Олорат СВО-лан полша

Шочмо мланде
Эрик Петров
Олор калыкат СВО-ш полышым колта

Тачысе кечын л;мын эртаралтше сарзе операцийыште порысыштым шуктышо, Украинысе да моло элла гыч толын темше неонацист-шамыч ваштареш шогышо патыр салтакна-влаклан кумда Российыштына илыше т;рл; национальностян калык гуманитар полышым кече еда гаяк колтен шога. Тыл пе;гыде да ;шанле гын, элнан волгыдо ончыкылыкшо верч шогышо-влакланат тушто кеч изиш да куштылгырак лиеш. Ты шотышто марий калыкат ;рдыжеш огеш код: тунемше-влак кумыла;дыше серыш ден открыткым возат, пенсионер-шамыч пижерге ден меж носким, маскировочный сеткым пидыт, окоплык сортам ыштат да моло к;лешым ямдылат. Теве Олор ял волонтёр-пенсионерке-влакат тыгай сомылым шукташ чон йодмо почеш уло кумылын ушненыт. Тидын нергенже нуно шкештат каласкалышт.
Олор ял калыкын полышыжо нерген возаш шинчынам гын, ял нергенат изишак палдарышаш. Тудо Параньга посёлко деч лу ме;ге чоло тораште, й;двел-эрвел могырышто верланен, Усола ял шотан илемыш пура. Тыгеже тиде ял нерген колдымыжо республикыштына веле огыл, моло кундемлаште илыше марий-влак коклаштат уке, очыни. Тысе калык ожнысек шке койыш-шоктышыжо, икоян улмыжо, лыжган пелештен, муралтен колтымыжо, кугезе й;лам шуктен шогымыжо дене ойыртемалтеш. Олор ял кугу кумдыкан, о;айын йо;галтше (мутлан, Шоргокла, Агытан урем, Чывурем, Йырсалма, Кали починга, Мерурем) шкешотан л;мым нумалше латкум уремыште 21-ше курым т;;алтыштат т;жем утла айдеме илен. Кызытше пелыже утларак веле кодын, маныт, но калыкше ожнысо семынак марий т;вырам арален, аклен илыше. Тыгеже Олор кундемым арам огыл дыр калыкле т;выра памаш маныт. Тыште акрет годсо марий калык нерген легенде ден преданий-влак аралалтыт, тошто марий й;ла ден пайрем-влак шукталтыт. Лач Олорышто 1991-ше ийыште угычын уло Т;нямбал марий калык кумалтыш эртен, тушто эсогыл йот элла гыч толшо уна-влакат лийыныт. Тылеч вара Т;ня кумалтыш моло вереат эртаралаташ т;;алын. Эшеже тидымат палемдыман: тысе т;выра пашае;-влак калыкле й;ла пайремым аралат да кудыжым угычат шочыктат. Эртарыме мероприятийлашке кундемысе чыла калыкым ушат. Тысе т;выра пашае;, ожнысо й;лам арален кодаш тыршыше-влак нерген, очыни, посна кугу статьям возаш лачеш толеш. Таче ме поро т;няончалтышан Олор вате-влакын СВО-лан полышым пуэн шогымышт нерген гына лудшына-шамычым палдарынена.
Теве Олор ялысе Гагарин уремын старостаже Нина Григорьевна Васильева ялысе ший ийготан, пенсийыш лекше калыкым, утларакше ;дырамаш-влакым т;рл; т;шка пашаш ушен шога. Мемнан мийыме годымат ял калык деч погымо межым эрыктат ыле. Межшым Покро пайрем гутлаштырак, ял калыкын шорыкым т;ред шуктымыж деч вара, шкештак поген коштыныт. Эрыктен шуктымекышт межым коштат, вара шке районысак Кугу Пумарий селаш кырыкташ на;гаят. Кырыктен кондымеке межым почкиндат, ш;дырат да носким пидаш шинчыт. Специальный военный операцийыште улшо землякна-влак ынышт кылме манын л;мышт дене ончыктымо (именной) посылке, бандерольыш моло й;рварым ешарен, палемдыме адресыш колтедылыт. Кунамыште иканаже отпускыш толшо салтак-влаклан шканыштак кидышкышт пуэн колтат.
Кызытсе пагытлан Олор могыр гыч СВО-што латвич салтак шке порысыштым шуктат. Коклашт гыч иктышт 2022 ийыште мобилизаций почеш каеныт, весышт райвоенкомат гоч контрактым ыштеныт, кумшышт — вес вере илыме верлашт гыч шке кумылын тарванен каеныт. Нунын коклаште Айдар Альбертович Очеев, Руслан Олегович Порфирьев, Алексей Анатольевич Кашин, Андрей Алексеевич Очеев, Александр Семёнович Бирюков, Геннадий Генадьевич Савельев, Алексей Валерьевич Васнецов, Родион Алексеевич Васнецов, Константин Вячеславович Очеев да молат улыт. Чаманен каласаш логалеш, Олор ялын патыр да л;ддым; эргыже Виталий Петрович Яковлевын ;мырж; 2025 ий10 мартыште л;мын эртаралтше сарзе операцийыште к;рылтын.
Кодшо гана альтернативе й;н дене журналым наледен шогышо-влаклан намийымына годым ялысе библиотеке вуйлатыше Ираида Николаевна Порфирьева межым эрыкташ толшо-влак дене палдарыш. Нуно «Ончыко» журналынат поро та;же улыт, чыланат лудын шогат. К;ж; шканже огеш нал гын, палымыже деч лудаш налеш але книгагудыш толын лудеш.
- Нине волонтёр ;дырамаш-влак кокла гыч чыланат пеш активный улыт, чыла т;шка сомылыш кумылын ушнат, - каласкалаш т;;але ялысе библиотеке вуйлатыше. - Теве тачат (21 октябрьыште миенна ыле — Э. П.) Зинаида Семёновна Порфирьева, Людмила Романовна Романова, Елизавета Ивановна Пайгельдина, Раисия Терентьевна Очеева, Людмила Ивановна Очеева, Римма Ивановна Сидорова, Нина Григорьевна Васильева, Нина Васильевна Очеева эрденак толынат шуыныт. Тыгеже моло-влакат СВО-лан полшымо пашаш ушнат. Маскироватлалтшашлык сеткым пидмаште але вес сомылым шуктымаште Тамара Иосифовна Очеева, Раисия Григорьевна Ямаева, Эльвира Никандровна Очеева, Зинаида Иосифовна Васильева, Зоя Алексеевна Сидорова, Нина Васильевна Никитина, Эдита Александровна Леонтьева, Альбина Алексеевна Порфирьева, Любовь Петровна Гончарова, Любовь Веденеевна Порфирьева тыршат. Эше шагал огыл молымат ончыкташ лиеш, ял гыч шукын специальный военный операцийыште улшо сарзе-влаклан полышым ышташ кумылан улыт. Меж носким пидме деч посна СВО-ш аралтыш сеткым, шке ургымо вургемым, «Леший» манме маскироватлыме халатым, каскылан нашлемникым шагал огыл ямдылен колтымо. Эшеже уло ял дене оксамат погымо, ял чат гоч увертарен, лишыл жапыште могай пашаш ушнышашым ч;чкыдын шижтарена. Тыгай суап сомылыш т;шкан ушнат.
Теве кодшо ийын кажне сурт деч ик т;жем те;ге гыч погымо окса дене маскироватлышаш сеткым пидашлан, «Леший» костюмлык да каске ;мбак чиктен шындышашлык сеткан нашлемникым ямдылаш спанбонд материалым, окоп сорталык парафиным да молымат налыныт. Ял калык деч шокшо вургемымат ятыр погеныт, эсогыл мончаш пураш выньыкымат поген, на;гаен коденыт. Кочкыш й;рварым, т;рл; эмым, м;йымат СВО-ш шагал огыл колтеныт.
- Мемнан ял калык ожнысекак чулым да тале, чыла пашаланат пеш активный, - ойла Гагарин уремын старостаже Нина Григорьевна Васильева. - Кеч-кунам кеч-могай пашаш ушнаш йод - чылан чумырген иканаште толыт. Кызытше, м;;гышт; шыже пашам пытарымеке, ялысе т;выра п;ртыш кажне кечын иктаж лу пенсионерке вате-влак чумыргена. СВО-ш колташлан сеткымат пидына, моло пашамат шуктена, таче-эрла теве шорык межым эрыктен шукташ шонена. Тудыжым лу мешак наре погенна. Межым п;тынек ямдылен шуктымеке носким пидаш пижына веле.
Сулен налме канышыште улшо Олор вате-шамыч чынже денак кугу да к;лешан сомылым шуктен шогат. Рвезырак-влакше тыгай т;шка пашаш толаш огыт ярсе, ;рдыж кундемлаш пашаш коштыт. Ожныжо районышто эре ончыл верыште шогышо, республике мучкат палыме Палантай л;меш колхоз лийын. Тунам ялыште чыла сомыл г;жлен, т;шка озанлыкат утыр веле т;зланен толын. Вараже, Горбачев ден Ельцин жапыште, демократ-шамычын Совет Элыште мо сайже улмым т;нчыктарымекышт, ик жаплан «Олорский» ял озанлык предприятийымат ыштен толашеныт. Кызытше ялыште паша верже уке гаяк манаш лиеш, сандене самырык-шамычше тыштат утларакше ;рдыж могырыш ончат.
- Ожно колхоз лийын да ял воктенак пашам ыштенна, суртышто вольыкымат лы;ак онченна, - мутшым умбакыже шуйыш Нина Григорьевна. - Кызытше, ;рдыжк; пашаш коштат гын, шонымет семын толашат огеш лий шол. Ме чыла тидым умылена, садлан пенсионерке-влак волонтёр лийын погынена, СВО-лан полыш пашам ыштена. Ваш келшен, умылен, т;шкан пашаш ушнена.
Т;шкан улмо годым весела веле, кунамже муралтенат колтат, мыскарамат ыштыл налыт. Шо;гые;лан шкетын м;;гышт; шогылтмо гай огыл кеч. Уке гын, кудыжын икшывышт, пелашышт вахте й;н дене пашаш коштытат, икмыняр жаплан шкетланыштат кодаш верештеш. Й;ра, могай-гынат вольыкет, чывет-комбет уло гын, кудывечыште, в;таште шогылт эртарет. Но кызыт вет шукынжо чыве деч молыжым огытат ашне. А тыге т;шкан погынен пашалан пижмеке, вашла увер денат палдарат, сарзе операций нергенат шомак лектеш.
- Мый «Шарнымаш йолгорно» л;ман почеламут сборникым луктынам, кызыт весым ямдылем, - ойла пенсийыш лекмешкыже эре йочасадыште тыршыше Людмила Ивановна Очеева. - Вес сборникым лукташлан СВО нерген латик почеламутым возенам. Тушто утларакше марий рвезе-влаклан могай нелылыкым чыташ верештмышт нерген ойлалтеш. Вет пеш шуко марий ялла гыч рвезе-влак мобилизаций годымат, шкеныштын чон ;жмышт почешат укронацист-шамыч ваштареш кучедалаш каеныт. Т;; шотышто тыгай сынан почеламут-влак улыт, но нуным эше редактироватлаш к;леш, шонем.
- Теве 4 ноябрьыште ялысе т;выра п;ртышт; Калык-влакын икоян улмо кечылан п;леклалтше концерт лиеш, кызыт ме тудланат ямдылалтына, - ешарен каласыш Нина Григорьевна. - Кечывал эрталтымеш тыге т;шка пашам ыштена, вара чыланат тиде т;шка денак репетицийыш ушнена. Людмила Ивановна концертым эртарымаштат мемналан пеш кугу полышым пуа, сценыш лектын шогалын шке почеламутшо-влакым лудеш, т;шкаш ушнен муралтат.
 Концерт дене вес яллаш лекме годым Людмила Романовна Романова шке машинаже дене на;гая, але райр;дыш миен толаш к;леш — адак вуйым огеш шупш, огеш отказае. Автомашинам в;дашат тунем лектын, тудат пеш молодец ;дырамаш.
- Чынак, мемнан пенсионер-волонтёр вате-шамыч пеш молодец улыт, - мокталтен пелештыш библиотеке вуйлатыше Ираида Николаевнат. - Мыланемат т;рл; мероприятийым эртараш полшен шогат. Кушко ;жат, нигунамат вуйым огыт савырал, тореш огыт пелеште.
Олорышто самырык-влакше, моло кундемысе семынак, утыжым ялеш огыт код, сандене кугу ;шанже пенсионер-влакланак. Нунышт пакча-саскамат шындат, сурт-оралтымат кучат, эше кертмышт семын тоштыжым уэмден шогат. Суртым пе;гыдын от кучо гын, тудо эркын-эркын лунчыргаш т;;алеш. Пакчамат чылтшак кудалташ огеш лий. «Ынде ийготым погышо улына гынат, мыланна кызыт тарванылаш к;леш, тидыже тазалыкланат полша веле» манын умылтарат шкешт.
Теве шорык межым эрыкташ калыкым чумырышо урем староста Нина Григорьевна Васильева колхоз пытыме деч ончыч куд идалык клат вуйлатышылан тыршен. Вольык ферме-шамыч, шурно ток пытен толыныт, тыге паша деч посна кодын. Й;ра, жапыштыже пенсийыш лектын шуктен. Пенсионерке улам манын, тачат яра огеш кий, ура чонжо дене шкаланже эре сомылым муэш. Кушко ;жыт, нигунамат огеш торешлане, шкежат калыкым йырже чумырен мошта, санденак дыр уремын старостажланат шогалтеныт. Йочашт кокла гыч Василий эргыже салтак службым эртымыже годым Чечняш логалын, тушеч сусырген п;ртылын. Кызыт ешыж дене Йошкар-Олаш лакемын. Моло икшывыжат шулдыра;ын, вес кундемеш ешым погеныт, Олорышто иктыжат илаш кодын огыл. Тыгеже каныш кечылан але отпуск жаплан авашт деке толын коштыт, уныка-шамычат ке;еж мучкак ковашт дене илат.
- Мемнан Олор калыкшак пеш марий чонан, марий кумылан, - кугешнен ойла Нина Григорьевна. - Телевизор дене чыла марий передачым ончена, «Марий Эл радиом» ч;ктен шынден, сутка мучко колыштына. Марла лекше чыла газетым, журналым налын лудына, вашла эше тиде-тудо увер ма, статья нерген ка;ашен налына. Т;выра п;ртыш мураш-кушташат куанен веле коштына, мемнан пенсионер вате-шамыч деч посна ик концертат огеш эрте. Марий улына вет!
Римма Ивановна Сидорова сулен налме канышыш лекмешке Олор ялысе «Ший о;гыр» йочасадыште 40 ий т;; поварлан пашам ыштен. Кызыт пелашыже ден коктынак суртыштышт шогылтыт. Вероника ;дырышт Параньга район Ермучашыш марлан лектын, туштак ешыж дене ила. Ирина ;дырышт Советский район Солнечный посёлкысо школышто туныкта.
- Сурт-печымат кучена, пакча-саскамат чыла шындена, - манеш Римма Ивановна. - Теве эше СВО-н салтакше-влаклан кертме семын полшашат жапым муына. Ке;еж мучкыжо кожлаште улына тудо. Чыла саскам, по;гым погена, кужу телылан шинчалтена, коштенат, кунаржым свежанекат аралаш пыштена. Й;н лийме семын СВО-шкат колташ ситарена.
Людмила Ивановна Очеева 19 ияшак педучилище деч вара воспитательын дипломжо дене Олор йочасадыш толын да пенсийыш лекмешкыже эре туштак тыршен. 36 ий утла жапыште воспитателят, садик вуйлатышат лийын.
- Йочасадыште тыршыме пагытым пеш порын шарналтем, - манеш шкеже. - Чыла коллеге-влак дене кызытат вашлийына, мутланена, вашла тиде-тудо увер дене палдарена. Кунам иктаж пашалан йодыт гын, эре ушнашак тыршем. Тунамже чонышто пуйто куан н;лтеш, куштылгылык шижалтеш.
Людмила Ивановна Сергей пелашыже дене кок икшывым йол ;мбак шогалтеныт. Эргышт Санкт-Петербургышто, ;дырышт Йошкар-Олаште пиалым муын илат. ;дырышт шотышто тидымат палемдыман: Эльвира Сергеевна Кладовикова сарзе операцийын салтакше-влаклан чот полшен шога. 2023 ий гыч т;;алын, шкенжын ургымо цехыштыже 300 утла малыме (спальный) мешакым урген колтен. Тиде пашам кызытат шуктен толеш. Чыла материалым шке к;шеш налеш. Адресно полшаш тырша, шочмо-кушмо Олор, ача-ава тукым могырым, тыгак пелашыже могырымат родо-тукымжо гыч шагалын огыл СВО-што улыт, элнам аралыме порысыштым шуктат. Нунылан антидроновый одеалымат, «Леший» але «Кикимора» манме костюмымат, моло вургемымат ургымо цехыштыже ятыр ямдылен колта.
- Мый шкенан рвезе-шамычлан ял гыч колташат чыла тидым ;дырем деч кондем, вара тышеч тыгак ончылгоч палемдыме адрес почеш колтена, - ешара Людмила Ивановна. - Тыште ме лийже манынак тыршен пашам ыштен, мо улылан куанен, ваш-ваш полшен илена. Пелашем ден когыньнан автомашинана уло да Йошкар-Олашке иктаж сомыл дене але концертыш ма, спектакльыш миен толаш пеш й;нан. Тыгеже шуэн огыл коштына, пелен каяш кумылан-влакымат налына. Чыве-лудо деч молыжым огына ашне, сандене кеч-куш каяшат вольнарак улына. Ке;ежым ял калык семынак ч;чкыдын чодыраш коштына, утларакше, очыни, канымылат. Манмыла, шинчалан мо пернышыжым погена адак. Марла радиом, телепередачым чот й;ратена, эре колыштына, ончена. «Ончыко» журналымат й;ратен лудына.
Раисия Терентьевна Очеева кодшо курымын шымлымше ийла мучаштыже Арбор гыч Олорыш марлан толынат, ынде пел курым утла лиеш, эре тыштак ила. Кызытше эрге-шешке, уныкаже пеленжак улыт, але ялым кудалтен коден огытыл. Ик ;дырж; Норильскыште пелашыже да кок йочаже дене ила. Весыже кок икшыван ешыж дене Медведево посёлкышто лакемын, туштак пашам ышта. Раисия Терентьевна шкеже Совет жапыште, колхоз улмо годым, лу ий наре бригадирлан пашам ыштен, тыгак ятыр жап доярке лийын, поварланат ик жап тыршен. Колхоз пытымеке, 2012 ийыште сулен налме канышыш лекмешкыже, т;рл; пашамат шукташыже логалын. Пенсионер улам манын м;;гыштыжат яра огеш шинче, эре вольыкым онча. Ушкалымат эре кучен, кызыт теве эше туналыкаш презыжат, тыгак шорыкшат, с;снажат уло. Кайыквусыжо нерген ойлышашат уке, эре лийыныт да кызытат чыла онча. Ятыр вольыкшо, сурткайыкше уло гынат, ялысе т;выра п;ртыш СВО-лан полшаш, концертлан ямдылалташ кошташат жапым муэш.
Елизавета Ивановна Пайгельдина шке жапыштыже Марий Турек район Хлебниково села могырым Олор качылан марлан толын. Кызыт суртыштыжо шкетын илыштеш, сандене чыве деч молыжым огешат ашне. Шыл, ш;р-торык ялысе кевытлаште эре уло.
- Эргымже тыгеже Олорыштак, но ешыже дене посна суртым кучен ила, - ойла Елизавета Ивановна. - Тыге шол, икшыве-влак ынде ача-ава дене ынешт иле. Ожныжо суртышто лу е; денат ваш келшен иленыт, кызыт, маныт, тыгай модо эртен. ;дырем Йошкар-Олаште ешыж дене ила да туштак пашам ышта. Шкетлан утыжым йокрок ынже лий манме амал денат, очыни, т;выра п;рт пеленысе «Кас ;жара» ансамбльыш коштам. СВО-лан полшашат, пашаш коштмо гаяк, кажне кечын толам.
Людмила Романовна Романова Олор ялын ;дырж;-ватыже. Манмыла, кушан шочын, тушанак лакемын. Йошкар-Оласе медицине училищым тунем лекмекыже шочмо ялышкыжак направлений почеш толын се;ен да туштак ешыже дене ила. Фельдшерско-акушерский пунктыштат, ялысе йочасадыштат медпашае; лийын тыршен. Туштыжо лу идалык йочасад вуйлатышат лийын.
- Эре шочмо ялыштемак гына поча;ам манме деч, шым ийым Москваштат пашам ыштен ончышым, - каласкала Людмила Романовна. – Тушеч толмеке фермер озанлыкым почынам ыле, но вашлиялтше ятыр нелылыклан к;ра ;маште петыраш логале. Кызыт м;;гыштак шогылтам, м;кшым, вольыкым ончем, ушкалемат уло. Пелашем кызыт мартенат Москваште пашам ышта, шкенжын изирак предприятийжым почын. Коклан арнялан монь толын кая. Кум ;дырна уло: коктынжо ешышт дене Москваште илат, кумшыжо – Шотландийыште, тушко марлан лектын. Кертмем семын мыят СВО-што улшо землякна-влаклан полшаш тыршем.
Зинаида Семёновна Порфирьева сулен налме канышыш лекмешкыже 35 ий верысе школышто пашам ыштен. Т;;алтыш класслаште, тыгак марий йылме ден литературымат туныктен.
- Таче тыш погынышо йолташвате-влак коклаште мый, очыни, эн поян улам, - ойла Зинаида Семёновна. – Окса шотышто огыл, конешне. Вич икшыван ава, кандаш уныкан кова улам – тидым маннем. Изинек мемнам утларакше коча-кова ончен куштеныт вет. Ача-ава кечыгут пашаште лийыныт, адакше коктынат ондакак ты т;ням коден каеныт. Нунын уке лиймекышт кочам тыге манеш ыле: Волгоград областьыште п;ртетым ужалыман огыл, тыланда ок к;л гын, тушто весе-шамыч илаш т;;алыт. Тый е;лан сайым ыштет гын, тыланетат сай денак вашештат. Илышыште тыгакак вет. Сандене кертме семын уло кумыл дене т;выра п;ртыш кошташ, СВО-што улшо салтакна-влаклан могай-гынат пайдам ышташ тыршем. Тыште ме каваш ончалын ч;чкыдынак с;рваленат: «Вашке гына тиде сарже пытыже да салтакна-влак илыше гына п;ртылышт ыле...»
Эдита Александровна Леонтьева тиде ганат (21 октябрь 2026 ий — ред.) лу пар меж носким пидын конден. Меж ш;ртымат шкежак ышта. Тылеч ончыч сентябрь кыдалнат шокшо вургемым, меж носким л;мын эртаралтше сарзе операций кайыме кундемыш колташлан пуэн. Шкеже Олорыштак шочын-кушкын, кызыт ик частный предприятийыште склад вуйлатышылан пашам ышта. Александр пелашыже Москвашке вахте й;н дене пашаш коштеш. Кок икшыван, кум уныкан кова-коча улыт. Дима эргышт ешыже дене Йошкар-Олаште, Дина ;дырышт тыгак ешыж дене Сургут олаште илат да пашам ыштат.
- Эдита Александровна, суртышто вольыкымат ятыр дене ончеда, эсогыл тунам, ;шкыжым, шорыкым, казам, с;снамат, чыве-комбымат кучеда манын кольымат, йодде омак чыте: тынар шуко пар дене носким пидаш жапшым кузе муыда?
- Туге, вольыкымат, сурткайыкымат кучаш толашена. Жапым верешташ лиеш, ышташак шонет гын, - манеш чулым Олор вате. - Шорыкшат, межшат шкенан, сандене СВО-ш колтышаш меж носкимат пидаш ситарена, шканнат лы;ак уло. ;маште 60 пар носким пидын колтенам ыле, теният тынарак, ала утларакат пидын шуктем, шонем. Межем эше ятыр уло. Ме тыште шокшышто илена, а тушто вет салтак-влаклан чара мланде ;мбалне кылмен кияшыштат логалеш дыр. Кеч икмыняр салтаклан пидме вургемем миен шуэш гынат, суапле сомылым шуктенам, к;-гынат тунарак огеш кылме манын, куанен ш;лалтем. Шкенан Олор п;ръе;-шамычат лучко нарын тушто улыт: иктышт ял гычак лектын каеныт, весышт – илыме да пашам ыштыме верышт гыч, но тыштак, Олорыштак шочын-кушкыныт. Салтакна-влаклан кертмына семын полшыманак.
Нина Васильевна Очеева т;выт Олорак: тыштак шочын-кушкын, тышкак марлан лектын, ;мырж; мучко эре тыштак ила. Молын семынак колхозышто тыршен, озанлык шаланымеке пенсийыш лектын. Кок ;дырж; шке ешышт дене ;рдыжт; илат, сандене кызыт суртыштыжо шкетынак шогылтеш.
- «Ончыко» журналым мыят налам, - манеш Нина Васильевна. – Тольык ындеже «шинча йомаш т;;алын», пеш тыгыдын возымо, лудаш огеш лий. Ожнат журналым налына ыле, тунамже кугуракын возымыла чучын.
Тудын шомакше дене келшен, моло пенсионерке-влакат журналым изи шрифт дене печатлымылан ;пкелалтын ойлышт. Мом шылташ, тыге ойлымым моло районлаштат илалше лудшына-влак деч ч;чкыдынак колаш логалеш. Ончыкыжым нунын темлымашыштым шотыш налын, савыктышнан шрифтшым кугемдаш шонена.
- Олор – п;тынек марий ял, яндар марий ш;лышан кугу илем. Моло калык гыч лекшыже тыште огытат иле, - манеш библиотеке вуйлатыше Ираида Николаевна Порфирьева. - Тысе калык марла лекше газет ден журналым налашак тырша, ялысе библиотекышкат лудаш толын савырнат. Библиотеке ден т;выра п;ртын эртарыме мероприятийышкыштат эре ушненак шогат, кертмышт семын полшаш тыршат. Ийготым шотыш налде, чыла вере шуаш шонат, пеш чулым пенсионер вате-влак улыт.
- Чынак, Олорышто марий-влак веле илена, тидлан к;рак дыр кутырашыжат яндар марий йылме дене кутырена, - библиотеке вуйлатышын мутшым пе;гыдемден т;шкан ойлат пенсионер вате-шамыч.
Усола ялшотан илем администраций вуйлатышын пашажым шуктышо Галина Ивановна Делянова СВО-лан полшымо шотышто тыге палемдыш:
- Ялшотан илем кундемыш чылаже шым ял пура. Кажне ял гычак манаш лиеш п;ръе;-влак л;мын эртаралтше сарзе операций каен шогымо верыште кредалыт, салтак порысыштым шуктат. Тидым шотыш налын, кундемысе калык мо кертмыже семын нунылан полшашак тырша. Теве Усолаште да Олорышто маскироватлалтшашлык сеткым, меж носким пидыт, «Леший» манме костюмым, каске ;мбаке чиктышаш сеткым, окоплык сортам, кукшо шампуньым да молымат ыштат. Тыгак кужу жап локтылалтдыме кочкыш продуктымат, окопыште, блиндажыште кучылташ й;рыш; сатум погат, тунемше-влак салтак-шамычлан серышым, открыткым возат, шочмо вер-ш;рын п;рт;сшым, ялысе уремлам с;ретлен колтат. Тыгай пашаш кундемысе калык кумылын ушна, вет кажныже умыла: нуно мемнан поро ончыкылыкна верч кучедалыт. Кугу ;шан дене эргынан, палымынан, тале пошкудына, землякна-шамычын м;;г; илыше гына п;ртыл толмыштым вучена.