Чеченская мудрость. Поговорки, пословицы

- Адамийн чам а  тайп-тайпана хьулуш бу; цхаъ дикаче кхийдахь, вожа - вочуна т1е къийда 1емина хуьлу. Вкусы разнятся. Кому война, кому  мать родная.

- Амалш хуьйцу хене х1ажжина: ткъа шо кхачнарг т1ауса тера хилахь, ткъе итт шот  ц1оькъалоьмах тера хуьлу.
Характер меняется с возрастом: двадцатилетний павлин в тридцать превращается в тигра.

- Аьшпаш а ма битта, багдерг дерриге д1а ма дийца.
Не лги, но и всю правду не выкладывай.

- Бакъдерг дийца а, цунах тешийта а докха хаар оьшу стагана.
Говорить правду так, чтобы в нее поверили, человеку  мудрость нужна.

- Бакъдолчунна т1ехь а ларлуш ца хилахь, дахарх вер ву.
Правды тоже остерегайся, чтобы не лишиться жизни.

- Деган майрала охьайалахь, цунна г1одан деза коьрто.
Сомнениям поможет голова

 -Дерриге а бкъдерг хилац дийца мегаш дац.
Не говори:"Гоп!", пока не перепрыгнешь.

- Дика стаг леван атта ду: аьшпаш ца буьттург, массарах а теша, х1анал стаг тешам бацарх ларвала веза.
Хорошего человека обмануть легко: кто не лжет -верит всем.

- Дукха вехарг - машерениг.
Долгожитель -миротворец.

- Дукхах долчу адамаша, дахаре х1аьжжина шайн лелар хуьйцу.
Большинство людей меняется в зависимости от жизни.

- Дукха дийцаро къийсам г1атта бо.
Много говорить - к скандалу.


- Заманца а къийсаме ца вуьйлуш, бертахь ваха 1ама.
Не спорь со временем, а научись жить с ним в согласии.

- Карахь долчун чам къаьхьа ма хета, цуьнан хастам беш хила.
Цени то, что имеешь.

Къамелехь  собаре, ойлане хила.
Будь сдержан, думай головой.

- Кхамелехь къайле йоцург  кхето а, эшо  а хала хилац.
Доверчивого  легко победить.

-Кхолламо кховдийнчуна реза хила 1ама.
Довольствуйся тем, что имеешь.

- Къийсамехь а, г1уллакхехь а ша шозза  ца эшавайттал х1екъал хила деза.
Ни в  споре, ни в делах не дай себя обыграть нужно иметь столько ума, чтобы не дать обыграть.

- Луьра къизалла хъекъал дашца уьхатоха 1ама.
Мудрым словом борись с  жесткость.

- Массарах цатешар - аьшпаш безаран билгало.
Не верит никому лгун.

- Моссуа х1ума хаза хилийта, хьаннан а дог йийсаре дало хаар - уггаре а бокха толам.
Умение сделать всё красивым и пленить любое сердце -  самая большая победа.

- Моссу а х1ума охьа ма дилла, бериге а ницкъ д1а ма ло.
Не выкладывай все,  не расходуй все силы.

- Мостаг1чух лаьцна долуш долу диканиг дийца а 1ама.
Иза оьзда ду.
Даже о враге научись говорить хороо.

- Накъармоза марзалла лоьхуш лелахь, ткъа текхарг д1аьвше х1ума лоьхуш хуьлу.
Пчелка ищет нектр, а змея - яд.

- Нахана т1ехь 1овдал дерг гича, веларх ларло.
Не смейся над чужой глупостью.

- Сингаттамехь майрачу дагал дика накъост хир вац стагана.
В беде полгайся на смелое сердце.


- Теша а, деза а сих ма ло.
Не торопись поверить и проявить свои чувства.

- Т1аьхьало хилийтар дезначунна кхерам, сингаттам гур бац.
Стремящийся к успеху не замечает опасности.

- Уггаре дика доттаг1ий - хьоьца сикал, туьха алсам диънарш.
Лучшие друзья - те, кто делил с тобой хлеб-соль.

- Уггаре а оьшуш, пайдехь долу адамаш уггаре х1алха дахарера  д1аоьху  аьлла хета.
Говорят, что первыми уходят те, в ком больше всего нуждаемся.

- Хаар а т1аьхьалоне татта.
Знание прибереги.

-Харц дерг алий - хьайн сий ма дайа, кхечуьнга хьо ле ма вайта.
Ложью сам себя не опускай,

- Хиндерг хаа, само ган  сирла х1ажар а хилийта.
Чтобы знать будущее, надо быть в ясном уме в настоящем.

- Х1екъална къезигчух, аьхьдоцчух шен шен балобоцу кхийдачу ларло.
Глупца и наглеца остерегайся.

-  Хьайн генгарчу, юххерачу нахах хьо  валар лууш вацахь, дахарехь церачу а бакхкхий къиамаш хилар ма лаа.

- Х1илланчан кхерамах ларвала ца хуург - цуьнан доттаг1а лара мегар ду.
Хитреца остерегаться не умеет лишь его друг.

- Хьекъало толам бокху.
Побеждают умом.

- Хьо  ца тешахь а х1айн шеко лачкъае. И ца дар оьзда дац, эхье ду.
Скрывай свое неверие. Иначе это  позор.

- Ца лозу корта ма бехка.
Не лезь не в свое дело.

- Цхьацца верг меттиго хаз во, кхечара меттиг хазйо.
Один украшает собой место, другого место  украшает.

- Цхьаъ х1айн доьхьа лачкъаде, вожа кхечунна доьхьа.
Одно держи в тайне ради себя, другое - ради когог-то.

- Цхьацца болу доттаг1ий  генахь дика бу, вуьш - юххехь.
Некоторых друзей лучше держать вдали от себя.

- Шега безам бахийта а, ца безам д1ататта а хаа деза.
Умей любовь к себе внушить, и неприязнь оттолкнуть.

- Ша-шена г1одеш хила веза.
Сам себе помоги.

- Шена т1аьхьало хилийта еза.
За собой мосты не сжигают.

- 1овдалчунна йовдалниг бен ган а, хаза а лууш хилац.
Глоупец знается и хочет знать глупца.


Рецензии
Доброго дня, Зура!
Хорошие поговорки! Почти все перекликаются с русскими. Есть целые тома с записанными подобными мудростями. Эти и у нас передаются из уст в уста. Но они никому не помогают, каждый набивает свои шишки и про поговорки вспоминает после. Спасибо за работу!
Всего доброго!
Всилий.

Василий Храмцов   16.10.2026 14:31   •   Заявить о нарушении
День добрый, Василий!
В правы в том, что люди не учатся на чужих советах, предпочитая собственные ошибки и промахи.

Зура Итсмиолорд   16.10.2026 16:08   Заявить о нарушении