Заралбирахъуси кумек

Мурул адамтани дузахъути ду¬гь¬¬¬бала цахIнабяхъуни «да¬ши¬ра¬я, аркьехIе бялихъуни ду¬цес¬» яра «даширая, гIяярличи  аркьехIе» гьар мурталра буруси тяхIярли иргъес цуг¬бир¬¬куси ахIен. ЦацахIели илди дугьби «да¬ширая, шадибгьуни бирехIе» ибсиван ир¬гъу¬ти сари.
Бархьси саби, къаршибикалли, бялихъ¬ра бурцуси саби, дугIла мицIирагличи гIяя𬬬ра бируси саби. ХIебикалли?... ХIе¬б謬калли, ил анцIбукь,  хIянчилизибад, хъулирти цархIилти диру-далтутазибад бамс¬риахъес багьандан, гъамти юлдашуначил барх дурабуркIуси балбуцлизи халбируси  са¬би. Ил балбуцличи аркьухIели, шанг-цIу¬би, деркес-держести вегIличил дарх кай¬су¬ти сари.
Дубурла мераначиб хIербирути гIяяр¬кья¬набани кьацIличил барх кайсули бирар нуси, диъ, тукейзибад асибси яра чули хъулиб барибси (берубси) руд, села-биалра консерваби, делхьун гидгури, диълара картошкалара чудни ва дахъал цархIилти деркес-держести.
Дила цацабехI юлдашунани гьалаб гIяярличиб чули  кабикахъибси дугIла жаниварла белхьунси диъ бихули бири. Илгъуна вири дила гIяхIси юлдаш Ур¬кухъла ЧибяхI шилизивадси Керим. Дебали сахаватси гъабза вири, Аллагьли сунела бунагь-хатIа урдуц. Дила унра ва юлдаш Асадуллани имцIали дихули вири диъра колбасара. Дахъал гIяхIти колбасаби дири илала. Юлдашуни-гIяяркьянаби   кьялк¬лан¬ учительти ГIябдуллабекли ва ГIяб¬дул¬лахIяжини (гIяпабаркьабну чула) диъбала чудни дихи. СалихIлара дилара чудура белхьунси диъра дири гIяярличи дихути.
Нушачил кам-камли къаршивиркули вири ца нушачив гIямрула гIяхIцадла халаси хабарла гIяяркьянара. Илини имцIаливан кьацI¬личил дарх  гIявадеш ва муридеш ди¬хули вири. «Ягъари, юлдаш, цайналра хIунира кабушибси тIужла  диъ сен хIехусив? Бе¬лики, ил нушабра дарман биэс», — дикIули д謬рехIери нуша илизи. «Нуни кадушибти тIу¬жи хIушази дукахъасли, ну гIяяр селис вашу¬сира?» — хъярхъли чарбири илини жаваб.
Бялихъуни дуцес башутира гIяяр¬кья¬на¬бигъунти саби. МяхIячкъа¬ла¬лизив хIе¬ри¬рули ца дила тухум жагьил гIяяркьяна лев. ЦацахIели ил юлдашуначил варх бялихъуни дурцесра вашуси сай. Илини, дуги-хIерилис Сулахъ хIеркIличи бялихъуни дуцесра шадибгьуни баресра вашухIели, шагьарлизир тукейзирад асили, бялихъуни дарх дихути сари, бикIар. ХIера, сегъунти  гIяяркьянаби ва бялихъчиби саррал нуша. Нушани дугIла мицIираглис халаси-декIар зарал бирули ахIенри.
ГIяярличиб наб бегIлара дигуси хурег (закуска) дитибти диъбани бицIибси, хIяйва берубси руд бири. Савли гIягIниси мерличи даили, кIел-хIябал сягIят гIяяр барила хури думсутири. Нушара думсутири. ВацIала гьаргси мерличир яра шур¬маур, цIара абикьурли, кьацIли дукес тIашдилзутири. ХIядурси хуреглизибад итил-ишил букухIели, тIякьяркадикIули ухути кьялуби шайчи дарили, урца га (гантури) гьардикIахъутири. ДяхIили бицIибси газетализи рургутири рудла бутIни ва гантурау удалтутири (итхIели нушала фольга хIебири). Илкьяйда берцIибси рудличиб бизиси секIал гIур, мажахIят, бургар! Ил хурегличи хьулухъунхIели урги ну гIяярличи укьес гьуцIикIусира?
Сут бархIи бархIехъ хIядурбирусири алхIят бархIи гIяярличи архуси сумка (рюкзак). Хабчабли берубси диъличил, гидгура¬чил, картошкаличил гIяхIна чуду бири яра делхьунти гидгури ва диъ кадирхьи. Рахли нуни халаси берубси руд сумкала ка¬бирхьаслири, вайтIа хIеррикIи. «ХIуни гIяяр¬личи дихути иларад садихутачирад верхI¬нали дахъал сари. Селис гIяярличи да¬шутира хIуша?»— рикIи ил. Нуни илала разиагардешла гъай дацI гъайлизи халдарили далтаси.
Ца дусла гIела гIебшнилизир хабчаб хапли гIяхIла шайчи рарсриуб. ГIяярличи бухес хурег хIядурбарахъес тиладибараслири, илини бусягIят «руд бухагу» билзахъи. Метрцада бухъяна руд рюкзаклизи кабирхьухIелира,  къугъни чина дареса, дила шайчи хIералра хIейри. Вахъ разили вираси ну итдус хабчабличи. ЧIянкIли яни таманбирухIели ахIи, бетаурсиличи шакхIейкира.
Гьалабван гантуразиб буцIаси руд ва гବпикIули букаси. Бархьси¬ саби, циила чIу¬ма¬биубсиван билзули, уркIила-мага диъ (ил наб чIу¬масили билзан) бархаибал кIина-хIяй¬на хабчаблизи хьарбаира. «Барх¬¬¬хIеи¬ра гъари, — рикIи ил. — Ца хIяйва ца биал¬ли уркIи бируси, де¬рахъес диъба дир¬цIу¬¬ти ру¬дази кайхьес уркIила диъби чинар дургути нуни?»
ЧебакIибси яргала гIяярличиб дила юлдашунасра чIумабизур биэс руд, илданира ил гьалабван хъярхъли хIеберкун. Сагаси дуслис гьалабси гIяярличиб, наб дебали чIумабизурли, берцIибси руд хялис бедира. Ил хялира хIебергун. «Се гIяламат сабси иш? Диъбани бицIибси руд хяли хIебугули бирусив?», — пикривикIулра ну. ГIяхI¬си бетаур юлдашуни ил секIайчи шак¬хIе¬бикни. Хъули чарухъунхIели, хьунуйчил къалмакъар¬ дехIдихьира, валлагь, «хIуни диъличил бархли кабц белкьи рургуд» викIули. Вахъ гIясивиубли, гIела хъулибад хили, лебилра калунси руд печьлизибси цIализи игьубра. ХIерикIулрагу:  берубси пурпила урцуйчиб гIяхIли ухули.
— ХIуни ну делкьунти урцуй валхули уилрагу! - гIурра вявухъунра хьунуйчи.
— Урцул лукьути ахIенну, кавдути сари. Ца минут лехIизи, гьари: сен ишдус руди илгъунти детауртил бурисну, – хьунул гIянайчи карииб ва иш хабар буриб:
— ГIебшни хIяйван белгьунхIели, диъ лукьан машинара уталичи баршили, кьям бицIибти диъбира гьала кайхьибси замана нушачи дила неш рухIнаахъиб. «ТIаш! ТIаш! Гьари, рурси,— рикIар ил.— Делкьунтачир дитибти диъби рудлизир гIяхIти дирарну, къалабамарикIуд.  Биха иша хъар лугIянси хъитIара (хIушала ил лебсири) бугаси бардара…». ХIера илкьяйда, гIяхIси бирис рикIули, дебали вайтIа чедиуси дила рухъна нешли беркьибси пурпила хъитIаличир бугаси бардали диъби дитибтири. Илди диъбани дицIибти руди сарри хIуни гIяярличи аркьухIели дихути. ХIед гIяхIдеш барес ва наб кумекбарес къайгъилизи рикибхIели, кабикибси хIянчи сабри ил дила нешлизибад. Гьаланачив хIу секIал хIейкIухIели, нура лехIкахъибсири. Тилади саби, иличила чизилра мабурид: нешли сунени барибсиличила балули ахIен.
 —Заралбирахъуси кумек  бикIар хIела нешли нушаб барибсилис. Урус мезли илис «медвежья услуга» бикIар. ПикримарикIуд иличила: нуни хIези гъай лугулра, хъубеш нешли бетаурсиличила хIебикьу или. ЧIянкIли ца секIал: дярхълабси гамушлизи бурес асубирару?


Рецензии