Дагьричевсира хатIаиркур

Урус мезлизиб лебси саби «И на старуху бывает проруха» («Дагьричевсира хатIаиркур») бикIуси фразеологизм. Ца нуни ункъли валуси адамличи ил гъайла белхъхI****хъуси бутIа бахъ цугбикилину, гьари, хIушазибад ихтиярра сасили, ахIерти газета бучIанти, нуни бурусилис бикьридеш дареси ца анцIбукь ишаб гьалабирхьисра. Лев дубуртазив хIерируси ца гьести гIямрула адам. Жагьси замана гьарахъси северла тах шагьарлизибси институтлизиб илини чебяхIси даражала багьуди касиб. Вачар-чакар дузахъанна санигIятличи вегIиуб.
 СССР-ла замана ил санигIят хIясибли гIяхIти хIянчурбачив вахъхIи узули калун. СССР бехъубли гIергъи, районна даражала хIянчурбачивра калунсири. Илала бахъал юлдашунира лебри. Хъалира мурталра гIяхIлани бицIили бири. Ил тяхIяр саби гьаннара. КъантIли буралли, районнизив хIурматчевси адам сай дила шан, тухум, иш масхарала макьалала игит.
БусягIятла замана ил баркьудила адам (предприниматель) сай. Сай акIубси ва хIерируси шила удиб илини гьаннала тIалабуначи балбикибси халаси хIяйвантала ферма тIашбатур. Илар, халаси дярхъла мякьлар, гьар секIайзирад далкьаахъурти, кумекла хъулрира лер. Кьулачи хIеруди барахъес кабатурли чумал адамра леб. Бархьли бурасли, кьулала фермализибад илис, гьанналис селра-декIар бикили хIебиэс викIулра. БусягIят анцIбукь или биалра, баласра: ил адамли сунела пикруми детурхахъу. Нуни илис уркIи-уркIилабад гьарбизунира чIумаси арадешра дулгулра: дахъ камлигу хIяйванти нушала ши-алавти мер-мусаличир.
Нушала игитли акьухIели бируси бетахърила хIянчира (хобби) леб: ил поэт сай. Илала назмурти кадирхъули сари районна «Шила гIямру» ва республикала «Замана» газетабазир. Илини сунела назмуртазиб ахъхIебурцуси тема агара. Гьаланачи ил имцIали лукIули вири назмурти-багъишлабани. Нуни чедибра буриливан, илала бахъал юлдашуни лебти саби. Илини илдазивад сунени назму багъишлахIебарибси цалра юлдаш ватурли хIергар. ЦацахIели илини халаси мягIна бухIнабуцибти назмуртира лукIули вирар.
Гьалабра буриливан, нуни телефонти-мобильникуни дузахъес балуси ахIен. Телефонничиб нуни балуси чичи-биалра зянкъдяхъесра, набчи зянкъбикIухIели, телефон касесра саби. Нушала поэтли биалли, ватсапла рассылка бикIуси секIалра гIяхIли балули уили сай. ЦархIилван буралли, илини телефоннизиб лебилра сунени балути ца кьукьялизи цахIнабяхъили сай. Ил кьукьялизивадси цаличи белкI бархьалли, ил лебтачилра биуси саби, бикIар. Ил тяхIярли илини сунела творчестволичил адамти тянишбирули уили сай. БусягIятла замана илала рассылкализибси кьукьялизиб даршлим гехIцIану гехIра адам леб, бикIар. Цаличи бархьибси поэтла назму  илди лебтанилра бучIули саби. «Или биалли, гIягIнилив, нуниван, вегIла арцлис жузи дурайэс, - гьанбикиб набра, - жузи дучIутира бахъал агара биалли?
АкIахъа вецIал азир адамла кьукья, дурхьен илдачи хабурти ва назмурти. Дигаллира дучIа хIуни делкIунти, хIейгаллира. Ил тяхIярли хIура машгьурси поэт (писатель) ветаэс вируд». Агь, байтарман! Дила сен сегъуналра иштяхI агарсив телефоннизив виркьес?
ХIилхIи калун нушала белкIла игитра дебали машгьурси поэт ветарули, амма… хI****ули вииши илини «дигIянали лебил дунъялизи» («по секрету всему свету») бикIуси урусунала бурала. Ил хIебалниличибли сунела ца гIяхIси балбуц масхарализи халбариб.
Гьари, лехIдизирая, бурисра, се бетаурлил поэтличил. Дархьили сай фермерли сунела узикьар хIяйвантала тухтур Импила Абакарличи «кьули дармадарес ваши» дикIути хIябал дев. Арцурли сари илди SOS-ла живан  эфирлизи ва бусягIят даили сари даршлим гехIцIану гехIра адамличи. Поэтличи зянкъбикIес бехIбихьили саби сунела ватсапла кьукьялизибти лебилрара-сера адамти. Хабарлизир леркисра ца-вецIал илдала жаваб:
- «Юлдаш, набчи хIергуд хIу зянкъикIуси», - бегI гьалаб Избербашлизибад чарбариб жаваб Закаригени; «ХIу хатIаикили ургуд», - викIули сай районна бекIла заместитель ХIямид; «Лявкьяс, гIяхIли дарма дариша хIела кьули», - чарбатур жаваб районна электросетунала начальник Имрай; «Нуни хIяйванти дармадарес хI****ас, дярхъла хъалк кIапIбарес гIягIнили биалли, лявкьяс», - бусягIят викIар МяхIячкъалализивси узикьар Макар-ГIяли; «Нуни уколти хIяйвантас ахIенну, адамтас сари дирути», - бакIахъиб жаваб Избербашла больницала тухтур Сиргьа ГIябдуллани; «Бержесира беркесира лерли диалли, ляркьехIе», - цахIнабси жаваб бархьиб сунес бегIлара гъамти мяхIячкъалаланти Ражаблира Аццинира; «Ну постличив сайрану, кьули иша дикен», - жаваб бархьиб Сулахъла постличибси ГАИ-ла взводла командир Чаракла ГIялини; «КъалабахIейкIадли, иш жумягI кабикибхIели лявкьясра», - викIар Ставропольлизивси ГIямар; «Набчира даиб хIела дугьби, - викIар районна поликлиникала заведующий Сурахан, ца жумягIла гIергъи поэтличил къаршиикибхIели. – МузахIевхъниличи гIяйибта маркьуд».
100-личибра имцIали адамли зянкъдяхъили сари, бикIар, къияндикибси фермерличи. Районна бекIли, сунечи кумекбарахъес ибси жи баибхIели, районна ветучастоклизи зянкъдяхъили, поэтла кьулала фермализи тухтурти букьяхъес буйрухъбарили сай. Ит дуги лебтанилра хъумкартурли буилри ил поэт виъни. Наб ишар гьандикиб ца урусла чевяхIси поэтла гъай: «Поэт хIейэсра вируд хIу, амма гражданинни виэс гIягIниси саби» («Поэтом можешь ты не быть, но гражданином быть обязан»). Дила игитли (илала у хIебурасра, хIушани ил валадая) сай фермер виънира сунела улкала гьарли-марси гражданин виънира бахълизи багьахъур.
Набчира дакIили дуилри тухумла тиладила дугьби. Заманаличир телефоннизир илди делчIес хIейъни багьандан, нуни илис сегъуналра жаваб чарбатес хIейубра. Жаваблис кьадин белкIунси саби нуни иш масхарала хабар.


Рецензии