Яскин Яхшатан Мохьмад-Амин
Родился он суровым февральским утром, когда щенилась волчица в сакле, пристроенной к многовековой башне в семье доьрхой Яхьшата и дышни басхой Пасехьат четвертым ребенком в 1930 году.
Он, как и его предки, радовался тому, что мы учились, познавали мир через чтение и обение.
- Ваша сила в знании, - любил он повторять своим детям. А их у него -одиннадцать. Дал всем, кроме инвалида образование. Строители, юрист, педагоги, историк, гидромелиоратор, зоотехник -нужные профессии. Никогда ничего не навязывал, но был требовательным , как к себе, так и по отношению к другим.
Очень любил свою мать и этому учил своих детей.
В 14-летнем возрасте отправился со всеми в депортацию. там окончил школу, хотя начал учиться на исторической Родине. Окончил ФЗО (сапожное дело), потом автошколу. По возвращении домой устроился в сельхозпредприятие, где и проработал до первой чеченской военной кампанию.
На пенсию не спешил. Не желал стареть, хотя и имел проблемы со здоровьем.
В детстве рассказывал нам сказки, делился впечатлениями от прожитого дня.
Его можно было слушать часами. Даже не знаю, почему он не стал писателем.
Никогда не жаловался на свою жизнь.
Любил жену и детей,. С ним можно было поговорить обо всем: политику, правда, не любил.
Знал много о своих предках. Небесную карту рисовал по памяти. Гордился своим предками и передавал знания о них нам, своим детям.
За всю свою жизнь не совершил ни одной аварии , хотя ездил за рулем и легковой и грузовой машин.
Никогда ничего не откладывал на завтра. И всегда ждал нас, своих детей. Был противником устройства общества силовым методом.
- Стройте государство умом, а не кулаками, - любил он повторять.
- Сила- в знании. Делитесь своими знаниями и помните, чьи вы потомки, - призывал он детей и внуков.
Совершил хадж, несмотря на свое слабое здоровье, но никогда об этом не говорил.
Молился, читал мовлид* (религиозные песнопения в честь Пророка Мохьамада). В его доме по любому поводу собирались люди для восхваления Аллаха и угощения.
Наш дом всегда был открыт для всех. И это благодаря его щедрости и мудрости, гостеприимству.
Единственное его напутствие перед дальней дорогой: " Не подводите нас, своих предков!* (чечен.- Ледар ма хиллалаш!)"
Виртуозно играл на дечиг-пондар, но делал это крайне редко. Красиво танцевал. Имел кучу друзей , представителей разных народов: армяне, грузины, азербайджанцы, русские, украинцы, корейцы и др.
За советом к нему обращались не только мужчины, но и женщины. Даже самого далекого родственника он не ставил дальше двоюродного. Он так и называл их, своими двоюродными.
Любил животным и нам с детства прививал к ним любовь.\
Во многих моих работах я говорю о нем. И мне очень не хватает его с тех пор,Ю как покинул этот мир в июле 2004 года.
Яскин Яхьшатан Мохьмад-Амин
СИЙАН, ЭХЬАН стаг — Къонах Яскин Яхьшатан воI Мохьмад-Амин.
Иза винера 1930-чу шарахь, шийлачу чиллан дийнахь, бIешерашкара бIовнах чIагIдина долчу сакля чохь берзан кхел хиллачу Iуьйранна, доьрхой Яхьшатан а, дышни басхой Пасехьатан а доьзалехь доьалгIа бер хуьлуш.
Шен дайша санна, цунна хазахетара вай дешарна, дешарца а, вовшахкхетарца а вай дуьне довзарна.
— Шуьгахь йолу ницкъ — хаарш ду, — олура цунна шен берашка. Ткъа уьш цунна цхьайтта дара. ЗаьIапхо воцург, массарна а дешар делира. ГIишлошъярхой, юрист, хьехархой, историк, гидромелиоратор, зоотехник — оьшуш йолу говзаллаш ю. Цкъа а цхьанна а хIума тIе ца дуьллура, амма ша-шеца а, кхечу нахаца а тIех таIаме (строгий) вара.
Шен нана чIогъа езара цунна, шен берашка а иштта хьехара.
14 шо долуш массо нахаца махках ваьккхира. Цигахь чекхъяьккхира школа, шен исторически Даймехкахь деша волавеллла волушехь. ФЗО (паччахьан кIаж туху гIуллакх/четарча) чекхъяьккхира, цул тIаьхьа автошкола. ЦIа вирзича юьртабахаман предприятехь болх бира, хьалхара нохчийн тIеман кампани йолаеллалц.
Пенсе ваха ца сихора. Къанвала ца лаара, шен могашаллица проблемаш латтаро хьаьшна волушехь.
Жима волуш вайна туьйранаш дуьйцура, шен дена гиначух, лайначух лаьцна дуьйцура.
Цунна сахьташкахь ладогIа мегар дара. ХIунда яздархо ца хилла теша иза, ца хаьа суна.
Шен дахарах цкъа а нахана арз ца дора.
Шен зуда а, бераш а дезара. Цоьца мел долчу хIуманах лаьцна къамел дан йиш яра: политика, бакъдерг дийцича, ца езара.
Шен дайх лаьцна дукха хIуманаш хаара. Стиглара седарчийн карта дагахь дуьйлура. Шен дайх дозалла дора, царех лаьцна долу хаарш тIедогIучу тIаьхьенашна — вайна, шен берашна — дIалора.
Шен дахарехь цхьа а аварии ца йира цо, еза а, дай а машинаш лелош волушехь.
Цкъа а цхьа хIума кханенга ца оттура. Даима вай хьоьжура, шен берашка. Юкъаралла ницкъаллин методаца вовшахтохаран дуьхьал вара.
— Пачхьалкх хьекъалца йилла, куьйган ницкъаца яц, — олура цо.
— Ницкъ — хааршкахь бу. Шуьгахь долу хаарш нахаца декъа, дагалаца шу хьен тIаьхье ю, — кхойкхура цо берашка а, кIентан-кIенташка а.
Хаж бира цо, шен масех лазар доллушехь, амма цкъа а цунна тIехь дозалла ца дора.
Ламазаш дора, мовлид доьшура. Цунна хIусамехь мел долчу бахьанашца нах гуллура АллахI хьехош, хьошалгIа беш.
Вайн хIусам даима массарна а хьалха йиллина яра. Иза цунна беркатах, хьекъалца, хьошалла ларарна дара.
ДIавахале хьалха цо вайна деш долу цхьаъ бен доцу напутствие (весет): «Ледар ма хиллалаш!» дара.
Дечиг-пондар тIехь хьуьнаре ловзалора, амма чIогIа наггахь бен ца локхура. Хаза хелхаволура. Тайп-тайпанчу къаьмнийн доттагIий дукха бара цунна: эрмений, гуьржий, азербайджанаш, оьрсий, украинхой, корейцаш а, кхиберш а.
Хьехам беш цунна тIебогIура хIара божарий а, зударий а. Хийра волу гергара стаг а шолгIачу вешех (двоюродный) гена ца ларара цо. Цо уьш шен вежарий олий кхойкхура.
Хьайбанаш дезара, вайна бераллехь дуьйна цаьрга болу безам кхиош вара.
Сан дуккха а белхаш чохь со цунна лаьцна дуьйцуш ю. ТIех чIогIа хьагI ю сан цунна, 2004-чу шеран июлехь иза дуьненахь дIаваханчул тIаьхьа.
SIYAN, EX;AN stag — Qonax Yaskin Ya;;atan voI Mox;mad-Amin.
Iza vinera 1930-chu ;ara;, ;ijlachu ;illan dijna;, bIe;era;kara bIovnah ;IagIdina dolchu saklya ;o; berzan xellachu Iuьjranna, doьrxoj Ya;;atan a, dy;ni basxoj Pase;atan a doьzale; doьalgIa ber xuьlu;.
;en daj;a sanna, cunna xazahetara vaj de;arna, de;arca a, vov;axqetarca a vaj duьne dovzarna.
— ;uьgaxь jolu nicq — xaar; du, — olura cunna ;en bera;ka. Tqa uь; cunna cx;ajtta dara. ZaьIapxo vocurg, massarna a de;ar delira. GIi;lo;jarxoj, jurist, x;exarxoj, istorik, gidromeliorator, zootexnik — oь;u; jolu govzalla; ju. Cqia a cx;anna a xIuma tIe ca duьllura, amma ;a-;eca a, kxe;u naxaca a tIex taIame (strogij) vara.
;en nana ;Io;а ezara cunna, ;en bera;ka a i;tta x;exara.
14 ;o dolu; masso naxaca maxkax vaьkkxira. Cigaxь ;ekxy;kkxira ;kola, ;en istori;eski Dajmexka; de;a volavellla volu;e;. FZO (pa;;ax;an kIa; tuxu gIullaxq/;etar;a) ;ekxy;kkxira, cul tIaьx;a avto;kola. CIa virzica juьrtabaxaman predprijate; bolx bira, h;alhara nox;ijn tIeman kampani jolaellalc.
Pense vaxa ca sixora. Qanvala ca laara, ;en moga;allica problema; lattaro h;aь;na volu;e;.
;ima volu; vajna tuьjrana; duьjcura, ;en dena gina;ux, lajna;ux laьcna duьjcura.
Cunna sa;ta;kaxь ladoGIa megara dara. XIunda jazdarxo ca xilla te;a iza, ca xaьa suna.
;en daxarax cqia a naxana arz ca dora.
;en zuda a, bera; a dezara. Coьca mel dolchu xIumanax laьcna qamel dan ji; jara: politika, baqderg dijci;a, ca ezara.
;en dajx laьcna dukxa xIumana; xaara. Stiglara sedar;ijn karta dagaь duьjlura. ;en dajx dozalla dora, carex laьcna dolu xaar; tIedo;uchu tIaьx;ena;na — vajna, ;en bera;na — dIalora.
;en daxare; cx;a a avarii ca jira co, eza a, daj a ma;ina; lelo; volu;e;.
Cqia a cx;a xIuma kxanenga ca ottura. Daima vaj x;oь;ura, ;en bera;ka. Juьqaralla nicqallin metodaca vov;axtoxaran duьh;al vara.
— Pa;xlaxq h;eqalca jilla, kuьjgan nicqaca jac, — olura co.
— Nicq — xaar;kaxь bu. ;uьgaxь jolu xaar; naxaca deqa, dagalaca ;u h;en tIaьx;e ju, — kxojqxura co bera;ka a, kIentan-kIenta;ka a.
Xa; bira co, ;en masex lazar dollu;e;, amma cqia a cunna tIe; dozalla ca dora.
Lamaza; dora, movlid doь;ura. Cunna xIusame; mel dolchu baxana;ca nax gullura AllaxI x;exo;, xo;algIa be;.
Vajn xIusam daima massarna a h;alxa jillina jara. Iza cunna berkatax, h;eqalca, xo;alla lararna dara.
DIavaxale h;alxa co vajna de; dolu cx;aI ben docu naputstvie (veset): «Ledar ma xillala;!» dara.
De;ig-pondar tIe; h;uьnare lovzalora, amma ;Io;а naggaxь ben ca lokxura. Xaza xelxavora. Tajp-тайpan;u qaьmnijn dottagIij dukxa bara cunna: ;rmenij, guьr;ij, azerbaj;ana;, oьrsij, ukrainxoj, korejca; a, vxiber; a.
X;exam be; cunna tIebogIura hIara bo;arij a, zudarij a. Xijra volu gergara stag a ;olgIachu ve;ex (dvojorodnyj) gena ca larara co. Co uь; ;en ve;arij olij kxojqxura.
X;ajbana; dezara, vajna beralle; duьjna caьrga bolu bezam kxio; vara.
San dukxa a belxa; ;o; so cunna laьcna duьjcu; ju. TIex ;Io;а h;agI ju san cunna, 2004-chu ;eran ijule; iza duьnexь dIavaxan;ul tIaьx;a.
Yaskin Yakhshatan Mokhmad-Amin
A man of HONOR and CONSCIENCE—Mokhmad-Amin, the son of Yakhshat from the Yaskin (K1oni) family.
He was born on a harsh February morning in 1930, at a time when a she-wolf was whelping in a saklia built against an ancient tower. He was the fourth child born into the family of Yakhshat from the Doerkhoi clan and Pasekhat from the Dyshni-Baskhoi clan.
Like his ancestors, he rejoiced in our learning and our discovery of the world through reading and communication.
"Your strength lies in knowledge," he loved to repeat to his children. He had eleven children in total. He provided an education to all of them, except for one who had a disability. They became builders, a lawyer, teachers, a historian, a hydraulic engineer, and a zootechnician—all essential professions. He never imposed anything on anyone, yet he was demanding, both of himself and of others.
He loved his mother deeply and taught his children to do the same.
At the age of 14, he went into deportation along with everyone else. He finished school there, although he had started his education in his historical Homeland. He graduated from a factory apprenticeship school (FZO) specializing in shoemaking, and later completed driving school. Upon returning home, he took a job at an agricultural enterprise, where he worked until the first Chechen war.
He was in no rush to retire. He did not want to grow old, even though he faced health problems.
During our childhood, he would tell us fairy tales and share his impressions of the day gone by. One could listen to him for hours. I honestly do not know why he never became a writer.
He never complained about his life.
He loved his wife and children. You could talk to him about absolutely anything, though he admittedly disliked politics.
He knew a great deal about his ancestors. He could draw a map of the starry sky entirely from memory. He took immense pride in his forefathers and passed down the knowledge of them to us, his children.
In his entire life, he never caused a single car accident, despite driving both cars and trucks.
He never put off until tomorrow what could be done today. And he was always waiting for us, his children. He opposed any attempt to structure society through force.
"Build a state with your minds, not with your fists," he loved to repeat.
"Strength lies in knowledge. Share your knowledge and remember whose descendants you are," he urged his children and grandchildren.
He performed the Hajj despite his frail health, but he never boasted about it.
He prayed and read the mawlid (religious chants honoring the Prophet Muhammad). For any given occasion, people would gather at his house to praise Allah and share a meal. Our home was always open to everyone, all thanks to his generosity, wisdom, and hospitality.
His only counsel before a long journey was: "Do not fail us, your ancestors! (Chechen: Ledari ma khillalash!)"
He played the dechig-pondar virtuously, though he did so very rarely. He was a beautiful dancer. He had a great number of friends representing different nations: Armenians, Georgians, Azerbaijanis, Russians, Ukrainians, Koreans, and others.
Both men and women came to him for advice. He never treated even the most distant relative as anything less than a first cousin; in fact, he called them his first cousins.
He loved animals and instilled that love in us from early childhood.
I speak of him in many of my works. And I have missed him deeply ever since he left this world in July 2004.
Свидетельство о публикации №226072701625