Нарт джулдузлама 2

(древняя астрология нартов Карачаево-Балкарцев (Хунно-Аланов))


Нарт джулдузламада 10-11 кюнлюк болгъан бурунгу  орузлама хайырландырылыбды. Алай бла анда 36 онкюнлюк  барды.  Аланы атлары былайдыла:

*АЙУЗНУ(НАУРУЗ ) – 21 март – 31 март;
*ТОТУРНУ – 1 1апрель – 10 апрель;
*ХЫЧЫУ – 11 апрель -20 апрель;
*ХЫЧАУМАН – 21 апрель – 30 апрель;
*ГЮРЮЛДЕУЮК – 1 май – 10 май;
*НЫКЪКЪОЛ – 11 май – 21 май;
*ЛУККУР – 22 май – 31 май;
*ЛУКЪКЪОЛ – 1 июнь – 10 июнь;
*РУККУЛ – 11 июнь – 21 июнь;
*ЭЛИЯ АЙ – 22 июнь – 30 июнь;
*КЮЗ АЛЛЫ – 1июль- 11 июль;
*БАДРАТЫКЪ – 12 июль – 22 июль;
*КЪЫРКЪАР – 23 июль – 31 июль;
*ТАЛДЫРЫКЪ – 1 август – 12 август;
*АЙМУШ АЙ (ДОММАЙ АЙ) – 13 август – 23 август;
*КЪЫРКЪАУУЗ – 24 август – 1 сенятбрь;
*КЮЗ – 2 сентябрь – 13 сентябрь;
*АРГЪЫШЛЫКЪ – 14 сенятбрь – 23 сентябрь;
*ЭТЫЙЫКЪ – 24 сентябрь – 3 октябрь;
*ЧЫКЪЛЫ – 4 октябрь – 12 октябрь;
*ДЖЫРМЫ – 13 октябрь – 23 октяябрь;
*АБЫСТОЛ – 24 октябрь – 1 ноябрь;
*АМЫСТОЛ – 2 ноябрь – 12 ноябрь;
*СЫНАРЫКЪ – 13 ноябрь – 22 ноябрь;
*ЭНДРЕЙИК – 23 ноябрь – 2 декабрь;
*КЪЫРАУЛУ – 3 декабрь – 12 декабрь;
*ИЙИРИК – 13 декабрь – 21 декабрь;
*СЮММЕКЛИ – 22 декабрь – 1 январь;
*БАШИЛЬ – 2 январь – 12 январь;
*КЪЫЯМУТ – 13 январь – 20 январь;
*ЧИЛЛЕ – 21 январь – 1 февраль;
*БАЛДЫРАДЖЮЗ – 2 февраль – 10 февраль;
*БАЙХЫН – 11 февраль – 18 февраль;
*САНАРЫКЪ – 19 февраль – 29 февраль;
*ДЖАБАЛАКЪ – 1 март – 9 март;
*ДЖАНКЪОЗ  АЙ – 10 март – 20 март.




Дуния халкълары бла бирге тюрк халкъы да  къабыл этген  джангы  орузламагъа кёре тюзенленнген,  12 айны атлары былайдыла:

*Башил – январь
*Балдыраджюз – февраль
*Айузну  (Науруз)  - март
*Тотурну  – апрель
*Хычауман  – май
*Луккур  – июнь
*Бадратыкъ – июль
*Къыркъаууз – август
*Кюз – сентябрь
*Чыкълы – октябрь
*Сынарыкъ– ноябрь
*Эндрейик  – декабрь




Нарт джулдузламада 36 джулдуз къауум барды.  Джулдуз  къауумланы тотур урхулары, эски тамгъа джазыу бла (руны), эски тюрк санау тамгъала бла джазыладыла.   Хар бурчну бир джрютюучю ауур – джулдузу барды,  деген ийнанч бла, нарт джулдузламачыла  чизгиде, хар бурчну къатына аны  тамгъасын салгъандыла.


Джулдузлама, тюркле джашагъан  Ич Азияда,    джайылгъан,  сыйланнган,  хар даулетде амалсыз керек  болгъан затха саналгъанды, аны ючюн джулдузламачыла бек дараджалы адамла болгъандыла.
 Ала ол заманнга кёре къарар,   кёрюр  лагъымла табыб, кёкге къараб, андагъы къымылдаугъа кёре,  халкъны нени къалай  этерин айтыб,  хар ишге оноу этиб  тургъандыла. 
Алай бла да, гезегенлени (онгакъланы, ауур джулдузланы)  къачан чыкъгъанларын, къачан тайгъанларын да  билирге кюрешгендиле.  Бизни тёлюге джетген халы бла джулдузламада  гезегенлени келиу-кетиу,  кёкде кёрюнюу заманлары,  эм  да атлары   былай ангылатыладыла:


*КЮН ( Солнце)– юч  джюз, юч джыйырма бла беш кюн.  (365 кюн) ;

*АЙ (Луна)– джыйырма  бла сегиз кюн. (28 кюн);

*ЧОЛПАН (Венера) – эки джюз, эки джыйырма бла онбеш кюн.  (255 кюн);

*ДЖЮЗЕН (Меркурий) – юч джюз, юч джыйырма бла беш кюн  (1 джыл);

*ДЖЕТЕГЕЙ (Марс) –  юч джюз, джыйырма бла  онэки кюн (1джыл, 32 кюн);

*ТЕНГИР  (КЕРИУАН КЪЫРГЪАН)  (Юпитер) – онбир джыл, юч джюз онэки кюн.  (11 джыл,312 кюн;

*КЕРАМ (Сатурн) – джыйырма тогъуз джыл, бир джюз, эки джыйырма бла онбеш кюн.  (29 джыл, 155 кюн);

*ТЕПМЕЗ (Нептун) – бир джюз, юч джыйырма бла юч джыл, эки джюз, эки джыйырма бла онюч кюн.  (163 джыл, 253 кюн);

*ДУГЪУН (Плутон) – эки джюз, эки джыйырма бла он джыл.   (250 джыл);

*АНГМАТ (Прозерпина) – алты джюз, эки джыйырма бла он джыл  (650 джыл);

*КЪОНТУКЪ (Уран) – тёрт джыйырма бла  юч джыл, эки джюз тёрт джыйырма бла юч кюн. (83 джыл, 283 кюн);

*КЪАРАН (Къаран) – тогъуз  джыл, эки кюн.  (9 джыл, 2 кюн).