Нарт джулдузлама 7

СЕЗГЕК
22 элия ай (июнь) – 30 элия ай (июнь)


СЕЗГЕК ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ КЪЫСХА ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Терен акъыллы, фахмулу, айбат кёрюнюшлю   адамды;

*сезиулери къазанча къайнай тургъан биреудю;

*Ай тюрленсе анда да тюрлениуле боладыла, аны ючюн, нарт джулдузлама мунга , накъырда эте: « Ай тёртге бёлю-нюр,  бу да тёртге бёлюнюб,  тёрт адам кибик кёрюнюр» - дейди;

*сингирли адамды, керексиз джерге аны къыйнагъан сокъураныр. Джеза бериуде бек дженгилди;

*къыйын ангылашылгъан халиси барды, алай къуаты бир да кесине тартхан болгъаны ючюн, адам анга терс къара-ялмайды;

*тюшлери, ал-сезгилери къудретлидиле, аны ючюн аны айтханына къулакъ салгъан, боллукъну аязын алгъадан алыр;
*болур-болмаз айтыула деген, адамны акъылын кенгине, ёргеге, тереннге тартдыргъан айтыулагъа,  хапарлагъа  тынгыларгъа, билгичлени ишлерине эс бурургъа, таш са-лыучулагъа къулакъ салыргъа бек сюер. Ол,   Джарат-хандан башха затланы кючюне ийнанмаса да, тейричилик-де болгъан, «Тейри адамгъа акъыл берген эсе, тюшюнюгюз, излегиз, табыгъыз  - деб, бергенди» – деген эски айтыуну тутхан адамча, кёрюннген дуния тышында, дагъыда кёб затны бар болгъанына ийнаныр;

*кесини, башхаланы юсюнден да, кюлдюргюч ха-парчыкъла къураб,  халкъны кюлдюре биледи, алай бла, баргъан джеринде, джыйылгъан миллетни кесине къара-тыр. Алай не чамчы болса да, не джарыкъ кёрюнсе да, ичиндеги сырын тышына сездирмез, аны къаты къорур;

*халкъда аты иги бла айтылырын излер.  Шам  келлик джерге  джан  атар, кёбюсюне да хорлам алыр;

*кесин халкъны бир деменгили бутагъыча  кёрюр, халкъы ючюн,  уллу, айтылыб турур ишле этерге  излер, даулетине кертичи болур сабийле ёсдюрюр;

*сюймекликге, юйлениу чакъгъа келсе, чамгъа, накъыр-дагъа ашыгъыр, алай – узакъдан.   Джуукълашыргъа,  юй-ленирге бираз муруккучуду, артыкъсыз да – эркиши  Сез-гек.    Боллукъ юйюрюн, кёзюне кёргюзтгенича боллугъун излеб, кеси акъылында  аны суратын чизиб тургъан  Сез-гек,  джашаугъа джарашыр адамны излей, бир-бирде,  юй-лениу чагъын  оздуруб  къойгъаны да болуучанды;

*бек терен джашырыб турса да,  ичинде,  дуниягъа, адамлагъа ышанмагъанлыкъ кибик  бир къоркъууу барды. Бу  неден болгъанын кеси да билмез. Аны,   ата-бабаладан къан бла келген бир ышаннга  ушатыр. Заман-заман ол ич къоркъууу,  насыбына тыйгъыч болгъаны да кёрюнюнеди.  Кеси болумун сюзюучю болгъаны ючюн, «бу мен этер  зат болмаз» - дегенча оюмла бла, хорламлы болур джеринде, кесин артха тартыб къойгъаны да болуучанды;

*джашауну, ёлюмню бек тюшюнюр, дуниягъа  къарам-сагъан  кёзден къарар;

*ачыуланса, ийне чанчханча, джаннга джетген затланы, сабыр-сабыр  айтыр. Бу халисин джашау нёгери билирге керекди. Аны ол халгъа джетдирмей, аны бла джарашыу халда джашагъан, ачыкъда, тарда къармаз, насыблы да бо-лур;

*дуниягъа  къарамсагъан  кёз бла къараса да, дуниялыкъ ишлерин асхатханладан тюлдю.  Юйюнде джылыу табса, къолдан келгенни аямаз, юйдегисине ариу къарар. Ата, ана болса уа, сабилерин кёкден тюшген  кибик кёрюр, аланы эркелетир, сюер, кереклерин да, кеси ач къалса да, табар, берир. Сабийлери муну бу халисин билирге, бюсюреулю болургъа керекдиле;

*тиширыу Сезгеклени кёз джашлары хар заман тёгюлюрге хазыр болурла. Сора сёлешмей, бетге къарамай тебресе, тамам да чырындан чыгъыб, тёзюб тургъаны билинир. Дерт тута да биледи, бу да кёзден таймазгъа керекди. Бир бош зат джанына тийиб къалыргъа болады, аны бла джашагъан эркиши бу затха эс бёлсюн – дейди,  нарт джулдузлама;

*эркиши Сезгекни сындыргъан ким да болсун, дерт дже-теригин билирге керекди. Бир къауумлача ол олсагъатлай джаныб, аны сындыргъаннны джезасын алайда огъуна бермез, талай заманны оюмлаб, дертин акъырын, таша джетдирир.

* ёхдем адамды  Сезгек. Аны шохлугъу джаулугъундан хайырлыды, аны ючюн тёгерегиндегиле анга учхара къарамасынла, тюзлюк тышы затланы анга этмесинле, тынгылаб къоймаз, къаршчылыгъын  къат-къат берир.

*бу  бурчну инсаны джохар кёрюнюшлю болур, тиши-рыула, эркишиле да  анга дженгил джюрек байларла, аны ючюн бек сайлаучуду. Болса да, «кёб сайлагъаннга-тешик гоппан» - дегенлей,  сайлай-сайлай эригиб, «ким да болсун – болсун»  - деген болумгъа келгени да болуучанды. Бу халгъа, кёб юсюне, Аслан бла Джылан джыл туугъан Сез-гекле  джетиучендиле. Асыры джохар адамла болуб, уллу кёллюлюк эте, кеслерине тенг табалмай къалыучандыла. Ол эки джылда туугъан Сезгеклеге,  «чакъ заманынгы сай-лау бла ашырма, сени сюйгенни ал» - деб насихат этеди джулдузлама;

*эркиши Сезгек  джангыз къалыргъа, тюшюнюрге, бир затны оюмларгъа бек сюер, аны ючюн юйден чыгъыб ке-тиучю болса, джашау нёгери аны «соруу окълагъа тутма-сын», «тышына къарайды» - деб,  джарсымасын. Джангыз къалыб акъылын, эсин тинтиу – аны адетиди;

*къонакъгъа джарыкъ бетлиди,  чомартды,   инджилгенни къаты бла ётюб кетмез, джан аурутур, болушур;

*Сезгек инсанны кераматы  бек кенгди, адамны кесине тартхан бир нюрю барды;

*бу бурчну адамы,  озгъан заманны джангылычындан  дерс алыб, келир заманнга алай бичим берген адамды, ол да махдалыр, айтылыр, юлгю болур затды. Кёб адам аны эталмайды, алай бла да,  абына-сюрюне туруучанды;

*бир адам  анга ышаныб  айтхан сырны таша тутар,   джуукъларына огъуна айтмаз. Кесини сыры да –  къаты, башхасыныкъы да – къатыды. Сезгекге  аманат ышаныргъа боллукъду;

*даулетине, халкъына, джерине, тийресине бек байланыр, халкъда джюрюген адет-тёрелени тутар. «Халкъымы сю-еме»-деб,  хахайлаб, сора халкъны адамыны сёзюн этген инсанланы сюймез.  Терсге «терссе» - деб айтыб, аны хатха келтире билген инсанды, бу халиси да махдалыр халиди;

* Сезгек тышха хазна ачылмагъан  болур,  аны ючюн  кё-люнде, джюрегиндегин  башха адам хазна  билелмез;

*Сезгек халкъ этгенден артха къалыргъа сюймез, юйюн, арбазын, къошун, стауатын  анга кёре джарашдырыр. 

*Ишлерге эринмеген адамды, фахмусу да ишин деменгили этерге болушлукъ этеди;

*иги магъанада – лагъымчыды.  Бир джолдан излеген заты табылмай къалса, башха тюрлю бир джолдан излеген затын алыр.  Эркиши Сезгекле элледе тёреге  сайлана келген ин-санладыла,  аны ючюн кесини  сыйын бек уллу тутар, учхара кийиниб халкъны аллына  чыкъмаз,  сабанын, къошун, малын, кирисин  тозуратмаз,  тишириуну, баласы-ны  ашы-сууна, кийимине бек  иги  къарар. 
Тиширыу Сезгек  да алайды,  болса да,  джанына бир затчыкъ тийсе, эркишиси бла сёлешмей талай кюн айла-ныргъа да болады, аны ючюн джашау нёгери бу ариу ти-ширыуну сюйюмлю къарамын кесине бурулуб турурун  излей эсе, аны джанына тиер зат  этмезге керекди;

*Сезгекни джюреги джумушакъ болур, ариу сёзге, махдау-гъа бек алданыр;

*бир-бирде «эринчеклик» басхан заманлары болуучанды, ол заманда джашау нёгери  «аны эт», «муну эт» - деб, джа-бышханы болса,  къыйналыр,   къатыракъ джууаб берир. Хар затны ичинде тутхан, тышына чыртда тёкмеген инсан-ланы сингирлери,  саз телле  кибик,  тартылыб турадыла, аны ючюн аллай инсанлагъа бир солуу заман керек болады.  Сезгекни аллай заманында джукъ да айтмай къойсала, кеси ол халындан дженгил чыгъар, этилликни да артыгъы бла этер;

*Сезгек бурчну адамы,  бир башхасы аны аллына чабарын сюймез,  ишинде тик турур, кишини аллына иймез;

*къолун керексиз ачыб, болгъанын, бетлик аякъгъа,  ча-чыучу тюлдю, керек джерде къолу  ачыкъды, джангыз айт-магъаннга кеси тыгъызлаб берген адети джокъду.  Сезгек-ден бир зат излеген, хапарын айтса, болушлукъ табмай къалмаз;

*эркиши Сезгекни,   чакъ заманында,  сюймекликге эси бек кетер, талай джылдан сериуюнлешир.   35 джылындан сора уа,  чакъ заманындан  да аслам сезиулю болур.  Аны ючюн, эркиши Сезгекни джашау нёгерге сайлагъан тиширыу,  35 джылындан сора,  эркишисине  кёз-къулакъ бола турса иги болур;

*Сезгеклени ургъуй  урса  да,  бир уллу палах болгъанча тюрленирле. Аурууларын кёбейтген, аланы юсюнден айт-хан адети болур, ол да иги бир зат тюлдю.  Айтылгъанны  адам эси олсагъатлай хафизагъа   джазар, аны да акъылгъа  тотур урху бла джетдирир,  акъыл  да – тёнгекге,  «муну былайы ауруйду» - деб,  «буйрукъ» берир. Алай бла да,  болмагъан аурууну,  Сезгек кеси джаратыргъа   боллукъду.  Хар заман, « игиме» - деген адамла, аурууладан къорунн-ган этедиле,  айтыб, тарыгъыб  туруучула уа,   болмагъан аурууну да  башларына чыгъара биледиле.   Адамны акъы-лы бла эси санны джюрютген, къоругъан  затладыла, алай аланы буйрукъчусу –   Джаратхандан сора,   адамны кесини тюшюнюуюдю.  Сезгек мунга акъыл бёлюрге керекди;

*Сезгекле бюреклерине,   аш джолларына,  кёкрек бла баш  джанларына сакъ болургъа керекдиле.  Ауур ауруула тюлдюле,  суукъ тамаллыдыла.  Ол кеси – кесине буйрукъ берсе,  болгъан рахатсызлыкъларын дармансыз да  джокъ этер, алай сынсыб, кёбдюрюб, «хахай,  аурудум» - деб тур-са, болмагъан аурууну кеси тюшюнюую, айтыуу бла да  джаратыр ;
Адам кеси тюшюнюуюне  бек сакъ болургъа  керекди – дейди джулдузлама;

*15-25джылла  арасында саны тамам келишир,  юйлениу 30 джылындан сора  болса, иги болур.  Ары дери  бираз  «учар» акъыллы болуучанды.

*Джашау таргъа тыйгъан, уллу палахла джашагъан Сезгек-ле, бек ачыулу, адамладан узакъ турургъа  излеген, дуния-ны къара палахча кёрген, джашауда магъана табалмагъан биреуле  болургъа да боладыла,  алай ала  аз тюбейдиле.

*Сезгек кесини джохар фахмусун унутургъа керек тюлдю, аллай заманлада тирелиб, кесин аякъ юсюне салыргъа бол-лукъду.  Кеси тирелсе, тенг, шох, джуукъ-дженг да ёрге турлукъдула.  Быллай халгъа  Балыкъ, Къой, Тонгуз джыл-да туугъан Сезгекле тюшюучендиле.  Ол джылда туугъан-ланы гитчеликден  кючлю джашау тутумгъа,  аякъ юсюнде  тик турургъа  юретилирге  керекди, ол борч да атала бла аналагъа тюшеди.

*Сезгекни  бир къуушда,    къыйын кюнге –деб,  бир  сакълагъан затчыкълары хар заман болур.   Бир затланы джыйышдыргъан  кибик  иги адети  да барды.  Бир къыйын хал болуб къалгъаны болса, биреуге тилеб бармаз ючюн, ёхдемлигин бузмаз ючюн, ол  алай этер;

*нарт джулдузлама бу бурчну инсанын дараджалы кёреди,  была бла юйюр къургъан адамлагъа да «насыблыла» - дей-ди;

*джулдуз къаууму мутхузуракъ джулдузладан къуралады, болса да, бири къалгъанладан джарыгъыракъды. Бу джул-дуз турушха  кёре, Сезгекни кюнделик халы  бираз  гина-сыуча, суугъуракъ  кёрюнюрге да  болур,  алай  кёлю, джюреги джылыды, сезиулери толуду.  Кёбюсюне ариу тилли, джарашыулу джашаргъа сюйген инсанды. Кесине этилген терсликни унутмаз, тилге келтире турур. Сюйюмлюдю, эрлай адамны кесине тартыб къойгъан бир фахмусу барды, аны бла юйленнген адам, тюрлениучю ха-лына эс бурмай, бай адамлыкъ ёзюн  эслей билсе, бек ала-мат адам бла юйюр къургъанын дженгил ангылар – дейди нарт  джулдузлама;

*Назик сезгилери – Айдан,  кесине тартхан сюйюмю – Чо-лпандан,  акъылы –  Керамдан,  джашаугъа къараууз къарам бла къарауу да – Къарандан  болур.

*гезегенлери  - Ай (Луна),  Чолпан (Венера), Керам (Са-турн, Къаран (Лилит)





СЕЗГЕК ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Кёкрек джанына сакъ болургъа керекди.
Суукъдан, керексиз аман  къурум этиб – сингирлениуден, тамагъын – суукъ-  дан  къоруса, уллу хатасы болмай, рахат джашар – дейди джулдузлама.
Зор джашау шартлагъа тюшген Сезгекле, рух саулукъла-рына  сакъ болургъа, багъыучула бла кенгешде болургъа керекдиле.





СЕЗГЕК ЭРКИШИНИ  САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Сингирлерин  бошламаса, ашорун сынчыулагъан кибик  аурууну билмез.
Суукъну асыры кёлтюрген адам тюлдю.
Джашлыкъда, эслемей, кесине заран бермесин – деген насихат джулдузламада барды. 
Зор джашау шартлагъа тюшген Сезгекле, рух саулукъла-рына  сакъ болургъа, багъыучула бла кенгешде болургъа керекдиле.








СЕЗГЕК ТИШИРЫУ  БЛА  КЕЛИШИБ  ДЖАШАЯЛ-ЛЫКЪ  БУРЧЛА

БАТЫКЪ – 24 абыстол (октябрь) – 1 абыстол (ноябрь)  бурчну  эркишиси, Сезгек  тиширыуну халисине бек ке-лишген халиси болур, юйюрде да  уллу  къаугъа-горюлтю  чыкъмаз.  Бу юйлениу болса, анда сезиу да, акъыл да бир-лешир, юйюр да онган юйюрлеге тенг болур. 
СЁНЕГЕЙ  - 19 байхын (февраль) – 28 байхын (февраль)  бурчну адамы да, Сезгек тиширыугъа алай терс келмейди.  Аллай насыб аллына келсе , башын бурмасын – деб, бил-диреди нарт джулдузлама.  Къалгъан бурчланы адамлары бла  Сезгек  тиширыу  хоншу, тенгча джарашыулу болур, алай юйлениу ючюн, алгъа айтылгъан Батыкъ бла Сёнегейге эс бурса иги болур, ала анга келиширик адамладыла.





СЕЗГЕК ЭРКИШИ  БЛА  КЕЛИШИБ  ДЖАШАЯЛ-ЛЫКЪ  БУРЧЛА

ТУТАМЫШ – 13 сынарыкъ (ноябрь) – 22 сынарыкъ (но-ябрь) бла уакъ-тюек тартышмачыкъла болурла, алай бир-ликде джашау  хайырлы бола билир;
ЭРГЮР – 11 байхын (февраль)  - 18 байхын (февраль) бурч да  келишгенледенди. Бу экиси бла юйюр къурса,   джашауу  татыулу болур.















КЪУШДЮГЕР
1 кюзаллы (июль) -11 кюзаллы (июль)


КЪУШДЮГЕР ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Дженгил джаныб къалгъан адети болуучанды, сингирлери бек назикдиле, аны ючюн, къатында джашагъанла,  синирли заманында,  анга хатер этиб, джанын андан да бек къыйнамасынла – дейди джулдузлама;

*хауа  хал  тюрленсе, аны халы да тюрленир, бир-бирде санлары тюшер, ёрге къобаргъа, джукъ этерге излемез;

*сезиулери   къайнай тургъан инсанды;

*сюймекликде джыр этилиу, саугъачыкъла берилиу  кибик затланы  сюер, хар нени да ариулукъ бла, игилик бла этерге излер;

*Къушдюгер эркиши сюйген къызына бек ариу накъырда этер, сайланнган къыз да,  ариулугъуна махдау, саугъачыкъла кибик затла алмай  къалмаз. Бу эркиши хар тиширыуну башын айландырыр болумдады. Кеси да,  бек кёзге тюшген, зариф, сюйюмлю болур;

*Къушдюгер тиширыу сырын къаты тутар, ичиндеги кер-тини тыш адамгъа  айтмаз, сюймекликде да аны джаша-тыр-ашатыр болуму болгъаннга эс бёлюр.  Хар тилегеннге да алланыб къалмаз;

* Къушдюгерле кюлген, ойнагъан джерде болургъа сюерле, кеслери да чам-накъырда  джаны бла аман тюлдюле, тиллери адеблиди эм джитиди;

*тышдан къаралса бир тынч адамча кёрюннген Къушдю-герни ичинде,  толкъун  бура тургъан бир тенгиз болур;

*джашаугъа бир къарамсагъан  кёз бла къарай, бирде уа  - игимсей,   учуна тургъаны эсленеди. Ол заманлада  эки башха адамча болур, халиси огъуна тюрленир. Алай, джашаугъа мутхуз къарауу асламыракъ болгъаны ючюн, келлик заманлагъа ышанмагъанлыкъ этер, аны ючюн да, заман-заман мудахланыр;

*тыш къарам бла эсленмесе да, ичинде,  кесине тамаллы ышанмагъан бир сезиую барды, аны ючюн, фахмусу, бо-луму джете тургъанлай, уллайыр джеринде,  аллаына баш-ханы ийиб,  кесин артха тартыучанды;

*джулдузларына кёре  бек насыблы адамды – дейди джул-дузлама, алай эсе уа,  Къушдюгер ичинден ол ышан-магъанлыкъны атаргъа, алдан-алгъа барыргъа, къоркъмай хар уллу ишни учундан тутаргъа, хорлам алыргъа тал-пыргъа   керекди. Гитчеликден огъуна бу акъылны анга берликле да – ата, ана, уллуладыла;

*«аягъы» тайса, ишлери джолунда кетмеселе, узун заман-ны тынгылауукъ болуб тургъан заманлары болуучанды. Ол заманда ауур сагъышлагъа  кетер.  Аны ол халдан чыгъарыр ючюн, джулдузлама бир къауум хыйлячыкъла бергенди. Аладан бири – болушлукъ этиу,  къартха,  тиши-рыугъа, ёксюзге болушуу, мамматха чыгъыуду. Эркиши Къушдюгер аллай чакъырыугъа бармай къалалмаз, алай бла да мудах заманындан  чыгъыб, болушлукъгъа джан атар;

*халкъ арасында  атыны иги бла айтылырын сюер, кесин таб джюрютюр, адебден таймаз, намысын тутар.  Къушдю-гер берген сёзюн тутуучуду, алай бир табсызлыкъ болуб туталмаса, ичинден бек къыйналыр, «эталмадым» -деб, ай-тырына уялыб айтыр. Аны ючюн сёз берирге ашыкъмасын – дейди джулдузлама, алгъа этер болумун келишдириб,  адамны алгъадан  ышандырмай, сёзюн артда бере турса джаны къыйналмаз;

*сёлешиу тили джумушакъды, хар  адам да анга дженгил джылыныучанды;

*джанына бир тийген адамны кечмез. Бу халисине эс бё-люнсе иги болур. Къушдюгерни ёхдем джюреги барды, аны сындыргъанны унутмаз, дерти да сакъламагъан заман-да келиб къалыр;

*кечкинлик тилеген адамны кечер, арада татыусузлукъ болмагъанча, болгъан затны унутур, кечмеклик тиленмесе уа, ичи кюйгенлей, сыннганын кёлтюралмай, терс адамгъа дерт бла джаныб турур. Эм игиси, Къушдюгерни ачытмау-ду.    Бу бек дараджалы адамды, терс сёз, терс иш  аны  джанына бек тиер. Аны тёгерегиндегиле муну эсге алсала,  шохлукъ, джуукълукъ да татыулу болур;

*тилегенни болушлукъсуз къайтармаз, алай ашыкъ-бушукъ этиб болушлукъгъа кеси  чабмаз.  Кесинден сора болушур адам болмагъанын кёрсе уа, башын отха да атар.  Аны ичинде тургъан ассыллыгъы бла джигитлиги,  зор кюнде  ортагъа чыгъарла;

*Къушдюгер бир нёгерин, не да джуугъун сёкмез, этген хатерин, игилигин адамны бетине урмаз, бергенини къай-тырын сакъламаз. Бу халиси юлгюлюкдю;

*къаугъаны сюймез, кёб сёлешген адамдан узакъ турургъа талпыр. Бу халисин джашау нёгери эсге алыргъа керекди, не ючюн денилсе, юйде уакъ гъыр-мырла бола  турсала, Къушдюгер юйюне кёл басалмаз, джаны джылыналмаз. Бу  хали  артыкъсыз да эркиши Къушдюгерледе  бек эсленеди. Алайды да, бу аламат адамны къатында тутаргъа излеген тиширыу, кюнлюк бош  джак-джакны  къояргъа керекди;

*Къушдюгер бурчну адамы джангылычларындан дерс ала билген инсанды;

*ариу адамды, джылы келе барса ариудан-ариу бола баргъанчады. 60 джылында да Къушдюгер эркиши джаш къызланы кёзлерине илине биледи, тиширыу Къушдюгер а, талай сабийи болса да, сюйюмюн атмаз, кесине тартхан бир нюрю  уллудан-уллу бола барыр;

*джамагъатда асыллыгъы, орну бла олтуруу-туруу, акъы-лы, сюйюмю бла Къушдюгер сыйланнган адамды. «Анга  аманды дегенни сёзю, сёзню ол чыкъгъан джерин таным-лайды» - деб, нарт джулдузлама бу бурчну адамыны ашхы-лыгъын чертеди;

*Къушдюгер сюйген адамын бек сюер, сабий оюнчагъын кишиге ышанмагъанча, сюйгенин кишиге ышанмаз. Анга хыянат этген джашау нёгери, бу аламат адамны ёмюрлюкге къатындан узакълашдырыр. Сюймеклигине хыянатны чыртда кечалмаз;

*мал барлыкъгъа эс бёлген адамды: джыйгъычы бош бол-маз, керек болса, болмаса да, халкъда джюрюген затны алыр, салыр;

*этеригин алгъа акъыл бла оюмлар, сора этиуню башлар, аны ючюн этген иши деменгили болур, хапа-сапа иш   аны къолундан чыкъмаз дерчады;

*джуукъгъа,  сюйсе, сюймесе да тёзюмлюдю, алай нёгерге,  кертичиликде асхагъанланытутмаз, аллайладан узакълашыр;

*юйюн сюйген адамды, бир уллу къаугъа болмай юйюрюн чачмаз, джашау нёгеринден айырылмаз;

*хар затны игисин, деменгилисин  излер, ол деменгилик кеси этген ишинде да эсленир;

*акъылында кёб  затха бичим салыр, алай болуму джетмесе къыйналыр;
 
*хауагъа, догъагъа чыкъса халы къуанчлы болур, ол заман-да  чам, накъырда бла селешир, кюлдюрюр, ойнар. Ол за-манла сингирлерине иги келирле, аны ючюн Къушдюгерле терек бачхада олтура, чегетге, таугъа чыгъа турсала, сау-лукълары иги болур;

*бу адам кесин не къадар артхаракъ тартыб турса да,  кёзге кёрюнмей,  джамагъатда орун алмай къалмаз;

*бир-бирде бек арыгъанындан тарыгъыр, алай ишлемей да туралмаз. Бир ишден айырылса бир башха ишни къолуна алыр. Фахмусу тёрт джанына джайылыб тургъан инсанды, нюзюрлеген затын эталмай къалмаз;

*акъыл бла лагъымчылыкъ керек болгъан ишледе хор-ламлы болур;

*джулдуз къаууму мутхузуракъ болса да, кеси бек эсленн-ген, кёрюннген адамды. Беш мутхузуракъ, бир да джа-рыгъыракъ джулдуз, бу адамны халисн танытады.  Кели-шиб бошагъан акъылы, тин халы – юстюн,  сезиулери кен-ге джайылгъан, дунияны сюерге деб джаратылгъан кибик, «Тейри  энчи тотур берген адамды» – дейди, Къушдюгерни юсюнден  джулдузлама;

*гезегенлери (тенгирлери, онгакълары, ауур джулдузлары): Джюзен (Меркурий), Керам (Сатурн) Чолпан (Венера), Ай (Луна).




КЪУШДЮГЕР ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Ашорун бла ичегилеге  эс бурургъа керек болур. 28-30 джылларында алайлада бир рахатсызлыкъла кеслерин эс-кертирге болурла. Ашарыгъына сакъ болса къыйын сы-намаз.
Бауур да аш джюрютген ич бла байламлы болгъаны ючюн, ол да кесин эсгертирге болур.
Башын, кёкрегин суукъдан къорургъа керекди – дейди, нарт джулдузлама. Мунга къулакъ салынса, абджымаз.





КЪУШДЮГЕР ЭРКИШИНИ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Керексиз джерге къыйналмай сингирлерин къоруса,  бу джаны бла рахатсызлыкъ сезмез.
Ашорнуна, ичегилерине, бауруна  сакъ болса, ашарыгъын анга кёре джарашдырса иги болур.
Суукъгъа уллу кёллю болмасын» - деген джулдузлама насихат да барды, анга да эс бурулса аман болмаз.





КЪУШДЮГЕР ТИШИРЫУ  БЛА  КЕЛИШИБ  ДЖАШАЯЛЛЫКЪ  БУРЧЛА

ПИРСУАЙ – 13 къыямут (январь) – 20 къыямут (январь) бурчха кирген эркиши , Къушдюгер тиширыуну джюрегин джандырыр, аны бла юйленирге талпыр, алай бирге болса-ла халилери бир-бирине келишалмаз, къаугъала тёзюлмез болурла.  Экиси да ёхдем адамла болгъанлары ючюн,  бир уягъа была сыйыналмазла. Юйленирге бу тиширыу ючюн, 
КЪУТАС   (23 эндрейик (ноябрь) – 2 эндрейик (декабрь) келишеди.  Бу экисини халиси бир-бирине къаршчы кел-мез.  Къутас эркиши  тиширыугъа тёзюмлю, аламат халиси болгъан адамды.  Аны бла бир болса, юйюрю чагъар, ай-тылгъан болур.
СЕЗГЕК – 22 элия ай (июнь) – 30 элия ай (июнь)  кюнледе туугъан  эркиши да,  Къушдюгер тиширыу бла рахат джашау этер болумдады, халилери бир-бирине джарашыр.





КЪУШДЮГЕР ЭРКИШИ  БЛА  КЕЛИШИБ  ДЖАШАЯЛЛЫКЪ  БУРЧЛА

ТУТАР -  22 сюммекли (декабрь) -  1 сюммекли (январь)  тарихте  туугъан  тиширыу,  Къцшдюгер эркишини  сюймеклик отда джандырыр, алай  бир талайдан, харкюнлюк джашауда, халилерини бир-бирине къаты тий-гени эсленир.  Ол себебден юйюр джашау суукълашыргъа болур.  Аны ючюн,  анга эм келишген болуб,  нарт джул-дузлама –  « къарамын 
ЕРГЮР – 11 байхын (февраль) – 18 байхын (февраль)  кю-нледе туугъан тиширыугъа  бурса, насыб андан къачмаз» - дейди. 
Ариу, кёзге тюшген бир эркиши болгъаны ючюн, бютеу бурчланы тиширыулары муну кеслерине излерле, алай  хар барысы бла  къолай ангылашыу болуб къалмаз.  Бу эрки-шиге, тюз джартысы кибик джарашхан джангыз  ЭРГЮР-ДЮ. 
Джангыз,  Ат, Джылан,  Къуш джыл туугъанла   бла кели-шалмаз,   къалгъанла – джарашырла.













ГОНДАРАЙ
12 бадратыкъ (июль) – 22 бадратыкъ (июль)


ГОНДАРАЙ   ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Фахмулу, сюйюмлю, кёзге кире билген  адамды;

*халкъын, даулетин сюйген, адет-джорукъну тутхан, сый-ланнган инсанды;

*иги джюрекли, ашхы иннетли биреудю;

*бир да джукъа джюреги барды, бир зат айтылса, олсагъат кесине тартыб, мен этген кибикми тюшюнеди –деб,  къайгъы этиб башлар;

*къолу асыры ачыкъды – дерча тюлдю, алай тилегенни да бош къоймаз. Къолундагъын  къысыб джетишдире билген болгъаны ючюн, тышындан къарагъанла, артыкъсыз да сё-леширге сюйгенле, анга «къызгъанчды» - дерге боладыла, алай джулдузлама аланы джаланлайды. Келир кюнюн тюшюнюу аман халгъа саналмаз;

*бу адам озгъан заманны, ол заманда болгъан затланы чыр-тда унутмаз, къайтарыб тюшюнюб турур, аны ючюн бир къыйналгъан затын унутмай, къайтара да эскере, сингирле-рине заран берир. Аны ючюн болур,  пашотча, бир-бирде чартлаб къалыуу.   Алай, насыбха, къызыуу алай узун  болмайды, къызгъанына артда   кеси уялыр, уакъ-уакъ ол чамланнган  адамы бла джарашыр дыгалас этер;

*кечмеклик тилерге тили хазна бармаз, терслигин  къара-мы, джанына тийген адамын джуашландырыр  кибик затчыкъла эте, терс болгъанын алай ангылатыр;

*джанына бек тийсе, къаугъа этмез, къара тынгылауну ба-сар.  Джанын ачытхан адам, анга къалай тийгенин,  аны тынгылагъаныны узунлугъундан ангыларыкъды. Ол за-манда андан кечмеклик тилерге керекди, алай болмаса, бек къыйналыр, кёлюн къалдыргъан адамгъа кёлден суур. Му-ну, артыкъсыз да, джашау нёгери эсге алыргъа керекди, джанына тийсе кечмеклик тилерге унутмасын – дейди джулдузлама;

*кечмеклик тилегеннге дерт тутмаз, алай терслигин эскер-мей, дагъыда анга къаршчы болуб  тургъан адамгъа,  дер-тин джашыртын,  акъырын джетдирир;

*джыламукълары тёгюлюрге хазыр турурла. Артыкъчыз да Гондарай тиширыу,  бу танымлама бла джулдузламада би-линир.  Бир бош затха кёлю къалыр, олсагъат кёзлерине узалыб башлар. Бу тишщирыу бла юйленнген эркиши, бу  халисине эс бёлсюн – дейди,  нарт джулдузлама;

*тышдан не къадар назик кёрюнсе да,  адамлыкъ ёзеги къурч кибикди. Джетген кюн, башхала таянмаз ауур-лукълагъа таяныр, джуугъу, тенги ючюн ёрге турур;

*аман тюш кёрсе – къоркъар,   иги кёрсе – учунур, алай ичин кишиге ачмаз;

*«ачхычын киши табалмазлыкъ сыр кюбюрчекди» – деб, джулдузлама, муну юсюнден,  чам да этеди;

*дуниягъа, джашаугъа къарамы къаралдымды. Бир-бирде джарыгъаны да болады, алай аслам заман джашаудан татыу алалмагъан инсанча кёрюнеди;

*тышындан  эслетмесе да, кеси-кесине  ышаныусузду. Ол сабийлигинден келген бир зат болургъа болур. Чизгисинде  6-12 джылларында къыйналыу тамгъа чыкъгъаны ючюн, ол заманда бир кемлик болуб, муну  кесине ышаналмагъаны андан болургъа  болур;

*мудах болуб, джукъ этерге къолу  бармагъан заманлары болуучанды.  Ол халындан кеси чыкъгъынчы, анга насихат этерге, урушургъа, сындырыргъа болмаз, ол заманда ол адамгъа  ичи суур;

* Гондарайла  ана, ата болсала, сабийлерине аламат къарарла. Керексиз эрке этиб къойгъанлары да болуучан-ды;

*дуниягъа къарамсар кёзден къарагъан бютеу инсанладача, Гондарайланы ичинде да  бир себебсиз къоркъуу турур. Аны неден болгъанын кеслери да билмезле. Аны ючюн болур,  къолларын къысыб, артдагъа бир затчыла асырагъанлары. Алай джулдузлама Гондарайны фахмусун, болумун  черте, чизгидеги тамгъалагъа кёре, аны уллу къыйналыр заты кёрюнмегенин билдиреди. Къыйынла барысы да дженгил тамгъала бла кёрюнедиле, алай эсе уа, «Тейри кёлтюралмазны джюклемез» - дегенлей, ол аз хаталы къыйынланы Гондарай бир джанына этер  кючде, къарыудады. Аны ючюн бу  ич къоркъуудан къутулса  иги болур;

*эси бирда кючлюдю, кёрген затын унутмаз;

*джангыз къалыргъа бек сюер, аллай  заманда рахат оюм этер, этерин, айтырын акъылда чизер, джашауун, ашауун эсеб этер. Джангыз къалыргъа излеген заманында, джашау нёгери эм да къатындагъыла,  аны тынч къойсала  игиди;

*биреу аллына ёте башласа, анга хош кёзден къарамаз, бютеу болумун салыб, аллына чабханны   артда къояр. Джамагъатда кесине бичген орунну алыр, кишини да ал-лына иймез;

*кюнлюк шогъайлыкъланы, шайтан тойчукъланы, боза, сыра ичиб безиреуню хазна сюймез;

*юйюм да – бек, мен да –бек» - деген адамланы санына ки-рир, юйюне джан   салыр. Аны ючюн,  халахоста болгъан юй бичим,  тозурагъан арбаз, чачыу-къучуу къош, ханс басхан сабан анда болмаз. Гёзени да къуру къалмаз;

*джылын алыб уллайгъан заманында, къолун бек къысар. Къызгъанчлыкъ этиб тюл, къартлыгъымда башхалагъа ауурлукъ салмайым – деб. Аны  аллай кюннге сакълагъан ачхасы, багъалы затчыкълары болур, сора  кесине къарагъанланы, аланы бере-бере, къуандырыр, разы этер;

*этер ишин алгъадан акъылында чизген, аллыгъын-саллыгъын эсеблеген адамды;

*акъыллы, сынамлы,  башханы ёзюн  сезе  билген  адамды.  Аны алдагъан бек къыйынды;

*кеси махданмаз, намыс этер, алай башхала махдасала, ан-га ичинден  къуаныр, ол махдаугъа тыйыншлы болурча кесини джашауун  джарашдырыр. Муну ёмюр нёгери аны  эсге алса, джашауу бек аламат болур, не ючюн денилсе, урушулса, аман айтылса  Гондарайла   кёлкъалды этерле, махдалсала уа, махдагъанны айтханыча кеслерин тюзеннге салырла;

*джамагъат ортасында кесин алгъа урмаз, алай тёрде бо-лургъа бек сюер;

*эркиши Гондарай, билиннгенине кёре, кёлекгеде къалыб кетген тюлдю, акъылы, болуму бла кёзге кире, орун ала билген инсанды;

*тиширыу да андан артха къалмайды, кёлю  тутхан эрки-шини  кесине бурурча  кемсиз сюйюмю  барды. Сора,  джыйылыулада,  Гондарай тиширыу джетмесе тепсиле  ариу къуралалмазла  дерчады. Бу тиширыуну къолу хар затха джарашыр, этгенин дженгил этер, хар этгенин да джарашыу этер.
Букъудан, кирден джийиргенир, алайды да, аны буштукъ бла букъу сюрте айланнганы юйде бек дженгил-дженгил кёрюнюр. Ашарыкъ этсе да, тазалыкъны ажымсыз этер;

*Гондарай джамагъат ишледе мурат этген джерине, акъы-рын, кишини джанына тиймегенлей, сабыр бла джетер, орналыр. Тамадала бу адамгъа хар заман огъур бла къарарла ;

*тилчилени, башхалагъа уру къазыучуланы, гылчыланы, пасыкъланы сюймез, аладан кенг болургъа кюрешир;   

*шап-шап сёзчюлеге, не джашырыу, тынгылагъанчыкъла-ры уа барды.  Ол да аманлыкъдан тюл, хар затны билиб, аны юсюнден кесини бир оюму, бир тутуму болур ючюндю.   Алайды да, бу гитче хатачыкъ аны ариу адамлыгъына тамгъа салалмаз;

*бетине айтхан адам бла келишир, сыртдан уруучуланы   кеслерича, сыртларындан урур,   дертин  алай  джетдирир;

*муну бла джашауда джуукъ джашагъан адамла, халисин билиб, анга кёре шохлукъ, джуукълукъ джюрютюрге ке-рекдиле. Ариу сёзге, махдаугъа, эм да къаралаугъа  бек назикди: иги болурун сюйген – махдасын, аман болурун сюйген – сёксюн. Къайсысы дженгсе – Гондарай  ол  джа-нына дженгиб кетер;

*Гондарай бурчну адамы джохар инсанланы санына кирир. Аны бла джашауун байлагъан адам джангылмаз. Бютеу инсан махдауу аны юсюнде барды, джангыз – къыйын ангылашылгъан адамды. Юйлениуде ал эки-юч джылны сабырына таш байлай билген адам, Гондарай бла бек айтхылыкъ юйюр къурар, фахмулу, халкъсюер сабийле да ёсдюрюр;

*джулдуз къаууму къыйын эсленир, алай бир джулдузу джарыкъды.  Талай заман къаралса,  барысы да эслени-учендиле. Келир заманнга сагъышы кетген, джашагъан за-манындан алгъа баргъан оюмлу, хафизасы адамат болгъан,  боллукъну алгъа сезе билген, джашаугъа сеирсиннген, «нек туудукъ?» - деб соргъан,  тин джанына бек эс бургъан бу адам, нарт джулдузламада,  дараджалы адамланы сафында джер алады. Гондарай бурчну адамы  бла юйюр къургъан адам, бек деменгили адамны джанына салгъанын билир;

*гезегенлери – Ай (Луна), Чолпан (Венера), Тенгир (Юпи-тер).




ГОНДАРАЙ ТИШИРИУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Бюреклери кеслерин 36 49/50 джылларында эслетирле. Алагъа сакъ болургъа керекди – дейди, нарт джулдузлама.
Ауур кёлтюрюу бу бурчну адамына иги тюлдю, амал болса ауур зат кёлтюрюуден кесин сакъларгъа керекди, не ючюн денилсе, Тенгирни (Юпитер) тотуру тийген адамлада, сюекле къудретли болмагъанлары ёмюрледен бери кёрюне келген затды.
Эм бек сакъ болуру уа – аш джюрютген джолладыла. Аша-рыгъын билгичге соруб алай джарашдырса, хатасы болмай насыблы, саулукълу ёмюр джашар – деб, джулдузлама игиликге ышандырады.
Къартайгъан джылларында рух саулугъу багъыучу  изле-тиррге болур – дейди  джулдузлама. Алай джашлыгъындан огъуна сингирлерин зорламай джашаргъа юренсе, ол ра-хатсызлыкъ ортагъа чыкъмай къалыр.





ГОНДАРАЙ ЭРКИШИНИ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Хар затны ичине атханы ючюн, таша къыйналыуу ючюн, сингирлери тартылыб турурла. Солургъа, кесин джарыкъ халгъа келтире турургъа керекди.
Аш джюрютген джолларына сакъ болса иги болур.
Ауур зат кёлтюрген анга иги болмаз.
Къартлыкъ заманында  рух саулугъу тюрленирге болур, аны ючюн, джашлыгъындан огъуна,  сингирлерин керген, къыйнагъан затладан узакъ тура турса, ол рахатсызлыкъ эсленмей къалыр.




ГОНДАРАЙ ТИШИРЫУ БЛА  КЕЛИШИБ  ДЖАША-ЯЛЛЫКЪ  БУРЧЛА

БАЛАУУЗ -21 чилле (январь)  - 1 чилле (февраль),   
ЕРГЮР – 11 байхын (февраль) – 18 байхын (февраль), 
ТУТАР – 22 сюммекли (декабрь)  - 1 сюммекли (январь),
ГОНДАРАЙ – 12 бадратыкъ (июль) – 22 бадратыкъ (июль) бурчлагъа  кирген эркишиле  бла, Гондарай тиширыуну халиси келишир, къаугъа-гюрюлтю аз болур, юйюр  джашауу рахат болур.
Башха бурчланы адамлары бла джамагъат джашауда джа-рашыулу бола билир. Джангыз,  Аслан джыл туугъан Гон-дарай,  кеси бурчундан болуб, анга терс къарар, экисини   бирликде  оту  джанмаз.  Анга эс бёлсе иги болур,  не ючюн денилсе,  ол эркишини  бу тиширыуну бек джара-тыр, алай юйюр къургъанлары болса, чачдан-башдан бо-лурла. Анга джуукъ бармасын – дейди, нарт джулдузлама.




ГОНДАРАЙ ЭРКИШИ  БЛА  КЕЛИШИБ  ДЖАША-ЯЛЛЫКЪ 
БУРЧЛА

БАТЫКЪ – 24 абыстол (октябрь) – 1 абыстол (ноябрь),
ТУТАМЫШ – 13 сынарыкъ (ноябрь) – 22 сынарыкъ (но-ябрь), 
ТУТАР – 22 сюммекли (декабрь) – 1 сюммекли (январь), 
КЪУТАС – 3 къыраулу (декабрь) – 12 къыраулу (декабрь), 
ЁТГЮР -  23 къыркъар (июль) – 31 къыркъар (июль) бур-чланы ичиндеги тиширыула  бу эркиши ючюн келишген инсанладыла. Уакъ-тюек тартышмачыкъла болургъа бо-лурла, алай ала уллу къаугъагъа джол ачмазла, юйдеги да рахат болур, айныр, насыбдан  джокъсун къалмаз.













ЁТГЮР
23 къыркъар (июль) – 31 къыркъар (июль)


ЁТГЮР ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Ётгюр бурчну адамыны халиси,  бек кескин, «тур» - де-генни къабыл этмеген халиди;

*фахмусу бек кёб джанына джайылыр, къолундан кёб зат келир;

*ишлеую,  ишде деменгилиги,   ишни къолайлашдыргъан джангы затланы джаратыуу,   таб сюймегени да кёз арты эталмазча джетишимле болуб, ортагъа чыгъыучандыла;

*джангызлыкъны сюймез,  тенг, джамагъат арасында тепсилеге  олтурургъа, тёрге чыгъаргъа,  сёз башы бо-лургъа, башхаланы аны огъурагъанларындан хошланыргъа бек талпыр;

*кесин кемсиз сюер, кесине тенг аз адамны билир;

*Ётгюр бурчлу  адам сюйгенин, джашау нёгерин бек ке-симсер, башха кёз къарагъанын ушатмаз, аны ючюн юйюр-де къаугъачыкъла чыгъа турургъа боладыла. Джашау нёге-ри,  башдан огъуна, аны бу халисин эсге алса иги болур;

*эркиши  Ётгюр тиширыууна бир  адам къараса  чырындан чыгъар, къарагъанны да къарамаз этер кибик абзыратыр;

*тиширыу  Ётгюр  а  андан да бытдырды: къуру башха ти-ширыуну чачын «сылагъан»  бла къалмай, эркишисин да башха къатынлагъа кёз сюзмезча этер;   Къызгъан сагъатында сёзю бек ачытырча  болур.   Аны ючюн, муну бла юйленник адам, кёз сюзерин – сюзюб, накъырда этерин – этиб эрикгенден сора, бу тиширыу бла  алай   юйленирге керекди, алайсыз  башы хайран болгъан не болгъанын   бек дженгил  ангылар.    Джетегейни (Марс) тотуру тийген инсанла аллайла боладыла.   Юйленмеден  алгъа джулдузламагъа къараб,  юйлениуге  алай  таукел болургъа  керек болур;

*джашаугъа игимсеген кёз бла къарагъан, чыртда къараууз тюшюнджелеге кесин бермеген, хар заман алгъа къарагъан, джашаудан джангыз насыб, къуанч сакълагъан инсанды. Ол игимсерлигини къаршылыгъы болуб, Тейри да анга ке-рекли тотурну бере болур, аны ючюн, чыртда къыйналмай, бек зор халладан сыйырылыб чыгъыб кетиученди.  Тейри-ден урхулу  адамды – дейди,  мунга  нарт джулдузлама;

*нёгерликге болуму болгъан, билек бола биллик адамланы тутар, къарыусузуракълагъа   болушлукъ этерге сюер;

*дюрюслюгю айтыуда да айтылыр;

*биреу дюрюслюкню бузгъан сагъатда, къобуб аны тыйгъан халиси да барды;
*чомартды. Джашау нёгери да кесича болса, бере-бере,  къошларын, арбазларын, фатарларын  дынг этерге да бо-лурла. Аны ючюн, бурунгула, сабийликден огъуна,  Ётгюрлени – къолну бираз  къысаргъа, артдагъа бир затла салыргъа юретгендиле. Алай не бек кюрешген эселе да ата-бабала, муну артыгъы бла берген адетин кетералмагъанды-ла. Юйлениуню аллы бла, атасы, анасы билгич бла кенге-шиб,  къызгъанчыракъ  адамланы  ичинден келин, кюеу сайласала иги болур;

*кесинден онгусуз джуукъгъа, тенге  къараргъа, керек за-манда джетиширге бек сюер, бу да аны къаллай джохар джюреги болгъанын кёргюзтеди.  Этген игилигине къаршчылыкъ сакъламаз, алай  кеси тирилтген адам, артда аны батдырыргъа кюрешсе,   ауузу от чагъар, бютеу этген игиликлерин да сыралаб айтыр;

*анга джаулукъ этгенлеге кечкинлик бермез, кеслерича джаулукъ этер;

*джарлы юйде ёссе да, Ётгюр бурчну адамы, сарайда ёсгенча кесин алай тутар. Адебде, намысда, олтуруу-туруу бла  да айыб алмаз;

*бир кюлдюрюр халиси да барды: башхалагъа акъыл бери-рге бек сюеди, аны ючюн, алкъын джашауну билмеген джаш тёлю бла арасы тик болургъа болады. Ётгюр муну эсге алыргъа керекди: хар тёлю, аталадан тамал алса да, заманнга кёре башха затланы  джашаууна кийиреди, аны ючюн тамадала айтхан бир къауумлагъа терсирек келирге болады.  Заман бла ала ангылаб,  «ах» дерикдиле, алай джаш заманларында ангылаялмазла. Алайды да, аллай бир мудахлыгъы болса къыйналмаса иги болур, ол – джашауну, халкъ  ёсюуюню бир белгисиди;

*кесин  сёкдюрмез, сёкгенни да дженгил  тыяр, кёлю къалыр. Джашау нёгери бу халисин эсге алса, юйде кёлкъалдыла болмазла;

*кеси сёзчю болмаса да, сёзчюлеге тынгылагъан адети бар-ды, муну да нарт джулдузлама огъурамайды. Бу  адамны  аллайлагъа тынгылагъаны,  анга джарашмагъан халиди;

*махдалыуну,  кесин акъылда, оюмда баш болгъанын чер-тиуню бек сюер, аны ючюн нёгерлери, муну хар айтханына «хо» - дегенле болурла. «Огъай» - деген, не да аны этгенин сюзерге кюрешген бла, арасы суукълашыр;

*хар джерден бир табсызлыкъ келлик кибик, хар адамгъа тинтер кёз бла къарар,  аскерчи кибик, ургъанны урургъа хазыр болуб турур;

*джигит руху барды, къоруучуду, аны ючюн болур, джа-магъатда хар эткинликде оноу башы  болуучанды;

*окъуугъа, билимге, къара (тамгъа) джазыугъа бек талпыр, халкъны джаратыучу хазналарын джыяргъа, аланы юсюн-ден хар джерде  айтыргъа бек сюер;

*махдалыуну бек сюйгенинден, джашау нёгерин джангы-лыч сайлаб къойгъаны да болуучанды. Аны кемсиз махдаб, сен болмасанг джашауум битди - деген адамгъа къулакъ салыб, анга айланыб къалыучанды.  Бу хали, артыксыз да, эркиши Ётгюрледе болур. Бир къауум хыйлячы къызчыкъла,   бу джохарны къолгъа тюшюрюр ючюн, ла-гъымчыкъла да этиучендиле: белгиге бир тютюнлюк тигиб, юсюне да, сюймеклик магъанадагъы  тамгъа накъыш этиб, арачыдан ийсе, Ётгюр эркиши, анга хайран болгъанын билдирген  биринчи къызгъа, эрлай эсин байлар, сора юйюр  джашауу джылыулу болмаз.  Ётгюр эркишилени юйлерине кёл басалмагъанларыны себеби да бу болур. Билгичге соруб, джулдузлама къабыл этген, джулдузу анга келишген  тиширыуланы сайласа, насыблы болур, рахат джашар;

*кесин уллу къуллукъда, халкъгъа   игилик этер джолда, тёрде кёрюр, аны эшик артына тюртерге излеген джангы-лыр;

*юйюн, арбазын, къошун, сабанын тюзенде тутхан адамды. Тозурауучланы, халахосталаны, эринчеклени огъурамаз;

*бир уллу душманы ауур халгъа тюшгенин кёрсе, аны ол халдан чыгъарыр ючюн, къолундан келгенни этер, сора аякъ юсюне салыб бошаса, кёлкъалдысын джангыртыр. Ётгюр къарыусузну, джыгъылгъан джауун бир заманда ур-маз, болушлукъ этиб аякъ тиретир. Бу аламат джюрек, се-зиу байлыгъы  Тейриденди – дейди джулдузлама;

*джашау нёгери кесине хыянат этсе, не бек джашырса да, эрлай эслер, андан сора, талай сабийи болса да, ол адамны къатында къалмаз. Джашау нёгери муну эсге алыргъа керек болур;

*ичиндегин хазна кишиге ачмаз, сырын къаты тутар;

*адамланы кесине байлагъан, сый бердирген фахмусу уа – айтхан сёзюню артында тургъаныды. Берген сёзюн борчу  кибик   кёрюр, аны толтурмай къоймаз. Амалы болмаса, адамгъа себебин айтыб, кечкинлик тилер;

*фахмусу, башда айтылгъаныча, бек уллуду, кёб затха бо-луму джетеди, алай юй джюрютюуде, джаратыучулукъда, джангы къурулушла  этиуде, сатыуда, эсебде  бет джа-рыкълы болур;

*халкъгъа алчылыкъда да бек уллу ишлеге къол салыр онгу барды;

*джашау шартлары къысыб, муратларына джеталмагъан  Ётгюрле, дженгил ачыуланыучу,  чыгъана сёзлю болургъа боладыла. Аллайланы къатында анга  артыкъ сёз  айт-магъан, кючлю болгъанын чертген, хорлам алырына ий-наннган адамла болургъа керекдиле. Аны ангылагъан джашау нёгери, ол ийнанчы бла, аны джангыдан «джан-ландырыр» хорламлы да этер. Керексиз гырылдаучула   болса уа,  Ётгюр, къобмаз халда, болумсузлукъгъа  кесин хорлатыр, саулугъу чёгер;

*ана, ата болгъандан сора, сабийлерин  халкъгъа, даулетге кертичи болурча, алагъа сюймеклик бла  джанарча,   ала бла ёхдемленирча  алай ёсдюрюрле;

*халиси ары-бери ура тургъан ургъу – джелге ушаса да, джюреги, кёлю келишген, фахмулу, акъыллы адамды.  Аны бла джашауун бирлешдирген адам джангылмаз;

*къартлыгъында да,  бу адам  джашлыкъ сюйюмюн атмаз, бир аруу болуб бузулмаса, саны къатангылай турур, сюйюмю уа чыртда сёнгмез;

*эркиши Ётгюрню,  джылы келгенден сора да, джаш ти-ширыулагъа кёз атхан адети барды,  бийчеси муну эсде ту-таргъа керекди, аллай  гыбыр-джыбырчыкълары болгъан  Ётгюрню,   къулагъындан тутуб юйге тартаргъа керекди – деб, чам этеди джулдузлама;

*джулдуз къаууму,   бу адамны дараджасын кёргюзтгенча, кёкню кёбюне джайылыб туруучанды. Джоббу-джоббу болгъан, аз эсленнген джулдузла тёгереклерине джайылыб,  бир уллу, кёксюлсыман джулдуз бла, аны арт джанында да бир аз  джарыкълы  джулдуз, Ётгюрню  халисин таным-лайдыла.  Ётгюр бурчну адамына, ариулукъну сюйген, адебге багъа берген, халкъны джорукъларын сыйлагъан, сыйын сындырыр ишге къатышмагъан,  терен акъыллы, алчы болургъа ишленнген, шамны, иги бла айтылыуну бек сюйген, кесини эркинлигин, адамлыгъын кючлю къоругъан, анга терслик этгеннге ачытыр кибик тийген, сюйюмден толу, фахмулу бир адамды – дейди нарт джул-дузлама;

*гезегенлери – Кюн (Солнце), Керам (Сатурн), Дугъун (Плутон), Джетегей (Марс).




ЁТГЮР ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Джаш заманында, сингирленнген заманында, къан ба-сынчыны тюрленнгени, баш ауруу, бармакъларында  джы-зылдау кибик рахатсызлыкъла болургъа болурла.
Дугъун гезегенни тотуру тийген инсанлада сюек сынсыу да болургъа болур.
Къан джюрюшюне, тамырларына сакъ болургъа керекди.
Башха ауур аурууланы тамгъасы  джулдузлама чизгисинде чыкъмагъанды.




ЁТГЮР ЭРКИШИНИ  САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Орта джылларында джюрегине эс бёлюнсе иги болур.
Джюрегини  рахатсызлашмасы сингирлениуюнден башларгъа болур.
Дугъун (Плутон) тотуру ургъан  эркишиледе   джюрек сынчыу, джюрек таралма, терс урма кибик  рахатсыз-лыкъла   кёрюне келгенлери ючюн,  сансыз этиб къоюу иги болмаз.
Къан тамырланы кёзден тайдырмазгъа керекди, бир джерде бир табсызлыкъ болгъанлай, билгичке къаратыргъа керек-ди.
Сюеклеге  уа  бек эс бёлюнюрге тыйыншлыды.




ЁТГЮР ТИШИРЫУ  БЛА  КЕЛИШИБ  ДЖАШАЯЛ-ЛЫКЪ  БУРЧЛА

ТУТАР -22 сюммекли (декабрь) – 1 сюммекли (январь)  бурчха  кирген  эркиши  Ётгюр тиширыугъа таб джашау нёгерболур. 
 БЕЧЕЛЬ – 2 башиль (январь) – 12 башиль (январь)  тарихте туугъан эркишини  сабий къылыкълы халиси,   Ётгюр  тиширыугъа  тие билир, болса да, башда бираз сюртюшме-тартышмала  болгъандан сора,  джарашырла, джашау да  джолуна кирир. 
 ХЫЙМЫЙ – 1 тотурну (апрель) – 10 тотурну (апрель)  кюнле арасында туугъан  эркишини халиси, бу тиши-рыугъа джарашыр, алай сезиу ёлчелери башха болгъаны ючюн, бираз суукълукъ джашарла.
Ётгюр тиширыу кючлю халиси болгъан тиширыуду, аны ючюн  халиси бек къатмагъан эркишиле бла иги келишир. Аны эсге алыб алай юйленсин деген насихат джулдузлама-да  бериледи.
Аслан, Лобан, Джылан джылда туугъан инсанла бу тиши-рыу бла келишалмазла, аны ючюн, юйлениуден алгъа, бил-гич бла кенгешсе аман болмаз.




ЁТГЮР  ЭРКИШИ  БЛА  КЕЛИШИБ  ДЖАШАЯЛ-ЛЫКЪ  БУРЧЛА

ТОРУКЪ – 21 наруруз/айузну(март) – 31 науруз/айузну (март) бурчха кирген тиширыу бу эркиши ючюн келишеди. Халиси да джумушакъды, джарашыуду. Экиси да фахмулу, джаратыучу, ишлеген , акъыллы болгъанлары ючюн, ол джанындан бир-бирин сыйлаб, аламат юйюр къурур онглары болур. 
ТУТАР – 22 сюммекли (декабрь) – 1 сюммекли (январь)  кюнледе туугъан тиширыу да, Ётгюр эркишиге терс кел-мез, джарашырла.
СЁНЕГЕЙ – 19 санарыкъ (февраль) – 29/30 санарыкъ (фев-раль) тарихте туугъан тиширыу бу эркишини кесине бек тартар, алай юйленнгеден сора, халилери бир-бирине ке-лишалмаз. Къаугъалы юйюр болур, андан эсе, алда кёргюзтюлген бурчланы тиширыуларына таукел болса иги болур.
Аслан, Лобан, Джылан джыл туугъан  тиширыула бла  хаз-на кечиналмаз, алагъа урунмаса иги болур.