Яскин Яхшат

   Наш прадед Конин Яскин Яхшат (чеченс.-
К1онин Яскин во1 Яхьшат) родился в1890 году в с.Доьра Итум-Калинского округа Терской области Ставропольской губернии (вот так русский царь назвал исторические земли чеченцев) после полувековой Большой Кавказской войны.
Его мать Кока и жена Пасехьат(1900-1980) были представителями общества дышни, басхой.  Были у него две сестры; Бука и Маса и одна дочь Паша (1936-1996)
   Его братья  Юша, Юсуп, Юнус,Янарса приняли новую власть, которая их подло предала и отправила в депортацию 1944 г. В августе 1945 года Яхшат умер В Казахстане, где и покоится сегодня. 
   Его сыновья Халид,  Шахьид, Вахьид, Мохьмад-Амин, Ахьмад-Халил, Салапвди и Салавди и   Яраг1и выросли достойными людьми, которые пользовались признанием и уважением в чеченском обществе.
   Он умел читать Коран на арабском языке, писал арабицей, грузиницей, латиницей,
Великолепно играл на народном струнном инструменте дечиг-пондар. Разводил мелкий домашний скот. Имел свою пасеку и дополнительно собирал мед диких пчел.
По рассказам и семейным преданиям он завязывал глаза своего скакуна башлыком и перелетал, буквально, в седле с одной вершины скалы на другую. На сельских скачках не раз получал в подарок кабардинского скакуна.
    По обоюдному согласию украл он себе невесту из селения Дышни- Мохк.
    В те времена существовал обычай: девушка садилась к жениху в седло сзади, обхватив его за талию, спрятавшись под бурку, накинутую на плечи мужчины.та бурка. Девушка подтягивала ноги, чтобы спрятать их от чужих глаз.
    Мать Яхшата укладывала сено в стог, воткнув в землю шест, когда мимо нее быстро проскакал ее сын, которого она с утра упрекала, что никак не женится.
- А вот сегодня и женюсь. Будет тебе помощница.
- Сегодня помоги мне с сеном, помощница тебе нужна. Я со всем справляюсь.
    Следом за ним неслись еще всадники. Ловко соскочив со стога, держа в руках вилы, она выскочила на дорогу, чтобы остановить  погоню. Первым оказался ее двоюродный брат.
- Куда несетесь, добры молодцы? - спросила она.
- Сестра, парень из этого, видимо, села украл красавицу из наших. Хотим догнать и отобрать. Уж больно многим она нравится среди наших.
- А  если он начнет сопротивляться?
- Драться будем, конечно.
 - Тогда вынимай свой кинжал. Я принимаю твой вызов, - ответила Кока и направила острие вил на своего родственника.
    Тот понял, что надо поворачивать обратно.
    Перед смертью Яхшат просил кусочек льда с вершины кавказских гор. К сожалению, его сердце не выдержало расставания с родным краем.
    Пасехьат вернулась со своей семьей. Прожила  в заботе о своих внуках и детях.
 Больше всех из сыновей на Яхьшата был похож наш отец. Впрочем, Мохьмад-Амин, Халид, Ваъьид, Ахьмад-Халид и Салавди  были похожи друг на друга, А Шахьид, Яраги и Паша похожи на свою мать. Высокие, красивые, с голубыми как небо глазами  и рыжие, без веснушек на лице, словно солнышко облизало, тоже с глазами небесной красоты.
 Раиса и Заира - вы обе точные копии бабушки!
 



Тхан деда К1онин Яскин во1 Яхьшат винера 1890-чу шарахь Ставрополан губернин Терски областан Итум-Кхаьллан гуонан Доьра йуьртахь (оцу кепара оьрсийн паччахьо йаккхийра нохчийн историн латтанаш), ахб1ешарахь лаьттачу Кавказан Хьалхарчу (Йоккхачу) т1амел т1аьхьа.
Оцун нана Кока а, зуда Пасехьат (1900–1980) а Дишнийн, Басхойн йукъараллера (тукхумера) йара. Цуьнан ши йиша йара — Бука а, Маса а, цхьа йо1 а йара — Паша (1936–1996).
Цуьнан вежарий — Йуша, Йусуп, Йунус, Янарса — керлачу 1едална т1етайнера, амма оцу 1едало уьш ямартлонца хьовзийна, 1944-чу шарахь махках баьхна хьажийра. 1945-чу шеран августехь Яхьшат кхелхира Кхазакхстанехь, тахана а иза цигахь д1аверзийна ву.
Цуьнан к1ентий — Халид, Шахьид, Вахьид, Мохьмад-Амин, Ахьмад-Халил, Салавди, Салавди (шолг1а а) а, Яраг1и а — нохчийн йукъараллехь лоруш а, ларам болуш а, сийлахь нах хилла хьалакхиита.
Цунна 1аьрбийн маттахь Къоран деша хаара, йаздора цо 1аьрбийн, гуьржийн, латинан элпашца.
Халкъан пондар (дечиг-пондар) лакха говза вара иза. Кегийра даьхни леладора цо. Шен накхарш (моexpressions/пасека) йара цуьнан, цул совнаха, акхачу некхийн моз а гулдора цо.
Доьзалан дийцаршкахь а, дийцаршкахь а хьахорехь, цо шен г1аваьллачу дийнан б1аьргаш башлонца д1а а доьхкуш, цхьана тархан боьххьехула кхечу боьххье вожара, седанахь вог1уш санна. Йуьртан хохкуш хиллачу говрийн дедаршкахь цо масийттаза совг1атна кабардинской (адыгийн) говр йаьккхира.
Ший а реза волуш, цо йо1 йадийна йара Дишни-Мохк йуьртара.
Оцу хенахь цхьа ламаст дара: йо1 нуьцкъала вожархочунна т1ехьа хийшара, цуьнан хьорках куьйгаш хьарчадора, ткъа боршачу стага шен белшаш т1е тесначу верта к1ела хьуллора. Йо1а шен когаш хьалаозабора, кхечу нехан б1аьргашна ца гайта.
Яхьшатан нана Кока, лаьттах аьчкан г1ож (шест) а йог1уш, йол стоге кхуьйсуш йара, цуьнан йуххехула шен к1ант чехка говрахь чекхвелира, цо 1уьйранна дуьйна «маре ца хьажа хьо» олий бехк боккхуш волу.
— Аса тахана зуда йалор йу хьуна. Хьуна г1оьнча хир йу иза! — элира к1анта.
— Тахана хетта йолан стогехь г1о де суна, г1оьнча оьшу хьуна. Аса-м ша дерриг а до! — элира нанас.
Цуьнан т1аьххье кхин а береш бог1ура. Стог т1ера каде охьаоьккхуш, куьйгашкахь шовда (вилы) а долуш, иза новкъа йаьлла, т1аьхьабевлла береш сацо. Хьалхарниг цуьнан шича (деца во1 / ненаца во1) хиллера.
— Маьрша береш, кхочуш мел доьду шу? — хаьттира цо.
— Йиша, оцу йуьртара цхьана к1анта тхан хаза йо1 йадийна. Тхуна иза йухаерзо лаьа. Тхан к1енташна ч1ог1а йезаш йара иза.
— Ткъа нагахь цо дуьхьало йарах х1ун дийр ду аша?
— Т1ом бийр бу-дери, латар ду!
— Цундела хьайн г1алакх (кижал) схьабаккха. Аса хьан кхайкхам т1еэцна, — элира Кокас, шен шовданан ира йарра шен гергарчу стагана дуьхьал хьажош.
Вукхо кхиира йухаверза дезийла.
Валале хьалха Яхьшата Кавказан лаьмнийн боьххьехь хилла ша (ша баххьаш) дийхира. Ткъа цуьнан дог махках къастарна ца лезича ца 1ара.
Пасехьат шен доьзалца йухавеара. Иза шен бераш а, к1ентан бераш а лелош, царна хьоьжуш йехира.
К1ентех массарел а Яхьшатах тера волуш тхан да вара. Мохьмад-Амин, Халид, Вахьид, Ахьмад-Халид, Салавди — уьш вовшех тера бара. Амма Шахьид, Яраг1и, Паша — шайн нанах тера бара. Лакха, хаза, стигал санна сийна б1аьргаш долуш, ц1ен (ц1ехо-можа чо болуш), йуьхь т1ехь хьаьрк (веснушкаш) йоцуш, малхо йаьккхина санна, стигалан хазалла йолу б1аьргаш долуш.
Раиса а, Заира а — шу ший а шун бабан нийсса сурт (копи) йу!



Yaskin Yakhshat

Our great-grandfather, Konin Yaskin’s son Yakhshat (Chechen: К1онин Яскин во1 Яхьшат), was born in 1890 in the village of Dora, Itum-Kale district, Terek Oblast of the Stavropol Governorate (this was how the Russian Tsar renamed the historical lands of the Chechens) following the half-century-long Great Caucasian War.
His mother, Koka, and his wife, Pasekhat (1900–1980), were representatives of the Dyshni and Baskhoy societies. He had two sisters, Buka and Masa, and one daughter, Pasha (1936–1996).
His brothers—Yusha, Yusup, Yunus, and Yanarsa—accepted the new Soviet power, which ultimately betrayed them and sent them into the 1944 deportation. In August 1945, Yakhshat passed away in Kazakhstan, where he rests today.
His sons—Khalid, Shakhid, Vakhid, Mokhmad-Amin, Akhmad-Khalil, Salavdi, Salavdi (the younger), and Yaragi—grew up to be honorable men who enjoyed great recognition and respect in Chechen society.
He was highly educated for his time: he could read the Quran in Arabic and wrote in Arabic, Georgian, and Latin scripts. He was a magnificent player of the dechig-pondar (the traditional Chechen stringed instrument). He raised small livestock, kept his own apiary, and additionally gathered the honey of wild bees.
According to family legends and stories, he would blindfold his stallion with a bashlyk (hooded cloak) and literally fly in the saddle from one cliff peak to another. At village horse races, he won Kabardian stallions as prizes on multiple occasions.
He abducted his bride from the village of Dyshni-Mokhkh by mutual consent. In those days, there was a custom: the girl would sit behind the groom in the saddle, holding him around the waist, completely hidden under the burqa (felt cloak) draped over the man's shoulders. She would tuck her legs up to hide them from stranger's eyes.
Yakhshat's mother, Koka, was stacking hay into a mound, having driven a wooden pole into the ground, when her son galloped past her. Just that morning, she had reproached him for not getting married.
"Well, today I am marrying! You will have a helper," he shouted.
"Help me with the hay today, you are the one who needs a helper. I manage everything on my own!" she replied.
Right behind him, a group of pursuers was galloping. Nimbly jumping down from the haystack with a pitchfork in her hands, Koka rushed onto the road to stop the chase. The leader of the pursuit turned out to be her cousin.
"Where are you rushing, brave men?" she asked.
"Sister, a guy from this village, it seems, stole a beauty from our people. We want to catch up and take her back. She is highly favored by many of our men."
"And what if he fights back?"
"We will fight, of course!"
"Then draw your dagger. I accept your challenge," Koka replied, pointing the sharp tines of her pitchfork directly at her relative.
The cousin realized it was time to turn back.
Before his death in exile, Yakhshat asked for a small piece of ice from the peaks of the Caucasus Mountains. Sadly, his heart could not endure the separation from his homeland.
Later, Pasekhat returned home with her family. She lived out her days surrounded by the care of her children and grandchildren.
Of all the sons, our father resembled Yakhshat the most. In fact, Mokhmad-Amin, Khalid, Vakhid, Akhmad-Khalid, and Salavdi all looked alike. Meanwhile, Shakhid, Yaragi, and Pasha took after their mother. They were tall, beautiful, with eyes as blue as the sky, and red-haired without a single freckle on their faces—as if kissed by the sun, also possessing eyes of heavenly beauty.
Raisa and Zaira—both of you are exact copies of your grandmother!


Рецензии