Жузи г1ямрула дях1имц1алаби
«ИшбархIи жузла багьа дебали дурхъали саби, илхIелира авторлис, редакторлис, корректорлис, художниклис бедлугуси алапа ва издательствола харжани хIясибдарили гIергъи хIябдарш къурушличи халбиубси жуз тукентани 900 къурушлис бирцули саби. Жуз цаибил яргализир гIягIнити секIал - кьацI, зе, спичкаван кабизахъурси, дургIеси багьалис бирцули, халкьлис гьалабирхьули биэс гIягIниси саби», - лукIулри Москвализибси жузала издательстволис бекIдеш дируси адам, литературала жузала автор (нуни илала у хъумартурра).
«Россияла пачалихъла жамигIят А.Пушкинничибад бехIбихьили, М.Лермонтовла, Н.Гогольла, Л.Толстойла, А.Чеховла,жузани бетаахъурси саби. ГIур СССР-ра дунъяличибра бегIлара дахъал жузи дучIути халкьла улка бирусири. Нушала литературали, нуша сегъунти саррал лебил дунъялизи бурусири. Дунъяличибра бурибси, чеббикIибси литература ва культура лебхIели саби нушала улка лебси, ил агарбиалли нушала литературала ва культурала мер, урхIла литературали, урхIла культурали бурцу. ИлхIели нуша бекIлил агартиван детихъехIе», - нуни аргъибси тяхIярли дурулра, чедив гьанушибси авторла пикруми.
«Марлира ил вархьли сай», - пикрирухъунра ну. Гьарли-марли литературали саби жамигIят (общество) бетарахъуси. Англия гьанбушалли нушаб бегI гьалав чи гьаниркули? Гьайгьайрагу У. Шекспир ва илала белкIани, Франция гьанбикалли - В.Гюго, Америкаличила пикрирухъунхIели наб дебали гIяхIбизурси А.Риплейла «ДягIли арбухибти» гьанбиркули бирар. Аляскализибси «Мургьила ружерилизибти» (Золотая лихорадка) адамтачила набзи Д.Лондонни, Италияличила П,Меримели буриб.
ХIера, илкьяйдали лебил дунъяла писательтани чула халкьличила лукIули, бурули саби, илкьяйда чула миллатла жамигIятуни алкIули сари.
«Нушачир ил шайчир тяхIяр-кьяйда сегъунти сари гьатIи», - пикрирухъунра ну.
Нушачир, Расул ХIямзатов викIуливан, «Дездемонахъали» ва сецад-дигара машгьурти игитуни лебтири, гьаннара илди леб, амма илдачила бурути У.Шекспиргъунти поэтуни, писательти лебти ахIенри, гьаннара илди леб викIес вирарал нуни балули ахIенра.
Нушачила, даргачила гъайрикIасли, даргала жамигIятличила чили бурили? ГIергъиси пикри ну-регIси саби, хатIариркули риэсра асубирар, амма нуни пикрибируливан гьарил дарган писательла белкI бучIули илдала гIелар чула шими чедиули рирус. ХIурхъила шиличила лебил даргази Батирайли буриб, Р.Нуровла «Зулму»-лизиб гьарли-марти дарганти сабри, ил багьандан пьеса, классикала журала, жамигIят алкIахъуси бетаурли саби, ГI.Абу-Бакарла бегIлара наб гIяхIбизурси белкI «Кулехала дигIяндеш» -лизиб гьарил къяйлизиб мицIирти гIярбукIанти чебаэс вирули сай, гьай-гьайра илини халаси пагьмуличил буриб лебилра даргантачилара, гIур чинабалра агарси, аринси пагьмуличил белкIи саби «Даргала рурсбира», амма, дила пикрили, дарган «Наташа Ростова» яра «Кити Щербацкая» гьаннара агара. М.Расуловла «Мекълис гIергъи»-лизир акIахъубти бара хъайчикабиибти жагьилтала сипатуни гьарли-марли гIямрулизирад касибти сари, илди пикрилизи касили жагьтани чула гIямрулизир хатIаби камти детаахъес бирар. У.Шапиевани «Мардеш»-лизиб дубурлан хьунул адамла гьарли-марси сипат акIахъубли сари. ГI.ГIялихановла «Дубурла лачинта дуклуми тIинтIдирухIели» дарганти жамигIят бетарахъуси белкI саби, И.ХIясановла «Тинатинна» сипатлира жузи дигутала уркIилизиб сунела мер бургу, ГI.ВяхIидовлисра даргала А.Чехов сай викIес вирар, Гъ.Юсуповла «ХIердикIехIе, хIер…», дебали мурхьли гIямрулизи кацIили белкIунси произведение саби, Р.БяхIяммадовла «ГIянтIикIа»-ла сипатра гьаннала заманала гIямрулизибад касибси саби. Илди ну-регIти пикруми сари, гьай-гьайра бегIла гIергъиси кьимат сарливан илди кьабулдарес асухIебирар. Гьарил произведениеличила учIусила сай-вегIси пикри биэс гIягIниси саби.
Гьанна лукIули лебалтачила гьанналис цаси пикри цалабяхъили ахIенра, наб бурес дигуси биалли, илдас кумекли биэсиличила саби. Чедиб нуни гьанбушибти даргала писательти хIукуматли гIеббурцутири, илдала жузи дуракайутири, илдас гонорарти лугутири, хIукуматли дургIели дирцухIели илдала жузи бучIантачи диутири.
Гьанна лукIутас биалли жуз дуракаэс гьамадси хIянчи ахIен, иличилара хIебурис, гIядатла бучIантала иличила хIебагьурлира гIямал бетарар, лукIутани биалли итира балули саби. Наб бурес дигуси биалли, миллатла мезличил дуракаибси жуз бицес чинабалра мер агниличила саби.
Ну-регIти харжаначил «Сакинат» бикIуси жуз дарган мезличил дуракаибхIели, жузи нуни ЦУМ-ла мякьлабси «Арбат» тукейзи дицес кадихьира, багьлали дирцули, гIяхIцад жузи халкьли асиб. Нуни харждарибти арц чардиуб. Жуз урус мезличил дуракаибхIелира, «Арбат» ва «Рисалат» тукентазир багьлали диалра илдира халкьли асиб.
Иличибли багьес вирули сай, миллатла мезли дуракаибти ва Дагъиста автортала жузи, хъямдарили хIейсули биалра, илди асес дигути лебли саби. «Арбат»-лизи рахъхIи гьарракIили ахIенра, ишбархIи илар Дагъиста лукIутала жузи лерал хI****ас, дус гьаларван рякьунхIели, иларси заведующаяни жузи сайсули ахIенри, илди дицес нушаб ихтияр агара рикIулри. «Рисалат»-лизибтира дарган мезла жуз муфтиятла вакилла кьабулдешлиячил ахIи дицес хIедирехIе бикIулри. Муфтиятлизи дила жузличил гьарракIес замана хIебаргира.
Дила гъай биалли лукIутачилацун ахIен, исутачилара сари. Рахли чис-биалра Дагъиста писательтани миллатла мезличил белкIунси жуз асес дигули биалра, ил чинабалра бирцули агара я баргес вирули ахIен. МяхIячкъалализир халати жузала тукенти лер «Читай город»-хъали, «Мир Като» ва «Этажи» вачарла центртазир. Иларти жузала дурхъадешли чи-дигара уркIиу, жузира илар сецад-дигара, сегъунти-дигара лер. Илдазирад дахъалгъунти дурала улкнала автортала сари. Тукенти хайриличил дузули диэс гIягIнили сари, хIедузули диалри жявлил илди гIейкIутири. Амма илдазир миллатла мезла, яра урус мезличил дурадухъунти Дагъиста автортала жузи дирцули агара. Дицахъес кадихьесра илдани сайсули ахIен.
Гьанна караира наб бурес дигусиличи, урхIла жузи исули ва дучIули, нушала жузи делчIес дигули хьалли, чинаралра илди даргес хIедирули, нушала культура, жамигIят, гIядатуни нушани детихъахъулра.
Нушала лукIути гIебхIебурцалли, ахIелкIан литературализир нушала халкьлизибадти игитунала шалати сипатуни. Чучила буруси литература агарти халкь биалли, чи сабил, сегъунти сабил чилилра хIебагьурли дунъяла тарихлизиб бетихъути саби.
Дила гъайла мурад, Дагъиста писательтани делкIунти, урус ва миллатла мезличил дурадухъунти жузи дирцуси, биштIаси биалра мер акIахъес гIягIнили саби. Иличила лебилра лукIутани ва бучIутани балули биахъес гIягIнили саби.
Свидетельство о публикации №226070101165