Найрангхои Зани шарки, асри 15!

Зани шарќї, асри 15!
Дар бораи одобу ахлоќи њамидаи зани Шарќ ситоишњо зиёданд. Намунахои олї зиёд, аммо дар зиндагї, вобаста ба њолатњои ба сари инсон омада, падидањои дигар низ дучор мешаванд. Руйдодњои асри 21 баёнгари он њастанд, ки ин симои гарму ором аслан орзуст. Аммо њолатњое, ки дар асрњои гузашта сар задаанд, боиси шубња мегардад. Чандеро аз «Бадоеъ ул ваќоеъ» -и Зайнниддин Мањмуди Восифї - адиби асри 15 мисол меорем.
__________________________________

Он ;азрат фармуданд:
– Бе;тарини су;бат;о [ва латифтарини ма;фил;о] ма;лиси с;фиёна аст, [ки фузало ва шуарову нудамо шаб;о нишинаду таом;ои лазизу ашриба ва а;зияву мао;ини латиф ихтиёр намоянд ва ба ;икоёти ширину никоти рангин мазо;и ;ону коми р;;у равонро муфарра; ва муравва; доранд]. - Ва ба камина хитоб фармуд. – Шайхулолам Шайх аз мулозимони [шумо] ;икоёти ;арибу во;еоти а;иб на;л мефармуд, аз он ;умла, ;икояти писари на;иби Нишопур буд. Агар ба ;алол расад, хотир ба истимои он ба;оят мутава;;е; аст.
Маъруз дошта шуд, ки:
– Дар мас;иди ;омеи ;ирот баъд аз намози ;умъа дар мулозимати оли;аноби маолиинтисоб [;омеулфазоили валкамолот ;удватулуламои-л-комилин сафватулбула;ои-л-му;та;идин] Мавлоно Сафиуддин Ал; мисли таввофини Байтул;аром ба гирди он мас;ид тавоф менамудем, ки ;авоне ба ;ояти ;усну ;амол ва ни;ояти лутфу камол пеш омаду гуфт:
– Махдумо, писари Мавлоно ;усайни Воиз шумоед?
Мавлоно Сафиуддин фармуданд:
– Бале.
Гуфт:
– Бандаи каминаро ба мулозимон ;икоятест ва арзи он му;тазии хилват аст, агар муяссар шавад, ба арз мерасад.
;азрати махдум; ;амаро рухсат доданд, магар фа;ирро ва гуфтанд:
– ;ар чизро, ки мо ма;рамем, вай ма;рам аст.
Баъд аз он дар г;шае нишастанд.
Он ;авон гирён шуду гуфт:
– Эй махдум, фа;ир писари на;иби Нишопурам ва сол;о буд, ки дар орзуи ша;ри ;ирот будам ва падар маро рухсат
намедод. О;ибатуламр, бе и;озати падар ба мабла;и мол мутава;;е;и ;ирот шудам ва дар корвонсаройи Мираки Сарроф, ки дар дарвозаи Иро; аст, манзил гирифтам. Намози пешин буд, ки ба хотирам расид, ки сайре карда шавад. Мутава;;е; ба дарвозаи Малик шудам. Рафта-рафта гузарам ба Мафра; афтод, ки он доруллутфи Хуросон ва хароботи ша;ри ;ирот аст ва дар тамоми рубъи маскун мисли он ишратхона ;еч раванда ёд намеди;ад. Ва аз каримаи фи;инна ;осирот-ут-тарфи лам ятмис;унна инсун ;абла;ум ва ло ;оннун каанна;унна-л-ё;уту ва-л-мар;ону хабар меди;ад, ба к;чае расидам, ки т;лаш як мил буд, аз ду ;ониб иморот буд сеошёна, ;ама муштамил ба дару пан;ара ва тобадони тилову ло;вард ва аз ;ар хона овози созу навози дафу най ва уду чангу барбат ба г;ш мерасид; ба он ;о расидам. Бар забони ман ;ор; шуд, ки ;ози;и ;анноту аднин фадхулу;о холидина. Ного; дидам, ки парипайкаре, ;урманзаре, нозаниндухтаре аз ;урфа сар баровард. Ту гуфт;, ки мо;и бадр аст, ки аз дебочаи иш; че;ра зо;ир сохта ё наййири аъзам аз ;ажда; дара;аи ;амал партав андохта. Чун ;ро дидам, ;айрон шудам ва саросемаву саргардон дар он к;ча мерафтам. Ба дари сарое расидам, аврате дидам бар дари он сарой, бар лаби ;;йи обе нишаста. Чун маро дид, гуфт:
– Эй ;авон, чаро та;офул мекун; ва муста;ниёна мегузар;? Ту ба ;ое наяфтода;, ки бе имдоду муовинати ман ра; ба ма;суд бар;. Он ки ша;бози иш;и ; [мур;и] дили туро сайд карда, ;арорго;и ; бар дасти ман аст ва он новаке, ки синаи туро реш карда, аз шасти ман аст. Маро То;уннасаб мег;янд. Агар филмасал бар сари ду к;; ду ;;ч;ор бошад, ман, ки ду лаб бар ;ам мезанам, он ;арду калла бар калла мезананд. Ту мехо;; бе василаву васотати ман ба ма;суд рас;? Ин [хаёли] му;ол аст.
Чун ин сухан аз вай шунидам, гиребони ;омаи шикеб даридам ва селоби ;асрату анду; аз дида бар [че;ра] гушодам ва сар бара;на карда, р;йи ниёз пеши вай бар замин ни;одаму гуфтам:
– Эй модар, дасти умеди ман ба домани инояту лутфи туст ва ;усули муроди ман ба ;иммату ;имояти ту.
Пурсид, ки:
– Ту ч; кас; ва ч; ном дор;?
Тамомии тафосили а;волу авзои худ бознамудам. Гуфт:
– ;ам мах;р, ки ихтиёри он духтар дар ;абзаи и;тидор ва ихтиёри ман аст. Дояи ; ман будам ва он га; модари ; манам. Эй ;они модар, туро давлат ро;бар; карда ва саодат ёвар; намуда, инналло;и таоло малакан бихайри-л-а;ли ила-л-а;л ман, ки туро дидам, ;омаи мувосилаташ ба ;омати ту буридам. Он чи саъй аст, ман андар талабаш намоям.
Ман бо худ сесад танга ;амро; доштам. Кушода пеши вай бар замин ни;одаму гуфтам:
– Маъзур дор, ки и;олатува;т ;амин буд.
Гуфт:
– Эй ;они модар, зар;ои худ хар; макун, ки туро зар бисёр даркор хо;ад шуд, ман аз они туам.
Ал;исса, гуфт:
– Ба модару падараш сухан кунам ва баъд аз се р;з туро хабар ди;ам.
Ба корвонсаро омадам. Хидматгорону мутаалли;они ман гуфтанд, ки:
– Шуморо ч; мешавад, ки ба ;оли худ наменамоед? Шуморо бисёр парешон мебинем.
Ман ба эъроз ;оли худро п;шидам ва дар ихфои ;ол камоянба;; к;шидам. Баъд аз се р;з ба он ;о расидам. Он авратро [тираву] мукаддар ёфтам. Дар пайи та;;и;и он шитофтам.
Гуфт:
– Эй ;они модар, ;авму ;абилаи он духтар ;ав;ову ва;шат о;оз карданд ва дари фитнаву ;анг боз карданду гуфтанд: «Ту девона шуда; ва аз а;лу хирад бегона гашта;, [ки инро мег;й;], ту намедон;, ки ч; навъ касон ба хостгории вай ;у;ум карда, дар талаби вай ;улув доранд. Алиёзубилло;, агар он ;амоа бар ин иттилоъ ****д, сад сар ба бод меравад».
Ва ба ин суханон оташи маро тез карда, шеваи макру фиреб ангез намуд. Мабла;и дивист хонии дигар пеши ; гузоштам ва гуфтам, ки [мисраъ]: Дар пойи ту резам, он чи дар дасти ман аст.
Он маккораи айёра гуфт:
– ;ам мах;р, ки ба ;ар навъ, ки – бошад, ба муроди худ комрон хо;; шуд. Баъд аз ду р;з аз ман хабар гир.
Ба ва;ти мавъуд омадам, дидам, ки дар пеши он зан ;авоне ятимваше истода, [ки] аз гире;и абр;йи ; гире;и дили бинанда мешикофт ва аз за;ри чашми вай коми айш тираг; меёфт.
Он аврат гуфт:
– Тараддуд макун, ки ин писари ман аст ва туро дар ин во;еа мумидду муовин хо;ад буд. Акнун бо вай ба тими баззозон мерав; ва муфассале, ки дорад, ;амаро меситониву меовар;, ки эшонро ма;оли сухан намеди;ам ва нахо;ам дод. Ал;исса, бо вай [ва] ду ;улом мутава;;е;и бозор шудам. Эшонро дар каппони бозори Малик ваъда кардам ва ба корвонсаро рафта, мабла;и ду ;азор хон; бардоштаму бо эшон ба бозори баззозон даромадам. Ва он ;авон муфассалро мехонду баззоз рухуту амтиа ва а;мишаро бар як ;ониб мемонд. Баъд аз ;исоб мабла;и ;азор хон; бо;; шуд. Фа;ир рафта, аз корвонсаро бо;иро оварда, ба баззоз супурдам ва он;оро ба пеши То;уннасаб овардам.
Гуфт:
– Фардо, ки аттори суб; калла;анди хуршеди ховариро аз пеши дукони [гардун] овезад ва ;урси лиму ва бодому нах;д;анди кавокибро дар ;утии уфу; резад, раведу пан;о; калла;анд ва пан; ман ;урси лиму ва пан; ман бодоми ;анд; [ва пан; ман нах;ди ;анд;] гиред. Баъд аз он ба бозори г;сфанд рафта, пан;о; г;сфанди фарбе; гирифта биёреду бист суфи мураббаъ ва пан;о; [то;ии] зарбафти ноинии аъло бихаред.
Р;зи дигар ин ;ама саран;ом ёфт. Намози шом, ки г;шага;и басмакории мушкфоми шомро аз пешто;и гардун овехтанд ва навар;си наййири аъзамро дар паси парда ни;он сохтанд, ;узоту уламо ва афозилу акобир ва машо;иру аъёни Хуросонро талаб намуданду ;ашне барангехтанд, ки чашми гардун мисли он ма;фил мушо;ида нанамуда. Ма;рия ба пан;о; ;азор танга ва дивист ман абрешиму пан; хонавор бардаи туркия ва ;индуя ва пан; гилеми ма;фур; ;арор ёфт.
Чун ва;ти зифоф шуд, аз атрофу акноф мутрибону ;авволон ва му;анниёну ма;лисороён ба на;шу суруд ва та;анн; ишти;ол намуданд. Чунонки расм мебошад, ки домодро пеши ар;с меоваранд, ;амъи даллол;о фа;ирро ба пеши он духтар дар паси г;шага; дароварданд. Чун парда аз р;йи вай бардоштам, пиндоштам, ки дари д;захро ба р;йи ман гушоданд, [байт]:
Яке зиштр;е ба сад гуна айб,
Ту гуфт;, ки мурдор будаш ба ;айб.
[Абёт]:
Фоли бад боз буду толеи зишт,
Дари д;зах ба р;йи а;ли би;ишт.
Ну;ра андуда бар дар асту да;ал,
Анбар омехта ба ганда ба;ал.
Як чашми вай ба масобаи донаи ангур аз пардаи айнии ;ада;ааш берун омада ва до;;ои обила ба р;яш аз чашм;ои кафгир афзун намуда. [Назм]:
Да;онаш аз фарох; г;ш то г;ш,
Ду г;шаш аз дароз; д;ш то д;ш.
Да;они он ;абе;и зишти фартут
Чу г;ре буду бин; ;амчу тобут.
Чун он сурати ма;ибро дидам, сай;ае кашидаму бе;уш гардидам. ;амъе занон маро дар лат кашиданд ва ба зарби тапонча маро ба ;уш оварданд.
Ман фарёдкунон, ки:
– О биб;, То;уннасаб, ин ч; а;волу авзоъ аст?
Занон ;ав;окунон, ки:
– Эй рустоии лода ва эй бетамизи сода, Хуршед бинти Шо; ;амшед ;амин [духтар] аст, ки ба ту нико; кардаанд ва
ту ;ро ба а;ди [худ] дароварда;.
То сухан кардам, маро чандон заданд, ки шаби ид бар ду;ул назананд. [Назм]:
В-ин батар, к-он ар;си ;онфарсой
Доманамро кашиду гуфт: «Дарой».
А;рабам г; бизан, ту даст мане;,
Малакулмавт, гуфтам, аз ту бе;.
Ту манора зи пой биншон;,
Ша;ватамро ку;о би;унбон;?
Боре, ба ;ар навъе, ки буд, он шаб маро забун сохтанд ва чанбари ;ирболи идбор дар гардани ман андохтанд. ;оло маро ч; мег;ед ва ч; ро; менамоед?
Махдум гуфтанд:
– Агар ;уввати гурехтан дор;, ал-фирору миммо лоюто;у мин сунани-л-мурсалинаро васила созу бигрез.
;амон ;о талаби фоти;а карду р; ба ;ониби вилояти худ овард.
;азрати султон мутаассир шуда, фармуданд, ки:
– Агар фат;и Хуросон муяссар шавад, ма;аллаи Мафра;ро то ба р;йи об биканам ва он зани айёраи маккораро, агар зинда ****, пора-пора кунам ва агар мурда бошад, оташ дар г;ри вай афканам.
Ва фармуданд, ки:
– ;азрати амла;ушшуаро ва афса;улфуса;о Шайх Саъдиро, ;уддиса сирру;у, мисли ин сурат даст дода буда. Дар ва;те ки он ;азрат дар сайру сулук буданд, ба ша;ри Ба;дод расиданд. Дар бозори Шакарфур;шон мегузаштанд, назари эшон ба ;урфае афтод, бадеъул;амоле ба назар даромад, ки офтоби ховар; дар баробари шаъшаъаи ашиъъаи ;амолаш зарра менамуд ва сарви бо;и Ирам аз рашки ;омату рафтораш пойи ;айрат дар гил буд.
Шайх, ки ;ро диданд, о;и дардолуд аз дил баркашиданд. Саросема ва музтарибул;ол ба ;ар ;ониб тараддуд мекарданд ва аз бехуд; р;й ба ;ар с;й меоварданд. Ного; пирзане пеш омаду гуфт:
– [Эй] ;авон, ;оли ту чист ва мушаввиши а;воли ту кист? Рози худ аз ман пин;он мадор ва сарриштаи ма;суди худро ба аномили ихтиёру и;тидори ман бозгузор, ки бе васотати ман му;ол аст, ки ба сарманзили ма;суд рас;.
;азрати шайх ба вай ифшои рози худ карданд.
Он аврат гуфт:
– Акнун хотир ;амъ дор, ки он ки матлаи назари туст, дар фармони ман аст ва саран;оми му;иммат [вобаста] ба э;тимому сомони ман. Биёр, он чи дор;, то му;имми туро кифоят кунам. ;азрати шайх мабла;и дивист танга доштанд, гушода, дар пеши ; гузоштанд. Он аврат хонаи худро ба шайх намуда, як ;афта му;лат талабид. Баъд аз он мардуми ма;алларо ;амъ карда, чунончи расму одат бошад, тар;и т;й андохт ва ма;филе сохту гуфт, ки ин духтари фалон аст ва сари ифтихори ;авму ;абилаи ;ро ба фалаки атлас расонид ва ма;ру кобини ;ро дар зиммаи шайх аз ;ад афзун ва аз андоза берун кард. Баъд аз инъи;оди нико; чун ва;ти зифоф шуд, шайх дар паси парда даромаданд ва ;амон зан, ки восита буд, худро ороста нишаста. Шайх гуфт:
– Ух, ч; созам ва ч; ;ила пардозам? [Фард]:
;уз ба тадбир кор натвон кард,
Бо фалак корзор натвон кард.
Гуфт:
– Эй биб;, а;аб каромоте кард;! Муроди ман ту буд;, ман аз ту шарм доштам, ки г;ям. А;аб хуб во;еъ шуд!
Ва шайх из;ори шав;у зав; намуданд ва он шаб он гандапирро хушва;т гардониданд. Баъд аз се р;з шайх ба бозор рафта, чодаршабе харида ва ;омахобеву болине ва порарухут аз сару по гирифта, дар вай андохта, ба пушти худ баста, ба хона даромад.
Он зан гуфт:
– Ин чист ва ин рухуту амтиаи кист?
Шайх гуфт:
– Эй биб;, ин ша;ри ;ариб; аст ва маош намегузараду гадо; наметавон кард ва ман ;ассолам ва дар вилояти худ ба ин амр ишти;ол доштам ва туро аз барои он гирифтам, ки ману ту мардону занонро ;ассол; намоему ав;от гузаронем. [Ва] дар Ба;дод аз ;ассолу ;ассола ба навъе э;тирозу и;тиноб менамуданд, ки аз мабрусу ма;зум наменамоянд.
Зан фарёд баровард, ки:
– Аз пеши ман дур шав ва аз хонаи ман [берун] рав, ки ман як ла;за ба ту намебошам.
Шайх гуфт:
– Туро ба орзу;о хостаам, акнун ба ройгонат намегузорам.
Он зан ;амоате кадхудоёнро ;озир сохт ва тар;и ;ангу хусумате андохт.
Шайх фармуданд, ки:
– Маро мабла;е хар; шуда.
Он зан гуфт, ки:
– Ду ми;дори он чи хар; шуда, аз моли ман гиру маро тало; де;. [Назм]:
;анг бо зан чу иттифо; афтод,
О;ибат сул; бар тало; афтод.
Зин;ор, аз ;арини бад зин;ор
Ва ;ино раббано азоба-н-нор.