Тры нелюбовi. Частка шостая

Тры нелюбовi. Частка шостая 
               
У сярэдзіне дзевяностых гадоў нашы бацькі, якія ўжо вырасцілі дзяцей і падрасцілі ўнукаў, усё ніяк не маглі развітацца з каровай. Колькасць жывёл у падсобных гаспадарках насельніцтва пасёлка зменшылася ў разы; прафесія пастуха аказалася незапатрабаванай. Уладальнікі кароў дамовіліся аб выпасе буйной рагатай жывёлы па чарзе. Арыфметыка простая: адна карова – адзін дзень, карова і цёлка – паўтара дня выпасу. Для зручнасці пастухоў “працадні” сумаваліся: уладальнік каровы пас статак два дні; каровы і цялушкі – тры дні запар. І так, па чарзе, да заканчэння пашавага сезону.
 
На час майго ліпеньскага водпуску прыйшлася чарга нашай сям’і на выпас статка кароў. Бацька ў адзіночку не мог справіцца з пасьбой гурта з сарака галоў, і наняў у падпаскі мясцовага жыхара, які да вечара першага дня страціў працаздольнасць – вывіхнуў нагу.
   
 За вячэрай заклапочаны бацька падзяліўся несуцяшальнай інфармацыяй з сям’ёй, распавёўшы, што па дарозе с пасьбы ён звяртаўся за садзейнічаннем да некаторых жыхароў пасёлка. Целяханцы не мелі магчымасці выручыць паважанага ў раёне чалавека; у кожнага з іх на заўтрашні пагодлівы дзень былі запланаваны неадкладныя справы.

Як на злосць, унукаў, якія ўжо падраслі, у пасёлку не было: хто ў піянерскім або спартовым лагеры, хто яшчэ не прыехаў з горада. З працаздольных членаў сям’і – бацька і дзве сястры, Марыя і я, якія праславіліся “працоўным гераізмам” пры зграбанні і капненні сена больш дзесяці гадоў назад.
 
З надзеяй паглядзеўшы на дачок, тата вымавіў:

– Ну, што, дзяўчаткі, пойдзеце заўтра мне ў дапамогу?

Не гарантую дакладнасці передачы цытаты з аповесці Віля Ліпатава “Яшчэ да войны”, але за сутнасць – ручаюся.
 
 “Яшчэ да вайны ў Чулыме дзеці слухаліся бацькоў…” – сцвярджаў савецкі пісьменнік, сцэнарыст і журналіст Віль Уладзіміравіч Ліпатаў.

 І ў Целяханах, праз паўстагоддзя пасля заканчэння вайны, дарослыя дзеці таксама слухаліся бацькоў.

 “Дзяўчаткі” – жанчыны за сорак: Марыя – завуч буйной сярэдняй школы ў Харкаве і я, намеснік галоўнага ўрача гарадской бальніцы ў Баранавічах, згодна кіўнулі галавой.

Трэба вельмі любіць малако, каб трымаць карову ў нашым населеным пункце. Статак пасвіўся ў бліжэйшых лясах, адлегласць да якіх складае паўтара-два кіламетры.

 Падрыхтаваўшыся да доўгага чатырнаццацігадзіннага працоўнага дня, адправіліся сілкаваць карміцелек.

У жыватворнай прахалодзе леса падумалася:

– Ну і добра, хоць па лесе ўволю пагуляем!

 Лагоднага нашага настрою хапіла прыкладна да дванаццаці гадзін. Кароўкам хацелася больш смачнай і сакавітай травы; яны папляліся ўглыб лесу. Прычым, у розныя бакі і разрозненымі партыямі.
 
Тата ожыццяўляў агульнае кіраванне працэсам пасьбы:

– Маруська, загарні назад тую пярэсценькую!

– Нэлька, не пускай чорную карову з зорачкай на лбе да балота, яшчэ праваліцца, выцягваць давядзецца!

Бацька добра ведаў мянушкі ўсіх рагатых, але мы з Марыяй яшчэ не паспелі “персанальна пазнаёміцца” з кожнай з сарака карміцелек.

Прыкладна да шасці гадзін вечара мы з сястрой працавалі “проста сабакамі”, зганяючы кароў-індывідуалістак да статка. Пасля шасці наш статус значна павысіўся: мы перайшлі ў разрад “сабак-ганчакоў”. Пераследвалі дзічыну, прабачце, кароў, да поўнай знямогі (сваёй, не чацвераногай “здабычы”), падаўляючы ў сабе натуральнае жаданне паляўнічага сабака – брахаць. У горшым разуменні гэтага слова; не скажу за сястру, але мне хацелася гаўкаць і брыдкасловіць.

На зваротным шляху ў лесе трапляліся бульбяныя градкі, не агароджаныя дротам. Тата папярэдзіў:

– Ні ў якім выпадку не пускайце кароў на бульбяное поле. І не толькі таму, што сапсуюць пасадкі. Свежае бульбяное бацвінне ўтрымоўвае атрутнае рэчыва – саланін. А кароў, якія дабраліся да сакавітай зеляніны, цяжка будзе спыніць, магчымыя атручвання!

 Не дапусціўшы замахаў ненажэрных кароў на бульбяныя плантацыі, мы з Марыяй стомлена пляліся за гуртам.

Ранавата расслабіліся! Убачыўшы наперадзе яшчэ адно такое жаданае бульбяное поле, самыя смелыя каровы накіраваліся да яго.

Бацьку атрымалася “адсекчы” бОльшую частку статка;  мы з сястрой накіраваліся за самымі жвавымі жывёламі. Прабегчы нейкую адлегласць, я адчула некалькі пазачарговых скарачэнняў сардэчнай мышцы – экстрасісталію. Зменшыўчы хуткасць, крыкнула старэйшай сястры, якая вырвалася ўперад:

– Бяжы, бяжы, ты ў нас самая маладая і спартовая!
 
Калі няштатная сітуацыя паспяхова вырашылася, Марыя дакорліва спытала:

– А чаму ты не пабегла?

Захоўваючы пазбаўлены эмоцый твар, я будзённа вымавіла:
 
– Табе, Марыя, добра, памерла, ды і ўсё – пахаваюць! Які з цябе, настаўніка, попыт?

Увайшоўшы ў ролю, працягнула:

– А мне! Скажуць на пахаванні:

– Што ж гэта за доктар такі, што не змог разлічыць для сябе дапушчальныя нагрузкі! Вось і памерла, дурніца, ганяючыся па лесе за каровамі! І чаму іх толькі ў “іхніх” інстытутах вучаць? – завяршыла прамову любімай фразай мяшчан.

Пры гэтым я скарысталася інтанацыямі, характэрнымі для дадзенай катэгорыі грамадзян і, вылучаючы словы “іх-іхніх”, падкрэсліла грэблівае стаўленне асобных абывацеляў да гэтай “вашывай інтэлігенцыі”.

Зірнуўшы на сястру, засмяялася: знешні выгляд “загнанай” Марыі не дапушчаў аднясення яе да названай вышэй праслойкі грамадства. 

У сваю чаргу, сястра паглядзела на мяне і, прадставіўшы апісаную мною сітуацыю, таксама засмяялася.

Тата здзіўлена глядзеў на нас; ён не чуў маіх драматычных урачэбна-экспертных разваг.

Увечары мама ўсім прапанавала сырадой.

Я наадрэз адмовілася; сястра ж з задавальненнем яго выпіла. І ўсё нахвальвала:

– Вельмі смачна, Нэлька, паспрабуй! Нездарма кажуць, што густ “ляснога” малака значна лепей, чым “лугавога”!

Мне адразу ж успомнілася знакамітая фраза аднаго з герояў кінафільма “Белыя расы”:

– …Прападзі ўсё пропадам! І цешча, і Валет, і гэтыя дэлікатэсы!

Па аналогіі з крылатым выразам, стомлены шматгадзінным знаходжаннем у ролі каровінай прыслугі мозг (гэта ж трэба столькі гадоў вучыцца, каб за “дурнымі” жывёламі цэлы дзень ганяцца!), сфармуляваў мае адносіны да ацэнкі сённяшніх падзей:

– Прападзі ўсё пропадам! І сена, і касьба, і паша, і сырадой! І карова! – у сэрцах дадала я блюзнерскія словы.

З таго часу я не люблю сырадой; больш ніколі яго нават не адпіла.

Праз некалькі гадоў Марыя расказала гэтую гісторыю сваім слухачам, курсантам Рыбінскага інстытута павышэння кваліфікацыі настаўнікаў (за дакладнасць назвы інстытута не ручаюся). З яе слоў, курсантам больш за ўсё спадабалася мая будзённая падача верагоднага сумнага выйсця сястры, якая выконвала памежныя фізічныя нагрузкі:

– Табе, Марыя, добра, памерла, ды і ўсё – пахаваюць!

– Арыгінальнае і “светлае” пачуццё гумару ў Вашай сястры, Марыя Гаўрылаўна! – быў вердыкт слухачоў інстытута ўдасканалення настаўнікаў у горадзе Рыбінске.

 Цяжка ім запярэчыць: што праўда, то праўда…