ЧедихIейкибси конкурс
ХI****ас, сенрил, ил жуз хIебелкIи калунсири: лукIес устадеш камли дииши дила итхIели.
Тяп илгъуна анцIбукь кабикибсири, нуша 40 дус дарх хIердирухIелира. Амма жуз илхIелира хI****кIунра.
Ириъ, нуша дарх хIердирухIейчирад 50 дус дикибхIелира, пикрибарира нуни ахирра-ахир баягъи ит жуз белкIес гIягIниси саби или. «ШуцIали дус жагьаннаблизив» бикIуси уличил. «ГIе, ил чараагарли белкIес гIягIниси саби, хъайчикабирутас баянтала жузли биэсли, - пикриикIулри ну. - Рахли Россияла писательтала Союзлизи керхес хьулухъаслира, ил наб гIягIнибиркур: Союзлизи урцуси сай, бикIар, хIябал жузла автор виалли. Нуни делкIи дураибти гьанналис кIел хабуртала жузцун сари».
Хабчабла юбилейра сунечил дарх деркIибти дусмира пикрилизи касили, нуни илис дила гIямрулизиб бегI гьалаб дурхъаси савгъат бедес кьасбарибсири. Ишаб «дурхъаси» ибси багьа хIясиблицун дурхъаси ахIен. Гьари, иличила хIушази бурисра.
Ириъ нуни гIурра кьасбарира сегъуна-биалра ца конкурслизир бутIакьяндеш дарес: рахли чедиикасли, премиялис гибти арцлис цагьатIи жуз дураэс вирус. КъяйцIухъи, Интернетлизиб баргира наб балбикибси конкурс. Конкурс Купринна творчестволичила сабри. Илис бикIусири «Нар-къаркъала кулеха» («Гранатовый браслет»). Купринна илгъуна уличилси повесть лебси саби. БегI гьалаб ил конкурс 2000 ибил дуслизиб багьахъурсири ва ириъ 22-найс Пензала областьлизиб дурабуркIусири. Конкурсла баянти кайутири сентябрь базличир Александр Иванович Куприн акIубси Норовчат бикIуси шилизир.
Конкурсличи гьаладихьибти кIел номинациялизирад нуни «литература» декIарбарира. Кьасбарира Купринна хабарличи мешубикеси нунира ца хабар белкIес.
Купринна «Нар-къаркъала кулеха» бикIуси повесть нуни бегI гьалаб гIулухъахIели белчIунсири. Наб ил дебали гIяхIбизурсири, ил багьандан бурги, чуйнара гIуррара белчIунси. Дебали гIяхIдизуртири наб повестьла игит Желтковла вебкIес гьалаб Вера Николаевначи белкIунси кагъарлизирти ишди дугьбира: «ДурхъабикIули калаб ХIела у» («Да святится имя Твое»). Ишаб «святится» бикIуси дев «славится» ибси мягIналичилра иргъуси саби. ХIера, илди дугьбачилси уличил, мягIна хIясиблира «Нар-0къаркала кулехаличи» мешубикеси хабар белкIунра. Нуни дила хабар Пензала областьлизи бархьира ва иш макьалализиб хIушабра гьалабирхьулра.
«ДурхъабикIули калаб хIела у»
Ухъна гIямрула 80-эсил унабурхIлизи ухIнаверхурлири. Илала хабчаб биалли, 70 дус рирусири. Ишдус илди 50 дус барх хIербирулри. Илдала дурхIнира лебри, дурхIнала дурхIнира ва илдала баркьибтира.
Мартла 22-личиб ухънала хъалибарг халаси уршила юртлизиб цахIнабикилри. БакIиб ухънала хьуна узби-рузбира ва илдала дурхIнира. Лебилра бакIес гIягIнити бакIилри, дурхIни, дурхIнала дурхIни... Илди бакIибтири акIубси бархIиличил ухънала хьунул - чула неш ва хала неш - мубаракрарес.
Ухъна биалли, хIянчилав левалри. Ил, столла гIела кайили, пикриикIулри: «Гьачам биалра гIягIнили саби наб 50 дус набчил рарх хIерриубси хьунуйс манпагIятбиэси савгъат бедес. Сунела гIямрулизиб хъумхIертеси савгъат. Яра гьар мурталраван, «хIед хIуни савгъат аса» викIули, арц дедлугутив? Или барасли, хьунуй, гьар мурталраван, хозяйстволизиб гIягIнибикеси се-биалра исуси саби».
«Дубуртазир, адам акIубси бархIилис хасдарили, шадлихъуни дурадуркIути ахIен, - гIурра пикриикIулри цунни кайибси ухъна. - ЦацабехIтала акIубти бурхIнира лерти ахIен. Дила бегIтала паспортуназирти белкIаназир акIубси дус ахIи, бархIикIун бати, базалра хIебири. Се бархIи дураберкIес гIягIнисири гьатIи илдас акIубси бархIилис хасбарибси байрам? Ил багьандан урги дила дудешра «Их чагъанала вегI дакIуухъайчи, нушачир день рожденияби дирути ахIенри» викIуси».
«Чагъанала вегI» гитараличир макьамти дирхъес къайгъназивси ухънала кIиэсил гуяв Гриша сайри. Илини гьар дус сай акIубси бархIилис хасбарибси байрам дурабуркIуси саби.
ГIе, бархьси саби, гьаннала жагьилтани саби акIубти бурхIназир халати шадлихъуни дурадуркIули дирар. Берк-бержличил, далуйтачил, делхъличил, гьарахълабти чула юлдашуни ва балути бархли жибарили. Шадлихъличи бакIибтани юбилярлис арадеш ва гIуррара духъянти гIямру дулгути сари. Халати-декIар савгъатунира дирути ахIен: савгъатлизи халдирути сари жагати мубаракла дугьби.
«Савгъат сунези асахъес хьунуйзи арцра гили, ца-кIел гIяхIти девра дурили, иш яргалисра ну лехIкахъишара? - камси тIашизур ухъна. - Юх! Дурхъаси савгъатличил лебтанилра чейэсли ну вакIасли, халаси асарбируси саби дила баркьудили байрамличи учибикибтачи. Тяп илкьяйда бирисра».
Амма ухънани балули ахIенри, се савгъатбирусил. ВахъхIи калун ил савгъатличил бархбасунси суал арзес хIейрули. Ахирра, гьаникиб илис кумекчи - «Нар-къаркъала кулеха» повесть белкIунси урусла машгьурси писатель Александр Иванович Куприн.
Повестьла игит телеграфлизив узуси мискин хIянчизар Желтковли сунела риганайлис, чула жинслизиб дебали дурхъасилизи халбарили бихIуси, гьарбиз бихуси секIал биъниличи хIерхIеили, хала нешлира, ил ребкIибхIели, нешлира бихуси нар-къаркъала кулеха пешкешбирули сай.
Хала нешла кулеха цIуба арцла сабри. Сай узуси мерличирти хазнала арц харждарили, Желтковли мургьила кулеха барахъили сай. Илини устази арцла кулехаличирти шиниша нар-къаркъа мургьила кулехаличи даршахъили сай ва сагаси кулеха, хала нешла кулеха кабихьибси хIунтIена футлярлизи кабихьили, Вера Николаевначи бурхьули сай…
«Желтковла нар-къаркъала кулехаличи мешуси се-биалра матяхI нунира хьунуйс савгъатбирисра», - ахирра ухъна таманси пикриличи вакIиб. Ил пикри бекIлизибад арбукьяйчи къалабаикили вииши, кумекбарахъес дугьаизур сунечил рарх рузуси Наидачи. «70 дус риубси, динничи дебали чекаризурси хьунул адамлис сегъуна савгъат гIяхIсил Наидани бала, -- пикриикIулри ил. – ИлкIун нушала мезли дурабулхъуси «Ас-салам» газетала бекI редактор сари».
Ухъна се мурадли сунечи вакIибсил багьурси Наида дебали разириуб. «БусягIят савгъатра пикрибирехIе, Желтковлайчиб гIяхIси ва хIела хабчабла гIямруличи лайикьси. БархIехълис ил учибяхъес рируси нуни ралуси устара лер», - рикIули, илини телефоннизирад зянкъдяхъиб. Телефоннизирадли уста-хьунуйзира хьарбикIули, Наиданира ухънанира савгъатлизи кадурхути матяхI тамай белгидариб.
Савгъатлизи кадерхур: някъли барибси, дирбубти някьишличилси биштIаси шиниша чемодан, дехIибала дирухIели убуршуси някьишличилси шиниша кIиркаси тIамса, бусурмантала някьишличилси футляр, шиниша нар-къаркъала 30 мачаличилси субхIян; субхIяйчи даршили цIуб арцла цIи бац ва цIуб арцла авал авмузан секIал, чузирра юбилярла у бетарахъути ца-ца хIярп делкIунти. Чемоданнизирра футлярлизирра кIел ишди белкIра лерри: «КIелра дунъяличив Аллагь хIечи разили калаб», «ЧевяхIсини хIеррараби хIу».
БархIехъ савгъат сасес вякьунхIели, хIилхIи калун ухънани ил учибяхъибси жагьил хьунул адам байрирули: бахъ гIяхIбизургу илис савгъат.
Чемодан байрамличи учибикибти лебталалра гьалаб гьаргбариб ва, иларад цацали дурайсули, савгъатуни столличи кадихьиб. Лебилра, уркIбухъи, лехIлири. «Молодец, атта!» -- ахирра рикIар дебали разириубси ухънала рурси. Уршбала хьунрани селра хIеиб, илди, хъяйхъуби сурдухъахъи, аъкабяхъили калун: илдас чула муйлани гьанналис илдигъунти савгъатуни хIегили диэс гIягIнилири. Рухънас хибти даарицад цархIилти савгъатунира лерри, амма, ухънала савгъат чебаибхIели, илдачи хIерикIусира хIейуб.
***
ХIера, их хабар сабри нуни конкурсличи гьалабихьибси. Дила умутра лебри конкурсличив чедииркниличи. Амма Вологдализивадси писатель чедиикиб. Илини хIябал хабарра ца очеркра гьаладихьилри. Илис дикиб 50 азир къурушра нар-къаркъала кулехала куцличил черикIла шишализибад (хрусталь) барибси савгъатра. Конкурсла баянти каайчи хIерси ну дила пикрумазив илди хес чуйнара Пензала областьлизи вякьунра. «УркIмуццан кIацIлиццирван, ухъунра ну гIяхIлиццир», - бикIар нушачиб, набгъуна анцIбукь бетаалли. Селра хIебирар. Наб барес калунси цархIил конкурслигIив кьяйцIухъницун саби.
Свидетельство о публикации №226080501566