Дила гIярмицла гIядатла гIямру
Гьала хили бурулра: учительли хIевзаси. Педучилищелизи учIес керхнира халаси хатIа сабри нуни барибси. «Шилизиб хIянчи бирар, бетIу, урцул лугути сари» бикIутала гъайличи лехIризурли, дила хала нешли вархьибсири ну, 13 дусцун виубси урши, Сергокъалализи учIахъес. «Азира итав сай, аттабала, илинира хIед кумекбиру»,- чебатурсири илини, ну архIяла дуравхъунхIели. Ази дявтазивад чархIевхъунси дила дудешла узикьар Шихшаев Хасбулатла уршири, набчивад 6-7 дус халаси. Нуша ца юртличир хIердирутири, ва наб ил халаси узиван вилзусири.
Ну, педучилищелизив учIухIели, авал дусла ухIнав кIина, белчIуди бархбатурли, гьавухъунсира. Гьавухъунра цаибил дус учительли узухIелира. БикIуливан, гIурра чебхIебикиб набчибад баркабан мугIяллимла хIянчи: ахирличивра цугли 40 дус къябхIердили учительли узес чебуркъуб.
Ну виштIахIелил ахъти, чедяхIти хIяланани алавуцибси адамри, ца девли бурасли, романтик. Ну ветаэс дигути санигIятунира илдигъунтири: геологла, ургъанна, летчикла, журналистла…
Таманни 18 дус виъхIейубси, ну 1965 ибил цаибил байхъудуслизив Узбекистанна Бухара шагьарлизив хIерирулри. Илаб нуни летчикуни руркъуси дявила училищелизи учIес кархес кьасбарра. БетхIеур.
Университет таманаили гIярмиялизи вякьи виаслири, ургъанна санигIят гIямрулизиб чеббикIили, ну офицерли калес вирусири. Набчил барх бучIути цацабехIтани чула гIямрула гьуни ил тяхIярли даимбариб. Ну ДГУ-лизив учIухIели, илаб дявила кафедра лебсири, ва белчIуди таманаибти, лейтенантла ура бедили, офицертани гIярмиялизи бурхьутири. Ну биалли, кIел курс таманаили, белчIуди бархбатурли, гIярмиялизиб къуллукъбарес арякьунра.
Илавадра вираси ну дявила училищелизи учIес укьес. Камсилра къайгъибарибси виасри, ну дявила политикала училищелизи керхес вирусири. Нуни къуллукъбируси дявила частьла командирли наб ил гьалабихьибсири. Вираси летчикуни руркъуси училищелизира укьес. Сепайда. Нуни бурес хIейрус, сен илкьяйда хIебарибсирил. ГIярмиялизибра наб вайтIа хIебири. Бурес вирус, ну илавра дила мерличиври викIулира.
Сунела частьлизивад Дагъистайзи призывникуни «асес» вакIибси капитанни нуша, дагъистанлан 30 урши, Камышин шагьарлизи ардукибтири. Камышин Волга хIеркIличибси шагьар саби. Илала алгъай шайчибси гьаргси ахъси мерличиб авиацияла школа мерлабиублири. Сагали кибти бургъанти илаб 6 баз бучIахъутири, гIур биалли, бегIбарили авиамеханикла ва метеонаблюдательла багьудлумани, Советская гIярмияла авиационный частанази бурхьутири.
Дагъистайзибадти дурхIни чархлизибад арати бири, спортла хIязаназиб лебтачилра чедибирки. Мисаллис гьанушес вирусра дила унрашан иракьилан ЖабрагIил ХIяжиев. 32 килограммла гира ахъбурцнилизив ва турникличир гьунарти чедиахънилизив илини валтуси хIейри.
Педучилище таманаили, Иракьив математикала учительли узуси ну камси замана 8 ибил класслизив учIуси ЖабрагIилла учительли вирусири. ГIярмиялизир биалли 6 баз дарх дучIули калунра. Ну 41 ибил взводла цаибил отделениела командирли, ЖабрагIил биалли 42 ибил взводла цаибил отделениела командирли. Школа таманаила ЖабрагIил Литвализи вархьиб, ну – Сибирьлизи.
ГIярмияличила гъайбикIухIели, чараагарли гьанбушес гIягIниси саби «дедовщина» ибси дев. «Дедовщина» саби гIярмиялизиб бахъхIи биубтани сагали кибти гIярмицуни мучлаагарбирни, цархIилван буралли, «старикунани», «дембелтани», «салагабачи» гужбирни. Илгъуна секIал гIярмиялизиб биэс цугбиркуси ахIен, амма леб.
Нуни кIел дявила частьлизиб къуллукъбарибси саби, амма чинаралра наб СМИ-базир чучила дурутигъунти «дедовщинала» лишанти къаршихIедикиб. Авиашколализиб, офицерти-преподавательтира нуша руркъути сержантунира ахIенти, лебилра цархIилти ца призывла солдатунири, ил багьандан илдала ургаб «старикуни» ва «салагаби» биэс хIебири. Лебилра илди 6 базцун сабри барх кавлути.
Авиашкола таманаила гIярмиялизибси къуллукъ даимбарахъес ну вархьибси частьлизибра тяп илгъунари сурат. Цара байхъалара дус ну самолетунас къуллукъ гIеббиахъути хIянчизартала взводлизив метеонаблюдательли калунсири. ГIе, нушала ургаб бири «старикунира» «салагабира», амма нуша абзур бархIи дявила аэродромличир дарх дирутири. Нушачил барх бахъал офицертира бири. Уставла тIалабуни хIясибси хIебири ил частьлизибти офицерталара солдатуналара бархбас. Нуша ургар юлдашдеш имцIали дири. ЧIянкIли цайна «дедовщинала» лишанничил ну къаршиикибсира.
Камышиннизиб авиашкола таманаибси ну Новосибирскла мякьлабси дявила самолетуни лерси аэропортличи къуллукъбарес вархьира. Частьлизи ваира кьанни бархIехъ. Савли столоваялизир кьацIли дукухIели, дежурныйли дила гьала гIявадешла бутIа кахIебихьиб. Нуни дила бутIа маслола чинаба или хьарбаибхIели, столла гIела набчи къаршили кайибси ца вабза солдат викIар: «ХIед масло бируси ахIен». ГIелабти солдатуни бара дукарбяхIиб. Дуги кьанни вакIни багьандан, ну берка бекIахъличи катес балкьхIеурли бургар викIули, нуни селра хIеира.
КIиэсил бархIи савли кьацIли дукухIелира наб гIявадешла бутIа кабихьес «хъумкартур». «Чинаба дила гIявадеш?» - хьарбиулра нуни гIурра. «ХIела гIявадешла бутIа полуостров Дамаскийличив ясируцибси Китайла солдатлис бархьили саби», - гIурра викIар набчи къаршили кайибси баягъи ит солдат. «Иш гьакIлис хунбейвитунас хIела бутIа хIявадешла саби лугуси», - ира нуни ва, ахъиубли, илала гьалабси беркес хIядурбарибси кьацIра ва кьацIличи кабихьибси гIявадешра урасира. Чинилра селра хIеиб, хунбейвитунала юлдаш, чяйялра хIедержили, арякьун. Набчил варх жумягIялра хIетурли, «дембель» хъули вархьиб.
Термометрли 40 градус чедиахъухIели, Сибирьлизибичиб Волгаличибси 20 градусла бугIярдеш вайси бири. Камышин шагьарлизибси гIебшнила ва янила аргъ сунела бяргIибси дягIличибли МяхIячкъалализибси аргъличи мешусири.
Сибирьлизир хIебла замана нуша подшефный пионертала лагерьлизи дашутири, иларти кьар дердили, дурхIни бакIайчи лагерь лайикьси куцличи бушес. Янила гьарил итни бархIи Толмачево-алавси вацIализи лыжабачил кадулхъахъес дикутири. Цайна кIел моторла бегI бухъна ЛИ-2 самолетличир В.И.Ленин ссылкализив калунси Шушенское бикIуси шилизира дукира. ГIеладяхI чардулхъухIели, ца мотор тIашбизурли, Абаканна аэродромличи кадиэс чебуркъубсири.
Халати гIяхIли башули бири нушачи. Ну дежурстволичивхIели, набзибад Советский Союзла кIина Игит генерал-лейтенант Бедани аргъла карта бархли сасибсири. Карта жагали бицIахънилис наб илини баркалла багьахъурсири. Дила космонавт Волинскийличил барх касибси суратра лебси саби.
ХI****ас, сен хьулхIевхъунсирил ну гIеланачив офицер ветаэс… Сибирьлизи, гIярмиялизиб солдатли къуллукъбарес, ишбархIи укаслира, аркьяс. ГIурра цадехI гьатIи гIямру? Илдира нуни, деркIибти тяхIярли, дуркIаси ургус. Баркалла, хIейги. Гьалар дарибти хатIаби гIурра тикрардарес?
Свидетельство о публикации №226080501582