Нарт джулдузлама 9

КЪЫЛЛЫ
14 аргъышлыкъ (сентябрь) – 23 аргъышлыкъ (сентябрь)


КЪЫЛЛЫ ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Джулдузлама чизгисинде , арашдырыучу, тинчиучю акъылны тамгъалары чыгъадыла, ол да бу адамны бек сю-зюучю болгъанын кёргюзтеди;

*хар затны эслер, хар кимге багъа берир. Адамлагъа чам ат атагъан адети да болуучанды, ол атагъан чам атла джайы-лыб къалгъанлары да болуучанды;

*кесин бек ёрге тутар;

*фахмусу бек уллуду, хар джанына чачыла-тёгюле тургъанчады, аны ючюн, кёб затха бёлюнюб, бир затны учундан тутуб турмай, ортада къалыб кетгени да болу-учанды.  Бир къауум фахмусуз инсан, хаман бир джерде кюреше кетиб, атын айтдыргъаны болады, бу уа бир джер-де алай кёб туралмайды: фахмусу тартхан джанына бурула барыучанды. Джашауунда талай кере ишин тюрлендирир,  хар джол сайын да халкъ сейирсинир кибик ишле этер. Бу фахмусу ючюн сюймегени, зары кёб болур, кеси  да анга къыйналыр;

*сингирлери ёмюрю тартылгъанлай, хаман бир затлагъа ачыгъанлай тургъан адамды. Дерт джетдириучю болмаса да, кесине этилген терсликни унутмаз;

*джулдузлама мунга «Тейри сюйген адам» - дейди;

*акъылы уллуду, теренди, алай джетишмегени – сезиулери акъылын басыучудула. Акъыл бла сезиулерин тенгдемде тута билсе, мундан аламат адам болмаз эди, алай сезиулери ауур басыб, акъылны джабыб, заман-заман терс затла этге-ни да болуучанды.  Артда ангылаб аланы тюзетиученди, алай болгъан затны ызы къалмай до болмайды;

*бек иги джюрекли, таза рухлу, чомарт, болушлукъ этерге джан атхан керти адамды. Муну шохлугъу кимге да насыбды дерге болур;

*халкъына, къаралына, джуугъуна, тенгине, юйюрюне  керти сюймеклиги барды.  Бек сюйгени ючюн болур, бир табсызлыкъ болса, анга сёз къошмай да къоймайды, алай джетген кюн, аныча ёрге тургъан,  дагъан болалгъан хазна адам табылмаз дечады;

*ишлесе кесин аямай ишлер, аны ючюн  дженгил онгар. Джулдузлама бу адамгъа солургъа керек болгъанын эскер-тиученди;

*Къыллыла, эркиши, тиширыу да, кеслерине дарман, ариу шхуурла этерге бек сюедиле, алай  фахмулары ашчылыкъ, багъыучулукъ болмагъаны ючюн, бу  талпыу бир джуба-ныудан ары бармаз. Керти фахмулары – ташда, агъачда, темирде, къаяда сурат салыу, тамгъа джазыу бла (къара джазыу) акъыл   оюмларын   келлик тёлюлеге джазыб къоюу,  узакъ ёмюрледе атын айтдырыб турлукъ затлады-ла. Сабийликден ата, ана аны акъылын ары бурсала, бек онглу адам болур;

*фахмусу кёб затха джетеди, башхала тыгъылыб, эталмай тургъан затланы, бармакъ учу бла этгенча дженгил этер;

*кючлю рухлу инсанды: джылла бла, башха тёзалмаз   ауурлукъланы ташыр, алай кесин бюкмез;

*чомартлыгъы «асыры халал», «кемсиз халал» дерчады, аны ючюн, бир къауум уятсызыракъ адамла, аны  хакъын ашаргъа да боладыла.  Нарт джулдузлама анга  «бир кесек къолун къыссын» - деб насихат этеди;

*сёз берсе, аны тутхунчу тынгы табмаз, борчлу болгъаны болса – къолуна мал тюшер-тюшмез, эм алгъа чабдырыб борчун  берир. Бу халиси айтхылыкъды;

*тюшде, тюнде  боллукъну алгъадан сезиулеген халы бар-ды. Бир затха ишек этиб турса, ол болмай къалмаучанды.  Къыллыла сабий заманларында  боллукъну тюшлеринде кёрюучендиле, алай ата, ана асыры эс бёлмей, ол фахмусун бир билген адамгъа айтмай, сансыз этиб къоюучандыла  ансы,  гитчелигинден бир билгич къатында болса,  андан бек кёб сейир хапар эштирге боллукъду;

*бир къауум дуния малгъа талпыр, Къыллы уа – тин бай-лыкъны сыйлы кёрюр. Тинсиз адамланы кесине тенг кёр-мез;

*бираз уллу кёллюдю. Уллу  кёллюлюк табсыз хал болса да, тинсизлеге джанашмагъаны аны ашхы адамлыгъын су-ратлайды, аны ючюн да хыртларгъа болмаз;

*керексиз  терсленсе,  анга  хатерсизлик  этилсе,  бир тюз адамгъа,  аны къатында,  бир  терслик этилсе,   олсагъат кючлю халиси ортагъа чыгъар. Аллай заманлада бек къаты болургъа болур.  Къыллыны  терслик этиб сынагъан, айы-бына,   къысха огъуна,  джолугъур;

*бек дюрюс адамды;

*мураты   игиликди,  джюреги   тазады;

*халкъны, къралыны, белгили адамланы юсюнден билги джыяргъа, джыйылгъан джерде, бош ушакъгъа кирмей, аланы юсюнден сёз башларгъа ёчдю.  Къыралда, джа-магъатда, дунияда болгъан хар затха суукъ къалмаз, ба-рындан да хапарлы болургъа  излер. Аны ючюн билимге бек талпыгъан адамды;

*бир халкъны бир халкъдан уллу этерге кюрешгенлеге, адамланы сыфаты, дини, кийими,  байлыгъы, джарлы-лыгъы бла айырыучу адамлагъа къаршчы болур, ала   бла  къысха шагъырейлик огъуна джюрютмез;
 
*башхаланы къоруучу,  тёре дигиза  маталлы, кёб адамгъа, уллу джамагъатлагъа сёзю ётерча, акъылына киши  бир сёз табмазча аллайды;

*ара  джашауда боллукъ затланы алгъадан сезген адети барды. Ол бир зат боллукъду – деб айтса, талай заман озгъандан сора, ол зат болмай къалмаучанды.  Ал сезиуле-ри бек кючлюдюле;

*ишде башха чыгъалмаса, бек мудах болур. Экинчи, ючюнчю  сафлада болургъа сюймез, биринчи сафха  акъы-лы, болуму бла чыгъаргъа кюрешир, алай  дунияда, аллай адамланы алларына зарлыкъ  чыгъыучусу  да  бир кертиди.  Бу джохар адам аны эсге алыб, асыры къыйналмасын – дейди джулдузлама;
 
*аты иги бла айтылса, этген иши джамагъатха джараулу болса, анга бек къуаныр, сансыз этилсе – къыйналыр;

*сюйген адамы, тохдаусуз анга терслик этиб турса да, тё-зюб кечиб  кёб тургъан адети барды,   алай,  аллай адам та-мам башына миниб тебрегенин кёрсе, тёзюмю таусулса,  бюсюреусюзден узакълашыр, джюрегинде да, ёмюрю  къаллыкъ бир ауурлукъ джерлешир. Нарт джулдузлама аны джуугъундагъы адамлагъа, «бу халал адамны  тели ха-лалгъа санамагъыз, ол асыры сюйгенден аллай бир ачыкъ болады» - деб,  халаллыкъны  бошбоюнлукъгъа санагъан бедерирек адамланы, кеслерин  бираз  эслерге чакъырады;

*кертичи адамды, кертичилиги джашау нёгерине, тенгине, джуугъуна, халкъына, къралына да бирча болур. Сат-лыкъланы, экибетлилени,  арт иннетлилени  кёрюб болмаз;
 
*сюймекликге кесин дженгил тутдурур, аны ючюн джашауунда джангылыч джашау нёгер сайлагъаны да эс-леннген затды.  Хар затны дженгил этерге излеген  Къыл-лы, юйлениуюн да дженгил этер, аны ючюн болур, Къыл-лылада айырылыула эсленир ючюн къалмайдыла;
 
*бу адамгъа толу ышаныргъа болур: алдамаз, аманатха хыянат этмез, сёзюнде турур;

*адамла аны юсюнден не айтханларына бек эс бёлюр, аны ючюн керексиз, асылсыз сёзден ачыгъаны да болуучанды;

*юйюнде тынчлыгъы болмаса, джашау нёгери бла хырмыр болса,  юйдегиси сыйын кёрмесе, саны тутмагъан бири болса да, чыгъыб кетер. Кесини сыйы тюшюрюлген джерде чыртда  къалалмаз. Бек ёхдем джюреклиди.  Джашау нёгери аны ангылаб,  юйде рахат ортам къураб, анга сый  берсе, бу аламат адам бла  насыблы ёмюр джашар;

*джулдузлама айтханыча, фахмусу бек кенгди, теренди, аны ючюн  джерчертме,  агъачда, ташда, темирде, сюекде дагъыда башха къаракъурумлада сурат керкиу, салыу, мермерден эскертме джонуу кибик затлада, халкъыны та-рихине кирир затла этерге къолундан келликди. Алай бу фахмусун, не эсе да,  хазна хайырландырмаучанды;

*хар ишде  хорлам алыргъа кючю, фахмусу да джетерик биреудю;

*орта джылларында закий  - дер кибик бир фахму кёргюзтюр, къолундан келмей, джашау шартла  къысыб къоймасала, миллетге бек джараулу  алчы оюмгъа,  ишге  къол салыр;

*бираз кесимчилиги барды, ол да айтылыб къалса, кеси эс бёлюр, тюзетир;

*кеси фахмулу, этимли болуб, къолу джарашмагъанны, акъылы тартмагъанны кёрсе,  хыртха урууда  дженгил бо-лур;

*болур-болмаз хапарла,  айтыула аны алам  тюшюнюулеге тартханларындан болур, аланы бек сюер, аллай хапар ай-тыучулагъа тынгылар;
 
*дерт тутама-дер, алай дертин чыртда джетдиралмаз. Бети-намысы къаты болгъанындан, аманлыкъ этгенни, унутмаса да, заман бла, кечиб къояр;

*тышы бла ичи  бир-бирин тутхан адамды. Кёзбаулугъу, хыйласы, таша иннети джокъду;

*джашауунда тин байлыкъгъа  ал  берген адамды;

*Тейри къоругъан инсанды – дейди муну юсюнден джул-дузлама;

*муну бла джашауун бирлешдирген, джангылмаз;

*джулдуз   къаууму,  бир  кёксюл-акъ джулдуз бла талай мутхуз, кючден эсленнген джулдузладан къуралады.    Джулдуз къауумундан алты ёлчеде тотур тартхан Къыллы, къаджыкъмагъан, ишлеген, муратла этген, алагъа джетер ючюн кюреш берген,  кёзге, кёлге тюшген,  баш орундан башха джерни кесине тенг кёрмеген, джамагъатда  онглу орун алыргъха излеген, сезиулери – толкъун, акъылы – джити,  кючлю халиси болгъан, фахмусу уллу бир джохар инсанды;

*гезегенлери – Ангмат (Прозерпина),  Джюзен (Меркурий), Тенгир (Юпитер),  Керам (Сатурн).




КЪЫЛЛЫ ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Нарт джулдузлама, эм биричи, сингирлерине сакъ болсун, кесин керексиз ачыуланыула бла эритмесин – деб насихат этеди.
Къатынлыкъ санларын суукъдан къоруса аман болмаз.
Бауру бла ёт-джыйгъычына  ёмюрю   сакъ болургъа керек-ди. Аш джюрютген джоллары ала бла байламлыдыла, аны ючюн ашагъан затына  эс бёлсе, абджымаз.
Къауракъ  ауруу Къыллы бурчну адамында эслениученди, алай тиширыулада  эркишиледен аз кёрюнюученди.  Болса да, аш юйде аны дарманы болгъан  – айран, хар заман ха-зыр турса, бу рахатсызлыкъны дженгил тыяр.





КЪЫЛЛЫ ЭРКИШИНИ САНЫНДАГЪЫ КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Сингирлери  назикди, къаугъа-гюрюлтюден, къаты сёзден кесин къорургъа керекди.
Къан тамырларына эс бёлсюн – дейди джулдузлама.
Къауракъ  ауруу Къыллы бурчну адамында болуучанды, аны ючюн анга сакъ болургъа, билгич бла кенгеширге,  къол джетер джерде  айран, джуурт турургъа   керекди.   Аны эм дженгил дарманы – аладыла.




КЪЫЛЛЫ ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛ-ЛЫКЪ БУРЧЛА

Юйлениу ючюн бу тиширыугъа эм бек келишген бурч,   11 ныкъкъол (май) – 21 ныкъкъол (май) кюнледе туугъан
КЁЛКЁЛДЮ. Бу эркиши Къыллы тиширыуну билешген халисине дженгир юренир, аны джанындан къаршчы тепки болмаз.
БЕЧЕЛЬ – 2 башиль (январь) – 12 башиль (январь) да, бир талай уакъ келишмезликле эсге алынмасала, джарашыр  адамды. Алай юйленселе,   ал заманларында бир-бирини джанына  тиер гъыр-мырчыкъла  болургъа болурла. 
Чыртда келишмезлик а,  Лобан  джыл туугъан  БЕ-ЧЕЛЬДИ.   Бу эсде болса иги болур.  Туура бек келишме-селе да,
ЧАМАЙ ( 22 луккур(май) – 31 луккур (май))   бла   
КЪУШМУШ (11 руккул (июнь) – 21 руккул (июнь))  бур-чланы эркишилери бла да юйлениу бола билир.  Алай, Чамайны  Джылан джыл туугъаны,   Къушмушну Къуш джыл туугъаны  бла,   бу тиширыуну  чырахтаны  джанмаз.  Ала бла юйленмесе иги болур – деб насихат этеди джул-дузлама.




КЪЫЛЛЫ ЭРКИШИ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛ-ЛЫКЪ  БУРЧЛА

КЮЙЛЮ -1 лукъкъол (июнь) – 10 лукъкъол (июнь) бурчну ичиндеги тиширыу,  Къыллы эркишини халисине таб ке-лишир. 
ЧАМАЙ (22 луккур(май) – 31 луккур (май)), 
СЁНЕГЕЙ (11 санарыкъ (февраль) – 29 санарыкъ (февраль) бурчладагъы тиширыула да, бу эркиши бла джараша бил-ликдиле. Алай, алгъа заманлада къаугъасыз болмаз.
Иш бирликни уа, бу акъыллы эркиши, ким бла да этер.














ДЖАНАККЫ
24 этыйыкъ (сентябрь) – 3 этыйыкъ (октябрь)


ДЖАНАККЫ ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ КЪЫСХА   ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Сезиулери толкъунча къайнагъан адамды;

*акъыллыды.

*бир джангылычындан дерс   алгъан биреудю;

*баджарыкълы, къымылдауукъ, табышлыды;

*эсеб этиуде, къолундагъын таб хайырланыуда бек айырмады;

*хар тюрлю халда да, кесин тенг-тенглем тутаргъа кю-решген, сёзюн ёлчелеб айтхан бирисиди;

*бир къарамда – джашаугъа  къарамсагъан  кёз бла къара-учу, бирде уа – игимсеб туруучу бир сейир халиси болгъан инсанды;

*халы бир кюнде талай кере тюрлене турур. Гинасыуча бир халы болуучанды;

*бир оноуну  оюмлаб  акъылында  бегитмеден  этимин башламаз;

*ариу кийимни, ашны, юй тюзенни бек сюер;

*биринчи болайым – деб кесин алгъа ургъанладан тюлдю, алай керек джерде тынгылай билгени, бир джуаш адамча кёрюне билгени  ючюн, ол джамагъат уллуланы кё-тюргючю бла, дараджалы  джерге тартылыр, сыйланнган да болур;

*сыфатында,  сабийлик бла адам ортасы хал къатыш кёрюне  тургъан, анга хар адамны кёлюн джуашлатхан  бир ариу халы барды. Аны ючюн, бу адам не хата этсе да, анга кёл къалдырыу, урушуу къыйын болур;

*сюймеклик сезиулери бек уллудула.  Сезиулери акъы-лындан юстюн келген заманында, джаш джылларында,  кёб джангылыч этерге да болады,  алай  болса да, сезиу адамны тамалы болгъаны ючюн,   джулдузлама аны бу  рух байлыгъына махдау салмай да къоймайды;

*джаш заманындан эсе къартлыгъында кесине бек тартхан айры бир нюрю болур. Къартаймаучу инсанланы санына киреди.  Бир уллу палах болуб, саулугъу къыяуланмаса,  сюйюмюн,  болумун да тас этмегенлей ёмюрюн  джашар;

*джашау келтирген ауур сынаулагъа,  хазна кесин къыйнамай тюбеучю, аланы да уакъ-уакъ чёзюучю инсан-ды;

*джашауунда мал барлыкъгъа кёзю бек къарар, хар затны эм игисин сюер;

*дертчи тюлдю, алай  таймаздан аманлыкъ этиб тургъан адамгъа,  къаршчылыгъын юч къат къайтарыр. Эм игиси, бу иги адамны  хаман джанына тийиб турууну къоюуду;

*бети-намысы барды,  билиб терс атламаз, джарлы-пакъырны малына, ашына кёз салмаз. Харамны билир;

*къаугъа болгъан джерден тайыб кетиучюдю. Амал табса, хар къаугъаны башын джабар, чёзюмюн  излер,  кёлкъал-дыны унутдуруб къояргъа кюрешир;

*хоншусу не аман болса да, аны бла къаугъа этмез;
 
*кёлю, джюреги,  къолайсыз затлагъа тёзюуде,  бек кю-чюлю джаратылгъандыла дерге боллукъду. Башхала   ха-хай-сыйыт болгъан сагъатда, тынгылагъанлай керек затны этер, къолайсыз  сезиулени  ичине хазна сукъмаз, алай бла да саулугъун къорур;

*даулетине, джуртуна, джамагъатына кертичиди;

*бир-бирде  кесимчилик кёргюзтгени да болуучанды: изле-ген затын табар ючюн  бек къаты турур.  Бу аны тамал ха-лисине ушамагъан, башха адамдан келген халча кёрюнсе да, ол халы барды. Джулдузлама да аны эки тюрлю бола билгенин чертеди. Ичинде эки адам джашагъанча аллай халиси  болуучанды.  Алайды да, бу бир сабыр, тынч, джу-мушакъ халили адамды деген джангылыр. Керек заманда къурчдан адам бола биледи;

*фахмулуду, аны ючюн бир джерни, бир усталыкъны тутуб турса, бек уллу хорламлагъа къол салыр адамды, алай кёбюсюне,  Джанаккыла кеслерин кёб затха бёледиле, алай бла бир джерде, бир усталыкъда баш болалмай къалыучандыла.  Бу адамланы джарымындан асламы – джамагъат арасында белгили, сыйгъа тыйыншлы  да болу-учандыла;

*ушакъда кёб затны билгени, хар затдан запарлы болгъаны эсленир;

*рух кючю бек къудретлиди.

*керек болса къаллай ишни да  этер, кесин аямай да ишлер;

*иги иннетли, иги джюреклиди;

*файда тюшер джерни алгъадан сезер, алайгъа олсагъат урунур;
 
*сюймекликде  ариу сезиулени, ариу сёзлени, адебли ишлени сюер, ол сезиулерин да ёмюрю унутмаз;

*джашлыкъдан огъуна кесине бир джашау нёгерни кёзюне кёргюзтюр, аны излер, юйленнгенден сора нёгери,  оюмлагъан  адамыча болалмаса  къыйналыр. Бу аламат адамны джашау нёгери, муну бу халисине эс бёлюб, аны хауасына кире билсе, джашауу бек рахат болур;

*33-66 джыллары арасында джаратыучу фахмусу бек ёсер;

*70-86 джылланы арасында джашаугъа къарамсагъан  кёз бла къарар, талай рахатсызлыкъ кеслерин сездирирле,  алай кесин джыйыб, силкиниб, ол 16 джылны атлатса,  айтхы-лыкъ узун джашагъанланы санына къошулур-дейди джул-дузлама.  Чизгисинде жашау-ашау тамгъалары джюзден ары созулгъан дыла, алайды да, бу  сюйюмлю адам, кесин тирерге, хар кюнюн кюн этерге, болгъан затына къуаныб,  Тейриге  бюсюреу  этиб, джашаууна кёл салыргъа керекди.  Джыгъылыб тюшюуден кесин къорургъа керек болгъанын, джулдузлама чертеди. Керти джыгъылыу да бола билир,  джашауда бир табсызлыкъ болуб, ишден, сыйдан тюше би-лир, аны  да джангыз Тейри билир;
 
*акъылы, сезиулери  къачда  бек ачылыучандыла,  къачда бек сезиулю, джаратыучу  болуучанды.  Сурат салса – ай-тылыр, юй ишлесе – кёзде болур.  Къач заман Джанаккыла ючюн эм ашхы заманды;

*саны бек эртде, 14 джылында джетер, ёсюую 27 джылына дери барыр;

*бек сюйюмлю, кесине тартхан, адамны сёзюне ышан-дыргъан, адебли,  эски адетлени сыйлагъан  адамды;

*джашау  нёгерин сюйсе, аны башына тадж этер, сюймесе уа, амалсыз джашаугъа  кесин хорлатыр, мудах, аз сё-лешген болур;

*ана, ата болса халкъына, даулетине джарар сабийле ёсдю-рюрге кюрешир, аланы гитчеликден, фахмулары тартхан джанына  бурургъа, аллай билим алдырыргъа кюрешир.  Кемсиз камсык да этмез, алай асыры къаты да болмаз. Са-бийлери  Джанаккыладан оноу соргъанлай турурла. Керек-сиз сёз айтыб сабийлерини къатында сыйын тюшюрмез. Сабийлери бла биге джангылыкъланы юренирге ёчдю;

*бир-бирде ишге, джумушха  талпыуу азалыб, сагъышха кетиб, тургъун халда болгъаны да болуучанды. Ол заман-лада джашауун оюмлаб,  джангылычын сюзюб, келир за-маннга этеригин эсеблеученди, аны ючюн джашау нёгери аллай кюнледе  аны рахат къоя турса иги болур;

*ичинде, бек теренде кесине ышанмагъанлыкъ сезиую бар-ды. Ол сезиу  аны бек кёб хорламлы ишден артха тыйыучанды.   Кесине ышансын, къолундан кёб зат кел-ликди – дейди нарт джулдузлама. Мунга тынгыласа,  Джа-наккы  ол орунсуз ич тыйгъычындан къутулур;

*тутумун узу-узун оюмлаб бегитир, сора тутумундан чыр-тда таймаз.

*иги халилерини арасында, джангылычын ангылауу, кесин тин джаны бла ёсдюрюрге талпыууду;

*нарт джулдузламада ашхы адамланы санындады;

*джулдуз   къаууму –эгиз джулдузлуду,  уллу джарыкъ бермеселе да,  Джанаккыгъа  уллу  тотур бергеннге сана-ладыла.  Джанаккыны  назик рухлу,  сюйген адамына бек байланнган, юйюне, юйюрюне сакъ, байлыкъны, джан ра-хатлыкъны сюйген,  джугъун бузаргъа излемеген, фахмусу – санауда, эсебде, джаратыучу усталыкълада   болгъан,  джашаугъа, бирде -  къарамсар, бирде – игимсер  кёзден къарагъан, дуния – бир джанына, джуугъум, юйюрюм – бир джанына деген адамды –  деб, нарт джулдузлама   аны алай танымлайды;

*гезегенлери – Ай (Луна),  Чолпан (Венера),  Керам (Са-турн),  Тенгир (Юритер).










ДЖАНАККЫ ТИШИРЫУНУ САНЫДАГЪЫ КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Бюреклерине эс бёлюне турса аман болмаз.
Уллая барса  бели, тиширыулукъ санлары  бла аякълары назиклик кёргюзтюрге болурла, алай къоркъмасын, ауур ауруу тамгъа  джулдузлама чизгисинде чыкъмайды,   Къаран  гезегенни тотуру да, муну  бурчуна тиймейди.
Кесин эслесе, суукъдан, ауурлукъладан сакъласа, хатасы болмаз.




ДЖАНАККЫ ЭРКИШИНИ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Бюреклерине сакъ болургъа керекди – дейди нарт джул-дузлама..
Къан джюрюген тамырланы зорларгъа керек тюлдю.
Суукъдан кесин сакъласа,  аман болмаз.
Уллая баргъан заманында  семирген Джанаккыла болу-учандыла, семизлик бла бирге  аякъ эм бел кеслерин эсле-тирле.  Иги  шхуурну къабаргъа бек сюйген бу эркиши, ашны эслеб ашаса,  керексиз  ауурлукъ болмаз,  рахатсыз-лыкъ  ортагъа чыкъмаз.
Сингирлерине  бек сакъ болургъа керекди, ачыуланса бек ачыуланиучуду, бек къыйналыучуду, сингирле уа джюрек-ге, бютеу санлагъа да джетиучендиле.  Кесин сингирлени-уден къорусун – деб насихат этеди джулдузлама.




ДЖАНАККЫ ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАША-ЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

ТОРУКЪ – 21 айузну(науруз ай) (март) – 31 айузну(науруз ай) (март),      ХУНТА – 21 хычауман (апрель)  - 30 хы-чауман (апрель) бурчланы адамлыры бу тиширыу бла иги ангылашырла. Юйлениу ючюн бек келишген адамладыла.
БАЛАУУЗ – 21чилле (январь) -  1 чилле (февраль) бурчха кирген эркишини Джанаккы тиширыу бек джаратыр, джюреги анга бек тебер, алай бирге болсала, халилери бир бирине къаты тиер.
Джанаккы тиширыу  Тонгуз джыл туугъа адам бла кели-шалмаз, анга сагъыракъ болса, артда керексиз башы ауру-маз.




ДЖАНАККЫ ЭРКИШИ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАША-ЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

ХЫЙМЫЙ – 1 тотурну  (апрель) -  10 тотурну  (апрель) бурчну  бурчну ичине кирген тиширыу,    Джанаккы  эркиши бла джашаяллыкъ тиширыуду,   джангыз халилери, ал заманлада, бир-бирине тие билирле. Ол заманны  тёзюм бла ётдюре  билселе, бу экиси, артда,  бал бла джауча джашау этерле.
ТОРУКЪ – 21 айузну(науруз ай) (март)   - 31 айузну (науруз ай) (март) Джанаккы эркиши ючюн джаратылгъан-ды дерчады, джангыз Джылан джыл туугъан Торукъ  аны бла джарашалмаз.  Ол эсде болса, келир заманлада  юйюн-ден къаугъа-гюрюлтю чыкъмаз.
СЁНЕГЕЙ – 19 санарыкъ (февраль) – 29 санарыкъ (фев-раль) бурчну тиширыуу, Джанаккы эркишини джюрегин эрлай джагъар, алай  юйленселе, узун заман бир-бирини  эбин билелмей,  къаугъалаша турурла.














БАН
4 чыкълы (октябрь) – 12 чыкълы (октябрь)


БАН  ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ КЪЫСХА  ТА-НЫМЛАНМАСЫ


*Джарыкълыкъны, кёб адам джыйылгъан джерлени, керек-сиз безиреулени алай  сюймез;
 
*тюзенли, берекетли бир джашау къураргъа кюрешир;

*тартынчакъды, кесин хазна алгъа урмаз, алай тёрде да кё-зю болур;

*бирда бек сезиулю адамды,   назик рухлуду,  аны ючюн джанына эрлай тийиб къалыучанды. Джашау нёгери бу халын билиб, сёзюн, ишин анга кёре этсе, арада бузукълукъ чыкъмаз;

*табигъантны, хайуанлыны, джерни сюер,  таугъа, тюзге чыкъса кёлю кёлтюрюлюр;

*назик рухлу болгъанындан, сабийле бла бек иги ангы-лашыр;

*ичинде талай  адам джашагъанча, хар тюрлю халда тюр-леннген  адети болур;

*амалсыз халда башхала эталмазны да этер,  джигит джюреклиди,  къызбыйлыкъ этиб, абзыраб, бетин атмаз.  Суукъ акъыл бла оюм этиб, дженгил огъуна этилликни этер. Бу халиси джулдузламада  бек аламат халилиге сана-лыбды;

*тышдан къарагъан заманда  бираз хылеу кибик кёрюнсе да,  ичинде  тотуру къудретли болур,  аны ючюн   джулдуз-лама анга,  «Тейри адамы» - дейди;

*чомартды;

*акъыллыды;

*башда айтылгъанча,  кесин хазна алгъа уруб кёрюнмесе да, тёрде кёлю болур, халиси болуму бла да, джамагъатда тыйыншлы  орнун  ала билир. Банланы арасында къыйыр-да-кёшеде эсленмей къалгъанла аз болуучандыла;

*сюймеклик джаны бла бек бай сезиулюдю. Сезиулери акъылын басхан заманлары болуучанды, ол заманлада кёб аламат зат этер;

*къартлыгъына дери сюймеклик сезиулери таркъаймаз;

*керти сюймеклиги болмаса юйлениуде бек зорланыр, аны ючюн джашау нёгер сайлауда, ата, ана анга басхы этмей, кеси сайлагъаннга «хо» деселе, джашауу  рахат болур;

*джаш заманында джылын алгъан адамча -  акъыллы, ауурбашлы болур, къартайса уа ушагъы джаш адамла бла келишир, кесини тенглери анга асыры къартыракъла кёрю-нюрле;

* боллукъ затны сезе билген адети барды, аны ючюн аны сезгилерине эс бёлюнсе аман болмаз;

*джаратыучу усталыкъланы барысында да хорламлы бо-лур. Тейриден фахмусу джаратыучулукъду;

*кийимине, юй тюзенине, ариу, сыйлы затлагъа урунур, амалы болмай учуз затлагъа къалса уа, къарамы мугур бо-лур;

*халкъын, даулетин сюер, терслик этмез;

*адет, тёре тутууда ажымсызды;

*сюйген адамын  башха кёзден къорур, аны ючюн,  аны джашау нёгерине керексиз кёз атхан адам, тынчлыкъ таб-маз;

*къаугъагъа эрлай кирмез, амал табыб къаугъа этмез, алай зорланса, къысха эм да къаты къайтатрыр;

*махданчакъ тюлдю,  этгенин суабха этер, къаршчылыкъ сакъламаз;

*бир тирелсе уа, аны киши орнундан тебдирелмез. Кеси билгенде къаты тургъан адамды. Акъылында бичген затны къолгъа джыймай къоймаз;

*тиширыу Бан  джангы джетген заманында, эркиши да 30-дан атлай бек сезиулю болурла.  Тиширыуну,  джылы ул-лая  барса, сезиулери да сериуюн бола барырла, эркишини уа – кёбейгенден-кёбейе баргъаны эсленир.  Аны ючюн, эркиши Банны джашау нёгери, къартлыкъ джылларына дери,  эркишисине кёз – къулакъ бола турса иги болур;

*бет-намыс, тюзлюк, сыйын тутхан дегенча,   адамны адам этген затлагъа бек эс бёлюр,  адебсизлик этиб ыйлыгъыу-дан бек тартыныр. Уялчакълыгъы да андан болургъа болур;

*ата, ана болгъан Бан  сабийлерин сыркыу этмез, къаты-ракъ болур, алай аланы башларына  халкъны тамал  адетлерин, джорукъларын джерлешдирир, халкъын, къра-лын сюерге юретир;

*тиширыу Бан бак эртде бишер, ариулугъу, алдырлыгъы уллу болур, кёзге тюшер, сайланыр, сыйланыр.  Эркиши уа  туу кючюн  35 джылындан сора алыр. Ол заманда  ол бек эсленнген, тиширыуланы тюшлерине кирген, кемсиз сюйюмлю  биреу болур;

*ишде кесин аямаз, кёб ауурлукъну ынгычхамай, кёлтюрюр;

*ёхдем джюреклиди;
 
*аны сындыргъан адам, аны  ёмюрлюк джауу болур, къаты джуабын да алыр;

*бир табсыз халичиги да барды бу аламат адамны. Ол да айтылыб къалса, кёлю къалмаз: бек ачыуланса тили бек ачыды, ауурду.  «Бичакъ джара бителир, сёз джара бител-мез» - деб сёз болгъанын унутмаса иги болур;

*адамлыкъ ёзеги  деменгилиди,  къыяуу джокъду. Чыртда келишмеген бир  адам джашау нёгери болгъаны болса, ол ауур тили, ачыулу хали ортагъа чыгъар, аны ючюн,  юйле-ниуден  алгъа  иги тюшюнюб,  билгичге   соруб,  халилери келишиб келишмезин билиб, алай юйленсе, артда башы аурумаз, ауур сёлешген адети да ортагъа чыкъмаз;

*фахмусу – джаратыучулукъду, алай  эсебчиликде,  сатыу-алыуда да  фахмусузгъа саналмаз;

*эринчек болгъан заманчыкълары уа болуучандыла, ол за-манда  ол бир башха адамгъа ушар,  тынгылауукъ болуб,  джашау нёгерине да джылыу бермей,  талай заманны ту-рур,  сора ичинден бир башха адам тюртгенча – къобар, ыйыкъда этилликни, бир кюнде этер. Аллай сант заманла-рында, джашау нёгери анга хурмет этиб,  тиймей, сингир-лерин кермей къояргъа керекди.  Гыр-гырны сюйген, аны хыртха урургъа излеген   а, къаты сёз бла джууабын  алыр;

*Бан тиширыу  сюйген адамыны  хыянатын кёлтюралмаз, кёлю, джюреги сынар, узун заман аякъ тиреялмай турур, кесин бошлар.  Сюйгенин бек сюер, бек да кесимчилер;

*тенги аз болур, алай болгъанланы джуукълары кибик кёрюр;

*дюрюсдю, терслик этмез;

*бир къауум – «дуниягъа къараууз кёзден къарайды» – дер, бир башха къауум  а  « игимсерди»  – дер.  Джашаугъа  къараууну   алай тюрлене тургъаны, аны ичинде, ташада  къайнай тургъан   сезиулеринденди,  аны ючюн  заман-заман, башха-башха  хали  бла  кёргюзтюученди.  Кё-бюсюне сезиулери акъылын бастырыучу адам болгъаны ючюн,  кесин бир ёзде, бир сафда туталмайды, сингирлери къобханлай,  аузундан, къолундан да келир.  Аны джашау нёгерге сайлагъан адам, бу халисине эс бёлюб, аны чырдан чыгъармай джашаргъа юренирге керекди;

*амалсыз этериги болса, не да биреуге болушлугъу керек  болса,   ауруб турса да, кеси-кесин тиреб, этерин этгинчи къоймаз.   Алай  башха заманлада кесин  не бош ауруугъа, кесеклеге огъуна  хорлатыр, ынгычхаб  таяныргъа   ёч бо-лур. Аллай заманлада джашау нёгери  ариу къараса, кё-люне асыу болуб, аякъгъа дженгил турур.  Ариу сёзню бек сюйген адамды;

* таза иннетлиди. Бир адамгъа ичинден аманлыкъ излемез, алай анга аманлыкъ этгенни да хазна кечмез;

*хоншулукъда джарашыулуду. Ырджы-бараза – деб тар-тышмаз,  таб анга терслик этсе  да, хоншу  бла  сёз  ачмаз. Бек джанына тиймесе къаугъагъа кирмез;

*деменгили адамды Бан. Муну бла джашауун бай-лашдыргъан адам джангылмаз;

*джулдуз   къаууму  мутхузуракъды, болса да башха джул-дуз къауумладан  бир тюрлю, эгизлеме суратлы болуб, бу адамны  халиси да кёбледен башхаракъ болгъанын шагъатлайды.  Акъыллы,  джашауун  чыртда   бузулмазча  къурургъа  кюрешген,  ичинде  талай адам джашагъанча алай тюрлене тургъан,  сезиу толу,  назик рухлу,  джулдуз  тотуру азыракъ болгъан,   аны ючюн бираз кесин артхаракъ тартхан,  бир-бирде  къаугъачы да бола билген, ишлеген, къазана билген,  бютеу адамлагъа мархаматы болгъан, бо-лушлукъгъа эрлай джетген, чомарт кёллю инсанды – дей-ди,   Банны юсюнден   нарт джулдузлама;

*гезегенлери -  Джетегей (Марс),   Чолпан (Венера),  Керам (Сатурн).




БАН ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Нарт джулдузлама бютеу Банлагъа,  «бюреклерине сакъ болургъа керекдиле»- деб насихат этеди. Артыкъсыз да Бан тиширыуну  бек джукъа ишленнгени билдириледи.
Орта джылларында, уллая баргъан заманда, бел, аякъ сюекле кеслерин эслетирле.  Джулдуз чизгисинде бел, аякъ сюеклени тамгъалары чыгъады, алагъа эс бёлюнюрге керек болур.
Сингир джапысы да назик ишленнгенди, Бан муну кеси билиб, болгъан, болмагъан затлагъа къыйналыуун къойса, сингир  къаууму да  азмаз.
Чарпыучу аурууланы тамгъалары джулдузлама чизгисинде  кёрюнмейдиле.




БАН ЭРКИШИНИ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУ-РАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

«Бюреклери бла сингирлери» – дейди джулдузлама. Эм алгъа алагъа  эс бёле турса, артда  джаны къыйналмаз. Суукгъа джукъады бу эркиши, андан кесин къорургъа ке-рекди.
Толу санлы Бан эркиши, бели бла аякъларына сакъ болса аман болмаз.
Нарт джулдузлама  ауур аурууланы тамгъасын чизгиге салмагъанына кёре, рахатсызлыкълары хаталы бол-магъанын, джашаууна уллу заран салмазлыкъларын кёргюзтеди.




БАН ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

БАЛАУУЗ – 21 чилле (январь) – 1 чилле (февраль),
ДЖАНТАЙ – 2 балдыраджюз (февраль) – 10 балдыраджюз (февраль),  КЮЙСЮММЮ – 1 талдырыкъ (август) – 12 талдырыкъ (август),
ХЫЙМЫЙ – 1 тотурну (апрель) – 10 тотурну (апрель) бур-чланы ичиндеги адамла бла бу тиширыу иги келишир.  Джангыз быланы  Къоян бла  Лобан  джыл туугъанлары бла хазна оту джанмаз.  Ала кючлю халили адамла болу-учандыла, бу  назик  рухлу тиширыу алагъа  хазна тёзал-маз.
Кесине тюз джартысы кибик ушагъан  эркиши уа,  11хычыуман (апрель) – 20 хычыуман (апрель)  тарихде ту-угъан  ХУТТУСДУ.  Бу эркиши, къайсы джылда тууса да, Бан тиширыу бла келишир, юйюр да насыблы болур. Аслан джыл туугъан Хуттус бираз кесин кёпертиучю бо-луучанды, аны ючюн, алгъаракъда,  бираз тартышыргъа болурла, алай бир-бирин бираз таныгъандан сора, бал бла джауча джарашырла.
Тенглик, шохлукъ, хоншулукъ, джуукълукъда уа,  Бан ти-ширыу, бек ариу,  хар ким бла да келишир.




БАН ЭРКИШИ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ  БУРЧЛА

ТОРУКЪ -21 айузну (науруз) (март),   ЁТГЮР 23 къыркъар (июль) – 31 къыркъар (июль),
БАЛАУУЗ -21 чилле (январь) – 1 чилле (февраль) бурчла-ны ичинде болгъан  тиширыула,   Бан эркиши бла  джа-рашыу джашарлай  аллай тиширыуладыла.  Юйлениуде алагъа эс бурса аман болмаз.
Бан эркишини джарашыу халиси ишде, шохлукъда, джуукълукъда   хар адамгъа  келишир.












ДЖЕМИШ
13 джырмы (октябрь) – 23 джырмы (октябрь)


ДЖЕМИШ  ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Санына – рахат, кёзюне – ариулукъ, къулагъына – татлы сёз, юйюнде – тюзен,  гёзенинде – толулукъ, тепсисинде – дамлы хант  излегенледенди Джемиш.  Джашау нёгери му-ну билсе, араларында татыусузлукъла аз болурла;
 
*калак джел кибик, бир-ары, бир-бери уруучу халы болу-учанды, кюн ичинде талай кере халы тюрлене билир;

*асыры фахмулудан, хар тюрлю затны эбин билирге изле-генинден, кесин бек зорлар. Бир затны сюйгенича этиб къоялмаса, анга бек къыйналыр;

*бек назик руху барды, бош сёз огъуна кёлюне джетиб къалыучанды, аны ючюн къатындагъыла аны билирге ке-рекдиле;

*джашаугъа  игимсеген кёз бла къарар.  Игиликге талпыр, игилик сакълауун чыртда атмаз. Джемишлени  ичинде ке-син бошлаб, тозураб къалгъанла аз чыгъадыла. Ёзю къаты адамды;

*арада мудахланнган заманлары да болуучанды, алай ол заманда огъуна джашаугъа кёлкъалды этмез, ышаныуун атмаз. Ахыр кюнюне дери насыб сакълагъан адам бар эсе, ол Джемишди.  Аны ючюн болур, ол джетген  джерге  ке-раматлы,  кёлню джуашлатхан бир хауа джайылыучанды;

*бек сюйюмлю, кесине тартхан адамды Джемиш;

*дюрюсдю. Бетин, адебин атмаз, гыл ючюн адамлыкъ ту-тумун бузмаз;
 
*Тейри башын сылагъан адам – дейди мунга джулдузлама. *Къолундан кёб зат келир, аны ючюн болур, бираз башха-ланы къымылдауларын, этимлерин  огъурамаучу да болу-учанды, алай  «чимдею», сёз джетдириую да  бек адебли, бек джумушакъды. Аны ючюн анга кёлкъалды этген да къыйын болуучанды;
 
*сюймекликге бек джан атар;

*акъылы дженгил бишер, джетген заманы тенглеринден алгъаракъ болур, аны ючюн  шохла арасында, джамагъатда алчы болургъа, халкъны кесине тынгылатыргъа, оноуун къабыл этдирирге  бек сюер;
 
*сабийлигинде  хар затны  билирге,  эсеблерге, тинтерге тырмашыр,   уллу болса  уа,  не зат этеригин, не ишлеригин оюмлар, тюшюнюулеринде  кесине джашау хат чизер;

*эсебни билген, джашауун къура билген биреудю;

*кеси нюзюрлеген затдан аны тайдыргъан бек къыйын бо-лур. Кеси акъыл бегитиб бир затха аллы айланса, башха адамны сёзюне хазна къарамаз;

*сюйюмлю Джемиш, бир-бирде, кемсиз къаты да болу-учанды, алай къызгъынлыгъы аз заман  алыр, сора джууаш халына къайтыб джарашыр;

*юйню тизгинине, кийимге, ашарыкъгъа, хар затны дже-ринде ариу болурун излер. Джашау нёгери халахоста кибик болгъаны болса, юйюрде къаугъала чыгъаргъа ёч болурла;

*бир акъыл бегитгинчи, алгъадан  узун-узун тюшюнюр, сора ол тутумундан таймаз;

*дуния малгъа бек алданнган адамды, табышлыды.  Дже-мишлени арасында къолайсыз кийиннген, бёченек юйю, къошу болгъан, арбазы тозурагъан, сабанын ханс басхан, сабий-балыгъы джамау-джыртыкъ кийген бек аз кёрюнюр;
 
*сюймеклик сезиулери бек кючлю болсала да,  Джемишле, артыкъсыз да Джемиш тиширыула,   юйлениуде «джашар-ашар джерим, юйюм-кюнюм  болсун» - деб урунурла. Не болса да болсун – деб, бир къауум  сагъышсызлача, болуму тар адам бла джалгъашыргъа  излемезле. Нарт джулдузлама да муну аман халиге санамайды, не ючюн денилсе,  ол халиси,   боллукъ сабийле къалай джашарла – деген акъыл-дан  ортагъа чыгъады. Аны ючюн анга къынгыр къараргъа болмаз;

*джарашыу сёлешир,  адебли болур, сыйын – сырын  бил-ген адамды;

*кёб затны билир, хар джыйылгъан джерде,  ёзлю сёз ай-тырча кенг дуния кёрюшю болур.  «Ол билмегенни сен табхын»- деб чам да этеди джулдузлама;

*биреу аны ачы сындырса да, орну болмагъан джер болса, тёзюб, этерин, айтырын артха къояр, сора, иги суугъандан сора,  терсни иги титиретир. Алай узун сюре дерт тутхан, дерт джетдирирге талпыгъан адам тюлдю. Кечмеклик ти-легенни кечген адети барды, ол да аны джохар адамлыгъын суратлайды;

*бир джерде сыйы кёрюлмез, болуму сыйланмаз, орун бе-рилмез болгъанын эслесе, кесине джер излеб даулашмаз, алайдан узакълашыб кетер;

*ёхдемди, учуз болургъа чыртда излемез;

*билиннген, кёрюлген алчы болургъа, халкъны аузуна иги бла тюшерге бек сюйсе да, джашагъан джашауун бузуб, кёзкъарангы этиб, бир тюрлениуге джан атмаз. Ауур баш-лыды,  акъыллыды, алдан эсеблеб боллукъну кёзге келтире билиучюдю. Аны ючюн Джемишледе джангылыучула, джашауларын тайдырыучула аз чыгъарла;

*не палах болса да, юйюн чачаргъа разы болмаз. Тиширыу Джемиш, джашау негери анга терслик этсе да, аны атмаз, тёзер. Эркиши да, туура сюймеклигине хыянат этмесе, ти-ширыуундан айырылмаз. Хар затны болгъаныча  болуб ту-рурун сюйген адамды;

*халкъны адети, тёреси,  Джемишлени халисине тамалды-ла;

*джамагъат ишлеге джаш заманындан къошулса, бек де-менгили, болумлу, сыйланнган адам болур;

*сюймеклиги санындан эсе, джюрегинде аслам болур, аны ючюн бир сюйгенине, джюрегиндеги  назиклик ёмюрю сёнгмей  къалыр;

*эркиши Джемиш отуз джылларына дери юйленмегенлей къалса, артда бек сайлар, зор юйленир. Ата, ана, джуукъ тенг,  Джемишни джангы джетгенлей юйлендирселе, джашауу чарпыусуз болур;

*тиширыу Джемиш а, кёзге бек илиннген, бек алдыр къарамлы болгъаны ючюн, тыбырда чыртда къалмаз. Джарлы юйден болса да, берне-чернеси болмаса да,  анга уруннган кёб болур;
 
* эркишиле Джемиш тиширыуну тилеген сагъатда,  барын, джогъун ачыкъ айтыб, алай келечи салсала  иги болур. Ётюрюкню сюймейди, джутмаз;

*Джемишле кеслери-кеслерине ичден буйрукъ бериб, кеслерин тирилте, кючлю эте, уллу къыйындан чыгъа  бил-ген адамладыла. Амалсыз халда ол халилери ортагъа чыгъыучанды, тынч заманлада уа, рахат турургъа  бек сюерле;

*алам, джашау, ёлюм дегенча затланы акъылында бек тин-тер,  кёзге кёрюнмеген дунияла болгъанына ийнаныр, тюшлерине бек акъыл бёлюр;

*нарт джулдузлама берген насихатха кёре, Джемиш аллай сагъышлагъа асыры кесин бермесе,  сингирлерин къарам-сарлыкъ сезиуле эгемезле, тёнгегинде бир рахатсызлыкъ къозгъамазла.  Ол сагъышланы   хар  адам  да этеди, алай былада,  терен оюмлу  адамла болгъанлары ючюн болур, ол сагъыш бираз аслам болуучанды. Кеслери муну эсге алсала хата болмаз;

*ичин башхалагъа хазна тёкмез, башха адамны анга ышан-нган сырын сакълар, алай   ол  адам,  хатасы болмагъанлай анга бир уллу терслик этсе, сырын айгъакъ этерге да болур. Аны ючюн, джуугъундагъыла, сыр бергенле, бу халисине эс бёлселе, артда башлары аурумаз;

*бишген акъылы болгъан, кёбюсюне туу санлы, сюйюмлю, кесине тартхан, дараджалы сёзлю бу адам бла джашауда юйюр къургъан, насыбны  джагъалар;

*джулдуз   къаууму мунга  тотурну азыракъ бергенин, бу адам кеси кючю бла толтургъанча, алай къымылдагъан,  ишлеген,  муратына джете билген инсанды Джемиш. 
Нарт джулдузлама аны былай суратлдайды:  халкъсюер, даулетсюер,  инсансюер,  адеб-намысны тутхан,  джашаугъа джарыкъ кёзден къарагъан,  Тейри къолундан тутхан кибик, хар ишинде хорлам ала билген,  дюрюс, дю-рюслюк ючюн кюреш берген, сюйгенин бек сюйген, анга джабышхан, сюймегенин кёрмезден келген, назик джюрек-ли,  сезиулю, башхагъа  ачыма сезгиси уллу болгъан,  джангылыкълагъа джан атхан, джангы тёлю бла ангылаша билген,  чомарт,  дараджалы,  алдыр,  сюймлю, сёзюне – ие;

гезегенлери – Чолпан (Венера), Тенгир (Юпитер), Къон-тукъ (Уран),  Керам (Сатурн).



ДЖЕМИШ ТИШИРЫУНУ  САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Аш джюрютген джоллары  бираз рахатсыз болургъа ёчдю.
Къан тамырларына эс бёлюнюрге керекди.
Алам,  къара-къорум,   дуния,   ахырат сагъышланы аз эт-син,  рухун зорламасын – дейди джулдузлама.



ДЖЕМИШ  ЭРКИШИНИ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Сингирлерине сакъ болургъа керекди.
Юренчеклик этген затла – боза, чагъыр кибик ичгиле, бу эркишиге зарандан башха зат келтирмезле.
Уллайгъан джылларында бюрекле бла джюрек кеслерин сездирирге болурла.
Джашаугъа игимсеген кёз бла къарау, кёрюлмеген, билин-меген дунияланы сагъышын аз  этиу, бу эркишиге иги ке-лир.
Джулдузлама чизгисинде къырыу, чыгъыу кибик ауур тамгъала чыкъмайдыла, алайды да, кесин тюзеннге салыб эслеб джашаса, хазна рахатсызлыкъ кёрмегенлей ёмюрюн джашар.  Тенгир гезеген тийген адамла узун ёмюрлю болу-учандыла. 



ДЖЕМИШ ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАША-ЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

ЭРГЮР – 11 байхын (февраль) – 18 байхын (февраль)  бур-члу эркиши Джемиш тиширыуну фахмусуна багъа берир, халисиндеги гинасыулукъгъа  эс бёлмез. Была джарашыб, мамур халда джашар адамладыла. Юйленирден алгъа бил-гич бла кенгешиб бу эркишини сайлар онг табса, насыбны къолда тутар.
КЮНЛЮ – 13 аймуш ай (август) – 23 аймуш ай (август)  эркиши да, бу тиширыуну ангылауда  асхамаз, алай ал за-манлада, бир-бирин иги таныгъынчы,  татыусузлукъла бо-лургъа болурла. Кюнлю эркиши, бек асыл  адам болса да,  кемсиз  кючлю халиси болгъан  адамды,  Джемиш тиши-рыу анга тёзюуде бираз зорланыр. Алай юйленнгени болса,  эрини кёлекгеси болурун билиб,  алай таукел болургъа керекди.
Джемиш тиширыуну игича зорларыкъ  эркиши Лобан джыл туугъан эркишиди. Андан узакъ къалса иги болур.



ДЖЕМИШ ЭРКИШИ  БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛ-ЛЫКЪ БУРЧЛА

БАЛАУУЗ – 21 чилле (январь) – 1 чилле (февраль) бур-чдагъы тиширыу, бу эркишиге бек аламат джашау нёгер болур. Балауузну  сюйюмю, сабийча  рух халы,  хар тюрлю халда  назик халиси,  бу эркишиге бек келишир, аны ючюн Балауузну табса, артха турмасын – дейди нарт джулдузла-ма.
Кесине бек ышаннган, уллу кёллюрек да болуучу  ПИР-СУАЙ,  Джемиш эркишини джюрегин олсагъатлай джан-дырыр, алдырлыгъы да аны кесине тартар. Была экиси да бирчаракъла болгъанлары ючюн,  бир-бирине бек джан атарла, алай эки бирча кючлю хали бир болса,  тыкъыр-тукъур чыкъмай къалмаз,  Пирсуай ариулугъу къадар кю-члю да тиширыуду, юйде баш болургъа, оноу этерге излер, Джемиш да баш болуу тутумун бузмаз, алай бла экиси бир-бирине тик болургъа  болурла. Бу эки ёхдем бир-бирине къаджау бола келгени, джулдузлама хапарладан да белги-лиди.
Джемиш эркиши ючюн эм джуаш, «хо, джаным» - деб тур-лукъ, 11 байхын (февраль) – 18 байхын (февраль) тарихде туугъан  ЭРГЮР бурчлу  тиширыуду. Анга урунса юйюнде хан болур, тиширыуу да  аны кёлекгеси болур.
КЮНЛЮ (13 аймуш ай (август) – 23 аймуш ай (август)) бурчну тиширыуу да Джемишге келишеди, алай кесине асыры сый тартыучу болгъаны ючюн,  бирликде джашау бираз зорланыр.  Джемиш эркиши аны хынтыуларына узун заман  тёзалмаз.
Лобан бла Аслан джыл туугъан тиширыула бла, Джемиш эркишини арасы тик бола джашар.