Чеченские нарордные приметы

- Ахкаргаш, лоппаргаш  а х1уьттуш дог1а даг1ахь, йочана йахлур ю.
Дождь с пузырями - к потеплению.

- Аьхкенан хенахь  г1аш маждала долалахь, г1уйре хьалха йог1ург хиларан билгало ю иза.
 Желтеет листва летом - к ранней осени.

- Арахьчул хуьнхахь йовха хилахь, х1аваъ декхна ц1ена хир ду.
Если в лесу теплее, чем  вокруг -  свежестью запахнет.

- Баттана гонаха ц1ен хьоз хиллахь - дог1а хир д.
Яркое кольцо  Луны - к дождю.

- Беснеш къамлахь, йагахь - б1аьрхишна.
Чешутся или горят щеки - к слезам.

- Бутт ц1анлуш винарг дукха вехаш хуьла.
 Родившийся в конце месяца долго живет.

- Бутт кхоьлийна хиллахь, дог1а хир ду, къегийна хиллахь- екха.
Тусклый Месяц  - к дождю, а яркий - к дню без осадков.

- Буучу кхачанна, молучу хинна чу моза божахь - совг1атана.
 Муха, упавшая в еду или питьевую воду - к подаркам.

- Бух1а х1усамна йуххехь екахь, доьзалхо т1екхетар ву.
 Сова кричит около дома - к поплнению семейтва.

- Вовшах а кхетта хьрг1анаш х1аваэ йовлахь - 1а гена дац.
Сбились вороны в стаю - скоро зима.

- Вовшах  а кхетта къийгаш екахь - шело хир ю.
Каркающая стая ворон -  к холодам.
 
- Гезгин бен бан йоллалахь - де шийла хир ду.
 Паук плетет паутину - к холодам.
 
- Г1арг1улеш лакхахула лелахь , хьо-марха хиийцалур ю.
 Высоко летящие журавли - к изменению погоды.

-Г1аз ека - аьхке йог1у, къиг ека - аьхке д1айоьду.
Гусь гогочет - к лету, ворона каркает - лето уходит.

- Г1а охьадожар  т1аьхьа додахь, шо хала хила тарло.
Листва не торопится опасть - к тяжелому году.

- Г1адужу баттан седарчийшка а хьожий бо йалтех а, 1алламах а болу тидам.
 Октябрьские звезды сообщают о будущем урожае зерновых и предстоящей погоде.

- Декханачу дийнахь ч1ерий ц1ехьана мъера т1е ца даг1ахь - кеста хо-марха хийцалур ю.
Если в засушливую погоду не ловится рыба - ихменится погода.

- Дика стаг леван атта ду: аьшпаш ца буьттург, массарах а теша, х1анал стаг тешам бацарх ларвала веза.
 Хорошего человека обмануть легко: кто не лжет -верит всем.
 
- Дуьхьара ч1ег1ардиг гинчо, шурийца йохь йиллахь, иза к1йачу басахь хир ву.
Умойся молоком, увидев первую ласточку, -станешь белолицым

-Дохк лаьтта дижахь, йекхар хилар билгало ю.
Туман  опускается на землю - к ненастью.

- Доьвнах лар ло.
 Остерегайся ссор.

 
- Дукхах долчу адамаша, дахаре х1аьжжина шайн лелар хуьйцу.
Большинство людей меняется в зависимости от жизни.

- Дуьххьара  стигал къовкъар Къилбаседехьара  хьокхучу мохаца хилахь - б1асте шийла хир ю, Малхбадехьара хилахь - екхана а, йовха а хир ю, Малхбухехьара хилахь
- т1уна хир ю, къилбехьара хилахь - йовха а, садолу хумманаш дукха йолуш хир ю.
    Если первый гром с северным ветром - лето будет холодным, если с востока - засушливое, с запада - влажное, с юга - теплое с большим количеством насекомых.

- Ж1ала лайт1ехь керчахь - дарц хир ду.
 Собака валяется на снегу - к  вьюге.

- Зарзарш буьйса тем боцуш йекахь, суьйренца, цаьпцалгаш екахь - т1едог1у де декха  хирг хиларан билгало ю иза.
    Ночное беспричинное  пение соловья  и  вечерний стрекот кузнечика  к дню без осадков.

- Зингати шеайн бенчу лечкъа довлахь - стигал а  къекъаш дог1а дог1ар ду.
Муравьи спрятались в своих норках - к  дождю с грозой.

-Каранаш дайар- вонна лору.
Потеря рукавиц (варежек) - к беде.

- Карахь долчун чам къаьхьа ма хета, цуьнан хастам беш хила.
Цени то, что имеешь.

- Кегий долчу хенахь берана берашка оба ма алийта: мотт ца 1ама тарло цуна.
 Маленьким  не разрешайте целовать грудничков. Возможно, что ребенок не научится говорить (речи).

- Коран б1аргаш шийлачу хнеахь х1ацар детташ хиллахь, йохлур ю,ткъа йехка- йоьчана.
    Если в холодное время года потеют стекла окон, то потеплеет. Если же же остаются сухими - к осадкам.

- Коган кера юкъ к1амлахь - новкъа вала там бу.
 Чешется середина  ступни - к дороге.

- Котам т1ема а  йаьлла, ц1енна гонаха хьийзахь -щело хир ю.
 Курица носится вокруг дома, расправив крылья - к холодам.

-Котам йхьан когт1ехь сецахь - шело хир ю.
Стоящая на одной ноге курица - к приближающимся холодам.

Котамаш ц1оганаш лестадахь - дарц хила тарло.
 Размахивают куры хвостами- к вьюге (сильному ветру)

-Котамаш дог1анах ца къехкахь - иза дах лур ду.
Куры гуляют под дождем - к затяжным осадкам

- Къуьрдиго к1орнеш т1емаш к1ел лечкъа дахь, хенан х1оттам хийцалур бу.
 Наседка прячет цыплят под крылья - к изменению погоды.

- Къамелехь  собаре, ойлане хила.
 Будь сдержан, думай головой.

- Кхамелехь къайле йоцург  кхето а, эшо  а хала хилац.
Доверчивого  легко победить.

- Кхолламо кховдийнчуна реза хила 1ама.
Довольствуйся тем, что имеешь.

- Къийсамехь а, г1уллакхехь а ша шозза  ца эшавайттал х1екъал хила деза.
Ни в  споре, ни в делах не дай себя обыграть нужно иметь столько ума, чтобы не дать обыграть.

- Луьра къизалла хъекъал дашца уьхатоха 1ама.
Мудрым словом борись с  жесткость.
 
- Мархаш лоха лелахь - йочана хир ю.
 Низкие плывущие облака - к изменению погоды.

- Массарах цатешар - аьшпаш безаран билгало.
Не верит никому лгун.

- Моссуа х1ума хаза хилийта, хьаннан а дог йийсаре дало хаар - уггаре а бокха толам.
   Умение сделать всё красивым и пленить любое сердце -  самая большая победа.

- Моссу а х1ума охьа ма дилла, бериге а ницкъ д1а ма ло.
Не выкладывай все,  не расходуй все силы.

- Мостаг1чух лаьцна долуш долу диканиг дийца а 1ама.
Иза оьзда ду.
  Даже о враге научись говорить хороо.

- Накъармоза марзалла лоьхуш лелахь, ткъа текхарг д1аьвше х1ума лоьхуш хуьлу.
Пчелка ищет нектр, а змея - яд.

- Нахана т1ехь 1овдал дерг гича, веларх ларло.
 Не смейся над чужой глупостью.

- Не1аргехь ч1ег1ардиг йа къиг йекахь - хеши качара хьажа.
Щебет ласточки или ворона  у порога - к гостям.
 
- Ножан дитташна т1ера г1а ц1енна охьадожахь, шо дика хила, 11ера г1а охьадожар т1ехьадоддахь- шо хала хила тарло.
    Если дуб полностью скинет листву - хорошим будет год. Если же с трудом опадает дубовая листва - возможен тяжелый год.

- Олхазар лахахула лелахь -дог1а дог1ур ду.
 Низко летающая птица -к дождю.

- Оьг1азалли т1ехь аьллачу а дашо сийлалех воккху.
 Держи язык за зубами.

- Пешар ц1е ц1ийелла ягахь, шила хир ю, к1айч бссахь - йохлур ю.
Красный огонь в печи -к холодам, белый - к потеплению.

- Пеш бутт ц1анлуш йа еза- йовха хилийта.
 Печь  следует сложить к концу месяца, чтобы грела хорошо.

- Пхиьидаш екахь - дог1а хила тарло.
 Кваканье лягушек - к дождю.

- Сингаттамехь майрачу дагал дика накъост хир вац стагана.
 В беде полгайся на смелое сердце.

- Стела1ад К1илбехьара К1илбаседехьа х1оьттинехь, аренан болх сихбе.
Радуга с юга к северу - заканчивай работу.

- Стела1ад суьренца гуш хилахь, х1о-марха дика хир ю, 1уьренца гуш хилахь - дог1а.
Вечерняя радуга - к хорошей погоде, утренняя - к дождю.

- Стела1ад къегина хилахь, йочана хир ю; иза серла мел дели а, дог1а алсам хир ду.
Яркая радуга - к непогоде; чем ярче станет - увеличится количество осадков.

- Стигланан къекъар алсам хилахь,  дог1а к1езиг дог1ур аьлла.
 Обильный гром - мало осадкоов.

- Стоьла т1ехь бицбелла 1айг бисинехь - х1аша вог1ур ву.
Забытая на столе ложка - к гостю.

- Суьйре ц1ийелла хилахь - мох хир бу, сирла-можа хилахь - дог1а.
Красный закат - к ветру, светло-желтый - к дождю.

-Суь1ренан хенахь дохк айлахь,  т1едог1у де довха хир ду.
Вечерний туман к потеплению на следующий день.

- Теша а, деза а сих ма ло.
 Не торопись поверить и проявить свои чувства.

- Товбецан баттахь  стигал къовкъахь гуьйре йовха хир ю.
Сентярьский гром - к теплой осени.

- Туьнталга чуьра  ара болу къура нисса ирах бодахь, къеккхар ю.
Прямой дым из дымохода  к грому.

- Т1аьхьало хилийтар дезначунна кхерам, сингаттам гур бац.
Стремящийся к успеху не замечает опасности.

- Уггаре дика доттаг1ий - хьоьца сикал, туьха алсам диънарш.
Лучшие друзья -те, кто делил с тобой хлеб-соль.

- Уггаре а оьшуш, пайдехь долу адамаш уггаре х1алха дахарера  д1аоьху  аьлла хета.
Говорят, что первыми уходят те, в ком больше всего нуждаемся.

- Хаар а т1аьхьалоне татта.
 Знание прибереги.

-Харц дерг алий - хьайн сий ма дайа, кхечуьнга хьо ле ма вайта.
Ложью сам себя не опускай,

- Хиндерг хаа, само ган  сирла х1ажар а хилийта.
Чтобы знать будущее, надо быть в ясном уме в настоящем.

- Х1екъална къезигчух, аьхьдоцчух шен шен балобоцу кхийдачу ларло.
Глупца и наглеца остерегайся.

-  Хьайн генгарчу, юххерачу нахах хьо  валар лууш вацахь, дахарехь церачу а бакхкхий къиамаш хилар ма лаа.
 
- Хенан х1оттам хийцалур белахь - туьха т1унло.
Соль сыреет к изменениям погоды.

-Х1аваъ тийна, малх 1ийжаш хилахь, доккха дог1а хир ду.
Безветрие и солнцепек - к большому дождю.

- Х1илланчан кхерамах ларвала ца хуург - цуьнан доттаг1а лара мегар ду.
Хитреца остерегаться не умеет лишь его друг.

- Хьекъало толам бокху.
 Побеждают умом.

- Хьо  ца тешахь а х1айн шеко лачкъае. И ца дар оьзда дац, эхье ду.
Скрывай свое неверие. Иначе это  позор.

- Х1утосу баттахь деана дог1а -деший, асаран баттахь  - дети.
Майский дождь - золото, июньский - серебро.

- Х1утосу бутт шила хиллахь -йалта хьикъина хир ду.
 Холодный май - к богатому урожаю зерновых.

- Ца лозу корта ма бехка.
 Не лезь не в свое дело.

- Цхьацца верг меттиго хаз во, кхечара меттиг хазйо.
Один украшает собой место, другого место  украшает.
 
- Цициго лаьттах м1араш хьекахь, мох-дарц хила тарло.
Кот точит когти об землю - к сильному ветру.

- Цициго пенах м1араш хьекхахь, горгделла дижахь - шеллур ю.
Кот царапает стены, лежит свернувшись в клубок - к холодам.

- Цициго ч1ог1а наб йахь , аркъал дирзина дижахь - йохлур ю.
Крепко спящий кот, валяющийся на спине - к потеплению.

- Цициго ша шен т1е мотт хьекахь - хенан х1оттам хийцалур бу.
Кот облизывает себя - к изменению погоды.

- Цхьаъ х1айн доьхьа лачкъаде, вожа кхечунна доьхьа.
Одно держи в тайне ради себя, другое - ради когог-то.

- Цхьацца болу доттаг1ий  генахь дика бу, вуьш - юххехь.
Некоторых друзей лучше держать вдали от себя.

- Ц1ен бос йолуш хилахь - мох.
Если светлая - к ветру.

- Ц1оцкъам к1амлахь- б1аьрхишна.
 Ресницы чешутся - к слезам.

- Шала дина ши эса цхьана басахь хилар - диканна ду, шина бассахь - вонна.
Если телячья двойня одного цвета - это к добру, разных цветов - к беде.
 
- Шега безам бахийта а, ца безам д1ататта а хаа деза.
Умей любовь к себе внушить, и неприязнь оттолкнуть.

- Ша-шена г1одеш хила веза.
 Сам себе помоги.

- Шена т1аьхьало хилийта еза.
 За собой мосты не слигают.

- 1а чекхдолуш стигал къекъхахь, мехаш хила тарло.
Гром в конце зимы - к ветрам.