КIел неш

                Неш-синка

Кьялклан ХIямзала Ибрагьимличил ну тянишиубсири, ца янила бархIи гIяярличир кьаршидикибхIели. ИтхIели нуша кIелра, дяхIилизирад дашес хIедирули халаси къиян кабихьили, мурхьси къадаларад ЦIурцIала шурмачи (Кьялкнила шила гIеларти вацIализирти мер-муса сари ЦIурцIи) черяхIдикибтири.
Бурули бирар, «адам вагьес багьандан, иличил дарх ца пуд зела беркес гIягIнили саби» или. Бархьти бургар или бикIутира, амма цацабехIти адамти сегъунти сабил багьес баибси саби ца камси манзилра. Тяп илди цацабехIтала лугIилизи керхули сай дила юлдаш ХIямзала Ибрагьимра. КIатIаларадван дяхIи кадашуси янила бархIи ЦIурцIала шурмау дурадулхъухIели, ил нуни чи саял вагьурра, ва, итхIейчирад дехIдихьили, нуша гIяхIти юлдашуни детауртира. Се багьандан сабил хI****ас, дила юлдашлис имцIаливан Къаркъала Ибрагьим илира бикIар. Къаркъала! Набра ил у гIяхIбилзули саби, ил багьандан дила макьалализив ну илис Къаркъала Ибрагьим викIус.
Нуша тянишдиубхIели, Къаркъала Ибрагьим Дагъиста шила хозяйствола институтлизив учIули вииши викIулра. Нуни иш белкIлизив сай гьануршуси замана биалли, ну хатIахIеркули виасли, Ибрагьим Дахадаевла районна «Заря» совхозла бекI зоотехникли узулри. Ил заманалис ну Ибрагьимличил чуйнара гIяярличивра къаршиикибсири. Баягъи нуни бусягIят лукIуси хабарлизиб буруси гIяярличир Ибрагьимра нурацун сарри лерти.
Нушала унра Гьунахъарила шила гIелабси вацIализибри нушани гIяяр бирусира. Набчил лебри ит цаибси дила Пиратра, Ибрагьимличил - сунела Лайбара (пайдаагарти хурас ну Лайба викIусира, «лайбакI» ибси девлизибад къантIбарибси у). Сунес хIейгибизалра, бурисра нуни: Ибрагьимла пайдаагарти хури дирутири. Лайбара илдала лугIилизибадсири.
 ГIяяр бируси мерличи даила, кIелра нуша гьаргси мерличир кали, хури Вихърила буркьа шиличи хIербикIуси бяхIлизи датаира. БахъхIи хурала тIамала хIебикьухIели, нуша, ласдиубли, Гьунахъарила шайчибси берхIи чейгуси къадакад уди датдихьира. Ну шинна урунж лебихIи - катхIел, Ибрагьим циила чедив калун. Ну гIинизла мякьла ваибмад, Пиратли тIама дураиб. Ибрагьимра Пират лебси мерличив сайри тIашизурси. Лайбала тIама бикьули ахIенри: гъятIкабиибси Вихърила шиличи хIербикIули кали бурги ил.
Наб гьанбикиб, гIяра, урунжличи увяхIихъуси къадала алгъай шайчибси вацIализибад бикили, гIинизла мякьлабад лябкьян викIули: дахъ-дахъал лерригу итбархIи илар гIярмала сагати къел.
Набчирад  гIяхIцадла  гьарахъихIи¬рад «гур-р-р-ли» тупангла тIама абердиб. Итмаданал Пиратли гъямра тIашаиб (кабушибси жаниварлис гIеббаибхIели,  тIашиути сари хяли тIама). ГIелахъили хъарчIайчи тупанг, ну гIинизличи гъамирулра. Камси замана Ибрагьимра Пиратра илаб багьарбиуб. Ибрагьимли рюкзак ванзаличи кабихьиб, бигьунси хъар батаили, илабад гIяра дурасиб ва викIар: «ХIера, дила узи, хIушала гIяра. Бахъ вайтIа хIербизургу хIела хя, нуни гIяра дила рюкзаклизи кабирхьухIели. Наб хIялалхI****урси секIал хIейги». «Вари, вари, Ибрагьим. Се викIусири гъари хIу? Нуни хIялалбалтулрану, кабихьа хIела чайтайзи. Пират, Ибрагьим – юлдаш. ХIялал», — викIулра ну. Пиратра «гъям» или, Ибрагьимличи хIербизур. Ибрагьимли илис, дурасили кисалабад, чакарла бутIа бедиб. ИлхIейчибад бехIбихьили илди кIелра юлдашуни бетауртири.
Нуша кьацIли дукули лерай, чебяхIяхъили вацIала чирхличи, Пиратли набра киб гIяра. Ил гьакIлис Ибрагьимли тупанг някълизилра кахIесиб. Нушани вегI-вегIла гIярми ирхъухIели, Лайбара чарбухъун. ГIяярличиб селра хIебарибхьар, илисра дикиб гIярала ванати дарг-мах.


Алавчарли лерилра мер-муса дяхIили дуцилихьар, зак умулири, берхIира ванабикIулри. Дила Пиратлис кьяйцIбикIес дигулри. Халаси бунагь бири наб, рахли ит бархIи хя бамсайчи гIяярличиб хI****асри.
    ГIинизла мякьлар бамсрира ахъили, шин чекьурли цIара биши, нуша гьайдиубра Чянгуйла гIиникъла чеди. Ихар удир, шурмау кадихьи дирути сари гьинтби ва цурми. Шурмазибад къадани хIербикIуси бухъяна гIиникълис саби Чянгуйла гIиникъ бикIути: ВатIа ЧебяхIси дергъла замана илав Чянгуй бикIуси къачагъ дигIяниркули калунси сай, бикIар.
Цалис ца даршлим шуцIали-кIидарш метрлацад гьарахъли тIашлири Ибрагьимра нура, шурмачирад уди къадани хIердикIули. Пиратли бусягIятал къяйцIбариб алавла, абацIиб Чянгуйла гIиникълизира. Уди хIеркIличи убяхIхIехъили лебай, дила авкьяшан юлдашли наб бегIлара жагаси далайла макьамван дилзути гъямла тIама дураиб. ХIеризуррагу – метрла къуйрукъра сабра гурда. Нушани се барили гIяхIлил пикрибарайчи, гурдара хурира чедибси гьарахъихIибси дубурличир дагьардиуб.
«ИшбархIила гIяяр таманбиуб», —пикри бакIиб дила. Яра гурда кабушес гIягIнили саби, яра хъули вашес: Пират, цIябдиубхIелира гурдагIиб башули,  вацIализиб кавлуси саби. Нуни аргъес хIейубра итхIелира, иргъули ахIенра гьаннара, сен илцадра халаси гьими бирусирил дила хяла гурдачи.
   Шурмачивад   дуравхъес валкьаурси нуни чейулра Къаркъала Ибрагьим наб лишанта виркьули. Набчира хIерикIули, хIеркIла къадала итил бяхIличивяхI някъбани гьакIикIули. «Се бурес дигулира юлдашлис? Се чебаахъес дигули итис набзи?» — бекIлизи бакIиб дила ва нушачибад гьарахъли ахIенси къадала итил бяхIлизи хIеризурра. Синка…  дяхIилизи гIеладикибти диштIати кIел дурхIяра сабра халаси кьерхIе синка.
   Дакьили дурги ятимли хурала гъямла ва тупангала къяйкла. ХIеркIла къаданибад дубурла бяхIлизибад лаг батбихьилри ил. ДяхIилизирад лаг дурхIни дашес дирули ахIенри. Неш-синкани, чарбиубли гIелабяхI, качIали къуждирули, цархIилван буралли, пастIдирули, яргали лаг дикулри сунела дурхIни. Балули бурги илини ишил бяхIлизирти нушара хурира илдас урехила диъни. ГIе, дархьтири неш-синкала пикруми: камси удяхIяхъили, хIярхIя  игьасри, сегъуналра нушаб урехи агарли какьес дирутири нушани синка.
 Амма… я дила, я юлдашла бекIлизи илгъуна пикри ца секундлисалра хьурахIебиуб. Кабушес?... ДурхIни дерцахъес итцадра къайгъилизибси неш кабушес? Нуша, къалабали дигIяндикили, илдачи хIердикIули, гIяхIцадла замана илар калунра. ИлхIели наб гьанбикиб вецIалцада дус гьалаб ил мерличиб кабикибси анцIбукьра.
ГIяпабаркь, гьунахъарилан ГIялибатирла ХIясайс тяп ил мерличиб, эмхIечил дузани аркьухIели, синка къаршибикили буилри. ГъярцIа дякьличив уцили, синкани ХIясан кайкахъили сай. Сунела дурхIни дякьличирад шулумдухъайчи качIили чекавцили ватурли, дурхIни гьарахъдикибхIели, вархьватурли ХIясан, сабира бебшили саби. Чумра дус гIурра калун ХIясан баягъи ит эмхIера сайра ит дякькад дузани вашули. Чуйнара гIурра чеиб ургар ил ит синкани, амма сунес  заралагарси виъни балули, гIур иличи гъамхIебиуб.
Илдигъунти бирути саби нешани.


Рецензии