Гьалагъай

Ну гIяярличи вашес вехIихьибсири гIулухъа виру¬хIели. Дила дудешла вецIну урегра калибрла кIикьяран тупанг ле¬бсири, ил тупанг сабри нуни гьаланачиб гIяярличи бихусира. Дудеш колхозла мазала хала букIун вирусири. Хъулив ил камли къаршивирки: яра дубурличив вири, яра Къараногъайла авлахъуначив, диркьаличив. ИмцIаливан дудешли тупанг хъулиб балтусири: сай вашуси мераначи дихес илала цархIилти ярагъра дурги. ЦIудара янсавра пистIултира (патирантала гIягIниахълуми) нушала хъулир даари дири. Гьаланачив, Хъаршав бегIтала юртлизив левалхIели, чячмунира хIярхIубира нуни, гъургъашин бацIахъили, картIули вираси. ГIур сагаси юрт барили, шила хьар дублизи гечиубхIели, унра Асадуллани илди нушаб даарицад сай узуси Сухокумск шагьарлизирад дихутири.
Арбякьунси даршдусла 70-ибти дусмазиб Москвализив учIуси виштIаси узи МяхIяммадли наб хибсири 20 калибрла дебали кункси кIикьяран тупанг. Сунела юлдаш гIясатIинни МяхIяммадлис пешкешбарибсири ил. ИлхIели, 1974 ибил дуслизив, ну нушала республикала гIяяркьянабала цалабяхълизира керхурсири. ХIебиалли, 27 дусла гIямруличивад вехIихьили, ну гьарли-марси гIяяркьяна уилра.
УрчIемцIали ибти дусмазиб наб МяхIям¬мадличив гьатIира виштIаси узи СягIид¬ли вецIну кIира калибрла сагаси, цала чедиб итил хIярала бегI иж-27 тупанг пешкешба¬риб. Нушала улкализир дурайутазибад бегI¬ла¬ра гIяхIсилизи халбируси гIяяркьянала тупанг саби ил. Ил¬хIейчивадли нуни имцIаливан даршили хIядурти кагъарла яра пластикала хIярхIуби тIалабдирес вехIи¬хьира. Ил тупанг саби бусягIятра дила гIяяр¬кьянала ярагъли сабси. Бархьли бурасли, гьанна ну гIяярвашулра хъулив, диванничи кайили, «Охотник и рыболов», «Дикая охота» бикIути телеканалтачи хIерикIули.
БегIлара гьалабси гIяяркьянала хя наб унра ва гъамси юлдаш, сайра нугъуна гIяяркьяна, нуни чедив гьанушибси ХIясанов Асадуллани Сухокумск шагьарлизибад гехIел базла кецIали кибсири. Ил чилилра гIяярбашахъес бяркъурси ахIенри. Нушани илис Пират ибси ура бихьира. ГIурра дахъал Пиратуни адикьурра нушани, амма ил цаибси Пиратгъуна пагьмучебси ва духуси гIяяркьянала хя нушаб хIебикиб.
Газетабазирти дила белкIани дучIути юлдашуни-гIяяркьянаби «Сен хIуни нушачила секIал хIелукIуси?» бикIухIели, пикрибарибси саби нуни илдачила ца-чумал хабар делкIес. ЦацабехIти бучIутас «гIяяркьяна», «гIяяр¬ва¬шес» ибти дугьби гIяхIхIедилзули диэсра асубирар, дугIла мицIираг кадуршули би¬кIули.
КъалабамадикIудая, ахIерти гьалмагъуни, урхIла баркьуди кьиматлабирес. Дила хабуртазибти гIяяр¬кья¬наби мицIир жанна душманти ахIенну, тIа¬би¬гIят¬¬личи дигила бегIти ва ил хIербирути адамти саби. Нушани дусла духIнар лебилра гIяярвашес чебаахъибси замана кадуршути ца-хIябал гIяра дирутири. Лерилра гIям¬ру гIяярвашули, хIябалалра цура ка¬душибти ахIен нуни. Гьаннала гIяяркьянаби саби браконьерти.
«ДугIла мицIирагличи гIергъибикиб¬хIе¬ли, гъям¬би¬кIуси хIела хяла тIама дакьес хIушачил вашусира ну, Мурад, — викIи ухъна гIяяркьяна, Кьялкнила шилизивадси пергер адам, гIяпабаркь, Идрисла Юсуп. – ГIягIнили ахIен наб хIушани чIишликуни диркьулра дикIули цIала гавли берхьурси ятим гIярала диъ.  НукIун берубси гIяшла хинкIли уки, гIяяр дуравхъунсира».
Хабурти дехIдихьайчи цагьатIи секIал бурес пикри саби дила. Урусла машгьурси писатель Иван Сергеевич Тургеневла «ГIяяркьянала белкIани» жузличил бархбасунси сегъуналра секIал агарси саби дила хабуртазиб. Дила диштIати хабуртазир нуни бурес кьасбирисра дугIла мицIирагличила, арцантачила ва илдала хасиятуначила. Бурисра нушала хурачила ва дила юлдашуначила. Кьасбирисра бурес гIяярличир дирути ихтилатуначила. Дила дудеш, гIяпабаркь, ГIяммала Ражаб викIуливан, вассалам, вакалам.


Рецензии