Нарт джулдузлама 12

АДМИНИСТРАТОРУ САЙТА:
РАЗМЕЩЕНИЕ предупреждения о наркотических средствах над авторским текстом, без моего письменного согласия нарушает мои права, что регулируется Федеральным законом от 13.03.2006 № 38-ФЗ «О рекламе». (ч.10 ст. 5).
В моих текстах нигде упоминания о наркотиках или психотропных веществах нет!





АЛ СЁЗ

Джулдузлама –  адам улуну,  меджисуулукъдан джангы чыгъа башлагъан заманларында  къуралгъан, бара-бара да келишдириле тургъан,  кёкбилимчиликге  джетмеген,   алай  аны таба акъылын, талпыуун, излемлерин  узатхан,  халкъны тин ёсюмюню башлангычын  танымлагъан,   сант тин  эсерди.

«Джулдузламагъа ийнанма, алай ансыз да къалма» -  деб бурунгула, бютеу  айтылгъаннга ийнанмасала да,  джулдуз   къауумларын билирге, гезегенлерин таныб, кёкню къайсы джанында аланы бурчлары болгъанын,  джулдуз къауумларыны джарыгъын, тунакысын  билир ючюн да, джулдузламагъа, билгичлеге да бек джылы  къарагъандыла.  Аны ючюн болгъан болур, бу бурунгу эсерни сакълана келиб, бизни заманыбызгъа да джетгени.

Джулдузламада   айтылгъан хар затха да толу ийнанылмаз,  алай бир той – оюнда, тенг – шох олтуруулада, джюрек халны джарыкъ этер ючюн, ол эски заманлада да  хайырландырылгъанды, бусагъатда да анга  талпыу  азалмагъанды.  Джуукъ заманлагъа дери халкъыбызны,  «джауоруннга къарау», «41 таш бла таш салыу», «тютюн шекиллге кёре боллукъдан ышан алыу»  - дегенча, тюрлю-тюрлю таш салыула  бла  кёл рахатлата тургъаны белгилиди.  Бурунгула да аллай талпыудан къуру болгъан болмазла да, бу джулдузлама да андан ортагъа чыкъгъан болур.

Нарт Джулдузламагъа,  "бу  сант эсерди"  - деб къаралгъанлыкъгъа,  тинтилиб окъулгъандан сора, ич къурулушун  сюзгенден сора,   сейирсинир кёб зат ортагъа чыгъады, сора  аланы тюшюне  билген бурунгуланы   оюмлау,  тюшюнюу джаны бла матух болмагъанлары  кёрюнеди.

Сёз ючюн: бусагъатда дунияда белгили болуб тургъан  баты джанындан джайылгъан джулдузлама бла Нарт Джулдузлама  тенглешдирилиб къаралса, бек сейир этер зат ортагъа чыгъады.
Баты джулдузламада «декада» - деген бёлюнмеле, бирде-бир  кибик, Нарт  Джулдузламада «къысха айла» - деб кёргюзтюлген  кюнлеге тенг келедиле.
Ол да, бу эки джулдузламаны бир-бирине тийишиую  болгъанын  шагъатлагъан затды.

Тюрк  халкъны (Скиф, Сармат, Алан, Хунн, Хазар, Болгар д.б. тюрк  халкъла)  хорламлы  тарихине къаралса, аны баты джанына келген заманы,  батылы халкъланы  алкъын халкълыгъы, даулет къурулушу болмагъан заманлада болгъаны кёрюнеди.

Тюркле  баты джанына джайылгъан сагъатда  (дуния тарихде  ол заманланы аты - «Гитче кёчюу», дж.ё.с. дери 8-6 ёмюрле, сора «Уллу кёчюу» дж.ё.с. бла 1-5(6) джюзджыллыкъла),  батылы халкъла,  джыйын-джыйын, къауум-къауум  чачылыб, бир-бири бла къазауат эте тургъан халкъ къауумла болгъандыла,  алкъын бир халкъ болуб, бирликде узун ёмюрле джашаб, кеслерине энчи тин байлыкъ къурарча болмагъандыла.
 
"Багъыр ёмюрде" тургъан халкъланы арасына, аладан узакъ алгъа кетген, "Темир ёмюрде" джашагъан  халкъ болуб,  тамалланыб тургъан тин хазнасы бла, тюрк халкъ алай  келгенди.  Алай эсе уа, "Багъыр ёмюрге"  "Темир ёмюрню" алчылыгъы  бла къошулгъан  ата-бабаланы тин  хазнасы,  алагъа да сингмей къалаллыкъ тюл эди.
 
Дуния тарихинде билиннгенине кёре,  юстюн  тин, алкъын келишмеген тиннге джансыб, аны тюрлендирмей къоймаучанды.  Чыртда кесини джугъу болмагъан халкъла уа, келген  тинни тамамы бла  да  алыучандыла.  Алай бла, тюрклени  тин хазналары, алагъа оюм тамал болуб,  батылыланы тинине киргенди дерге боллукъду.

Тюрк халкъ, башха халкъладан алгъаракъ, меджисуулукъдан  къобуб, Джаратханны бир болгъанын ортагъа салгъан бир халкъ болгъаны ючюн,  ол  оюму  аны,  бурунгу  халкъланы тин ёсюмю джолунда,  алчы этгени ишексизди.

Тюрк халкъны  эски  аталары – Жунла, Дийле, Серле, Синле (дж.ё.с. дери 7-3 минг дж.), Тотур–Тейри (Тенгри) – деб,  ат  атагъанлары  Джаратханнга,   кёб тюрлю эсер атагъандыла,  аланы ичинде – «Тейри дуала-тенгриянские молитвы»,  «Тенгричилик дин тутумла –тенгриянские постулаты,  тенгриянская философия»,  «Тейри тархы -  патеон богов»,  «Тейри тилекле – мольбы  Тенгри»  д.б.

Ич Азияда, меджисуу динлени къаты болгъан заманында,  меджисуулукъну   тинтиб, сюзюб,  Джаратханнны бир  болгъанын  акъылгъа   келтире билген бурунгула,  бютеу джохар  тин хазналарында кибик, джулдузламада да, адам сейирсинирча бир ич къурам   тюзенлегендиле.

36  бурч  бла 36  джулдуз   къауум,  36  къысха ай,  12 уллу гезеген,  Айны 4-ге,  кечени, кюнню  9-шар бёлюмге бёлюнмеси,  Джылны заманларыны эсебленмеси,  джулдузлама чизгини сейрлиги,  36 "айлыкъ" орузлама къурагъаны, аны да джулдузламагъа тамал этгени, тюрк  халкъгъа сый бердирир затла  болгъаныны  тышында,аны, Джерни  чегин акъылы бла ачыб,  аламгъа оюмун узатыб,  «Тейри-бирди, ол-тотурду, кеси кесин тотурдан джаратханды» - дей билгени,  халкъны  акъылманлыгъыны, узакъ  кёрюшлюлюгюню, тин излемлерини  кенглигини   шагъатлыгъыды.

Нарт Джулдузламагъа таш салыугъа  къарагъанча къараргъа керек тюлдю, ол таш салыу да тюлдю. Анга  халкъны джаратыучулукъ эсерлерини биринеча  къаралыргъа керекди. Ол, тарих узунунда,  тюрк  халкъны  тюшюнюйюню  къалай тюрлене баргъанын кёргюзтген тин эсерледен бириди, бурунгуланы бюгюн бла байлагъан бир багъалы тин кёпюрдю.

Башха джулдузламаладан башха болуб, тюрк джулдузлама,  кёк джисимлени  халына кёре,  адамны халисинде эм иги  халларын чертген,  юйленир чакъдагъы  къызны, джашны   халисин  бир-бирине танытхан,  хар адамны иги джаны бла суратлаб, кёлюн кёлтюрюб, ким да ол айтылгъаннга  кесин  келишдире  барырча  этген,   дараджалы бир тин  хазнады.

Адам улу, аламны ичинде джаратылгъан  бир барлыкъ болуб, бютеу болгъан зат  бла байламлыды, аны ючюн аламны халы  аны  халисине,  акъыл,  сезиу болумуна,  кишилигине да тиймей къалмайды.  Табигъат тюрленнгенине кёре адам да тюрлене барады.  Аны ючюн болур,  ата-бабала, кёкде  джулдузлагъа,  Айгъа, Кюннге, кёрюннген  гезегенлеге (ауур джулдуз, онгакъ)  къарай,  аланы  тюрлениулери  адам  халгъа  къалай тийгенин сюзе,  тинте, алай  бла  адамны  кишилик  тамалын  кёргюзтюрге  кюрешгендиле. Къолларындан келген лагъымла бла кёкню кёз бла тарай, бу эсерни  алай къурагъандыла.  Болса да, бусагъатдагъы кёкбилим  анга   асыры  огъары  къараялмазлай,  бек сейирлик ачыкъламалары,   айтыу  джапысы,  ич  къурулушу  да барды.

Нарт Джулдузламада  джулдузланы,  гезегенлени  (ауур джулдузла, онгакъла),   Айны,   Кюнню   дёнюшюмлерини  ёлчелери,  бюгюннгю кёкбилимден узакъ кетмейдиле, ол да сейир этдирген бир затды.
 
Хунн тюрклени  ата – бабалары  Къытай бла джан-джаннга мингле бла джылланы джашаб тургъандыла. Тин алыу-бериу да бек  уллу болгъанды.  Ич Азияны халкълары,  джулдузламачыланы  бек эртдеден огъуна сыйлы, алим адамлагъа  санагъандыла,  аланы башчыларына  билгичле акъыл бериб, хар  оноуун  алай этдириб тургъандыла.
 
Бир - бири бла къазауат эте да джараша,  сора шохлукъ, къарнашлыкъ  кесамат эте тургъан Хунну даулет бла Къытай,  ары  бла  бери   аманат бериу,  келин алыу кибик  ишле  да эте тургъандыла,   алай бла,    джулдузлама  кёрюш  да,    не Хуннудан  –  Къытайгъа,   не да  Къытайдан  – Хуннугъа   джайылгъан  болур  - дерге да боллукъду.
 
Джангыз,  къытайлыланы  джулдузламасында  Хунн тюркледе болгъан затла джокъдула.  Алада джангыз хайуан  джылла бла танымланыу барды.
Ол а башха бир затха акъыл тикдиреди:  билиннгенича, Къытай халкъ, ёмюрю сабанчылыкъ бла кюрешгенди,   хайуанчылыкъ усталыкъ алада болмагъанды,  джулдузламасында уа  джыллары, туура   хуннладача, хайуан атла  бла танымланыб   турадыла.

Тюзю, джерчиликни устасы болгъан бир  халкъ, джулдузламасына ол аламат битимлени, гокгаланы атларын салмай, ёмюрде кюрешмеген  ишинден-хайуанчылыкъдан  алыннган  атла  нек  салгъанды? – дерге боллукъду.   Ол сагъыш,   джулдузламаны  джыл  танымланмасы, суратламасы да,  Къытайгъа Хуннудан баргъан болурму? – деген  оюмну акъылгъа салады.  Муну терсин, тюзюн Джаратхан билир, алай  джулдузламаланы  тинтген   адамгъа  аллай акгыллылыкъ   келмей да  къалмайды.

Болса да, бу оюмну шагъатлар кибик, бир зат да барды. Ол да, Нарт Джулдузламаны  бютеу  тюрк халкълада  джайгъынлыгъыды.  Тамалы  тюркден болмаса,   бир-биринден  кёб ёмюрлени айырылыб джашагъан тюрк халкъла,  аны  тин хазналарында сакъларыкъ болмаз эдиле.

Ишексиз,   билешик-чырмауукъ  ич  къурулушу  болгъан  Нарт Джулдузламаны джаратхан халкъ тюркле  болгъан болурла, алай болмаса тюрк юзюкле аны къайдан биллик эдиле?  Кюнюбюзде, бютеу тюрк халкълада,  кеслери кибик тюрлендирилген, алай тамалы бузулмай сакъланнган, Нарт (Тюрк) Джулдузлама барды.

Тейри (Тенгри)  адамгъа акъыл,   сезим,  хар затны кёре,  сезе билген  бир тёнгек да берген эсе, къарагъыз, кёрюгюз,  билигиз, тюшюнюгюз - деб алай этген болур,  аны  ючюн, Джаратхан берген къудуретни хайырландыра,  адам  да  аламны ичиндеги   башха  джаратыкъла  бла  байламлы бир  барлыкъ  болгъаны  ючюн,  кёрген затын сюзюб, оюмлаб, аны ёзюн билирге,  джашауунда хайырландырыргъа борчлу болгъаны  ачыкъды.

Эски тюркле да,  къолларындан келгенча, джаратылышда болгъан затланы таныргъа, ангыларгъа, джашауларында хайырландырыргъа кюрешгендиле.

Нарт Джулдузламаны   бек сейирсиндирген,  аны башхаладан ёрге  тартхан дараджасы эсе уа – ол эски заманлада,   халкъ  терекге, ташха, ёлгенлеге табыныб тургъан заманлада,   дунияда биринчи болуб,  Джаратханны бир болгъанын, сора аны тотур болгъанын, бурула-бурула кеси-кесин джаратханын  айтханыды.

Бурунгула   билимлерине, болумларына кёре, джылланы, айланы, ыйыкъланы, джулдуз къауумланы, кёз бла кёрюннген гезегенлени   (ауур джулдузла, онгакъла)  халларына къараб,  ала  адам улуна къалай тийгенлерин эсге алыб, "джылны бу заманында быллай зат болургъа боллукъду" - дегенча,  ал  билдириуле  да   этгендиле,   адам халисин да,  аламдагъы  джисимлени тюрлениуюне  кёре,    кёк  чизги тюзенлеб,   айтыб  тургъандыла.   Аланы джангылычы,   тюзю да болур,    алай кючлю бир  ич   тюзен бла джулдузлама  джарашдыра билген  бурунгу  ата-бабала,   бек эски,  келишими тамамланнган  халкъ болгъанларын,   джаратыучу   хазналары бла  танытхандыла.

Нарт Джулдузламаны  дараджасы,  сыйы,  ичинде айтылгъан затла  ючюн тюлдю, аны багъасы, дараджасы - халкъыбызны эски джаратыучулукъ хазнасындан  келген, сейир этдирир  бир эсер    болгъаны ючюндю. Аны билирге, къорургъа,  келлик тёлюлеге джетдирирге да бизге борчду.

Къарачай-Малкъар (Хунн-Алан) халкъны эски  халкъ джаратыучулукъ  эсерлери, кимни да сукъландырырчадыла.
Сёз ючюн: "Нарт дестан"(Нартский эпос), "Бийнегер"(фантастическая поэма), "Тейриле Тархы (пантеон богов, мифология)", "Нарт Сёзле"(пословицы и поговорки нартов), "Нарт Таурухла"(нартские сказки), "Нарт джулдузлама"(нартская астрология), "Тейри дуала-зикирле"(тенгриянские молитвы), халкъны тарихинде болгъан затланы суратлагъан "Айтыу-джырла"(песни-сказания), сюймеклик "Ийнарла"(лирические песни), "Кюуле"(плачи по усопшим), "Орайдала"(музыкальные прославления), "Алгъышла"(благопожелания), "Сабий билмеджеле, джомакъла"(детские загадки), "Къарткъуртханы Таурухлары"(сказки Къарткъуртха), "Тамгъа джазыу" (древнее письмо Карачаево-Балкарцев «тамгъа джазыу» (къара джазыу)),  «Санау» (древний  счет),  «Теке, Акъсакъал, Сильти-Хызен, Бан-Балятдуу кёрмючлери» (площадные спектакли масок),  «джангыз кёзлю Джер Иени юсюнден айтыула» (сказания о циклопе – властителе  лесов и гор) д.б. эсерле, дунияда бир халкъны  тин  байлыгъын кесини аллына иймезча айтхылыкъ затладыла.

Онглу, джигит, ёхдем, хорламлы  ата-бабаланы  туудугъу болгъан  бир халкъ болуб,   Къарачай бла Малкъар,  къалубаладан келген тин байлыгъы бла ёхдемленирчады.

Айтылгъан аламат халкъ эсерлени ичинде "Тюрк джулдузламаны" да  сыйлы джери  барды,  аны ючюн бу китабны басмаларгъа таукел болдукъ. Хайырлы болсун – дей, сыйлы окъуучугъа  теджеледи.


Софи Трам-Семен
Джазыучу









БУРЧЛА

ПИРСУАЙ
13 къыямут (январь) -20 къыямут (январь)


ПИРСУАЙ ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ  КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*адамны не мысхал тартханын къараб кёргенлей ангылаб къойгъан  бир фахмусу барды;

*акъылы эртде бишер, тюшюнюую терен, кенг,  тили уа хыртлаукъ болур.
Джаратмагъан затын   олсагъат  хыртха   урур,   аны ючюн бир къауумла анга кёлкъалды да этиучендиле;

*фахмусу тёрт джанына джайыла, чачыла-тёголе тургъан кибикди денилсе, айтыу  кертиден узакъ кетмез. Тейри мунга фахмуну ёлчелемей бергенди – дерге боллукъду.  Хар этген затын ариу, деменгили этер, къолундан хапа-сапа иш чыкъмаз;

*сезиулери  акъылын басхан,  эрлай алагъа кесин хорлатыб къойгъан адамды  аны ючюн,  бир-бирде, джангылыргъа да болады;

*Чолпан джулдузну тотуру тийген инсанла, сезиулерине хаким болалмаз кибик болуучандыла,  Пирсуай да аллайды. «Сюйгеним – бир джанына, дуния – бир джанына» деген адамды;

*сезгилерини  кёбейген заманы узунду,   джашау нёгери  муну эсге алса, ушакълары  сериуюн болмаз;

*сюйгенине, джуугъуна, тенгине, джамагъатына, халкъына  хыянат этмез;

*джулдузламада  джигитлени санына киреди;

*джарыкъ, тамангылы акъылы барды, хар затны ёзюн эрлау билиученди;

*кийимде, юй тюзенде ариулукъгъа бек эс бёлюр, джарашыу кийинир, тазалыкъны сюер. Халахоста адамланы джараталмаз,  джашау нёгери муну эсге алыргъа керекди, ансы, арада гъыр-мырла чыгъаргъа болурла;

*Пирсуайны  эркинлигине кишен салыргъа,   кеси айтханнга сугъаргъа излеген джангылыр.   Баш эркинлигин джанын къоругъанча къорур;

*дюрюс, сюйюмлю адамды;

*акъыллы адамды;

*сёзю ётген  биреудю;

*фахмусу джаратыучулукъду.  Киши сагъыш этмеген затланы оюмлар,  кишини акъылына келмеген джангылыкъланы да  ортагъа чыгъарыр;
 
*къызгъан,  шибижи тилли болгъан заманчыкълары да  кёрюнюученди, ол да керексиз джерге  джанына тийиб турсала болуучанды. Къатындагъыла сёзлерин, ишлерин бираз эслеселе, аллай  татыусуз  заманлары да болмаз;

*ёхдем рухлуду;

*адамлыкъ ёзю – къудретли,  ишленнген  адамды. Бет джоймаз,   кесин учузлатмаз, керек джерде къая кибик турур;

*къатылыкъ бла джумушакълыгъы  базманнга  салынса, экиси да  тенг  болурла;

*махдалса, иши сыйланса, аты иги бла айтылса къуаныр, джангы затла этерге кёлленир. Джашау нёгери аны этген затына багъа бере турса, Пирсуай хар этгенин игиден иги этер, сёгюлсе уа,  кесин бошлар, джукъгъа къолун урмаз;

*сюймеклик чагъына келсе, назик мектупла,  назму, белги бериу  дегенча затлагъа бек  эс бёлюр,  аллай затланы ангыламагъан адам бла оту джанмаз;

*кийинсе бираз  онгар  бетли  кийимни сюер, ачыкъ бети болгъан кийимни асыры огъурамаз. Болса да, джулдузлама айтханнга кёре, джарыкъ бетли кийим анга бек джарашырыкъды;

*хар не джаны бла  да джохар халлы  Пирсуай бла юйленнген адам, къатында хыянатсыз, чомарт рухлу, сезиу толу,  джаратыучу фахмусу болгъан,  акъыллы,  алгъа, келир заманнга ал бургъан бир инсан бла юйленнгенин билирге,  дараджасына да сый  берирге керекди;

*джулдуз къаууму асыры уллу тотур атмайды Пирсуайгъа,  аны ючюн халиси къыйыннга саналады.  Бек сезиулю,  керти сюймеклик табаргъа талпыгъан, алай табалмагъан, хар затны ичине атыучу,  ичинде хар заман бир мудахлыкъ тургъан, алай,  адамлыкъ ёзю – там,  джамагъат джашауда – джарашыу,  кеси-кесин, билим джаны бла ёсдюрюрге кюрешген,  кесине бичим бере билген,  тиренчи – кючлю,  юйюрде тынчлыгъы болмаса – юйюрюне суукълаша билген,  джанына дженгил тийген,   анга къаршчы болгъан бла урушургъа хар заман хазыр тургъан,   ётгюр джюрекли, кемсиз акъыллы,  тили -  хыртлаууч,  селеке этиуден да артха турмагъан,  сёзлю тартышыуда  - хорламлы,  сюймекликде – закий ,  иги иннетли,  шохха – шох, джаугъа – джау бола билген  адамды – дейди муну юсюнден нарт джулдузлама;

гезегенлери -  Керам (Сатурн),  Чолпан (Венера) Къонтукъ (Уран),  Джетегей (Марс).




ПИРСУАЙ ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Суукъдан сюек ауруу болургъа болур.  Хауа тюрленсе  халы тюрленнген адети  орта джылларында бегирек эсленир.  Кесин эм бек сакъларыкъ заты – сингирлериди. Керексиз ачыуланыу, къызыу анга иги келмез. Сингирле джюрекге бек тийиучендиле, сакъ болса, артда сокъуранмаз.




ПИРСУАЙ ЭРКИШИНИ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Баш ауруу, боюн ауруу сабийлигинден  эсленир.   Суукъ ауруугъа тутулгъаны болса, ол сюек ауруу джаратыр, аны ючюн кесин суукъдан сакъларгъа керекди.
Бир джарашмагъан зат ашаса, сюймеген адамы бла узун ушакъ этерге амалсыз  къалса,   бетинде,  этинде  къызарыкълыкъла, не да къашыныучукъла  болургъа болурла. Къоркъар зат тюлдю, алай  терисини джукъа болгъаны джулдузламада билдирилгени ючюн, багъыучугъа  тюбеб, къолунда  керекли дарманы болса, иги болур.
Ауур аурууланы тамгъалары джулдузлама чизгисинде чыкъмайдыла.




ПИРСУАЙ ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

КЪЫЛЛЫ – 14 аргъышлыкъ (сентябрь) – 23 аргъышлыкъ (сентябрь),
КЪУШМУШ – 11 руккул (июнь) – 21 руккул (июнь),
ХУНТА – 21 хычауман (апрель) – 30 хычауман (апрель) бурчла бла танымланнган эркишиле, Пирсуай тиширыугъа джашау нёгерлик эте биллик дараджалы адамладыла. Пирсуай бла джангыз Аслан джыл туугъанла келишмезле. Аллай юйлениуде, эки кючлю хали бир-бирине бек тиерле, ара да бузулур. Эм игиси, амалы болса, Аслан джыл туугъан адамладан узакъ къалыуду.




ПИРСУАЙ ЭРКИШИ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

ДЖАНТАЙ – 2 балдыраджюз (февраль) – 10 балдыраджюз (февраль),
БАТЫКЪ -  24 абыстол (октябрь) – 1 абыстол (ноябрь) ,
ЁТГЮР – 23 къыркъар (июль) – 31 къыркъар (июль),
ХУТТУС – 11 хычыу (апрель) – 20 хычыу (апрель)  бурчлагъа кирген тиширыула, Пирсуай эркишиге иги джашау нёгер болургъа боллукъдула. Джангыз  Балыкъ, Тонгуз, Къой джыл туугъан тиширыула, Пирсуайны сингирлерине джетерге ёч болурла. Аладан узакъ къалса, артда башы аурумаз.














БАЛАУУЗ
21 чилле (январь) – 1 чилле (февраль)


БАЛАУУЗ ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ  КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Бу адамны санатчы руху, джаратыучу акъылы  барды.  Теке оюнлада,  саз, угъулту (гыбыт къобуз),   джырда, макъамда, тепсеуде, халкъны джашауунда болгъан затланы джыргъа салыб, миллетни акъылына салыргъа  фахмусу уллуду.  Гитчеликден бу фахмусун билиб, ол джолда кетсе, халкъны джаратыучу хазнасына бек уллу юлюш къошарыкъ адамды.  Алай джашауда, тамадала айтханча бара, бу инсан, башха джерледе ишлерге керек болуб да къалыучанды. Ол заманда иши аны къуандырмаз, амалсыз этилген кибик болур, неден къуанчлы болалмагъанын да ангыламай, мудахыракъ джашай барыр;

*не болурса болсун,  санын турмай илеген, ишлеген адамды. Юйю, кошу тозурамаз;

*ариу, зариф ишленнген сюеги, саны барды, къарагъан адам аны эслемей, акъылына алмай къоймаз;

*гитче заманында огъуна къара таныргъа джан атар, тамадаланы азмычлыгъы бла сейирсиндирир;

*ариу сюего, саны, ауур ишде къурч кибикдиле, бу айбат, субай  бу кадар ауурлукъну да къалай кёлтюреди дерчады;

*Балауузланы арасында эринчекле, джалкъаула, болумсузла, фахмусузла аз кёрюнюрле. Бу бурч фахмулу адамланы бурчуду;

*сагъышы  айдынды, чыртда къара тюшюнюулени башына сукъмаз, ачыуланыб  бир къара тюшюнюую болса да, кеси-кесинден уялыб, ичинден,  Тейриден кечмеклик тилеб, ол аман акъылны башындан къууар. Бети бек джибиген, игиликге деб ишленнген адамды;

*дунияда иги адамлагъа аманланы басхысы болгъаны белгилиди. Аллай бир заманда, хатасы болмагъанлай аны юсюне  терслик бла  келген бир джау чыкъса, «бёрюге-бёрюча» - дегенлей этиб, анга къаршы этилген терсликни артыгъын, джаууну башына  салыр. Аллай заманлада,   ол ёзюнде болгъан адамлыкъ ёхдемлиги ортагъа чыгъыучанды. Терсни джезаландырыуда чыртда артха турмаз.  Къатындагъыла аны бу халисин билирге, анга кёре атларгъа керекдиле, не ючюн денилсе, джаууна джеза берген заманында, бек къатыды, къырыу-джырыу  деген затла  да  керти болуб къалыргъа болурла;

*анга терслик этмеген адамлагъа джанын берир, эм джуукъларындан эсе кертичи джуукъ болур;

*саны, тёнгеги бек эртде джетишедиле. 13 джыллыкъ Балаууз джетген къыз, джаш кибик кёрюне билир, алай акъыл бишиую санындан артха къалыучанды. Акъылы отуз джылларына джанаша келишимин тамамлар. Ары дери  джангылычла, сабийликле эте барыр. Отуздан сора уа мураты, нюзюрю, умуту, эсеби орнунда болур, кемсиз акъыллы адам кибик атлам этер. Аны ючюн отуз джылына дери юйлениуню джулдузлама хайырлы кёрмейди;

*хар  зор шартны  себебин  олсагъат  ангылар, чёзюмлерин  табар.  Ол фахмусу ючюн джамагъатда сыйлы да болур.  Тиширыу Балаууз  джетмей  къуанч, бушуу тепси толу джарашалмаз, эркиши Балаууз болмай,  оноу да этилмез. Джамагъат ичинде эшик артда къаллыкъ адам тюлдю;

*дженгил сагъыш этер, ишин да дженгил этер. Этилмей алай атылыб тургъан иш кёрсе чыдаялмаз, къолгъа  алыр. Алай бла кесин  артыкъ эзгени да болуучанды. Аны ючюн, джулдузлама анга – «солуу заман  бла иш заманны  эсеб этсин, кесин артыкъ ишлеб эритмесин» - деб,  насихат этгенди;

*халиси  «билешик» деген халиденди.  Кёб тюрлю адам бир арада джашагъанча, аллай бир тюрлениучю, тюрлю-тюрлю болуучу  хал  джапысы барды.  Балауузну джуукъдан таныгъан адам, аны бу сейирлик халисин артына  дери ангылаялмай  бираз  къыйналлыкъды;

*сезги дуниясы бек назикди, башха адам къулакъгъа  алмагъан затлагъа  ичинден  бек къыйналыр, мудахланыр,  кесине бир учхара сёз айтылса уа,  кёлкъалды этер;

*башлагъан ишин джарым къоймаз, джангылса да, джангыдан кюрешиб, эм табы, эм игиси бла ишин алай битдирир.  Сорумлулукъ ташыгъан дараджалы адамды;

*болмазлыкъ болса да, узакъ, кенг сагъышлагъа кетерге  бек  сюйеди.  Акъылында бютеу аламны айланыб келир;

*сюйюмю кючлюдю, адамны кесине  тартхан бир тотуру барды;

*болгъан башы тюбюне болсун – дегенча, джукъгъа къолу кёлтюрюлмей,  дуниягъа кёлкъалды этгенча кёрюннген,   тургъун заманлары да болуучанды. Ол заманы,  руху, саны да арыгъан заманы болуучанды, аны ючюн джукъласа,  солуса ол  хал  да  кетер.
Аллай заманлада, джашау нёгерини ариу тили, ариу къарауу аны джюрегин рахатлатыр, къаугъалашыб, «неден кёбгенсе?» кибик сёзле учуша тебреселе уа,  Балаууз  чекден чыгъар. Чекден чыкъса уа къырыучу болуучанды.  Бу хали эркиши, тиширыу Балауузда да барды.  Джашау нёгери муну эсге алыргъа керекди;

*акъылы сезиулерин бастыргъан инсанды;

*адамгъа тюбесе, алгъа анга бек джити къарар, сора дараджасын кесине тенг кёрмесе, адеблича, бир себеб табыб,  узакълашыр;

*нёгери аз болса да, болгъан талайын джуугъу кибик кёрюр. Тенгликде джохарды;

*Балаууз бла кёб джылны бирге джашагъан адам, аны ичинде бир уллу сыр джашырылыб тургъанча,  ол терен, мудахыракъ,  къатындагъыны  джигине джетген  къарамына сейирсине турур;
 
*джашаууну шартларына кёре,  не –  мутлакъ халили, не да – назик кёллю болургъа болады.  Мутлакъ халилиле, кёбюсюне Аслан, Чычхан, Джылан, Къоян джыл туугъанлада болуучанды. Бу эсге алынса, джашау нёгери анга къалай джарашырын билир, юйюр да даурдан толмаз;

*джангыз къалыб бир затланы оюмларгъа  сюер. Аллай заманлада сугъулуб, «аны эт, муну эт» - дегенча сёз башлагъан болса, къызар. Эм игиси – аны аллай заманлада тынч къоюуду;

*шан табарыкъ къуллукъгъа, ишге, ортамгъа талпыр, айтылгъан,  шамтутар адам болургъа бек излер;

*къарамы алда, келлик заманлада болса да, кюнню кереклерин да табар ючюн къалмаз, юйюн, юйюрюн асхатмаз;

*адамланы сюер,  сыйын тутхан  хар адам бла джарашыр, сыйсыздан узакълашыр;

*уллайгъан джылларында  унутханлыкъдан башлагъан бир акъыл рахатсызлыгъы болургъа болур, аны билиб, акъылы  хаман ишлеб турур кибик , кесине иш,   джубанч,  тинтиу  кибик бир  затла табыб,  ала  бла кюреше,  унутханлыкъны тыяр, акъыл халы да бузулмаз; 

*Балаууз  бурч закий инсанланы бурчуду. Ол зекийлик Балауузланы кёбюсюнде эсленеди;

*кеси айтханындан зор тебер;

*Балауузну тюрлендирирге кюрешеген джагыллыкъды. Аны болгъаныча къабыл  кёрюрге, сюерге  керекди;

*къаугъачы тюлдю, джарашыуну сюйген адамды, бир-бирде,  джанына тийселе огъуна, ичине атыб, тынгылаб да  къоюучанды,  алай аллай затла джыйыла туруб толсала,  шыбыла таякъ кибик болур;
 
*Балауузну къолу бираз къысыкъды, алай къызгъанчлыкъдан тюл, келир заманнга сорумлулугъу болгъаны ючюн.  Къолундагъын чачыб, артда  сапаташ   болуб къалмаз ючюн, болгъан затын артдагъа сакълагъан аман адет болмаз.   Ачханы артыкъ джоюуну, артыкъ затланы алыб джыйгъычланы тыкълауну сюймез. Хар затны мардасы бла болурун сюер;

*Балаууз закий инсанды, закийлени халиси уа хар кимге ушамаз. Аны ючюн зор ангылашылгъан, алай бек дараджалы адамланы санына киреди.  Муну бла юйленнген адам сокъуранмаз;

*джулдуз къаууму кёкню тёбен джанында (гюнейде) джер алады, джарыкъ джулдузу джокъду, алай бир да ариу тёшелгенди, джулдузланы арасы бла къаран – тубанлыкъла да эсленедиле, бу  кёрюнюш а, Балауузну халисин танытады.  Сёлешсе халкъны кесине тынгылатыр кибик фахмусу болгъан,  сюеги, саны – зариф,  акъылы дженгил тюшюннген, сёзюн кескин айтхан,  джаратыучу  акъылы болгъан, сезиу дуниясы – кенге керилген,  кийимине бек эс бургъан,  сюйгенин башына тадж этерге излеген,  юйюн, юйюрюн тюшюннген,  фахмусу къайнай, чачыла тургъан инсанды – дейди,  Балауузну юсюнден,  нарт джулдузлама;
 
*гезегенлери -  Къонтукъ (Уран), Чолпан (Венера), Джюзен (Меркурий).




БАЛАУУЗ ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Къан тамырларына ёмюрю сакъ болургъа керекди.
Джукъусузлукъ бу тиширыугъа терс  келир, аны эсде тутса иги болур.
Къан басынчы тюрлениучю болургъа болур – дейди джулдузлама.




БАЛАУУЗ ЭРКИШИНИ  САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Аякъларына, белине, сыртына сакъ болургъа керекди.  Уллайгъан джылларында баш ауруу, джашлыгъында да суукъ кёлтюргенинден болургъа болур.
Къан басынчына эс бёлюрге керекди.
Сингирлерин керексиз затлагъа къыйналыб зорламаса игиди – дейди джулдузлама.




БАЛАУУЗ ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

КЮНЛЮ -  13 аймуш  ай (август) – 23 аймуш  ай (август),
КЮЙЛЮ – 1 лукъкъол (июнь) – 10 лукъкъол (июнь) бурчладагъы эркишиле, Балаууз тиширыу бла  джарашыулукъ ичинде джашар  адамладыла.  Джангыз, Балаууз тиширыу  Тонгуз джыл туугъан эркишиден узакъ къалса, артда сокъуранмаз. Халилери бир-бирине бек терс келир.




БАЛАУУЗ ЭРКИШИ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

КЮЙСЮММЮ – 1 талдырыкъ (август) – 12 талдырыкъ (август),
КЪУШМУШ – 11 руккул (июнь) – 21 руккул (июнь)  бурчланы тиширыулары бла, Балаууз эркиши насыб табар.  Аслан джыл туугъан тиширыу бла бираз къаугъалашыргъа да болур, алай была анга джарашыр тиширыуладыла.















ДЖАНТАЙ
2 балдыраджюз (февраль) – 10 балдыраджюз (февраль)


ДЖАНТАЙ ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ  КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Эки тюрлю кишилиги болгъан адамды Джантай;

Бир тюрлюсю:

*билирге, окъургъа, тин джаны бла ёсерге излеген адамладанды;

*хар затны сюзюб эбин, ёзюн билирге сюйген биреудю;

*айбат кийим, юй, арбаз  тюзен излегенледенди;

*джашагъан заманындан алгъа заманлагъа къарагъан, келлик тёлюлеге керекли затланы этерге талпыгъан  инсанды;

*макъам, назму, джыр къураугъа фахмусуболур;

*къолу чемер;

*къуллугъуну, ишини керегин дженгил юреннген, джамагъат башчыла бла ариу кечиннген, халкъын сюйген, даулетин сыйлагъан  акъыллы адамды;

*тёзюмлюдю;

*рух кючю уллу болгъан биреудю;

*сёзде, ишде да орну бла джюрюген  адамды;

*фахмусу тёреликде болур;

*хыянатсызды;

*анга ышаннган адамны ышаныуун бошха чыгъармаучу, сёзюн тутхан дараджалы инсанды;

*аламат ана, ата бола билген, даулети ючюн сабийин джетишдирген адамды;

*джыгъылса кеси къоба билген, болушлукъ тилемеген, багъымсыз халиси болгъан адамды;


Экинчи тюрлюсю:
:
*бетине къаб салыб джюрюгенча  алай  болур,  керек джерде асыры  адет-тёреге эс бурмаз;

*джамагъатда – бир тюрлю,  юйде – бир тюрлю болур;

*джигитди;

*хар затха атылгъан адамды;

*дунияны кёрюрге, къыдырыб келирге мурат этгенлей турур;

*тёрт  джанына джайылгъан фахмусу барды;

*бетини бир джаны, бир джанындан башхаракъ (узун, не-къысха) болур;
 
*кеси нюзюрлегенден  къаты тутар;

*атылыб этген затыны  арты не боллугъун хазна кёрелмеген;

*келир заманда алчы оюмгъа саналлыкъ оюмланы, джашагъан заманында тилге келтиргени ючюн,  ангылашыламагъан адамгъа саналыр;

*джюреги талай кере сынса, дуниядан кёлю къалгъан,  джити тилли,  джанына дженгил джетиучю болур;

*руху бек къудретлиди;

*кёрюнюшю кёзде къалгъан адамды;

*ауур, адамны  дып  этдирмей  къоярча  бир къарамы болур;

*келишген, къатхан, айдын акъылы болгъан инсанды;

*ашланыучу джарадан къоркъгъан  биреудю.

*бу эки сурат бир арада,  Джантайны  адам джапысын къурайдыла, аны ючюн халиси бек билешикди. Алай не билешик болса да, бу адамны акъылы, фахмусу, болуму, ариулугъу, халкъгъа, даулетине  сюймеклиги,  аны бек дараджалы адамланы санына къошады. Алайды да,  Джантай  бла юйленнген адам, уакъ ангылашмазчыкъла бла къаршылаша турса да, къатында керти адам болгъанын, тарлыкъда, къыйында атмазын, палахда билек  болурун билиб, насыблы джашар;

*Джантай бурчну джулдуз къаууму бу адамгъа, эрлай ангылашылыб къалмагъан бир   сырлы  хали береди.  Джаратыучу акъылы болгъан,  хар затны эбине кёре этген, битмеген ишин атыб къоймагъан, ариулукъну, тюзенни, адебни  багъалы кёрген,  этген ишинде хапа-сапа болмагъан,  хар затда – деменгили,  дунияны кёрюрге, узун джол тутаргъа сюйген,  хорлам алыр ючюн  къоркъуулу затха  баш атарлай аллай джигитлиги болгъан,  сюйгенине – хыянатсыз, джуугъуна – ачыгъан, таза джюрекли инсанды– дейди, Джантайны юсюнден, нарт джулдузлама;

*гезегенлери – Ангмат (Прозерпина), Къонтукъ (Уран), Ай (Луна), Чолпан (Венера).




ДЖАНТАЙ ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Кесекле кибик, бек ауур болмагъан, алай бездириучю суукъ ауруучукълагъа къаршчылыкъ бералмаз.
Къан тамырларына сакъболургъа керек болур.
Къартлыгъында, сингирледен къозгъалыб, бюрек рахатсызлыкъ ортагъа чыгъаргъа болур.
Керексиз къыйналыудан,   адамланы айтханларына, аман адамланы тиллерине  эс бёлмесин – дейди джулдузлама.




ДЖАНТАЙ ЭРКИШИНИ  САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Къан джюрютген тамырларына эс бёлюнюб турургъа керекди.
Уллая баргъан джылларында,  ашланыр  джара,  тамакъ ауруу, аякъ тырнакъларына къара тийиу  кибик  рахатсызлыкълагъа  сагъыракъ болса, аман болмаз. Бош ауруучукъла болсала да,  ала  башха, аууруракъ  затланы уяндырыргъа, алагъа тамал болургъа да  боладыла.
Къартайгъан джылларында,  эсин, акъылын  зорлаб, ишлетиб турургъа  керекди.
Аман ауруу тамгъасы джулдузлама чизгисине чыкъмагъаны себебли,  Джантайгъа  «Тейри къоругъан» - дерге боллукъду.




ДЖАНТАЙ  ТИШИРЫУ БЛА КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

ЧАМАЙ – 22 луккур (май) – 31 луккур (май),
КЁЛКЁЛ – 11ныкъкъол  (май) – 21ныкъкъол  (май) бурчла бла танымланнган эркишиле,  Джантай тиширыуну насыблы этер эркишиледиле. Ала къайсы джылда туусала да, бу тиширыугъа джарашыр халилери барды.  Юйлениуде башха бурчланы адамын сайлагъаны болса,  Аслан бла Джылан джыл туугъанладан узакъ турса иги  болур. Ала бла къазаны къайнамаз – дейди, нарт джулдузлама.




ДЖАНТАЙ ЭРКИШИ БЛА  КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

КЪУШМУШ -11 руккул (июнь) – 21руккул ( июнь),
ЧАМАЙ – 22 луккур (май) – 31 луккур (май),
КЮЙСЮММЮ – 1 талдырыкъ (август) – 12талдырыкъ  (август) бурчлагъа кирген тиширыула,  Джантай э\ркишиге джарашыу халилери болгъан тиширыуладыла.  Быланы  ичинде Тонгуз, Къуш, Балыкъ джыл туугъанлары бла, башда бираз тартышыр, сора джашау хатха джарашырла.












ЭРГЮР
11 байхын (февраль) – 18 байхын (февраль)


ЭРГЮР ТИШИРЫУ БЛА ЭРКИШИНИ  КЪЫСХА  ТАНЫМЛАНМАСЫ


*Эргюрню ичинде акъылы бла сезиулери къаугъа этгенлей тургъан кибик, бир заман – акъыл тартхан джанына, бир башха заман – сезиулери  тюртген джанына бара, бир – акъыллы ишле эте, бирде уа – джангылычла эте джашар;

*бек ачыуланса не да ачыса, кёлюне чабаргъа болуучанды, анга сакъ болса, аман болмаз;

*башхаланы кесиме кёре тюрлендирейим деб адамлагъа басхы этмез. Хар кимни болумуна кёре къабыл этер;

*алгъадан боллукъну сезген фахмусу барды. Аны сезгилерине, тюшлерине эс бурула турса терс болмаз;

*кеси башхалагъа басхы этмесе да, менича болсунла демесе да, ичиндеги ол   сырлы толулукъ бла, башха инсанланы  кесине къаратхан, тынгылатхан, сёзюне ийнандыргъан бир фахму иесиди;

*болушлукъгъа тилетмегенлей джетер;

*башханы ачысын кесиникича сезгилер;

*чарпыучу тилли,    кир  иннети болгъан бир адам бла бир арада болгъаны болса,  амал  табыб  тайыб кетер, аллай бла  шагъырейликни сюймез;

*эслемей биреуге  терслик этгени болса, кеси-кесин ичден ашаб бошар, кечкинлик тилегенни сюймесе да, терс болгъанын ангыласа,  иши, атлауу бла,  кечмеклик тилегенин ангылатыр;

*сюйген адамына да «сюеме» - деб айталмаз,  ашхы ишлери бла къарамы бла аны ангылатыр;

*дюрюсдю;

*кеси-кесине ышаналмагъан бир сезгиси   сабийлигинден келир, аны да ичинден аталмаз. Ол сезгиси болмаса,  дараджалы болуму бла, джамагъатда бек уллу орун алыргъа мадары боллукъ эди. Алай, ичиндеги ол кесине ышанмагъанлыкъ аны насыбын бираз къысыучанды;

*«кёкгеги илячинден, къолумдагъы  шорбат ашхы» - деген инсанладан болгъаны ючюн, бюгюн табханына къуаныр, табалмазына да уллу  талпымаз. Этгени  акъыллычады,   алай Эргюр кеси билсин,  аны  фахмусу бла,   кёкдеги илячин да аны къолуна тюшерге тыйыншлыды – дейди, нарт джулдузлама;

*кеси кесине тёре болуб, терс болса кеси – кесин айыблау бла джезаландыргъан, бети-намысы  назик адамды;

*фахмусу къара джазыугъа,  халкъны тин болумун ёсдюрюуге,  устазлыкъгъа,  инджилгеннге, джесир тюшгеннге дигизалыкъгъа  деб ишленнгенча алайды.   Аллай къуллукълада бек сыйланнган адам болур. Алай джашау шартлары элтиб, башха джерде иш этсе да, фахмусуна  алайда да кёлекгетюшмез; 

*хар затны дженгил юреннген адамды;

*халкъын, къыралын сюер, иги ишле бла аны сыйын кёлтюрюрге  излер;

*хыянатсызды. Ол тенг джуукъ болса, нени да анга ышаныргъа боллукъду;

*кийиминде, юй тюзенинде тизгинли болур;

*халкъны тарихин соруулар, билир,  джыйылгъан джерде айтыр, алай бла,  джаш тёлюге тарих билги берир;

*эркиши Эргюрле,   иги танг уллайгъынчы дери, атадан, анадан  бир басхы болмаса,  юйлениу талпыу кёргюзтмезле, тиширыу Эргюр а, гокга хансча ариу болур, дженгил бишер,  ата юйюнде да узакъ къалалмаз;

*бир-бирде  «тюшмю эди, тюнмю эди?» - дерча тюшле кёргени болуучанды. Аланы унутмай ойласа, алада боллукъдан хапар болургъа болур;

*билгичлеге джюрюрге, таш салдырыргъа, джауоруннга къараргъа, алай бла аладан ышан алыргъа талпыгъан инсанды;

*акгыллы адамды.   Бир затха акгыллы болса, аны тюрлендирген къыйын болур;

*тартынчакълыгъы барды;

*акъылы бла сезиулери бир-бирин ура, баса тургъан, алай уллу фахмусу болгъан Эргюр, хар  адам ючюн аламат джашау нёгер болаллыкъды. Аны сайлагъан – джангылмаз;

*джулдуз къауумуну ариулугъу бла  сырлы халы,  Эргюрню халисине джансыгъанды – дейди джулдузлама.  Эргюр бурчну адамы, къолай-къолай ангылашылыб  къалгъан  адам тюлдю, ол хар затны кёрюб, билиб, кесича оюмун этиб, кимни не мысхал тартханын ангылаб, андан сора адамгъа ачылыр.  Тышдан къарагъан анга «асыры уллу кёллюдю» - дер. Алай ол керти болмаз, не ючюн денилсе, Эргюр  чыртда уллу кёллю тюлдю, ол -  хыянатсыз,   кертичи,  бир къолундан тутханына ёмюрю байланыб къалыучу,  адебли кийиннген,  сёлешген, атлагъан,  халкъын,  даулетин  сыйлагъан,  сингирлери бираз къарыусузуракъ болгъан,  тин байлыгъын заманнга кёре толтура билген,  джангы тёлюле бла  ангылашхан,  джашау нёгерине  кючлю байланнган,  акъыллы, фахмулу, дараджалы, джохар  адамды;

гезегенлери – Керам (Сатурн), Тепмез (Нептун), Къонтукъ (Уран), Чолпан (Венера).



ЭРГЮР  ТИШИРЫУНУ САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Къан басынчы, къан джюрютген тамырла, баш ауруу тамгъала джулдузлама чизгисинде чыкъгъанларына кёре, алагъа эс бурула турса, иги болур.  Чизгиге кёре, ауур аурууланы тамгъалары чыкъмагъандыла, кёргюзтюлгенле эсе  уллу хата этмеген  рахатсызлыкъладыла. Быллай халда Эргюр тиширыугъа насыблы дерге боллукъду.



ЭРГЮР  ЭРКИШИНИ  САНЫНДАГЪЫ  КЪАРЫУСУЗУРАКЪ ДЖЕРЛЕРИ

Керексиз затлагъа бек къыйнала, синирлерин джукъартыргъа, андан да, аны бла байламлы ауруула чыгъаргъа болурла. Артыкъсыз да, Эргюр эркишиледе, къартайгъан джылларында,  джюрек къарыусузлукъ эслениученди. Аны эсге алыб, Эргюр эркиши,  кесин къыйналыудан, ачыуланыудан, къара тюшюнюуледен сакъларгъа керекди – деб билдиреди нарт джулдузлама. Къан  басынч бла тамырлары, джаш заманындан огъуна кеслерин эслете билирле, алай къоркъмай, багъыучу  бла кенгеше турса,  бу ауруу теренлешмегенлей, ёмюрюн  рахат джашар.  Кесекледен кесин къоруса иги болур, суукъгъа къаршчы тиренчи бек аз болуучанды. Артыкъсыз да бойну бла башын джылы тутаргъа керекди.  Эркишилик санлары, орта джылларында, бираз рахатсызлыкъ кёргюзтюрле, алай къоркъмасын, эркишилени кёбюсюнде болуучу ол рахатсызлыкъны, нарт багъыучула  бек ариу,  ханс дарманла бла кетериучендиле. Аллай заманда чыртда мудах болуб сингирлерин бузмаса  игиди, не ючюн денилсе, хаталы зат тюлдю, заман бла тюзелиб кетиученди.  Чизгисинде джангыз бу кёргюзтюлген  бош рахатсызчыкъла  бардыла. Чизгисиндеги тамгъала, сау, туу  ёмюрню кёргюзтедиле.
Бир тамгъа,  36 санауну кёргюзтгени ючюн, 36 кюн, отуз 36 джыл кибик, 36-гъа байламлы бир затха сакъ болса иги болур.  Тамгъа  кеси башына бош аланда тургъаны ючюн, аны не болгъанын нарт джулдузлама  ачыкълаялмайды, аны ючюн ол санаугъа кеси эс бёлсе, аман болмаз.
Нарт джулдузламаны билдиргенине кёре, тёшек этер ауруула бу бурчну эркишилеринде кёрюнмегендиле.



ЭРГЮР ТИШИРЫУ БЛА  КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

ЧАМАЙ – 21 луккур (май) – 31 луккур (май),
КЪУШМУШ – 11 руккул (июнь) – 21 руккул (июнь),
ДЖАНАККЫ -24 этыйыкъ (сентябрь) – 3 этыйыкъ (октябрь),
КЪУТАС – 3 къыраулу (декабрь) – 12къыраулу  (декабрь),
СЕЗГЕК – 22 элия ай (июнь) – 30 элия ай (июнь),
СЫНЧЫМА – 24 къыркъаууз  (август) – 1 къыркъаууз  (сентябрь) бурчланы  керамын тартхан эркишиле, Эргюр тиширыугъа джашау нёгер болаллыкъ адамладыла. Юйлениу чагъында былагъа эс бурса аман болмаз.



ЭРГЮР ЭРКИШИ БЛА  КЕЛИШИБ ДЖАШАЯЛЛЫКЪ БУРЧЛА

КЮЙЛЮ – 1лукъкъол (июнь) – 10 лукъкъол (июнь),
КЪУШМУШ – 11руккул (июнь) – 21руккул (июнь),
БАН -4 чыкълы  (октябрь) -12 чыкълы  (октябрь),
ТУУСАНАКЪ – 13 ийирик (декабрь) – 21 ийирик  (декабрь),
КЪУШДЮГЕР – 1кюзаллы  (июль) – 11 кюзаллы (июль),
ГОНДАРАЙ -  12 бадратыкъ (июль) – 22 бадратыкъ (июль),
АТЧАКЪ – 2 кюз (сентябрь) – 13 кюз (сентябрь) бурчлагъа кирген тиширыула , Эргюр эркишиге, юйлениу ючюн джарашхан тиширыуладыла.  Джангыз, аланы Аслан, Лобан (Чычхан), Къуш,  Джылан джыл туугъанлары бла, ал заманлада къаугъачыкълары болургъа болур, заман кете, сора джарашырла.  Чыртда келишалмаз джыл Тонгуз джылды, ол Эргюр эркишини  халисине бираз терс келир. Ол эсге алынса, аман болмаз.


АДМИНИСТРАТОРУ САЙТА:
РАЗМЕЩЕНИЕ предупреждения о наркотических средствах, над авторским текстом, без моего письменного согласия нарушает мои права, что регулируется Федеральным законом от 13.03.2006 № 38-ФЗ «О рекламе». (часть 10 статьи 5).

Если кто-то (владелец сайта, блоггер или платформа) добавляет оферту или рекламный блок прямо поверх авторского текста — и при этом не получил от автора явного, документально подтверждённого согласия на такое размещение, это нарушает закон, в связи с чем, прошу убрать ваш текст о наркотических средствах  в шапке публикации.