынам. Кумшо ийжылан, с;ретым акварель чия дене с;ретлаш тунемме годым, йолашемым моторым ышташ шонен, очыни, т;рл; т;с дене чиялтен шынденам. Туныктышат тидлан изиш шылталыш, а м;;гышт; авам йолашем кудашын, вуем гыч йол марте чыла лупшен пытарыш да с;ретлымаш нерген мондаш к;штыш. Тыге мый рисований кружокыш коштмым чарнышым.
Кугу Кожлаял школышто кугурак классыште тунемше-влаклан марий йылме ден литератур предметым Алексей Иванович Кузнецов в;ден. Тудак марий литературым й;ратен тунемше Яков Егоровымат сылнымут кружокыш ушнаш ;жын.
- Тиде сылнымут кружокыш кумло наре икшыве коштын, - умбакыже каласкала Яков Михайлович. - Алексей Иванович ойла ыле: «Тендан кокла гыч кеч ик писатель лектеш гынат, мый пеш чот пиалан лиям». Кандашымше классыште тунеммем годым икана коридорышто йоча-влакын чумырген шогымыштым ужым. Мыйым ;жын, пырдыжгазет велыш на;гайышт. Школышто кид дене возымо «Рвезе й;к» газетым луктына ыле. Тушко латкок куплетан «Ке;еж» л;ман почеламутемат пуртеныт. Эше Виталий Алексеевын, Виктор Филипповын, Виктор Тимофеевын возымыштым ужым. Виталий Алексеев, илен-толын, возымыжым кудалтыш, музыклан ш;ма;е, консерваторийым тунем лекте. Уста композитор Марий АССР-ын калык артистше марте кушко. Ятыр ий М.Шкетан л;меш драмтеатрыште ыштыш. Сай деч сай муро-влакым возен, чапше пеш торашке шарлен. Чаманаш верештеш, ондакрак илыш дене чеверласыш. 
Школышто тунемме жапыште кажне ке;ежым Япыклан к;таш логалын: с;сна, шорык, ял вольыкымат пич шыже марте к;тен коштын. Тидлан к;рак кандаш классшымат латкандаш ийыш лишемше веле тунем пытарен.
Ешыште Япык деч вара эше кум ;дыр кушкын: Галя 1949 ийыште шочшо, 1950 ийыште Соня, 1953 ийыште Рая шочыныт. Рая кум ий ончыч уке лийын гын, Галя Изи Кушнаште ешыже дене илен, кызыт ;дырж; Оза;ыш на;гаен. Соня Звенигово районысо Мочалище посёлкышто ешыж дене ила.
Ачашт, Михаил Егорович Егоров, Кугу Отечественный сар годым фронтышто лийын огыл, тудым трудовой армийыш мобилизоватлен на;гаеныт да Урал кундемыште пашам ыштен, чодырам руашыжат логалын. Тидын нерген шкеже нимомат ойлен огыл, но фронтыш колтен огытыл гын, сай пашаче лийын, очыни. Сар деч вара кундемыштына тале столяр семын ойыртемалтын, т;рл; кугытан печкем, ;й ш;шм; атым, колхозлан изи-кугу терым, оравам ыштылын, плотник семынат т;рл; чо;ымаш пашаш эреак коштын.
- 1960 ийла т;;алтыште илыш корныштем пеш кугу вашталтыш лийын кайыш, - каласкала писатель юбилярна. - Январь тылзе, теле каникул ыле. Редакцийыш возымо почеламутем-шамычым кондышым. Ондаксек палыме Василий Степановлан ончыктынем ыле. «Ответственный секретарь» манын возыман омсам ;рын-;рынрак почым. Палыдыме рвезым ужын, м;;гешла лектын каяш тарванышым, но кабинет оза чарен шогалтыш. Пешак мотор рвезе, шем костюмым чиен, ош тувыр ;мбач кандалге т;сан галстукым пижыктен, йолыштыжо - ботинке. Мый пеш чот вожыльым: вуйыштем мыгыльген пытыше упш, йолышкемат йыдалым веле чиенам, вынер йолаш, фуфайкемжат тумышан гына. Аптыраненрак, почеламутым серыман тетрадьым шуялтышым. Палыме лийна. Тиде самырык мотор п;ръе;же Валентин Колумб улмаш. Литературный институтым тунемын пытарыше рвезе тудо жапыште Моркышто комсомол пашам виктарен, тыгак журналист сомылым шуктен. Мый рушарня еда Морко кевыт ончыко йыдалым ужалаш коштынам. Колумб рушарнянат редакцийыште пашам ыштен. Канен шагал, пеш шуко серен. Тудо ешыж дене Морко Ерсола ялыште мемнан родо-тукым лийше Калай Миклайын суртыштыжо илен. Шуко гана мыйым унала пуртен пукшенат колтен. Валентин Христофорович Колумб дене кылна 1970 ий марте шуйнен… Палемдаш к;леш, Морко посёлко, илен-толын, чот кугемын, Ерсола ялат кызытше Морко покшелне верланен, ынде Заозёрный урем маналтеш, а Калай Миклайын п;ртш; тиде уремыште 4 «а» номеран.
Латиндеш ийым темыше Яков Егоровым 1965 ий август т;;алтыште Совет Армий радамыш налыныт. Тунам эше улан шотлалтше, секретыште кучаш тыршыме ракетный войскаште службым эрташыже логалын. «Салтак илышем пеш сайын эртен», манеш шкеже. Изиже годсекак вольык почеш куржталмыже спортыштат ончыл радамыште лияшыже й;ным ыштен. Тыге тудо шке частьыштыже ик эн тале легкоатлетлан шотлалтын. Тидланак командир-шамычат тудым чот пагаленыт. А службым утларакше караул батальонышто эртен. Батальон ден рото командиржат Кугу Отечественный сарын участникше, иктыже вич орденан, весыже кум орденан лийыныт. Япыкым нуно пеш пагаленыт, эсогыл рото командир капитан Жидких изирак капан, 150 сантиметрым изиш гына эрталтыше салтаклан кешырым нумал пукшен, тыге ончыкылык писатель, шке ойлымыжо почеш, кум идалык жапыште латкок сантиметрлан кушкын. 1968 ийыште армий радам гыч п;ртылын да эрлашыжымак ачаже «Ынде салтакышкат миен толынат, тугеже илышетым шке семынет волгалтарен кертат» манын да посна илаш темлен. Тыге Япык Моркышко, ч;ч;жын суртышкыжо илаш толын да районысо леспромхозыш пашаш пурен. Ик жап гыч райр;дыс; кастене тунемме школыш кошташ т;;алын. Кок ий гыч кыдалаш образованийым налын да 1971 ийыште Марий кугыжаныш педагогический институтын студентше-влак радамышкат ушнен кертын. Группыштышт ийгот дене эн кугу лийын, утларакше 1954 ийыште шочшо-влак дене пырля тунемын.
- Мый дечем кок ийлан изирак Анатолий Николаевич Куклин, ончыкылык филологий науко доктор да Валерий Иванович Вершинин, ончыкылык МарНИИЯЛИ пашае;, коктынат 1948 ийыште шочшо, лийыныт, - каласкала Яков Михайлович. - Тыгак Геннадий Кубаев, Тимофей Петухов, Александр Орлов дене пырля тунемынам, нуно вараже кумытынат театрыште пашам ыштеныт.
Кокымшо курс деч вара У Торъял районышто стройотрядыште лийыныт. Тудым, ийгот дене кугурак семын, командирлан ойыреныт. Кок тылзе жапыште тыршен пашам ыштыме деч вара вичш;д; те;ге утла оксам кидыш налын, «Тидыже идалык мучко илен лекташемат сита», шонен семынже. Но тунемаш т;;алмекышт ик жап гыч чыла оксажым чемоданже гыч шолыштыныт. Тидлан к;ра пеш чот ойгырен т;рлыжымат шонкален пытарен. Тудо шыжымак заочно тунеммашке куснен да Йошкар-Олаштак милицийыште пашам ышташ т;;алын. Ик жап гыч офицер должностьышкат кусареныт, РОВД-ште дежурный инспектор лийын. Пединститутым тунем пытарымекыже милиций паша гыч каен да Морко районысо Унчо кыдалаш школышто марий йылме ден литературым, тыгак рисованийым туныкташ т;;алын. Шагатшат шуко погынен. Милицийыште пашам ыштымыже годым редакцийла дене кылым кучен гын, школышто возымо сомыллан жапше й;ршешат кодын огыл. Кандаш ий школышто тыршыме жапыште ик-кок ойлымашым гына возен кертын. Морко райгазет редакций гыч Геннадий Михайлович Бекешев, «Ончыко» журнал гыч Юрий Михайлович Артамонов “У пашатым вучена” манын ч;чкыдынак йы;гыртеныт.
- 1976 ийыште Унчо школышто пашам ышташ т;;алмекем, туштак техничкылан тыршыше Галя л;ман ;дыр чонемлан келшен шинчынат, икана кечывал кечынак, урокыш ошкылшемла, тудлан, коридорышто торчак дене к;варым ш;алтен шогышлан, шуко шоныде, мыланем марлан лекташ темлышым, - каласкала Яков Михайлович. – Тудо, мый дечем латик ийлан самырык ;дыр, вигак чеверген кайышат, пелашем лияш содыки к;ныш вет. Ик жап гыч ешым чумырен Унчо ялсоветыште возалтнат. Умбакыже 1984 ийыште ешем дене, тунам кум икшыванат улына ыле, Моркыш илаш куснышна. Коло кок ий посёлкысо р;до котельныйыште кочегарлан ыштенам. Сай пашамым аклен, ятыр гана грамот да шергакан п;лек денат палемденыт. Тиде жапыште шуко серенам. Вич книгам савыктен луктын кертым.
Котельныйыште пашам ыштымыже годымак, туштыжо смене дене кум кече коден тыршеныт, эше икмыняр жап йочасадыште ко;гаш олтышылан да оролланат пашам ыштен. Пелашыже Морко автозаправкыште тыршен. Кум икшывым йолымбаке шогалтеныт. Кугурак Аня ;дырышт 1978 ийыште, вара Наташа 1979 ийыште да Дима 1983 ийыште шочшо улыт. Аня Моркыштак кевытыште пашам ышта, кок йочаже уло. Тудын ынде шкенжынат кугурак ;дырж; вич ий ончычак марлан лектын. Наташат Морко пеленысе Канал посёлкышто ешыже дене ила, тудынат кок йочаже уло, иктыже Казаньыште экономистлан тунем лектын, весыже армий радамыш каяш ямдылалтеш. Дима эргышт пеш тале чо;ышо, ;рдыж кундемлаш вахте манме й;н дене коштеш. Тидлан к;рак дыр ешыжат шаланен.
- Писатель Осмин Йыван Моркышто «Коммунизм верч» райгазетыште 1963-1966 ийлаште пашам ыштен, мыйын возымем, кудыжым изиш т;рлатен, газетеш савыктен. 1980 ийыште чыла возымем чумырен тудын деке намиенам ыле. Ончен лектынат, «Самырыклан шотлалтше автор Яков Егоровын возымыжо тунар шуко погынен, эсогыл кум книгам лукташ ситыше» манын «Марий коммуна» газетеш статьямат савыктен ыле. Чыла возымем Марий книга издательствыш пуэн, а туштыжо калык поэт Семён Николаев уло рукописем й;рдымыш луктын да чыла возымемжымат ала-куш чыкен, пуйто йомдарен. Тынар ий возымо пашам тыгела т;выт йомын. Р;д; котельный газ дене ышташ т;;алмеке пеш ласка ыле, чыла вере ару, кеч галстук дене кошт. Сутка дене пашам ыштенна, ныл смене лийын. Ме сменыште Иван Волков дене коктын тыршенна. Мый тунам печатлыме машинкымат котельныйыш намиен шынденам ыле, возымем машинке дене печатленам.
Яков Михайлович 2006 ийыште, 60 ийым темымекыже, пенсийыш лектын. Егоровмытын Элнетт;р ял воктене «Элнет» сад участкышт лийын, сандене утларакше тушто шогылтын, литератур произведенийлам возкален, туштак «Ир шоган» романымат возен. Тачысе кечылан кандаш книгаже ош т;ням ужын.
- Ик кечын “Ир шоган» романын ужашыжым эсогыл 36 ластыкым возенам, - манеш шкеже. - Шортам да возем, чыла эртыше илышем шарналтен возем да шинчав;д йоктаренак чот шортам вет. Тыге кечыгут возенам. Тылеч ончычат да варажат нигунам тынар шуко странице дене возен омыл.
Книган икымше ужашыже 2012 ийыште савыкталт лектын, «Ир шоганын» кокымшо ужашыже «Ончыко» журналеш савыкталтын. Автор умбакыжат романым шуяш шона.
- Тазалыкем сита гын, кумшо ужашыжымат возынемак, - ойла Яков Михайлович. - «Ужар шинчан й;ксем» романымат шукертак возаш т;;алынам ыле. «Ончыко» журналыште 2023 ий  5 да 6, 2025 ий 11-ше номерлаш савыкталт лекте. Кызытше шинчам пеш начарын ужеш, кечеш ик ластык дене возен кертам гын, тидыжланат юмылан тауштыман.
Яков Егоровын шочмо Айбакнур ялже чодыра коклаште верланен. Тудо шкежат изиже годсекак ч;чкыдын чодыраш коштын, эсогыл латныл ияшыже годымак да армий гыч п;ртылмекшат Морко леспромхозышто пашам ыштен. Ялеш шочын-кушшо моло писатель семынак Яков Михайлович п;рт;с илышым, тудын вия;мыжым, моторлыкшым, пайдалыкшым сайын шинча. Тышечынак тудын возымаштыже моткоч шуко п;рт;с сын с;ретлалтеш, кажне произведенийыштыже гаяк нуно палдырнен, шинчалан койшынак почылтыт. Ял калыкын келшен, ваш полшен илымыжымат шке возымаштыже ч;чкыдын ончыктен кода.
Тачысе илыш, марий йылме, тудын ончыкылыкшо нерген кутырымо годым тудо тыгерак мане: «Шке жапыштыже «Ончыко» журналым 60 экземплярымат калык коклаш шараш полшенам, кызытше ынде 15 журналым веле шаркалем. 1990 ий т;;алтыш гыч, кумло куд ий, тиде сомылым шуктен толам. Пытартыш жапыште «Ончыко» журналым веле огыл, моло марла изданийымат шагалрак лудыт. Ик жап гыч теве марий йылмыжымат яллаште монден пытарат. Шот мо, самырык ача-ава-влак чылт марий яллаште икшывыштым рушла туныкташ толашат, садикыште йоча-шамыч ынде марла огыт мутлане шол…»
Тачысе марий писатель-влак, нунын произведенийлашт нерген мут лекмеке, писатель юбилярна тыге палемдыш:
- Калыкыште землякнан, Альберт Васильевын почеламутшо-влакым к;кшын аклат, й;ратен лудыт. Надежда Степанова пеш сайын возаш т;;алын, «Илыш ш;рт;» поэмыже ;маште «Ончыко» журналын 10 номерыштыже савыкталте. Виктория Матвеева ойыртемалтшын воза. Феликс Майоровын, Юрий Артамоновын возымышт мыланем чот келшат. Чаманаш логалеш, тачысе марий прозаик-влак чылт нунын семынак возен огыт керт. Вениамин Ивановын «Канде вуян пеледыш» пьесыжым шке жапыштыже М. Шкетан л;меш Марий кугыжаныш театрыште 75 гана шынденыт. Кызытсе драматургна-влак ик-кок сезонлан ончыкташ й;рыш; пьесым веле возат, вашкымыштлан к;ра, очыни, тыге лектеш.
Морко районысо р;д; книгагудын директоржо Маргарита Николаевна Семёнова юбилярна нерген тыге палемдыш:
- Яков Михайлович Егоровын книгаже-влакым лудшына-влак чот аклат, эре лудаш налын шогат. Тидын дене кылдалтын писательын 80 ияш юбилейже вашеш але туддеч изиш варарак Морко книгагудышто тудын дене вашлиймашым эртараш палемденна. Район администрацийысе культур пашае;-влакымат тиде пашаш ушаш шонена. Канал посёлкысо библиотекыште пашам ыштымем годым писательын Кристина уныкаже дене Я. М. Егоров нерген проектым возенна ыле. Тиде иктаж 2007 ийыште лийын, очыни. Морко районышто эн шуко марий калык ила, тугеже марий йылмым арален кодымо, марий изданий-влакым лудмо шотыштат ме эре ончылно лийшаш улына.
Пытартышлан Яков Михайлович кумдан палыме писатель Яков Элексейн (Яков Алексеевич Алексеевич) дене ик тукым гыч улмышт нергенат рашемдыш:
- «;рм;к» повестьым, «Тоймак тукым» повесть-трилогийым, кумдан шарлыше «Кавырлян илышыже» ойлымашым да моло произведенийлам возышо писатель мыйын тукым ч;ч;ем лиеш. Тидыжым варарак веле пален налынам. Илымыже годым тудын дене шинчын мутланаш логалын огыл. Ачам, Йогор Микал гоч ик тукым гыч лекше улына. Кочамже Егор Алексеевич Алексеев лийын. Ачамжылан Егоров фамилийым кочамын л;мж; дене возеныт. Яков Алексеевичше Вончыд;р гыч Ерсола ялыш (кызыт Моркышто Заозёрный урем) илаш толын. Тудо 1957 ий гыч СССР писатель ушем член лийын. Ятыр жап школлаште, утларакше Арыныште пашам ыштен. Калык просвещений аланыште тыршен ыштымыжлан 1949 ийыште Трудовой Йошкар Знамя орден дене наградитлалтын, моло к;кш; наградыжат лийын.
Почешмут олмеш: Пагалыме Яков Михайловичым «Ончыко» журнал л;м дене кандашле ияш чапле юбилейже дене шокшын-шокшын саламлена да пе;гыде тазалыкым, кужу ;мырым тыланена. Тый мемнан журналын ик эн сай йолташыже улат, умбакыжат творчестве корнет волгыдо, изданийнам калык коклаш шаркален шогаш вий-куатет патыр лийже.