нарт джулдузлама 14

КИТАБДА ХАЙЫРЛАНДЫРЫЛГЪАН  ДЖУЛДУЗЛАМА СЁЗЛЕНИ СЁЗЛЮГЮ:

*Къаракъурум – материя.
(«Тейри къара къурумдан Джерни  къурду» (Тейричилик  дин  тутумладан)).

*Къара-къорум – необъятное пространство  Земли.
(«Дуния деген къара-къорум -  Тейрини  къорумунда» (нарт джулдузламадан)).

*Дуния,  Джер – Земля, весь мир;

*Къара – земля, чёрный цвет, огромная сила.
(юч магъанасы барды:  1."аскер къарадан кирди";  2.къара бетли кийим;  3. къара  кюч); 

*тотур урху – энергетический импульс.
(«Тейриден – урху,  адамда – бурху, бурхунгу бери атхын,  санына тартхын…» (Тейри дуаладан)).
 
*Чарх – совокупность Души (Джан),   Духа (Рух) и Тела (Сан, Тёнгек)  живых существ (человека).
(«Джашлыкъда акъыл къатмаз, къартлыкъда чархынг тутмаз» («нарт сёзледен»)).

* «Гезеген, онгакъ, ауур джулдуз  -  планета.
(«Гезеген» сёз Турция тюрк тилден алыннганды.  « Онгакъ»  сёз, М.Ч. Джуртубаевни «ЁЗДЕН АДЕТ» деген китабында  табылгъанды.   
«Ауур джулдуз» - деген сёз,  къарачайны унутулуб тургъан бурунгу сёзюдю. Джулдузламада, кёбюсюне,  «гезеген» деген сёз хайырландырылгъанды).

*Чолпан – Венера  («Чолпан чыкъды-танг атды»(нарт сёзледен)).

*Тенгир – Юпитер («сарысыман Тенгирден –
кюнаман» (нарт сёзледен)).

*Керам – Сатурн  («керамдан - ауур керамат» (нарт сёзледен)).

*Джетегей – Марс («калак джулдуз» (халкъ айтыудан)).

*Джюзен – Меркурий  («тюшбер джулдуз» (халкъ айтыудан)).

*Тепмез – Нептун («тургъун джулдуз» (халкъ айтыудан)).

*Ангмат – Прозерпина («атсыз-чуусуз джулдуз»(халкъ ай-тыудан)).

*Къаран – Лилит («къаран тийген – къара» (нарт сёзледен)).

*Дугъун – Плутон  ("кёккъыйгъан джулдуз" (халкъ айтыудан)).

*Кюн – Солнце («Кюнлей кюнюнг кюн болсун!» (нарт алгъышладан)).

*Ай  - Луна («джулдуз Айгъа – кюндеш»(нарт сёзледен)).

*Къонтукъ –  Уран («аулу джулдуз» (халкъ айтыудан)).

*Джисим:  кёкде болгъан бир зат – небесное тело.
(«Джисим» сез Турция тюрк тилден алыннганды).

*Ана алам – протовселенское образование.
(Тейри эм алгъа тотурну буруб, сора бууруун азалтыб, бошлукъдан къаракъурум тюшюрюб  джаратхан, тогъуз къатлы эки аламны джулдузламадагъы атыды  -  (нарт джулдузламадан).

*Туугъан  алам –  дочерняя  вселенная. 
(Ана-аламладан джаратылгъан   гезегенлеге, джулдузлагъа  джулдузламада   «туугъан  аламла»  дейдиле.  (нарт джулдузламадан)).

*Туудукъ – алам – внучатая вселенная. 
(Туугъан  аламладан  джаратылгъан   аламлагъа,  джулдузламада  «туудукъ-аламла»  дейдиле. (нарт джулдузламадан)).

*Ёрюннге, кёкджол –  фисированное место пребывания на небе, орбита.   
(джулдузланы, гезегенлени кёкдеги джюрюген джолларыны атыды. Сез ючюн: "Айны кёкджолу Тейриден белгиленибди"д.б. «Ёрюннге"  сёз Турция тюркчесинден алыннганды, джулдузламада талай джерде ол  хайырландырылады.  (нарт джулдузламадан)).

*Бурч – знак зодиака.
(Бурунгула кёкджюзюн 36 алты тилимге бёлюб,  хар бир бёлюмге бир ат атагъандыла. Алай бла, хар бёлюм бир бурч болады. 36 бурч алай бла къуралгханды(нарт джулдузламадан)).

Бурчлукъ – зодиак.
(36 бурчну ичине джыйгъан кёкджюзюню атыды. (нарт джулдузламадан)).

*Урху – дуновение, энергетический импульс.
("Тейри урхусу келсин, бир себеб берсин..." (Тейричилик  дин  дуаладан)).
 
*Тотур – энергия;

*Узай – космос.
(«Узай" сёз Турция тюрк тилден алыннганды).

*Алам –  вселенная.

*Ёнери, акъыл бериу – совет.
(«Ёнери»  сёз Турция тюрк тилден алыннганды. Джулдузламада ол сёз да хайырландырылады (нарт джулдузламадан));

*Джерджюзю – весь мир.
(«Матай джерджюзюн джюрюб келди, хапар дегенни келтирди…» (къарткъуртханы таурухларындан));

*Джумлай алам - вся вселенная.

*Дайым - вечность.

*Кёкджюзю – небеса, небесный простор.

*Къарамсар,   кёзю джылтырамагъан,  дуниягъа къараууз кёзден къарагъан адам – пессимист.

*Игимсер,  дуниягъа  джарыкъ, игимсеген кёзден къарагъан  адам – оптимист.

*Шимал,  кюзей (Турция тюрк.),  огъары джан –  север.

*Шамдал, гюней(Турция тюрк.), тёбен джан –  юг.

*Кюнтуугъан джаны, догъу(Турция тюрк.),  кюнтийген – восток.

*Кюнбатхан джаны, баты(Турция тюрк.), кюнбатхан  – запад.

*Джанлы барлыкъ - живое  существо.

*Джанлы джаратыкъ - живое творение/создание.

*Джаратыкъ – создание Тенгри.

*Кири – обстановка дома, имущество.

*Джулдузлама – астрология.

*Кёкбилим – астрономия.

*Тёртдеме, тёртгэн, тёртмюйюшлюк – четырёхугольник.

*Ючген,  ючлюк, ючмюйюшлюк  – треугольник.

*Эсер – произведение литературы, живописи, скульптуры и пр;
(Турция тюрк тилден алыннганды).

*Дёнюшюм – круговорот,   гезеген  дёнюшюм – круговорот планет.
(нарт джулдузламадан).

*Тотур ёлче – мера энергии.
(«Тейри хар барлыкъгъа энчи тотур ёлче салыб алай  болур этди»( Тейричилик  дин  тутумладан)).

*Джерайыкъ – горизонт.
(«къарауч-къала джерайыкъ джерде ишленир» (халкъ айтыудан)).

*Ташакёл – загадочный,  мистически  притягательный.

*табигъат,  догъа  - природа.

*юрюн – продукт. 
.
*юстюн – превосходящий.


Рецензии