Нарт джулдузлама 11

АДМИНИСТРАТОРУ САЙТА:
РАЗМЕЩЕНИЕ предупреждения о наркотических средствах над авторским текстом, без моего письменного согласия нарушает мои права, что регулируется Федеральным законом от 13.03.2006 № 38-ФЗ «О рекламе». (ч.10 ст. 5).
В моих текстах нигде упоминания о наркотиках или психотропных веществах нет!


КЪУТАС
3 къыраулу (декабрь) – 12 къыраулу (декабрь)


КЪУТАС ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ  КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Не затны къолгъа алса да – эте биледи, не затны нюзюр этсе да,  Тейри болушхан   кибик, излегенин табады;

*кемсиз сюйюмлюдю;

*кюлкюге, хархха, чамгъа бек алланыучуду;

*адамла бла джарашыу, джарыкъ джашаргъа аллы айланнган адамды;

*сабий сюйюмю кетемегенлей орта джыллагъа дери турур. Аны ючюн анга джулдузлама, « заман, анга тиймей,  къаты бла саркъыб  баргъан, заманнга кесин ашатмагъан» - дейди;   

*сезиулю адамды. Тиширыу Къутасны  джыламугъу джуукъду,  эркишини да кёлю назикди;

*дуния малгъа талпыуу бла тинни арасында   боджалаучу болур, джашлыгъында – дуния малгъа, уллайса –  тин байлыгъына эс бёлюр;

*ишлесе бек къаты ишлер, сора  ынгычхар, джашау нёгери анга ариу айтса сюер;

*башха адамла тюшюнмеген заиланы тюшюнюр, джаратылышны тахсасын билирге  излер;

* къартайцса   бираз мудахыракъ болур;

*джулдузламада  билиннгенича – узун ёмюрлюдю;

*муратлы, нюзюрлю, эсебли, ёхдем кёллю биреудю;

*сюйгенин бек сюер,  джашау нёгерин  къолундан ычхындырмаз,  аны  башхалагъа  ышанмаз. Джашау нёгерине ймюрю кёз-къулакъ болгъанлай турур;

*джамагъатда белгили орун алыргъа бек талпыр;

*иннети – таза, джюреги – джумушакъ адамды;

*къыралын, халкъын  сыйлар,  алагъа терс атлам этмез;

*хаман кесине бир иш табыб  кюрешиб турур;

*фахмусу келир заманнга бурулубду.  Алчы акъылы барды. Джашлыкъдан фахмусу тартхан джерге тюшсе, халкъгъа джарарыкъ джангы затланы ортагъа чыгъарыргъа боллукъду;

*оноуун къысха этер.  Башха адам сёз къошса – унамаз;

*къаршчылыгъында гыл сакъламай игилик этерге сюер;

* болушлукъгъа  джетер;

*ариу  кийимни,   джарашыу юй тюзенни,   хар къуушда тазалыкъны сюер;

*джарыкълыкъгъа талпыгъан адамды.   Заман-заман эрикген тойчукъла къураргъа да  огъай демез.  Къуанчха барса уа, кемсиз ойнар-кюлюр.   Башхаланы джарыкълыкъгъа талпытхан, керек джерде ойнай-кюле билген, джохар    инсанды Къутас ;

*билимге тоялмаз, ёмюрю къартдан, устаздан, джолоучудан  хапар  соргъанлай, эски айтыуланы, джангылыкъланы билгелей турур. Бир затланы билирге, джангы затлагъа юренирге бек талпыр;

*табигъатны, джерни, хайуанланы, бютеу дуния барлыкъны  барын эслер, сейирсинир;

*шохлукъну сайлаб этер.  Акъылы бла келишген адамны джуугъу кибик тутар, бош гыргырла бла хазна   оту джанмаз.   Аны ючюн тенги аз болса да, дараджалы болур;

*туууш, джашау, ёлюм сагъышы  акъылындан  кетмез, ёлюмню чыртда къабыл этелмез;

*тили хыртлы болгъан заманлары барды. Къызгъан заманында ауур тиллиди.

*джангы тёлюле бла иги ангылашыр, ала да анга, бир тенглеринеча  къарарла. Ала бла ойнай, алагъа кёб зат да юретир;

*ана, ата болса, Къутас бек  къуанчлы болур, сабийи  бла теббе-тенг хар затха джангы кёзден къараб тебрер;

*Къутас бла, аны къызгъын тамырына басмай джашагъан адам, бек насыблы болур.   Хар не джаны бла да  сыйланыр, кёрюнюр, джохар   адамды. Къутас тиширыу бла юйленнген эркиши,  джюрек назикликни,  юйде берекетни, тюзенни, тазалыкъны,  магъаналы ушакъны  табар, керти джашау нёгер не болгъанын билир.  Къутас эркиши бла юйленнген  тиширыу а,  аны къанатыны тюбюнде, ханбийче болуб джашар. Джангыз, ауур сёзню кёлтюрмеученди, ол да эсде болса, насыб къатлы болур;

*джулдуз   къаууму  кюнчыкъгъан джанына джанаша,  бир джарыкъ джулдуз  мутхузуракъ джулдузла бла ариу тёшелген суратны кёргюзтеди, ол да  Къутасны халисин, тотур болумун танымлайды.  Джулдуз турушуна кёре,  Къутас бурчну адамы,  кесин сыйлата билген,  джашау-ёлюм сагъышла этген,  Тейри инсанны  Дуниягъа нек келтирди? – деген кибик соруула соруучу,   терен сагъыш этген,  джашауу иги тюзенли болса – джарыкъ кёллю, аман болса уа – мудах болуучу,  фахмулу, къолундан кёб зат келген, джашауунда эниу бла ёрлеу, бир-бири ызындан  кёрюлгенлей тургъан,   сюйюмлю адамды – дейди,   Къутасны юсюнден, нарт джулдузлама;

*гезегенлери – Тепмез (Нептун), Тенгир (Юпитер), Ай (Луна).




КЪУТАС ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Джулдузлама чизгисинде «ёбге  тамгъа чыкъгъанына  кёре, анга сагъыракъ болса аман болмаз.
Сюек джапысы алай кючлю тюлдю, артыкъсыз да – омураула. Кесин эслей турса  хатасыз болур.
Къыйын, джатагъан этген ауруу тамгъалары чизгиде джокъдула, аны ючюн Къутас тиширыугъа  насыблы дерге болур.




КЪУТАС ЭРКИШИНИ  САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Къутас эркишиге джулдузлама, эм алгъа баурну билдиреди, аны бла бирге да – ашарыкъ джюрютген джолланы.  Ашау-ичиуюнде ёлче билсе иги болур. Чагъыр, боза дегенча,   баургъа   табсызыракъ  тийген затла,  Къутас эркишиге  терс келирге болурла.
Сюек джапысы назикди, кесин  табсыз атлагъандан, ауур кёлтюргенден сакъларгъа керекди.




КЪУТАС ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

КЪУШДЮГЕР – 1 кюз аллы (июль) – 10 кюз аллы )июль), 
ДЖАННГАН – 1 джабалакъ (март) 10 джабалакъ (март),
ДЖАНТАЙ – 2  балдыраджюз (февраль) – 10 балдыраджюз (февраль),
КЮЙЛЮ – 1 лукъкъол (июнь) – 10 лукъкъол (июнь) бурчлагъа  кирген эркишиле,  Къутас тиширыу бла  джарашыр адамладыла.  Джангыз,  Къой бла Тонгуз джыл туугъанлары бла  джарашалмаз. Юйленирден алгъа туугъан джылларына эс бёлюнсе иги болур.



КЪУТАС ЭРКИШИ  БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

СЕЗГЕК – 22 элия ай (июнь) – 30 элия ай (июнь), 
ДЖАННГАН – 1 джабалакъ (март) – 9 джабалакъ (март),
БАЛАУУЗ – 21 чилле (январь) – 1 чилле (февраль),
ЧАМАЙ – 22 луккур (май) – 31 луккур (май),
КЮЙЛЮ – 1 лукъкъол (июнь) – 10 лукъкъол (июнь) бурчла бла танымланнган тиширыула Къутас эркишиге джашау нёгер болаллыкъдыла.
Джангыз  Джылан бла  Балыкъ джыл туугъанлары бла,  ара   гъыр-мыр болургъа болур.














ТУУСАНАКЪ
13 ийирик (декабрь) – 21 ийирик (декабрь)


ТУУСАНАКЪ ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ  КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Боллукъну алгъадан сезген фахмусу барды.

*ишлеген, табаргъа тырмашхан биреудю.

*башчы, алчы болургъа деб ишленнгенча, аллай нюрлю, кесине тартхан, сёзю алдыр  инсанды;

*ёхдемлиги бек уллуду. Сындырыб киши къутулмаз. Джуабын терк  алыр.

*къымылдауу, арымаучусу сейир этдирирчады. Алай эринчек болгъан заманчыкълары да болуучанды, аллай заманлада кесин солутур;

*сырын ачмаз;

*сынамагъанлай, кишиге  ышанмаз;

*затны дженгил оюмлар, оноуун дженгил этер;

*мураты уллу болур, сора ёмюрю анга джетер ючюн хар тюрлю джолну, лагъымны излер;

*муратына джетелмесе да, анга талпыуун  чыртда къоймаз.

*бетини онг джаны, сол джанындан бираз узунуракъ болуучанды, алай ол бузукълукъ – къой, сюйюм берир;

* ышарыуу адам сюерча ариуду;

*джангылса, кеси оюмлаб, дерс алыб, тюзете билген инсанды.  Бир терсин къайтарыб этмез;

*тышындан кёргюзтмесе да,  сезиулю,  назик  кёллю адамды;

*башхаланы  джазыкъсыныуу, болушлукъчу болургъа  излегени  уллуду;

*ишин дженгил,  деменгили этер;

*сёлешиую,  сёзюню ёзлюлюгю кимни да тынгылатырчады. Сёзге фахмусу бек уллуду;

*кенг тюшюнюр,  кёб затны акъылында сюзер;

*джулдузламада   акъылман адамланы санына киреди4

*тилегенни бош къайтармаз,  къолу ачыкъды;

*кеси болушлукъгъа дженгил джетген болса да, бир башхасыны болушлугъун къыйн  сингдирир. Къарыусуз болуб башха къолгъа къарагъандан къоркъар. Кесин багъымсыз тутхан адамды;

*ата, ана болса, таза иннетли, халкъгъа, джамагъатха джарашыр сабий ёсдюрюр;

*джанына бек тийилсе,  дерчи да болур,  дерт да джетдирир;

*хыянатсызды. Тенглиги,  джуукълугъу да ашхыды;

*саны эртде джетишсе да, акъылы отуздан атлаб къатыучанды, аны ючюн, юйлениуюн отуздан сора этсе, джангылмаз;

*уллая барса, сезиулери да кёбден-кёб бола барыр, аны ючюн  Туусанакъны джашау нёгери муну билсе иги болур. Эркиши Туусанакъ, юйде сезиулерине къаршчылыкъ табалмаса, тышына къараргъа да огъай демез. Тиширыу Туусанакъ тышына къарамаз, алай  эркишиси бла энчи ушагъы сериуюн болур;

*бир джерде узун заман олтуруб къалалмаз,  эригир, аны ючюн джыйынлада, джыйылыулада бираз  инджилир;

*бурунгу заманлагъа бек эс бёлюр, тарихни ангылатхан джырланы, айтыуланы билир, эскиден къалгъан затланы джыяр,  тёгерегиндегилеге кёргюзтюб,  ала бла ёхдемленир;

*кесин халкъны бир юзюгюне санар,   юйюм- башха, тебсим- башха –дегенледен тюлдю;

*халкъы бла ёхдемленирге бек сюер, сабийлерине да аны сингдирир;

*бетин, намысын, адебин тамгъасыз тутаргъа  кюрешген,  дараджалы инсанды;

*хар джыйыннга, ортамгъа, халкъгъа джарашырча  кесин алай тюрлендире билген биреудю;


*хар джерде орнун билир, айтырын-айтмазын эслер;

*рух кючю бирда уллуду, амалсыз болса, эталмазлыгъы джокъчады;

*бурунгулукъну бек сюйсе да, бир къауум эски адетлеге къаршчы бола да билир. Сёз ючюн,  айтмаса да,  бернени чыртда къабыл кёрмез;

*фахмусу кенгди,  джангыз  бу затха  барды фахмусу – дерча тюлдю. «Он бармагъы-он алтын» - деб аны кибиклеге айтылгъан болур.  Джулдузлама чизгисиндеги тамгъаланы ичинде «устаз», «байракъ тутхан» тамгъала кёрюнедиле, алагъа таяна, баш фахмусу – устазлыкъ,   алчылыкъды   дерге боллукъду;

*нарт джулдузламада дараджалы инсанланы санына кирир;

*джулдуз къаууму мунга берген тотур кесинтили болуучуду, аны ючюн болур,  халисиндеги  тенгдемсизлик  бла  бетини бир джаны  башха джанындан башхаракъ болгъаны. 
Туусанакъ, тышдан къудретли адамча кёрюнсе да, ичинде бек кёб зат бир-бирин къагъа тургъанча  алайды,   аны ючюн халы тюрлениучю болуучанды. Фахмулу,  тинтиучю акъылы болгъан  – дейди, Туусанакъны юсюнден нарт джулдузлама. Кюндеги халы  тюрлене турса да, халиси гинасыууракъ болса да, Туусанакъ дараджалы адамды.  Кючлю халиси болгъан адам бла юйленсе, Туусанакъ бек рахат джашар,   алай  халисинде   тенгдеми болмагъан   адам бла  юйюр къурса,  келишалмаз, насыбсыз болур. Нарт джулдузлама Туусанакъны  Тейри къоругъан адамланы санына  да салгъанды;

гезегенлери – Керам (Сатурн), Джетегей (Марс), Тепмез (Нептун), Тенгир (Юпитер).




ТУУСАНАКЪ ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Сингир ауруу дегенден кесин сакъларгъа керекди.
Ол ортагъа чыкъмай къалыр ючюн а,  джашаудагъы табсызлыкълагъа къыйналмай, ким да болумуна кёре джашайды – деб, кесин рахат тутаргъа керекди.
Тейри хар кимге да  тенг фахму, акъыл, болум бермегенди, аны ючюн, къатындагъы  адамланы джетерсизликлерин  кёрмезден  келе джашаса, башы керексиз аурумаз.
Аш джюрютген джолларына ёмюрю сакъ болургъа керек болур.
Уллайгъан джылында  сюеклери  сызлаучу болургъа болурла.




ТУУСАНАКЪ ЭРКИШИНИ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Джашлыгъында  бауру бла ичегилерине сакъ болсун, 42-44  джылларындан сора,  суукъ ауруудан кесин къорусун – дегенди джулдузлама.  Тюзюн, терсин Тейри билир, алай дагъыда сакълыкъдан хата келмез, «бек анасы джыламаз» - деб сёз барды.
Туусанакъ эркишини,   ауруса   аякъ юсде къалгъан адети болуучанды, аллай кюнледе бираз солуса  аман болмаз.
Чизгисинде чыкъгъан тамгъала барысы да  уакъ рахатсызлыкъланы шагъатлайдыла. Ауур тамгъа чыкъмагъанды, алайды да, эсин ауруугъа  хазна иймей,  джашауун рахат джашасын – дейди нарт  джулдузлама.




ТУУСАНАКЪ ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

ХУТТУС – 11 хычыу (апрель) – 20 хычыу (апрель),
КЮНЛЮ – 13 аймуш ай (август) – 23 аймуш ай (август),
КЮЙЛЮ – 1 лукъкъол (июнь) – 10 лукъкъол (июнь)  бурчланы адамлары, Туусанакъ  тиширыу бла джарашырла.  Джангыз  Къуш джыл бла  Тонгуз джыл туугъанла бла, бираз сюртюшме, тартышма бола билир.
Кесини бурчуна кирген адамла бла хазна джарашыуу болмаз. Ала бирчаракъла  боладыла да, халилери бир-бирин тюртюб туруучанды, аны ючюн, кеси бурчуна алланмаса иги болур.




ТУУСАНАКЪ ЭРКИШИ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

ХЫЙМЫЙ – 1 тотурну (апрель) – 10 тотурну (апрель),
ХУТТУС – 11 хычыу (апрель)  - 20 хычыу (апрель),
ЁТГЮР – 23 къыркъар (июль) – 31 къыркъар (июль),
ЧАМАЙ -22 луккур (май) – 31 луккур (май) бурчладагъы тиширыула, Туусанакъ эркишиге ашхы джашау нёгер болурла.
Кеси бурчуну тиширыуу бла  хазна  келишалмаз, аны бла юйленмесе иги болур. Аны нарт джулдузлама да шагъатлайды.












ТУТАР
22 сюммекли (декабрь) – 1 сюммекли (январь)


ТУТАР ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ  КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Акъыллыды, айтханындан къыйын тепген адамды;

*хар тюрлю ауурлукъну башхаладан къолай кёлтюре  билген  биреудю;

*тили хырлаучду, аны тилине тюшген бир аз терлер.   Джити сёзлюлени санына киреди;

*хар адамгъа джол таба билген, душман бла огъуна шохлукъ кесамат эталлыкъ адамды. Бурун Тутарланы келечи этерге ёч болгъандыла – деб бош айта болмаз джулдузлама. Махдауу, сёгюую да ёлчелиди,  адеб чекден чыкъмайдыла, аны ючюн, махдалгъан,  «мени хыликге этеди» - деб къыйналмаз,  сёкгени да, «менде да барды хата»  - деб аны айтханын къабыл кёрюр;

*шамны, дуниягъа танылгъан  болургъа  бек сюйген адамды, а ны ючюн джамагъат ишлерине эртдеден къошулур, шам келтирир къуллукъланы алыргъа тырмашыр;

*халиси басхы этген кибик алайды, аны бла джашагъан адамла аны баш болгъанын билирге керекдиле;

*къралгъа, тамадалагъа   чыртда  къыйсыкъ  болмаз, тёре не дерсе андан чыкъмаз, аны ючюн да,  кёбюсюне, Тутарла белгили  джамагъатда  къуллукъланы алыучандыла;

*муратына акъырын,  эсебли  барыр,  ашыкъ-бушукъ этиб, акъылында  бичген джолун бузмаз;

*Тутар болгъан джерде хорлам кенгде къалмаучанды,  таб аны уучуна огъуна джыйылыучанды;
 
*эркиши Тутарны, джашауунда уллу палахла болуб, сабийликден инджилиб, къыйналыб ёссе да,  шах кибик бир турушу болур,  тиширыу Тутар да  бийче бетин атмаз.  Нелляй къыйналыб джашаса да, тышына чыкъгъан заманда, Тутар,   хан юзюкден  келген кибик кесин тутар, халкъгъа   алай кёрюнюр;

*аны ючюн болур, учуз саугъа берирге тартыныр, маджалыракъгъа джоюлур, сора да, бети чыгъар джерде сыйын къорур;

*Тутарла бек ёхдем рухлуладыла, аны ючюн,   кеслерин бошлаб, керексиз джыйынлагъа къошулуб  бузулгъанла,   аланы ичинде эсленмегенчады;

*джашауда уучу кибикди: кёзюне илиннген затны, хазна таууш этмей, тынч, тынгылый-тынгылай  къолгъа джыяр;
 
*къаты ишлей билген, ишни эбин билген инсанды. Ол халиси бла джамагъатда сыйлы болуучанды;

* бир себеб да аны муратындан  тайдыралмаз,  муратына джеталмагъан Тутар кемсиз мудах болур;
 
*сезиулерин суукъ акъылны тюбюнде тута билген, рух кючю бек уллу болгъан биреудю;

*ичинден сезиу къайнай турса да, тышына чыртда кёргюзтмез, сезиулерин таша тутар;

*дуния малны   тин байлыкъдан  ёргерек  тутар,  дуния  джашау тюзени ючюн кюреш берир, аны ючюн, багъалы ёмюрю дуния малгъа кетиб,   къудретли акъылында  болгъан затланы  ортагъа чыгъарыб, халкъгъа джетдиралмаз;

*джуукъларыны, тукъумуну, юйдегисини сыйына тамгъа салыргъа кюрешгенни, кючлю бюгер. Эм игиси, бу аламат адамгъа аллай бир табсызлыкъ этмеудю. Джашау нёгери,  бу джулдузлама насихатны эсге алса, юйюрюнде татыусузлукъ болмаз;

*юйлениуде къуру сезиуге къараб тюл, акъыл бла сюзюб, алай  таукел болур.  Тутарла, джаш заманларында огъуна,  юйлениуге акъыллыча джуукълашыучандыла.  Узунуракъ тюшюнюр, амал табса  нюзюрленнгени бла кёрюшюб, сёлешиб, таныр амал излер,   аллай амал табмаса, келечи арачылыгъы бла,   аны халисин, тутумун, дуния кёрюшюн  билирге кюрешир;

*Тутар бек табышлы адамды: хар затдан файда тюшюрюр, файда келлик джерге сакъ болур;

*аллына келген насыбны къачырмагъан адамды. Бир къауумланы
ча, насыбы аллына келсе «бурну къанамаз». Аллай заманда  аллына келгенни джагъалауу бек дженгилди;

*джулдузлама чизгисинде узун ёмюрню тамгъасы 87 джылындан сора чыгъады, ол да аламат белгиди;

*Тутар адамны  кёрюнюшю бла ич халы башхады.  Тутарны джашау нёгерге сайлагъан адам, алгъа билгич бла кёрюшсе, джарашыб, джарашалмазлыгъын ангыласа,  аман болмаз.  Кючлю халили болгъаны ючюн, аны хатына тюшюу бираз къыйынды;

*кёргенин, эшитгенин  хафизасына джазыб, андан дерс алыб, кеси джашаууна кёчюре билген, дараджалы адамды;

*баш фахмусу – эки адамгъа,  джамагъатны арасында  бир къауумлагъа,  арачылыкъ этиу, аланы бир акъылгъа келтириудю.  Сёзю, адеби да ёлчели болгъаны,  сёзюне тынгылата билгени,  аллай ишде бюсюреулю болурун танытады. Тёреде  дигиза болуу,   келечи болуб къралла  арасында  байлам къурууда  да  хорламлы болур.  Тийреде къалса да, тийре  аны оноууна тынгылар;

*билимни сюер, тин болумун ёсдюрюрге кюрешир., алай ол дуния малгъа асыры талпыгъаны, кёб заманын ашар.  Къарангы Тутарла огъуна,  эшитгенлерин оюмлаб,  кеси кёрюшлерин келишдириб, ушакъда хар затны билген адамча, кеслерин алай  кёргюзтюрле;

*ёмюрюню эм иги заманы, 67-88 джылладыла. Джашлыкъда уа, джашауну къалай кетгенин да эслемез кибик, кёб ишлер, мал, мюлк джыяр, арбазын, къошун «былай болсун»  - дер кибик этер;

*джигитди, къоркъуусузду, тёзюмю кючлюдю;

*Тейриден хаман тотур эмиб тургъан кибик,  джылы уллая барса да, тотуру азалмаз, ишин-кючюн абджытмаз;

*гитчелигинден фахмусуна эс бёлюнюб, кереклисича джетишдирилсе, Тутар бек онглу, халкъында, къралында айтылгъан адам болур;

*джулдуз къаууму  алай джарыкъ тюл, алгъан тотуру да бек уллу тюлдю, алай Тейри энчи берген бир ич тотуру бла, бу адам  джылтырагъан, джаннган адамды.  Акъылы – джаратыучу,  сезиулери – толкъун  кибик,  дженгил къымылдагъан, дженгил этген,  дунияны сюерча бир сезиу хазнасы болгъан,   кесин керекли чекде тута билген,  джашауун аякъ юсюне салыргъа, малын, мюлкюн джыяргъа талпыулу,  сюйгенине джанын бериучю,  хыянатсыз,  не джаны бла да фахмулу инсанды – деб, суратлайды Тутарны  нарт джулдузлама ;

*гезегенлери – Керам (Сатурн), Тенгир (Юпитер), Дугъун (Плутон), Джетегей (Марс).




ТУТАР ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Бу бурчну тиширыуларыны  териси джукъа болуучанды, аны ючюн  къауракъ деген ауруу, арада-сырада кесин эслетирге болур.
Бюреклени тамгъасы да джулдузлама чизгиде чыгъады, алай хаталы аурууну шагъатлар кибик кёрюнмейди, къоркъарча тюлдю.
Ауруулары ауур тамгъала бла шагъатланмайдыла, бош ауруучукъла уа бютеу адамлада да бардыла. Алайды да, Тутар тиширыугъа  Тейри  саулукълу сан бергенди – дерге болур.




ТУТАР ЭРКИШИНИ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Териси джукъады.  Уллайгъан джыллада  сюеклери эригенлик кёргюзтюрге болурла, бойу бираз  къысхалыр.  Тауушу тюрленирге да болур.  Бюреклерине сакъ бола турса,  аман болмаз.   Кёб затны, тышына тёкмей,  ичинде тутханы ючюн, сингирлери  саз теллери кибик тартылыб турадыла, алагъа да сакъ бола,   догъагъа  чыгъа,  кесин солута турса,   кюлген-ойнагъан джерлеге джюрюучю болса иги болур.
Сора, сингирлери бек джюкленселе, сантлашхан заманы болуучанды, аллай заманлада къоркъаргъа керек тюлдю, алай бла джюкленнген сингирлери  кеслерин джангылаучандыла.




ТУТАР ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

*ЁТГЮР – 23 къыркъар (июль) – 31 къыркъар (июль), 
КЮЙСЮММЮ – 1 талдырыкъ (август) – 12 талдырыкъ (август),   
СЕЗГЕК – 22 элия ай (июнь) – 30 элия ай (июнь),
ЧОЛПАНЧЫ – 1 гюрюлдеюк (май) – 10 гюрюлдеюк (май),
КЪЫЛЛЫ -  14 аргъышлыкъ (сентябрь) – 23 аргъышлыкъ (сентябрь) бурчла бла танымланнган  эркишиле, Тутар тиширыу бла келишиб, джарашыб джашаяллыкъ адамладыла. Юйлениу чакъда былагъа эс бёлсе, аман болмаз.
Сайлагъан адамы къайсы джыл туугъанына эс бёлсе, тутар тиширыу ючюн иги болур. Кёргюзтюлгенлени арасында  Лобан, Къуш, Джылан джыл туугъанлары,  аны бла къыйын ангылашырла, бу джулдузлама насихат эсде болса, хайырлы болур.




ТУТАР ЭРКИШИ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

СЫНЧЫМА -  24 къыркъаууз (август) – 1 къыркъаууз (сентябрь),
АТЧАКЪ  - 2 кюз (сентябрь) – 13 кюз (сентябрь),
КЮНЛЮ – 13 аймуш ай (август) – 23 аймуш ай (август) ,
КЁЛКЁЛ – 11 ныкъкъол (май) – 21 ныкъкъол (май),
КЪУШМУШ – 11 руккул (июнь) – 21  руккул (июнь),
СЕЗГЕК – 22 элия ай (июнь) – 30 элия ай (июнь) бурчлагъа кирген тиширыула, Тутар эркишини  къатланнгыч  халисине джарашырла, юйде  аны оноууна сыйынырла,  сыйын баш тадж этерле.  Джангыз, быланы Джылан бла Аслан джыл туугъанлары, Тутар эркишини,  кючлю тутумлары бла, бираз инджитирле. Башха джыллада туугъанла барысы да,   Тутаргъа  джарашыр тиширыулагъа саналадыла.













БЕЧЕЛЬ
2 башиль (январь) – 12 башиль (январь)


БЕЧЕЛЬ  ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ  КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Къаугъагъа бек дженгил баргъан адамды. Керексиз джерге аны джанына тийген, къолай къутулмаз;

*кесин кючлю къорур, душманын да хорлар;

*бек ачыулу заманында,  аны аллындан джаллау эм акъыллы  иш болур.

*тохдаусуз джангылыкълагъа эс бёлюр, ёмюрю узуну, тин джаны бла,  кесин  ёсдюргенлей турур;

*бек дараджалы адамды;

*дуниягъа бирде къарамсагъан кёз бла къарар, ишлери джолунда кетселе уа, джашаугъа  джарыкъ кёзден къараб къуаныр. 
Ёзюне, джигине тинтиб къаралса уа, бу адам дуниягъа мутхуз къарагъанладанды;
 
*джашлыгъы узун созулуучанды,  эркиши  Бечелле, орта джылларында огъуна, джаш къызчыкъланы сезиулерин ойната биледиле.  Бечель  тиширыу а, талай кере ана болса да, къыз ариулугъун  атмай, джибек бетлилей турур;

*арый-тала билмейди – дерча, къымылдауу алайды. Тотуру джангырыб тургъан кибик, не бек арыса да, керекли ишлерин тамамламай солургъа джан  атмаз;

*сёзге тили устады,  айтхан заты магъаналыды, аны ючюн сёзюне тынгылата билген биреудю;

*хар заман муратлы, нюзюрлю, эсеблиди;

*сезиулерин  акъылы бла бастыра билген, керексиз чартламагъан, алай чартласа  ортаны баш тюб этер адамды.  Джашау нёгери муну эсге алыргъа керекди;

*ауур сёзге тёзюмсюздю, тюзлюкню бузгъанны джуабсыз къоймаз,  инджилгенни джакълар;

*сюймеклик чагъында, Бечель эркиши, тиширыу да, бирда  тартыннгычла  болуучандыла. Ол заманлада  алагъа  болушлукъ  керек  болур. Бир уста келечи къатларында болса, ишлерин баджарыр;

* хар затны ичине атхан биреудю. Джыя-джыя толса уа,  аллындан  тайгъандан башха джол къалмаз,  аны ючюн, джашау нёгери,  джуукъ,  тенг  аузларына – сакъ, сёзлеринде – эсебли болсала,  бу ашхы адам да ачыуланмаз;

*билиннгенге  кёре, Бечелле узун ёмюрлюдюле.  «Торукъ кибик хорлам алгъын, Бечель кибик джашагъын» - деген, бурундан келе-келген  джулдузлама  алгъыш  да  аны шагъатлайды;
 
*джуаблылыгъы уллу болгъан ишлени бет джарыкълы тамамлар  кибик фахмусу, болуму, билими да болуучанды.  Къарангы къалгъан Бечелле огъуна,  юйде, арбазда этген ишлери бла, джашау тюзени бла, Тейриден уллу фахму юлюш алгъанларын танытыучандыла;

*дуния малгъа асыры зар тюлдю, алай аты иги бла айтылыр ючюн, этмези болмаз. Шамны бек сюер;

*джашай барса, бир къауум адамны сезиулери сериуюн бола барыучандыла, алай Бечелледе  ёсгенден-ёсе, кёбеуе баргъан болмаса, азалмайдыла;

*аламны, дунияны, джашауну, ёлюмню бек тюшюнюр, аны ючюн, заман-заман мудах да болуучанды;

*муратын  акъылында кёб керек тюшюр, болумун эсеблер, сора анга джетер джолларын тюзенлер. Алай  кереги табылмай, онгу бошламай, муратына джеталмай къалгъаны болса,  анга  тыйгъыч болгъан затны, адамны къайтара да айта, мудахлана турур;

*джамагъат ишде болса,  Бечель турмаздан ёргеден-ёрге тырманыр, эм мийик джерге да келир.  Аллай талпыуу бек уллуду;

*уллайгъан джылларында, джашлыгъында къаты ишлегени ючюн берилген саугъа кибик,  сезиу дуниясы бек бай болур,  дунияны, адамланы да сюер, къызыучу халиси да  кете,  джуаш, джумушакъ хал бла танымланыр;

*чырмаулу, къатлы халиси болгъан, алай уллу фахмусу, этими бла танымланнган  Бечель бла джашауун бирлешдирген адам,  керти адамны джашау нёгерге алгъанын билир;

*Бечелни джулдуз къаууму, кёрюлгеннге кёре, анга уллу тотур бермейди, болса да  бу инсанны,  кючлю тотурлу  адамланыкъыча бир  билешген халиси барды.  Аскер башчы болургъа тыйыншлы,  ичинде эрлдай кесин къорургъа хазыр болуб тургъан бир сезими болгъан,  сёз джутмагъан,  джуабны дженгил къайтаргъан, къаджыкъмай муратына джетерге кюрешген,  кеси кесин тин джаны бла ёсдюрюб тургъан, джангылыкълагъа ачыкъ,  бир-бирде мудахлыкъгъа батыучу,  джаны къыйналса бек терен къыйналыучу, алай башхалагъа заран излемеген, кече билген,  таза иннетли, керти адамды – дейди, муну юсюнден нарт  джулдузлама;

*гезегенлери – Керам (Сатурн),   Джетегей (Марс), Кюн (Солнце).




БЕЧЕЛЬ ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Суукъгъа чыдамсызды. Кеси эслемесе да, бел джанындагъы санлары суукъгъа джукъадыла. Кесин сакъласа иги болур.
Сингир бла рух саулугъуна сакъ болургъа керекди.
Териси назикди.
Ауур аурууланы тамгъалары чизгисинде эсленмейдиле, кёргюзтюлген ауруула уа хаталы тюлдюле.




БЕЧЕЛЬ ЭРКИШИНИ  САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Бечель эркишини териси джукъады. Анда-мунда къызаргъанчыкъла, кичиген кибик затчыкъла эсленирге болурла, алай  уллу хаталы тюлдю. Багъыучула аны  багъа биледиле.
Суукъдан кесин къорусун – дейди джулдузлама.
Чизгисинде чыкъгъан тамгъалагъа кёре, джаратылышдан ёзюне салыннган , къоркъутур кибик  ауруула  эсленмейдиле.
Бир «джол» тамгъа чыгъады,  аны ючюн джолда-къолда кесине сакъ болса иги болур.




БЕЧЕЛЬ ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

ХЫЙМЫЙ -  1 тотурну (апрель) – 10 тотурну (апрель),
ЧОЛПАНЧЫ – 1 горюлдеюк (май) – 10 горюлдеюк (май),
ЁТГЮР – 23 къыркъар (июль) – 31 къыркъар (июль),
КЮЙСЮММЮ – 1талдырыкъ (август) – 12 талдырыкъ (август) бурчла бла танымланнган  эркишиле, Бечель тиширыу бла келише  билирле.  Келишмезликле – Тонгуз бла Ат джыл туугъанладыла. Юйленмеден алгъа ол затны билгич бла бирге арашдырса иги болур.




БЕЧЕЛЬ ЭРКИШИ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

ЁТГЮР – 23 къыркъар (июль) – 31 къыркъар (июль),
ТОРУКЪ – 21 айузну (науруз) (март) - 31 айузну (науруз) (март)  бурчлагъа кирген тиширыула бла юйленсе,  юйленийю хайырлы болур.
Джангыз эсге аллыгъы:  Аслан бла Джылан джыл туугъанлары бла, ал заманлада тартышыула болургъа болурла. Къалгъан джыллада туугъанла бла, бек къыйналмадан, ангылаша билир.