Рукатворная прыгажосць. Частка трэцяя

Рукатворная прыгажосць. Частка трэцяя

Якія дурныя думкі, аднак, прыходзяць у галаву маладой дзяўчыне з “доўгімі і пушыстымі” вейкамі (mersi – ленінградскай тушы) і рудымі валасамі (mersi – дасягненням хіміі і біялогіі) перад самым выхадам у свет!

Падчас папярэдняга абмеркавання “Што надзець?” дзяўчыны вызначаліся з выбарам, і на святочнае мерапрыемства апраналіся ў самы лепшы ўбор.

Самай папулярнай тканінай у тыя часы быў крымплен – матэріял з сінтэтычнага валакна, які лёгка мыецца і не камячыцца. 

 Летам да нашых целяханскіх суседзяў з Польшчы прыязджалі сваякі, якія заўсёды прывозілі на продаж вялізныя баулы тавараў шырокага спажывання.
 
Тэрытарыяльная блізкасць дазволіла нам з сястрой Марыяй першымі наведаць суседзяў і выбраць упадабаныя рэчы. Мы купілі адрэз цёмна-карычневага крымплена на дзве спадніцы і дзве вадалазкі без рукавоў з поліэфірнага сінтэтычнага палатна. Замужняй жанчыне Марыі спадабаўся бадлон нейкага высакароднага колеру; я ж выбрала ярка-жоўты, з лёгкім канарэечным адценнем.

Вось у гэтую “разбэшчаную” заходнюю прыгажосць я і прыбралася, збіраючыся на выступленне СТЭМ. Не забылася, зразумела, і пра чорныя туфлі з перапоначкай, якія павінны былі дапоўніць гарнітур “піянеркі”.

 У актавую залу інстытута я ўвайшла за тры хвіліны да пачатку прадстаўлення. Па чырвонай дывановай дарожцы, размешчанай па цэнтры аўдыторыі, накіравалася да сябровак, якія прызыўна махалі мне рукамі.

Пераадолеўшы палову праходу, пачула ўслед захоплены вокліч:

– У-у-у, славянка! Добрая чартоўка!

Хутка прайшоўшы міма кампаніі прадстаўнікоў валейбольных каманд Прыбалтыкі, якія размясціліся ў крэслах, далучылася да сваіх сябровак. Своечасова – спектакль якраз пачынаўся.

Забаўляльная праграма, якая рушыла ўслед за прадстаўленнем, пацвердзіла безпамылковасць маёй тэорыі адносна “паху жанчыны”; ненадакучлівы піўны водар літаральна прыцягваў да мяне партнёраў па танцах.
 
Абмяркоўваючы на наступны дзень вынікі студэнцкага балю, Тошка зрабіла спробу ўзяць пад сумненне бездакорнасць маёй слабаалкагольнай канцэпцыі. Маўляў, такі загар, як у цябе, выдатна спалучаўся з рудым колерам валасоў і арыгінальным несавецкім уборам.

Лічу, што сяброўка проста зайздросціла глабальнасці і адначасовай прастаце рашэння мною сутнасці распаўсюджанай фізічнай з’явы – прыцягнення цел  адзін да аднаго.

***
Многія гады мяне цалкам задавальняў руды колер валасоў. У 1985 годзе я паехала ў МІнск на курсы ўдасканалення па пытаннях урачэбна-працоўнай экспертызы для старшыняў УКК і УПЭК (урачэбна-кансультацыйная камісія і урачэбна-працоўная экспертная камісія).

Пуцёўка на вучобу была мне ўручана ў дзень пачатку вучобы; я спазнілася на заняткі.

Па традыцыі ў пачатку цыкла навучання кожны курсант коратка расказваў пра сябе. Прапусціўшы першы дзень заняткаў, я нічога не ведала аб калегах, якія прыехалі з шматлікіх рэгіёнаў Савецкага Саюза.
 
У пачатку другога навучальнага дня трое спазніўшыхся курсантаў, з Малдавіі, Новасібірска і Баранавічаў, даклалі пра сябе. Загадчык кафедры, прафесар Леанора Сямёнаўна Гіткіна, дабрадушна пажартавала:

– Падумаеш, прадстаўнікі Малдавіі і Новасібірска крыху прыпазніліся! А вось “адмахаць” за двое сутак амаль сто пяцьдзясят кіламетраў ад Баранавічаў да Мінска, гэта, ці ведаеце, учынак!

 У перапынку паміж лекцыямі да мяне падышла прыгожая шатэнка прыкладна маіх гадоў:

– Я таксама вучылася ў Віцебску, мяне клічуць Святлана, – прадставілася суразмоўца.
 
– І вельмі добра цябе памятаю, – дадала яна.

Я ўдакладніла ў візаві год заканчэння інстытута, спрабуючы правесці нейкія паралелі паміж мінулым і сучаснасцю, або знайсці іншыя агульныя кропкі сутыкнення з зусім незнаёмай мне жанчынай.

– 1976 год, – адказала Святлана, захоўваючы інтрыгу.

Я пачала пералічваць прозвішчы спартоўцаў, аднакурснікаў візаві.
 
– Так-так, я вучылася з імі на адным курсе, але яны тут ні пры чым, – заявіла Святлана.

 Каля нас ужо сабралася некалькі цікаўных курсантак. Без усялякай сістэмы я спрабавала ўспомніць акалічнасці, пры якіх  сустракалася з “таямнічай незнаёмкай”.

 Бачачы мае неэфектыўныя намаганні, Святлана злітавалася:

– Раслабся, ты мяне не ведаеш! Ды і я цябе, дакладней, твайго імя да сённяшняга дня не ведала!
 
Глядачы-слухачы зацікаўлена чакалі развязкі сюжэту.

Памаўчаўшы, намеснік галоўнага ўрача адной з мінскіх паліклінік заявіла:

– Гэта ўсё – нашы хлопцы! Пасля завяршэння лекцыі, калі ваш курс пакідаў аўдыторыю, хлопцы ўважліва разглядалі “маладняк”, які выходзіў з дзвярэй. Зразумела, дзяўчынак. Не ўбачыўшы цябе, казалі:

– А дзе ж тая, рудзенькая?

Завяршаючы экскурс у студэнцкую маладосць, калега дадала:

– Як ты разумееш, пасля такой пільнай увагі мужской паловы курсу да тваёй асобы цяжка было цябе не заўважыць!

 Гледачы імправізаванай пастаноўкі, якія чакалі нейкай інтрыгі, былі расчараваныя.

– А тваё дэфіле па чырвонай дарожцы актавай залы інстытута ў яркім уборы і кароткай спадніцы? – адчуўшы недагаворанасць і страчаную цікавасць сузіральнікаў, працягнула Святлана.

  – Так, падвярнуліся з нагоды доўгія стройныя ногі, вось і ўзяла напракат па прымальным кошце! – адказала я ў тон калегу.

 Працягнуць дыялог нам не атрымалася: слухачоў запрасілі працягнуць вучобу.
 
І ўсё было добра на курсах датуль, пакуль я не падзялілася з жыхаркамі нашага пакоя сваімі планамі на выходныя:

– Паеду дадому, нарыхтую мужчынам ежы на некалькі дзён, і сюды прывязу чаго-небудзь смачненькага. Пафарбую валасы, даўно час, амаль сантыметр адрос, – апавядальным тонам казала я, уважліва разглядаючы ў люстэрку прабор на галаве.
 – Як – пафарбаваць валасы? У якім сэнсе? – перапыніла чытанне Ядвіга, загадчык тэрапеўтычнага аддзялення паліклінікі горада Вільнюса.

– У прамым сэнсе – валасы пафарбаваць. Ты ж бачыш – карані адраслі!

Узняўшы на пераноссе акуляры і за руку падвядучы мяне бліжэй да акна, Ядвіга доўга разглядала мае натуральныя валасы, якія ўпарта прабіваліся праз штучную “прыгажосць”. Адпусціўшы маю руку, яна прысела на ложак і задумалася.

 Паўза зацягвалася. Не чакаючы заканчэння роздумаў сяброўкі, я гарэзліва спытала:

– Што, вошы?

 Застаючыся на сваёй хвалі, калега не адказала на пытанне, а пацікавілася:

– Ты па сваім жаданні фарбуеш свае “прыемныя” (выраз Ядзі – заўв. аўт.) цёмныя валасы ў гэты…прабач, непрыстойны колер?

– Значыць, ты мяркуеш, што нехта зможа прымусіць мяне рабіць тое, чаго я не хачу? – удакладніла я, першапачаткова не звярнуўшы ўвагі на заканчэнне фразы, якое нясе асноўную сэнсавую нагрузку.

– І чаму колер – непрыстойны? – пацікавілася я наўздагон.

 – У нас у Літве лічаць, што нараджэнне рудавалосага дзіцяці – гэта бяда, трагедыя і ледзь не праклён для ўсёй сям’і. І ставяцца да рудых людзей з вялікай насцярожанасцю, не сябруюць, нават усяляк пазбягаюць зносін з імі. І калі я скажу, што асабіста знаёмая з жанчынай, якая перафарбоўвае свае цёмна-русыя валасы ў рудыя без усялякага прымусу, мне ніхто не паверыць, – апавядала Ядзя ў сваёй павольнай і манатоннай “прыбалтыйскай” манеры.
 
– А ты і не кажы! Ну, калі толькі вельмі назойлівы пацыент будзе псаваць тваё кіруючае жыцце “выбіваннем” усякіх ільгот, намякні яму на блізкае знаёмства з прафесійнай рудавалосай ведзьмай!

 Не даслухаўшы да канца маёй фразы, прыгаворваючы “Свят, свят, свят…”, Ядвіга перахрысцілася па канонах каталіцкай царквы.

– І што, у такой рудай галаве нават вошы не хочуць жыць? – перавяла я ў іншае рэчышча тэму ўшчамлення правоў літоўскіх рудавалосых.

– Не, не жадаюць, – завяршыла непрыемную для яе размову тактычная і нешматслоўная Ядвіга.
 
Насуперак яе перасцярогам, яшчэ доўгія гады я працягвала паспяхова прыкідвацца рудавалосай. Самае дзіўнае, што не толькі ў Літве, але і ў Латвіі, і ў Эстоніі мяне прымалі за “сваю”. Кожны раз, адказваючы на зададзенае мною на рускай мове пытанне, жыхар Прыбалтыкі пачынаў адказваць на рускай, затым пераходзіў на родную мову. Заўважыўшы, што яго не разумеюць, ізноў пераходзіў на рускую і падрабязна паўтараў сказанае раней. Пры гэтым абавязкова прасіў прабачэння, тлумачачы, што прыняў мяне за літоўку, латышку ці эстонку.

Тое, пра што падумаў праніклівы чытач, сапраўды мела месца быць у маім “прыбалтыйскім” жыцці адзін-адзіны раз. У Друскінінкаі інтэлігентнага віду жанчына на рускай мове, падрабязна і добразычліва, патлумачыла нашай групе “свабодных падарожнікаў”, як прайсці да мемарыяльнага дома-музея Мікалоюса Чурлёніса, літоўскага мастака і кампазітара, заснавальніка прафесійнай літоўскай музыкі.

Прайшоўшы прыстойную адлегласць, засумняваліся: ці правільным шляхам ідзем, таварышы? Паспешлівы мінак растлумачыў, што рухаемся мы ў працілеглым ад музея кірунку і выразна абазначыў архітэктурныя вехі па маршруце следавання да аб’екта. Прыкладна праз паўгадзіны наша група была ў мэты.

Мэта была варта таго, каб прайсціся пешшу па чыстым і дагледжаным мястэчку. У экспазіцыі дома-музея яе арганізатарамі была зроблена, на мой дылетанскі погляд, удалая спроба рэалізацыі ідэі Чурлёніса – “сінтэзу мастацтваў”. Мы любаваліся неацэннымі “Санатамі…” мастака Чурлёніса, слухаючы дзіўнай прыгажосці музыку кампазітара Чурлёніса – “Сімфонію мора”.

Выйшаўшы з дому-музею з прасветленымі тварамі, мы ўжо і ўспаміналі аб шкоднай ненавісніцы рускай говоркі (або рускамоўных грамадзян?.
 
Адзначу, што ўсё гэта адбывалася за савецкім часам. Аб сучасных узаемаадносінах карэннага насельніцтва з рускай мовай і рускамоўнымі турыстамі не магу меркаваць: даўно не была ў краінах Прыбалтыкі.

Працяг http://proza.ru/2026/06/08/1187